Önsöz. Therapia. 2 Therapia Sayı 5

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Önsöz. Therapia. 2 Therapia Sayı 5"

Transkript

1 sayı 5

2 Önsöz Gecikmiş 5. sayının dosya konusu depresyon. Depresyonla ilgili olarak bu konuda bir kitap da kaleme almış olan Prof. Dr. Hakan Türkçapar la bir söyleşi gerçekleştirdik. Bu konuda İmbat Taşkın, Şencan Taşkale, Burcu Gençer-Türk ve Alper Hasanoğlu nun da katkıları oldu. Canan Eda kendi intihar girişimi deneyimini paylaşma cesaretini gösterdi. Kendisine teşekkür ediyoruz. Dosya dışında her zaman olduğu gibi Aydın Parmaksız Bir Varmış Bir Yokmuş köşesinde bir masalı inceliyor. Pelin Onat mırıldanmaya, Ceylan Özge Kunduz ise keçiboynuzunu kemirmeye devam ediyor köşesinde. Masallar bize çok şey anlatıyor. Eski Radikal yazarlarından öykücü Ümran Kartal da öyle düşünüyor olsa gerek ki kendisi bir masal yazdı ve yayımlamamıza izin verdi: Kemençe Bu sayıda bir yenilik yaptık ve bir öyküye yer verdik. Tolga Serim gençlik dönemi öykülerinden birini bizimle paylaştı ve erkek kadın ilişkilerine ironik bir ışık tuttu. Down sendromlu bir gencin annesi bize ebeveyn olarak yaşadığı zorlukları içten ve samimi bir dille yazdı. Daha sonraki sayılarda bu gençle de bir söyleşiye yer vermek istiyoruz. Böbrek yetmezliği nedeniyle birden dialize mahkum olan entelektüel bir öğretmen bu süreçle nasıl başa çıkmaya çalıştığını paylaştı bizimle. Bu sayıda okurlarımız yazar olarak çıkıyor karşımıza. Aslı Aktümen Bilgin Michael Jackson incelemesini, Sebahat Aslan mitolojik metaforlar üzerinden kurduğu bir denemesini gönderdi bize. Elvan Yavuztürk Aşktan Bu Kadar kitabının ona çağrıştırdıklarını yazdı. Mesut Atabek, Vedat Türkali yi neden okumamız gerektiğinin yanıtını aradı. Önümüzdeki sayının konusu Direniş olacak. Bu konuda yazdığınız, yazacağınız yazıları bize adresi üzerinden göndermenizi rica ediyoruz. Keyifle okumanız dileğiyle... Therapia 2 Therapia Sayı 5

3 İçindekiler Dosya konusu Melankoliden depresyona... Prof. Dr. Hakan Türkçapar`la söyleşi - Alper Hasanoğlu Çocuklar depresyona girer mi? - Burcu Gençer-Türk Depresyon ve zihin - Şencan Taşkale Metal yorgunluğu - Canan Eda Depresyonun oluşumuyla ilgili kognitif modeller - İmbat Taşkın Bir varmış bir yokmuş: Aydın Parmaksız Mırıldanmalar: Pelin Onat Keçi boynuzu: Ceylan Özge Kunduz Kemençe Ümran Kartal Neden Vedat Türkali okumalıyız? Mesut Atabek Aşktan bu kadar mı? - Elvan Yavuztürk Michael Jackson. - Aslı Aktümen Bilgin Risus - Sebahat Aslan Nasıl hastalandım? - Emine Yazıcı Kirpi - Tolga Serim Bir dünyaya geliş öyküsü - Gülben Tırtıllıoğlu Künye: Genel Yayın Yönetmeni: Dr. Alper Hasanoğlu Sanat ve Grafik: Dr. Doğu Çankaya Tasarım: Busy İstanbul Therapia Sayı 5 3

4 4 Therapia Sayı 5

5 Söyleşi Hakan Türkçapar`la depresyon ve psikoterapi üzerine konuştuk alper hasanoğlu Depresyon nedir, onun tanımını yaparak başlayalım mı önce? Depresyon teriminin günümüz psikiyatrisinde çok çeşitli anlamları vardır. Bunlardan en sık kullanılan üç anlam şunlardır: 1. Normal bir duygulanım (affect) olarak depresyon; bu anlamda depresyon her insanda rastlanabilecek normal bir duygu halini anlatır. Günlük dildeki karşılığıyla depresyon, insanın kendisi için önem taşıyan bir şeyini yitirdiği zaman yaşadığı hüzün durumudur. Üstelik depresif duygulanım normal insan yaşantısında çok sık bir şekilde ortaya çıkabilir. Hüzün, mutsuzluk, düşkırıklığı gibi depresyonla bağlantılı durumlar insanların günlük yaşamları içinde sık sık karşılaştığı duygulardır. 2. Ruhsal bir belirti (semptom) olarak depresyon: Psikiyatride depresyon günlük yaşamın üzgün geçtiği, hüzün ve mutsuzluğun egemen olduğu normal dışı bir duygudurumu (mood) anlatmak için kullanılır. Depresyon bu anlamıyla bir belirtidir ve birçok rahatsızlığa eşlik edebilir. Psikiyatri kliniğine bu yakınmayla başvuran hastaların çoğu tam bir depresif atağın özelliklerini taşımıyor olabilir ya da başka bir ruhsal rahatsızlığa tutulmuş olabilir. Depresif belirtiler başta psikiyatrik bozukluklar olmak üzere birçok nörolojik ve medikal hastalığa eşlik edebilir. Depresif belirtiler aynı zamanda bireyin çevresel değişikliklere ve yaşam olaylarına uyum sırasında verdiği bir cevap olabilir. 3. Therapia Sayı 5 5

6 Bazı erken yaşam olayları kişiyi depresyona yatkın hale getirebilir, ama belli bir geçmişi yaşamak o kişinin mutlaka depresyona mahkum olduğu anlamına gelmez. Psikiyatrik bir rahatsızlık adı olarak depresyon: Depresyon, üçüncü ve belki de şu anda bizim konumuzla en ilgili olan anlamıyla, daha önceleri melankoli de denen, belli bir grup belirti kalıbıyla giden ve bazen döngüsel bir nitelik gösteren bir ruhsal rahatsızlıktır. Depresif rahatsızlıklar bugünkü sınıflamalarda tek bir bozukluk şeklinde görülmemekte ve farklı antiteler olarak sınıflandırılmaktadır. Yani depresyon farklı türleri de olan bir rahatsızlıktır. Depresyonu mutsuzluktan nasıl ayıracağız? Bu ayrımı yapmakta üç nokta önemli: İlki normal bir hüzün veya üzüntüye göre süre ve şiddet olarak yoğun olması, ikinci olarak umutsuzluk yani bu durumun değişmeyeceği beklentisi ve son olarak da kendini kötü görme. Bunun yanı sıra duygudurumun normal hüzünde hissedilen üzüntüden ayrı bir nitelik göstermesi, bizim psikiyatrik terminolojide nonreaktif (tepkisiz) duygudurum dediğimiz çevre şartlarından ve olumlu olaylardan etkilenmeme yani olumlu olaylarda bile kişinin duygusunun değişmemesi ve sabahları daha kötü hissetme özellikle ağır depresyonlarda gördüğümüz ayırt edici özelliklerdir. Siz depresyonun giderek daha çok görülmesini ya da tanılanıyor olmasını nasıl yorumluyorsunuz? Bu gerçek bir artış mı yoksa tıp dışı etkenler de rol oynuyor mu bunda? Örneğin ilâç firmaları, psikiyatrların kolaycılığı, psikoterapi bilen psikiyatr sayısının azlığı vs.? Depresyonun giderek daha çok görülmesi tespitine ben katılamıyorum, ancak depresyonun daha çok tanılanıyor olduğu konusunda hemfikirim. Depresyon birçok psikiyatrik rahatsızlık gibi doğal bir sınıf veya antite değildir. Psikiyatrik bir tanıdır; birçok psikiyatrik rahatsızlık gibi bir sendromdur. Tanılar veya sendromlar belli belirti ve bulgular bir arada görüldüğünde verdiğimiz bir ad, bizim kişinin durumuyla ilgili bir varsayımımızdır. Bu nedenle bunları tıbbi hastalıklar gibi düşünmemeliyiz. Depresyonun daha çok tanılanmasının altında, ruhsağlığı konusunda bilincin artması, bu konuda çalışan insanların, ruh sağlığı profesyonellerinin sayısının artması, toplumun bu konuda bilgisinin artması, yeni antidepresan ilaçların keşfi, ilaç firmalarının bu konudaki çalışmaları, insanların ruh sağlığı hizmetlerine daha fazla başvurması, depresyonun tanılanma oranını arttırmaktadır diye düşünüyorum. Sosyal etkenler (yoksulluk vs.), içinde bulunulan zor yaşam koşulları nedeniyle yaşanan mutsuzlukların, uyum sorunlarının (görülen benzer belirtiler nedeniyle) depresyon olarak değerlendirilmesine nasıl yaklaşmalıyız? Eğer depresyon demezsek bu insanlara nasıl yardımcı olabiliriz sizce? Bugünkü haliyle kullandığımız depresyon tanı etiketi belirti ve bulgulara dayalı olduğu için bu etiketin altında çok çeşitli farklı tablolar yer alabilir. Depresyon adını verdiğimiz belirti ve bulgu kümesi çok çeşitli etkenlerle ortaya çıkabilir. Depresyonun nedeni anlamında sosyal ve kişilerarası etkenler, yaşam olayları (kayıplar); biyolojik, yapısal, genetik etkenler; kişilik özellikleri, davranışsal alandaki değişiklikler rol oynayabilir. Depresyon ne tamamıyla biyolojik bir hastalık ne de tamamıyla psikolojik bir tepkidir. Biyolojik etkenlerin de bazen neden bazen sonuç olarak yer aldığı psikososyal özellikleri de olan bir durumdur. Yine bazı erken yaşam olayları kişiyi depresyona yatkın hale getirebilir, ama belli bir geçmişi yaşamak o kişinin mutlaka depresyona mahkum olduğu anlamına gelmez. Bugünkü uygulamada birisine depresyon deyip demememizi belirleyen şey kişinin getirdiği belirtiler ve sergilediği bulgulardır. Dolayısıyla bu belirti ve bulguların bir yaşam olayından sonra çıkmasıyla durduğu yerde çıkması arasında tanı koyma açısından fark getiren bir durum yoktur. Ancak tedavinin biçimini belirleme açısından depresyonun nasıl ortaya çıktığı önem taşır. Psikososyal etkenlerin rol oynadığı depresyonlarda psikoterapi tedavide kullanılması gereken bir seçenek haline gelir. İkimiz de kognitif terapistiz ve bunu günlük pratiğimizde uyguluyoruz. Ama benim izlenimim kognitif terapinin 6 Therapia Sayı 5

7 yavaş yavaş kendi dışındaki bütün ekolleri bilimdışı ilan etmek gibi bir havaya büründüğü. En azından bizim ülkemizde. Bu konuda ne düşünüyorsunuz? Bugünkü şekliyle bilişsel davranışçı terapi psikoloji biliminin ortaya koyduğu öğrenme kuramları ve bilişsel psikoloji ilkelerine dayalı psikoterapi türüdür. Hedefi bu ilkelere dayalı olarak geliştirilmiş psikoterapötik yöntemlerle sorun olan duygu ve uyumsuz davranışların değiştirilmesidir. Ancak ilginç bir şekilde bilişsel terapiyi geliştiren ilk psikoterapistler, davranışçı terapistlerin tersine laboratuardan gelen kişiler değil klinikten gelen iki klinisyendi: Ellis ve Beck. Ellis 1955 te rasyonel Emotif Terapi ile ilk bilişsel terapiyi geliştirdiğinde, bunu psikoloji biliminin verileri veya ampirik çalışmaların etkisiyle değil kendi klinik tecrübesiyle geliştirmişti. Bir psikanalist olan Ellis kendi pratiği içinde psikanalizin işe yaramayan yanlarının verdiği huzursuzlukla, düşünerek araştırarak ve meraklı olduğu felsefe tarihine dönerek psikanalizin çözemediği, tıkandığı durumları bilişsel yöntemlerle aşmayı denedi ve buradan ağırlıklı olarak bilişsel bir terapi olan Rasyonel Emotif Terapi'yi kurdu. Diğer yandan ondan bir on yıl sonra bu kez bir başka psikanalist Aaron T. Beck, psikanalizin ampirik olarak da geçerli bir kuram olduğunu bilim dünyasına kanıtlamaya çalışırken elde ettiği deneysel verilerin (ve yine kendi klinik tecrübesinin) psikanalizi desteklememesiyle bilişsel terapiyi geliştirdi. Daha sonrasında bilimsel paradigmaya yani gözlem, hipotez ve bunların test edilmesine dayalı yöntem psikoterapiye girmiş oldu. Bu yöntem, yani psikoterapide kanıta dayalı yöntem özetle şu sırayı izler: 1.Özgül rahatsızlığa ilişkin klinik gözlemler yapma 2.Klinik verileri dikkate alan psikoterapötik yaklaşıma uygun kapsamlı bir psikopatoloji kuramı geliştirme 3.Psikopatoloji kuramının ampirik çalışmalarla sınanması 4.Psikopatoloji kuramında belirlenen sorunlara dönük anahtar müdahaleleri içeren tedavi protokolü geliştirilmesi 5.Tedavi protokolünün etkinliğinin randomize klinik çalışmalarla sınanması 6.Etkili olduğu gösterilen tedavi protokollerinin yaygınlaştırılması Diğer ekollerden bilimin psikoterapiye uyarlanmış bu temel mantığına uyanlar varsa onlar da tabiî ki kanıta dayalı veya bilimsel yöntemler olurlar. Ancak çoğu terapi bu temel algoritmaya uymaz; bu onların işe yaramadığı veya değersiz olmadığı anlamına gelmez ama onları bilimsel olmaktan uzaklaştırır. Bu anlamda son yıllarda psikodinamik psikoterapinin de en azından klinik yararlılık açısından kendisini test ederek kanıta dayalı bir psikoterapi haline gelmeye çalıştığını görüyoruz ki bu başlı başına önemli ve sevindirici bir gelişmedir. Türkiye de antidepresan kullanımı reçeteye bağlı olmadığı için suistimale çok açık. Bu da gerçek depresyon hastalarının da antidepresanlara kuşkuyla bakmalarına yol açıyor. Bu konuda sizce ne yapılabilir? Depresyon tedavisinde hem ilaç tedavileri hem de psikoterapilerin etkili olduğu bugün için elde edilen deneysel çalışmalar ışığında kabul edilen bir görüş. Ancak seçilecek tedavi türü depresyon türüne ve şiddetine göre değişebiliyor. Bu da iyi bir klinik değerlendirmeyle mümkündür. Örneğin İngilizlerin tedavi rehberi NICE Guideline, hafif depresyonda egzersiz, kendi kendine yardım kitapları, bilgisayar destekli terapi programları gibi daha düşük yoğunluklu yöntemleri önerip, psikoterapi veya ilaç tedavisini orta şiddetli depresyonlarda öneriyor. O zaman dikkat edilecek olan şey antidepresanları uygun zamanda, uygun şekilde ve sürede kullanmaktır diyebiliriz. Her üzüntü veya sıkıntı da bir antidepresan kullanmak kadar, şiddetli ve ilaç tedavisi gerektiren bir depresyonda antidepresan kullanmamak da o denli zararlıdır diye düşünüyorum. Bunun yolu ise antidepresan kullanıp kullanmama kararını profesyonel bir yardım olmadan kişinin kendi kendine vermemesidir. Artık günümüzde etkisi azalmakla beraber ruhsal sorun yaşamayı veya bu konuda yardım almayı kabullenemeyen bir grup var. Bazen insanlar bu nedenle eş dost tavsiyesiyle veya kendileri Therapia Sayı 5 7

8 araştırıp karar vererek antidepresana başlayabiliyorlar ki bence bunun yerine kişinin yetkin birisi tarafından değerlendirilip bu kararın verilmesi daha uygun. Depresyon tedavisinde psikoterapinin yeri nedir? Ne zaman ilaca baş vurmalıyız? Ne zaman ilaç psikoterapiyle desteklenmeli? Bu konuda bir bilişsel terapist olarak bilimin verilerine göre hareket etmeliyiz diye düşünüyorum; az önce adını andığım NICE Guideline ve Amerikan Psikiyatri Birliğinin Depresyon tedavi kılavuzlarını esas alırsak hafif depresyonda tek başına psikoterapi uygulanabilir; APA bu durumlarda istenilirse ilaç tedavisinin de kullanılabileceğini belirtirken, NICE Guideline ilaç tedavisini orta ve şiddetli depresyon vakaları için önermektedir. Psikoterapi bu ayrımın yanı sıra depresyon şiddeti ne olursa olsun belirgin psikososyal zorlanmalar, iç çatışmalar, kişilerarası güçlükler, veya eşlik eden bir kişilik bozukluğu veya sorunu olan, veya bu tür özellikleri olmasa da genel anlamda ilaç tedavisine cevap vermeyen hastalarda başvurulabilecek önemli bir tedavi seçeneğidir. Meslektaşlarımız arasında psikoterapinin felsefesine dair tartışmalar zaman zaman alevleniyor. Bunu bizim psikiyatri portalında da izleyebiliyoruz kimi zaman. Bir psikoterapi ekolünde uzmanlaşıp bu ekolü kullanarak yıllarca terapi pratiği uygulamadan psikoterapinin felsefesinin yapılmasına girişilmesini nasıl yorumlarsınız? Eleştiri konusunda herkes her şeyi eleştirebilir diye özgürlükçü bir şekilde düşünüyorum; ama iş bu eleştirilerin önem ve yararlılığına gelince eleştiriyi yapan kişinin birikimi, deneyimi ve tabii söylediği şeylerin içeriği önemli. Bilişsel terapi de aslında eleştiriden doğmuş bir kuram. Örneğin psikanalizin temel varsayımları, doğuşundan 1960 larda Beck e gelinceye kadar hiç ampirik olarak sınanmamış ardından Beck bu sınama sonrası psikanalitik kuramın deneysel verilere uymayan yönlerini reddetmiştir. Bu sınamayla gelen eleştiriden bilişsel terapi doğmuştur. Ellis te psikanalize önemli bir eleştiri getirmiştir, o da Beck gibi psikanalisttir. Bu anlamda bence en anlamlı ve önemli eleştiriler o konuyu veya alanı iyi bilenlerden gelir; bu tür eleştirileri de her zaman heyecanla karşılıyorum; ama konuyu ve alanı bilmeyen kişilerin eleştirileri bu denli önemli ve etki yapıcı olmuyor diye düşünüyorum. Türkiye de psikoterapi eğitiminin gelişimininin genel bir değerlendirmesini yapabilir misiniz? Türkiyede psikoterapi eğitimi son 10 yılda büyük bir ivme kazandı; bu hem bilişsel terapi eğitimleri hem de psikodinamik terapi eğitimleri için geçerli lı yıllarda yurt dışında psikanaliz eğitimi almış birçok eğitim öğretim üyesi vardı. Ardından arası göreli bir duraklama dönemi geldi, 2000 sonrası ise psikoterapiye olan ilgide, eğitici ve eğitimli terapist sayısında büyük bir artış söz konusu. Eğitim verilen kliniklerde giderek artan sayıda eğitici söz konusu. Başkanı bulunduğum Bilişsel Davranışçı Psikoterapiler Derneğinin, Türkiye Psikiyatri Derneğiyle (TPD) işbirliği içinde yürüttüğü bir eğitici eğitimi programıyla eğitim kurumlarında çalışan yaklaşık 30 kişi 3 yıl süren bir eğitim sürecini tamamladılar. Bu kişiler de daha sonra TPD tarafından belirlenen bölgelerde eğitim verecekler. Psikodinamik terapilerde de dıştan izleyebildiğim kadarıyla eğitici sayısı giderek artıyor. Hem Ankara da hem de İstanbul da psikanalitik yönelimli kurumlar açıldı ve buralarda kıymetli eğiticiler görev alıyor. Yine İzmir de psikodinamik yönelimli terapistler ve eğiticiler var. İnsanların psikoterapiye olan ilgisinin artmasını bir moda olarak mı değerlendirirsiniz yoksa ihtiyacın artması olarak mı? Bu bence olması gereken bir şeyin gecikmiş biçimde 8 Therapia Sayı 5

9 Tanıştığınız bir insana yaşı mesleği cinsiyeti ne olursa olsun ısınmanızı ve güvenmenizi; daha sonra onunla tekrar görüşmek istemenizi sağlayan insani özellikler nelerse işte onlar bir terapinin başarıya ulaşmasını sağlayan nonspesifik etkenlerdir. gerçekleşmesi; kesinlikle bir moda değil; eğer artan bir ilgi varsa bu aslında var olan bir eksikliğin kısmen kapanmaya başlamasına bağlıdır diye düşünüyorum. İhtiyaç bence her dönem vardı ancak imkanlar az olduğu için bu daha az karşılanıyordu, arayış da daha azdı. Türk psikiyatrisinin biyolojik psikiyatriye doğru kaymasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Belki bütün değil ama belli bir kesimde bu var; ancak bu değişen oranlarda psikiyatri topluluğunda hep var olan bir eğilimdir. Biyolojik psikiyatriye kayışta bu alanda yapılan çalışmalar, ilaç sektörünün bu alandaki araştırma destekleri; psikoterapinin büyük bir zaman emek ve tecrübeyle öğrenilmesi, uygulamasının da aynı şekilde emek ve zaman gerektirmesi de rol oynuyor olabilir de Amerika da eğitim aldığım dönemlerde bulunduğum psikoterapi enstitüsünde bir tıp doktoru olarak benim psikoterapiye olan ilgimin onlarda büyük hayret uyandırdığını hatırlıyorum. O dönemde enstitüde kadrolu olarak çalışan psikiyatrist ayrılmıştı ve yerine yeni birini bulamıyorlardı. Ayrılma gerekçesini sorduğumda psikoterapide 1 saatimi verip bir hasta göreceğime aynı sürede 3-4 ilaç hastası görüp çok daha fazla kazanırım gerekçesiyle enstitüden ayrıldığını söylemişlerdi. Bu tür olaylar tabii duyulan hayretin de kaynağını açıklıyor. Dolayısıyla bu trend özellikle psikiyatristler arasında her ülkede bir oranda var olan bir trend. Psikoterapinin psikiyatri ihtisasındaki yerinin bugünkü durumu hakkında ne düşünüyorsunuz? Gerektiği oranda eğitimde yer almıyor. Ama bu sadece psikoterapi eğitimine özel bir durum değil bana kalırsa. Genel olarak Türkiye de psikiyatri ihtisasının ortak bir standardı yok; psikoterapi eğitimi ise bu konudan en çok etkilenen yetkinlik alanı. Psikoterapi eğitimi maalesef o kliniğin öğretim üyesi kompozisyonu ve bilgi düzeyine bağlı, o alanda yetkin biri yoksa maalesef psikoterapi eğitimi de yetersiz kalabiliyor. Ancak bu konuda yapılan, yürütülen çok önemli çalışmalar var ve giderek bütün uzmanlık programlarına belli bir ortalama standardın yerleşmesine çalışılıyor; gerek Türkiye Psikiyatri Derneği gerekse Tıp Uzmanlık Kurulu bu yönde bazı hazırlıklar yaparak temel bir içerik oluşturmuş durumda; şu anda iş bunun yaşama geçirilmesinde. Türkiye Psikiyatri Derneği de bu konudaki, eksikliği gidermek amacıyla eğitici eğitimleri düzenliyor. Psikiyatrlar ve psikologlar arasındaki gereksiz savaş hakkında bir şey söylemek ister misiniz? Aslında sizin sorunuzun içinde cevap da gizli. Bu gereksiz bir savaş. Bu tür savaşların temel nedeni meslek şovenizmi ve ilişkileri yatay düzlemde değil dikey düzlemde hiyerarşik görüp öyle konumlandırmamız. Ben böylesi bir savaşın sadece psikiyatrlarla psikologlar arasında değil; psikologlarla psikolojik danışmanlar; klinik psikologlarla sade psikologlar; psikiyatrlarla psikolojik danışmanlar vb arasında da olduğunu düşünüyorum. Son derece anlamsız bir durum. Ruh sağlığı alanında çalışan herkes bir takımın üyesidir. Bir takımın kalecisi, sağbeki veya sol açığı arasında bir astlık üstlük ilişkisi olmaması gibi psikolojik danışman, psikiyatr, psikolog, klinik psikolog, psikiyatrik hemşire arasında da yatay düzlemde eşit ve paylaşımcı bir ilişki olması lazım. Her ekip üyesinin kendi bilgi, tecrübe ve yetkinliğine göre üstlendiği benzer veya farklı görevler olabilir, bu onlardan birini diğerinin üstü veya altı yapmaz; önemli olan herkesin üzerine düşeni nasıl yaptığıdır. Psikoterapide etik davranmak deyince ne anlamalıyız? Bence ilk etik sorumluluk kişinin işini olabileceğin en iyi şekliyle yapmaya gayret etmesidir. Yani psikoterapistin psikoterapi uygulamalarında kendi uyguladığı yöntemi en iyi şekilde bilip uygulaması. İkinci önemli nokta psikoterapötik ilişkinin evrensel etik gerekliliklerine uymak; yani saygılı, empatik, nesnel olmak, terapi süresi dışında sosyal, kişisel Therapia Sayı 5 9

10 ilişki kurmamak, kendi özel sosyal toplumsal felsefi değer ve yargılarımızı hastaya-danışana yansıtmamak ve empoze etmemek, her insanın özünde iyi olduğuna veya iyi olma potansiyeline sahip olduğuna inanmak ilk aklıma gelen noktalar. Etik sorun yaşayan terapistlerin ise daha çok usta çırak ilişkisi ve disiplininden geçmemiş veya yeterli süpervizyon almamış terapistler olduğunu gözlemliyorum, maalesef bu tür etik sorunlar terapistin bilgisi ve tecrübesi ne olursa olsun görülebiliyor; bunun da temel nedeni terapistin kendisinin sahip olduğu kişilik sorunları. Sizce spesifik terapötik müdahalelerden bağımsız nonspesifik etkenler dediğimiz ve bir terapinin başarıya ulaşmasını sağlayan etkenler nelerdir? Bu etkenlerin başlıcaları empati, koşulsuz kabullenme ve saygı; aşırı baskıcı ve sahiplenici olmayan bir sıcaklıktır. Bunu şuna benzetebiliriz: Tanıştığınız bir insana yaşı mesleği cinsiyeti ne olursa olsun ısınmanızı ve güvenmenizi; daha sonra onunla tekrar görüşmek istemenizi sağlayan insani özellikler nelerse işte onlar aynı zamanda bir terapinin başarıya ulaşmasını sağlayan nonspesifik etkenlerdir. Ancak bunların genel anlamda neler olduğunu sayabilsek de kişiden kişiye uygun davranışın ve dozunun değişebileceğini unutmamak gerek. Bence kişiden kişiye dozu en fazla değişen nonspesifik etken yakınlık ve samimiyettir. Sosyal anksiyetesi veya obsesif kişilik özellikleri olan birisi için terapistin samimiyetinin daha az dozda olması idealken, bir agorofobik veya bağımlı hasta için daha fazla dozda samimiyet beklentisi olabilir. Terapötik ilişkinin kendisinin bir terapötik müdahele aracı olduğunu düşünyor musunuz? Eğer öyleyse terapötik ilişki nasıl etkili oluyor? Terapideki bu nonspesifik etkenler veya kısacası iyi terapötik ilişki olayın temeli, olmazsa olmazıdır. Bu olmaksızın hiçbir teknik bilgi veya beceri işe yaramaz. Genel tıptan örnek verirsem terapötik ilişki hastanın doktoruna güvenip onun verdiği ilacı kabul etmesi ve kullanmasıdır; teknik ise ona verdiğiniz ilacın ne olduğudur. Eğer hastanız size güvenip ilacı almıyorsa isterse verdiğiniz ilaç dünyanın en iyi ilacı olsun işe yaramaz. Ama ilacı aldığı noktadan sonra verdiğiniz ilacın gerçekten o rahatsızlığın ilacı olup olmadığı önem kazanır ki tekniğin önemi de buna benzer. Özellikle kişilik sorunları olan danışanlarda terapötik ilişki başlıca odak haline gelir. Terapötik ilişkinin bir müdahale aracı olabilmesi için hastanın ihtiyaçlarından bağımsız olarak nasıl inşa edilmesi gerekir? Özellikle kişilik sorunu olan hastalar görünürde hangi sorunla başvururlarsa asıl sorunları olan karşılanmamış şematik gereksinimler terapinin konusu olmaya başlar ve giderek terapötik ilişki terapideki ana odak haline gelmeye başlar. Burada terapistin bu ilişkiyi nasıl yönetip yorumladığı ve kullandığı terapinin ne kadar iyi gidip gitmeyeceğini belirler. Terapistin yeterli dozlarda ilgi göstermesi ve değer vermesi olmaksızın terapi yürütülemez. Eğer siz ya da bir yakınınız bir terapiste gitmek zorunda olsa seçeceğiniz terapist nasıl bir terapist olur? Kısa olarak buna cevabım: Öncelikle iyi bir insan sonra da bilgili ve becerili bir terapist olmasına dikkat ederdim. İyi insan olmayı giriş kapısı gibi düşünebiliriz. Bu özelliğe sahip olanlar içindeyse yaptığı işte en iyi ve becerikli olanı tercih ederdim. Humor, empati, terapistin güven telkin etmesi, inandırıcılık, samimiyet, yaşı, cinsiyeti ne kadar önemli? Bunlar terapistin nonspesifik özellikleridir; güven, samimiyet, empati, saygı daha birincil, yaş ve cinsiyet ise bu anlamda daha ikincildir ve danışandan danışana bunların önem sırası değişebilir. Ancak bunların adının nonspesifik olması bizi yanıltmasın bunlar terapistte bulunması gereken olmazsa olmaz özelliklerdir. Terapi ekolleri belli bir süre sonra benzeşecek, hatta aynılaşacak mı yoksa kendi özgün yapılarını ve farklılıklarını koruyacaklar mı? Örneğin CBT nin genişletilmiş bir şekli olarak kendini tanımlayan şematerapi, psikanalitik teoriden belli şeyleri alırken, Kernberg in transferans odaklı terapisi de CBT den belli müdahale tekniklerini alıyor ve borderline terapisinde benzer sonuçları alıyorlar. Bu konuda ne düşünüyorsunuz? Ben her terapi ekolünü bir dil gibi düşünüyorum ve her dilin kendi kuralları içinde gelişeceğine inanıyorum. Dolayısıyla psikoterapilerin entegre olacağı gibi bir beklentim yok. Belli bir dil olarak her terapi diğer terapilerden yararlanabilir, teknik eklektisizmi o dildeki bazı sözcükleri kendi içine alarak 10 Therapia Sayı 5

11 gerçekleştirebilir. Ancak eklektisizmi, iki terapinin birbirine karıştırılması gibi almıyorum. Buradan da iyi bir şey çıkacağını zannetmiyorum. Yani iyi iki dil olan Fransızcayla, İngilizceyi birbirine karıştırarak daha iyi bir dil elde edemeyiz. Ortaya sadece karışık bir yığın çıkar o zaman. Maalesef bazı insanlar böyle yaparak psikoterapide eklektisizm veya bütüncül terapi yaptıklarını sanabiliyorlar. Her psikoterapini kendi içinde bir bütünlüğü ve ahengi vardır; bu da onun özgün yanıdır. Kerneberg in bilişsel teknikleri kullanması ya da tersi bence o ekolün kendi içinde kalarak yaptığı teknik bir uygulamadır ve böyle uygulamalar o terapiyi zenginleştirir; ama Kernberg in terapisini psikanalitik yönelimli psikodinamik psikoterapi olmaktan çıkarmaz. Başarılı bir psikoterapinin sırrı nedir? İnsanı sevmek; insanın dünya üzerindeki varoluşuna ilgi ve şefkatle bakmak, yaptığı işin önemine inanmak, iyi ilişki, o kişiye- insana ve sürece- psikoterapiye gerçek bir merak duymak bunları beslemek ve çalışmak. İyi bir terapistin yalnızca belli bir ekole bağlı olarak çalışması gerektiğini mi düşünüyorsunuz, yoksa farklı ekolleri kendi süzgecinden geçirip kullanabilir mi terapist? Psikoterapiyi yeni öğrenenlere tavsiyem belli bir türde terapiyi iyi bir şekilde öğrenmeleri, daha sonra da eksiklik çektikleri noktalarda diğer psikoterapilerden kimi teknikleri öğrenerek yine o iyi bildikleri psikoterapinin çerçevesi içinde kullanmalarıdır. Benim psikodinamik psikoterapi alanında hocalarımdan birisi olan sevgili Sağman Kayatekin in bir sözünü unutmuyorum; Eğer bir şeyi iyi öğrenmek istiyorsanız radikal bir şekilde ona inanmanız gerekir, başka türlü öğrenemezsiniz derdi. İyi bir öğrenme süreci tamamlandıktan sonra ise eleştiri ve gerekirse eksik-yetersiz noktaları başka alanlardan takviyelerle tamamlama süreci gelir diye düşünüyorum. Terapistin bir ekolü seçmesine, kendini o yönde geliştirmesine neden olan nedir sizce? Koşullar, çevre ve o kişinin özelliklerinin bir karışımıdır diye düşünüyorum. Bazen kişi uygun bir çevre bulamadığında sahip olduğu potansiyeli açığa çıkartamaz ve geliştiremez. Bu anlamda bence bu seçimde en önemli ve belirleyici olan şey terapistin insanın doğasıyla ilgili dünya görüşüdür. Prof. Dr. Hakan Türkçapar Türkiye nin sertifiye etme yetkisi olan birkaç kognitif davranışçı terapi eğitmeninden biri. Depresyonun bilişsel davranışçı terapiyle tedavisi konusunda bir de kitabı var. Depresyon konusundaki söyleşiyi kendisiyle yapmamızın nedeni bu kitap. Türkçapar 1990 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesini bitirdi yılında psikiyatri uzmanı oldu de Pensilvanya Üniversitesi'ne bağlı Beck Institute for Cognitive Therapy and Research de bilişsel psikoterapi eğitimi aldı yılında New York Ellis Institute de Rational Emotive Behaviour Therapy eğitimini tamamladı yılında Psikiyatri Doçenti oldu yılında Ankara Üniversitesi'nde Sosyal Antropoloji alanında bilim uzmanı, 2009 yılında da doktorasını tamamlayarak Sosyal Antropoloji doktoru unvanını aldı yılında Academy of Cognitive Therapy (ACT) tarafından Bilișsel Terapist olarak sertifiye edildi. Aynı yıl akademinin Fellow üyesi olan Dr. Türkçapar, 2005 yılından itibaren ACT nin Uluslararası akreditasyon komitesinde yer almaktadır arasında Dışkapı Eğitim Hastanesi ve Etlik İhtisas Hastanesi Psikiyatri kliniklerinin şefliğini yürüten Dr. Türkçapar 2012 yılında da ACT tarafından eğitici/konsültan olarak sertifiye edildi. Dr. Türkçapar ın, erken dönemde yazılmıș Freud ve Antipsikiyatri adlarında iki kitabının yanısıra, Bilișsel Terapi Temel İlkeler ve Uygulama ve Klinik Uygulamada Bilișsel Terapi: Depresyon bașlıklı iki kitabı ve sayısı yüzü așan bilimsel makalesi yayımlanmıștır. Dr. Türkçapar, halen H. Kalyoncu Üniversitesi Psikoloji Bölümü başkanlığı ve Bilișsel Davranıșçı Psikoterapiler Derneği bașkanlıklarını yürütmektedir. Therapia Sayı 5 11

12 Çocuklar depresyona girer mi? Depresyon çocukları nasıl etkiler? Farklı yaşlardaki çocuklarda depresyon farklı belirtiler gösterir mi? Basit bir karın ağrısı çocuklarda depresyon belirtilerinden biri olabilir mi? burcu gençer-türk 12 Therapia Sayı 5

13 Acaba çocuklar da depresyondayken yetişkinler gibi derin bir üzüntü yaşarlar mı? Onlar da kendilerini çaresiz hissederler mi? Yoksa öfkeli veya içe kapanık mı olurlar? Günlük konuşma dilimize depresyon kadar giren başka bir psikolojik konu var mı acaba? Neredeyse her on kişiden biri depresyondan muzdarip. Hep bir yetişkin sorunu gibi algılanan depresyon artık çocuklar arasında da sık görülüyor. Aileleler bazen inanamayarak soruyorlar bana: Çocuğun da depresyonu mu olurmuş? Ne derdi olacak ki onun? Çocukluk çağı depresyonu yıllarca tartışmalı bir konu olarak kaldı. Geleneksel psikoanalitik teori çocukların psikolojik gelişimi tamamlanmadığından depresyonun erken yaşlarda görülemeyeceği görüşünü savunurdu (Kauffman, 2005). Bazı araştırmacılara göre ise depresyon; öfke patlamaları, hiperaktivite veya öğrenme bozukluğu gibi başka tabloların ardına gizleniyordu. Günümüzde bu konudaki ortak fikir, çocukların yaşadığı depresyonunu pek çok şekilde yetişkin depresyonuyla benzeştiği yönünde. Ancak, çocuklar ve yetişkinlerin depresyonda aynı şeyleri deneyimlediklerini söylemek de pek doğru olmaz; ne de olsa çocuklar yetişkinlerin küçültülmüş versiyonları değiller. Onlar bize oranla hayatta daha deneyimsiz oldukları gibi, zihinsel becerileri de tam anlamıyla gelişmemiştir. Bu sebepledir ki, depresyonun neden olduğu sıkıntılar ve depresif kişide gözlemlenen davranışlar yaşa göre büyük değişimler gösterir. Günümüzde sıkça rastlanan yetişkin depresyonunun ne gibi belirtileri olduğu ve depresyonda neler yaşandığıyla ilgili artık herkesin genel bir fikri var. Ancak ailelerin en çok merak ettikleri konu çocuklarının depresyonda olup olmadığını nasıl anlayacakları. Acaba çocuklar da depresyondayken yetişkinler gibi derin bir üzüntü yaşarlar mı? Onlar da kendilerini çaresiz hissederler mi? Canları hiçbir şey yapmak istemez, yapmaları gerekenleri yapacak enerjiyi bulamazlar mı? Yoksa öfkeli veya içe kapanık mı olurlar? Bu soruların cevabını çocuğun yaşını göz önünde bulundurarak vermek en doğrusudur. Çünkü çocukluk dönemi her yıl pek çok gelişimin yaşandığı değişken bir dönemdir. Ve depresyon belirtisi zannedebileceğimiz bazı davranışlar gelişimsel dönem özellikleri olabilir. Yapılan bazı araştırmalar yeni doğan bebeklerin bile depresyon belirtileri gösterebileceğini savunuyor (Goodman; Gotlib, 1999). Doğumu takip eden ilk hafta bebeklerin beyin aktiviteleri incelendiğinde, hamileliğinde depresyon yaşayan annelerin bebeklerinin diğerlerinden farklı olduğu bulunmuştur. Stres anında salgılanan kortizol, plasenta aracılığıyla bebeğe geçiyor ve bebeğin bilişsel işleyişini olumsuz etkileyebiliyor. Hamilelik kadar önemli bir başka dönem de bebeğin ilk iki yılı. Bu dönemde bebeğin fiziksel ihtiyaçlarını karşılayan, ona bol bol dokunarak şefkat ihtiyacını doyuran bir yetişkinin varlığı bebeğe güvende olduğunu ve sevildiğini öğretir. Bu deneyimden mahrum kalan bebeklerin depresyona benzer belirtiler gösterdiğini biliyoruz. Bu belirtiler içinde en çok fark edilen sosyal iletişimde eksiklik. Yeterli ilgiyi gören Therapia Sayı 5 13

14 Taşınma, yeni bir kardeşin dünyaya gelmesi, kavganın yoğun olduğu aile ortamı, boşanma, hastalık veya ölüm çocuklar için özellikle zorlayıcı deneyimlerdir. Ama tabii ki kötü bir deneyim yaşayan her çocuk da depresyona girmez. bebekler etrafındakilerle iletişime geçmeye heveslidir. Onunla konuşan yetişkinlere gülerek, uzanarak, kucağına gitmeye çalışarak tepki verirler. Konuşmaya benzer sesler çıkararak ilgi çekme çabasında olurlar. Sosyalleşmenin ilk adımları olan bu davranışlar ilk altı ay içinde bebekte gelişmemişse bu birkaç nedenle olabilir. Anne bebek arasındaki bağlanma sorunları otizmden sonra en sık rastlanan nedendir. Bowlby nin bağlanma teorisine göre, bebeğin yaşamının ilk iki yılında ona bakım veren insanla kuracağı sağlıklı ilişki gelecekteki insan ilişkilerinin ve kendiyle ilgili algısının temelini oluşturur (Bowlby, 1980). Böyle bir yetişkinin var olmaması veya annenin depresyon, hastalık sebebiyle bebeğine yaklaşmaması gelişimi sekteye uğratır. Beslenme, uyku sorunları, sosyal uyaranlara karşı ilgisizlik, gülümsememe, yüz ifadelerinde donukluk bu bebeklerde sıkça görülür. Hatta yeterince kucağa alınmayan, bire bir kişisel ilgi göremeyen yetimhanedeki bebeklerin fiziksel olarak büyümediği bile farkedilmiştir. Bu tip belirtileri bağlanma sorunlarından kaynaklanan bir bebeklik depresyonu gibi düşünebiliriz. Neyse ki bebekler ve küçük yaştaki çocuklar oldukça dirençlidirler ve kendilerini çabuk iyileştirebilirler. Belirtiler farkedildiği anda bağlanmayı güçlendirmeye yönelik yapılacak her girişim, onların kendilerini daha güvende ve sevilir hissetmelerine yardımcı olur. Eğer anne doğum sonrası depresyonu geçiriyorsa ve bebeğiyle ilgilenmekte zorlanıyorsa, devreye babanın veya büyükannelerin girmesi yerinde olur. Sık sık kucaklamak, beslenme, temiz olma gibi fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak, şarkı söylemek, konuşmak gibi sevgiyi gösteren davranışlar anneyle başarılamayan bağlanmanın yerini doldurabilir. Böylece depresif belirtilerde de azalma olur. İki yaşından itibaren çocuklar konuşmaya başladığında iletişim becerileri de oldukça artar. Artık isteklerini, ihtiyaçlarını, sıkıntılarını ifade edebilmek için ağlamaktan veya işaret etmekten başka bir yolları da vardır. Bu sayede bizler için de yaşadıkları depresif ruh halini tanımak kolaylaşır. Ancak yine de dile henüz yeteri kadar hakim olmadıklarından bir yetişkin gibi Ben çok mutsuzum. demelerini bekleyemeyiz. Bu noktada çevredeki yetişkinlerin olası işaretleri görebilmesi çok önemlidir. En belirleyici gösterge davranışlar ve fiziksel sıkıntılardır. Oyun, gezinti veya arkadaşlarla bir arada olmak gibi her zaman keyif aldığı aktiviteleri artık yapmak istemiyorsa, bir anda içine kapandıysa ve her zamankinden az hareketli ve konuşkansa depresyon ihtimali düşünülebilir. Çünkü yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da depresyonun yarattığı en yoğun duygular üzüntü, çaresizlik, umutsuzluk ve hüzündür. Ve bu duygular da hayata karşı bir ilgisizliği, harekete geçmek konusunda bir yavaşlığı beraberinde getirir. Duygularını henüz yeteri kadar net tanımlayıp ifade edemeyen küçük çocuklar genelde fiziksel olarak kendilerini anlatmaya çalışır. Yeme düzenleri değişir, uykuya dalmakta zorluklar başlar veya uyudukça uyurlar. Hatta bazen tuvalet eğitimini tamamlamış çocuklar bu konuda dahi geri dönüşler yaşayabilir. Karın ağrısı, mide bulantısı, baş ağrısı şikayetleri bir anda artış gösterir. Tahammül etme sınırlarının düştüğünü gözlersiniz; veya en ufak bir terslikte ağlama ve öfke krizlerine girdiklerini. Okul çağındaki çocuklarda tüm bunlara ek olarak okula gitmek istememe, kendini başarısız görme ve kendine güvende bir azalma ortaya çıkabilir. Şimdi bu yazdıklarımı okuyan anne babaların ne düşündüğünü duyar gibi oluyorum: E bizim çocuğumuzda bunların hepsi oluyor. Çocuklarda depresyonu doğru bir şekilde tanılayabilmek bu yüzden zor zaten. Çünkü depresif semptomlar sayılan bu durumlar aslında pek çok gelişimsel dönemin başlıca özellikleri. İki üç yaşlarında yaşanan meşhur öfke nöbetleri gibi. Elbette her çocuk dönem dönem bu belirtilere benzer şeyler yaşar. Her üzgün çocuk depresyonda değildir, veya iştahı kesilen her çocuk. Eğer işaretlerin pek çoğu bir aradaysa, üç haftadan daha uzun zamandır aralıksız devam etmekteyse ve son dönemde çocuğun hayatında başetmekte 14 Therapia Sayı 5

15 zorlandığı olaylar gerçekleştiyse dikkatli olmakta ve bir uzmana danışmakta fayda var. Taşınma, yeni bir kardeşin dünyaya gelmesi, kavganın yoğun olduğu aile ortamı, boşanma, hastalık veya ölüm çocuklar için özellikle zorlayıcı deneyimlerdir. Ama tabii ki kötü bir deneyim yaşayan her çocuk da depresyona girmez. Bazen çok etkileneceklerini düşündüğümüz bir olaydan yarasız çıkarken, çok basit bir olumsuzluk karşısında depresyona girebilirler. Hayatlarında neler olduğunu ve hangi olaydan ne kadar etkilendiklerini anlamak için oyunlarından yardım alabiliriz. Sekiz dokuz yaşlarına kadar çocukları anlamanın en iyi yolu oyunlarını gözlemlemektir. Bu yaş grubu oyunu iletişim dili olarak kullandığından yaşadığı duygusal sıkıntıları oyunlarına yansıtır. Kardeşini kıskanan çocukların oyunlarında bir oyuncağın, oyundaki kardeşini dövdüğünü sıkça görürüz mesela. Ailevi sorunları olan çocuklar genelde oyuncak bebekleri anne baba rolüne sokup konuşturur. Bir yakınını kaybeden çocuk ölüm temalı oyunları seçer, cenaze töreni veya araba kazası gibi. Akademik başarısı düşük bir çocuğun oyununda öğretmen öğrenci rolleri baskındır. Oyunlarının konuları bize o anda kafalarının neyle meşgul olduğunu ve neye çözüm aradıklarını açıkça gösterir. Oyunlarına ve günlük konuşmalarına dahi konu olan travmatik olaylar sonucu çocukların bir süre yas tutması, normalden daha üzgün ve ilgisiz olmaları ve diğer tüm depresyon belirtilerini göstermeleri normal kabul edilmelidir. Yetişkinler bile çoğu zaman değişime kolay adapte olamazken, bizler kadar deneyimli ve sorun çözme becerileri gelişmiş olmayan çocukların depresif davranmasında garip bir durum yok. Her türlü bilgiye çok rahat ulaşabildiğimiz bu devirde çocuklarda yaşanan her türlü sıkıntı bir hastalık, bozukluk gibi algılanabiliyor. Dört yaşında koltukların tepesinde gezdiği için ailesi tarafından hiperaktif diye tanımlanan çocuklar tanıyorum. Oysa o yaşta onun işi bol bol hareket edip dünyayı keşfetmek. Çocukluk dönemi kendini ve dünyayı anlamayı, gerekli başetme becerilerini geliştirmeyi içeren bir deneme yanılma süreci. Bu süreçte çocukların zaman zaman mutsuz, çekingen, isteksiz, yorgun hissetmeleri onların depresyonda olduğu anlamına gelmiyor. Depresyon, belirtilerin uzun süre devam ettiği ve gerekli yaşamsal işlevlerin yerine getirilemediği bir durum. Eğer çocuğunuz yemek, uyumak gibi fiziksel ihtiyaçlarını gidermekte sıkıntı yaşıyorsa, sosyalleşme, oynama, keşfetme, sorun çözme gibi becerileri isteksizlik yüzünden geliştiremiyorsa, okula gitmekten kaçınıyor, yaptığı hiçbir şeyden keyif almıyorsa işlevselliğinde bir sorun olduğu açıktır. Tüm bunların depresyona işaret edip etmediğini anlamak için de bir uzmandan yardım almak en doğrusudur. Dönem dönem depresif semptomlar gösteren her çocuğa kendimizce depresyon tanısı koymak yaşadıkları gelişim sürecine çok büyük haksızlık olur. Kaynaklar Bowlby, J. (1980). Attachment and Loss: Vol.3. Loss, sadness and depression. New York: Basic Books Goodman, S.H., Gotlib, I.H. (1999). Risk for Psychopathology in Children of Depressed Mothers: A Developmental Model For Understanding Mechanisms of Transmission. Psychology Review 106(3): Kauffman, J. M. (2005). Characteristics of Emotional and Behavioral Disorders of Children and Youth. New Jersey: Pearson Prentice Hall. Therapia Sayı 5 15

16 16 Therapia Sayı 5

17 Depresyon ve zihin Ne büyük belleğin gücü, ne korkutucu, Tanrım, derin ve engin katmanlar; ve bu, zihin ve bu, benim. Augustinus, Aziz Augustinus un İtirafları Şencan Taşkale Depresyonda dikkat, konsantrasyon ve bellek süreçleri oldukça olumsuz etkilenir, bilgi işleme süreçleri yavaşlar. Depresyonun bu etkisi, özellikle çalışması, üretmesi, yetişmesi gereken bireyi epey zorlar. Çoğu zaman unutkanlık ve dalgınlık, depresif duyguları maskeleyen ve kişinin farkında olduğu, şikâyet ettiği tek belirti olabiliyor. Unutkanlık ve dikkat sorunlarının duyguların bastırılması, bilinçdışı yansımalar, yorgunluk, demans, diğer fizyolojik sorunlar, vb. çok çeşitli açıklamaları olabilir. Depresif duygudurum bunlardan önemli bir tanesidir. Depresif bireyler, günlük aktivitelerde işlerini yapmalarını engelleyecek derecede unutkan ya da dalgın olduklarından yakınırlar. Zihinsel işlevleri inceleyen nöropsikometrik testlerde ise, bellek deposuna kalıcı kayıt ile ilgili sorun olmadığı görülür. Ancak kısa süreli hafıza ve anlık dikkat süreçleri ile ilgili güçlük belirgindir. Yani depresyon hali zihnin çalışma biçimini temelde hafıza kapasitesi üzerinden etkilemez ancak çalışma performansını düşürerek etkiler. Bazen de psikoterapilerde olumsuz olguları titizlikle tekrar tekrar ortaya koyan depresif kişiler, bu yakın ya da uzak anılara dair sorulara pek de net ve ayrıntılı yanıt veremezler. Yani depresyonda zihnin malzemesi ayrıntılardan yoksun olumsuz öğelerdir. Depresyon hem zihnin yöneldiği içeriği hem de performansını etkileyen bir durumdur. Therapia Sayı 5 17

18 18 Therapia Sayı 5

19 Depresyon zihnin performansını nasıl etkiler? Depresyon hemen her şeye karşı bir ilgisizlik ve hissizlik hali yaratır. Bu durum dikkat, konsantrasyon, hatırlama gibi bilişsel işlevlere de elbette etki eder. Bunun bir sebebi dikkatin, depresif içeriğe normalden fazla mesai harcamasıdır. Depresif birey unutkanlığını anlatırken, adeta bir uçuşan zihin den (vogue memory) bahseder. Gün içerisinde anlatılanları, az önce yapmayı planladığı işi, kime, neyi anlattığını, eşyaları nereye koyduğunu, iki dakika önce ne düşündüğünü unutabilir. Depresif duygulanımda dikkat süreçleri, bir sis perdesinin ardında gibi çalışır. Günlük yaşama dalgınlık ve konsantrasyon eksikliği olarak yansıyan bu uçuşmanın, depresif duyguyu maskeleyen bir koruma yöntemi olduğunu söyleyebiliriz. Depresyonda zihin olumsuz bir içerikle başa çıkmaya çalışır. Bu durumda duygusal açıdan zorlanan benlik, dikkat ve düşünce süreçlerini adeta flu laştırır. Benlik-bellek sistemi organize biçimde dikkat ve belleği silikleştirirek, benliği korur. Ne var ki bu silikleşme, bir yandan aşırı genelleyici bir düşünce süreci başlatır. Aşırı genelleyici düşünme biçimi, depresif bir kısır döngü için zemin hazırlar. Bu durum acıdan kaçınırken, bir yandan depresyona daha yatkın hale gelmek olarak tanımlanabilir. Depresif düşünce içeriğinde sık rastlanan bir düşünce hatası olan aşırı genelleme yalnızca içeriğe değil, hafızaya kayıt ve hatırlama biçimine de etki eder. Örneğin, reddedilme durumu ile ilgili yakın zamandan spesifik bir yaşantı örneği istendiğinde; depresif olmayan kişi, geçen hafta toplantıda Therapia Sayı 5 19

20 bir fikrim reddedildi örneğini verebilirken; depresif kişi iş toplantılarında ne zaman fikrimi sunsam dinlenmiyorum örneğini verebilir. İkinci cevapta, belli belirsiz birkaç anı aşırı genelleme yolu ile birbirine yapıştırarak hatırlanmaktadır. Aşırı genelleyici dikkat, ayrıntılı kodlamayı engeller. Ayrıntılı kodlama ve hatırlamada beynin sol frontal lobunun önemli rol oynadığı biliniyor. Birçok çalışma, depresyonda sol frontal lob aktivitesinin azaldığını gösteriyor(3). Bu durumda anılar, olumsuzluk ortak paydasında kategorize ederek saklanır. Depresyonun zihinsel süreçlerle ilişkisinden bahsederken, bu bilgilerin kaydedildiği uzun süreli depoya değinmekte fayda var. Otobiyografik bellek: Bana dair ne varsa... Otobiyografik bellek, yaşamın ilk yıllarından itibaren kendimiz ile ilintili her tür anı ve bilgiyi sakladığımız, kendilik duygumuzun oluşumunu sağlayan ve varoluşumuza anlam katan bellek depomuzdur (1). Otobiyografik anılar, her bir anıya ilişkin duygu harcı ile üst üste dizilen tuğlalar gibidir. Depresyona meyilli kişilerde negatif yüklü otobiyografik anıların, ayrıntılarından arınarak, adeta birbirine kaynaşmış şekilde kategorize edilerek saklandığını söyleyebiliriz. Uzun yıllar boyu biriken anılardan çıkan sonuç kendilik algısında olumsuz öğeler, düşünce içeriği ve duygu durumda depresif referanslardır. Otobiyografik kayıtlar kendilik algısı nın temel materyalidir. Kendine dair net bilgiler öz değerlilik inşasında rol alır(2). Örneğin; depresyona yatkın kişilerin değersizlik duyguları yoğundur. Paralel biçimde kendilik algıları belirsizdir ve çocukluklarına dair net hatıraları olmadığından yakınırlar. Duygu ve yanlı dikkat Dikkat, kaydolmuş bilgileri hafızdan geri çıkarma; yeni bilgileri algılarken süzgeçten geçirme ve düzenleme gibi işlevlere sahiptir. Dikkat, duyguduruma duyarlı bir süreçtir. Bu sebeple kayıt ve hatırlama işlevinde dikkat, duygudurum ile uyumlu, yani tanıdık materyale ayrıcalık tanır. Örneğin olumlu, olumsuz ve nötr kelimelerin verildiği bir testte depresif birey olumsuz kelimeleri, olumlu ve nötr kelimelere göre çok daha iyi kaydeder ve daha sonra sorulduğunda daha iyi hatırlar. Depresyon keskin bir duygudurumdur ve dikkati kendi emrinde kullanmaya başlar. Bu olumsuz düşünce stili ve anıların genelleyici ve ruminatif (geviş getirir biçimde) zihne gelmesi de depresif duygudurumu besler. Bu durum depresif kısır döngüyü başlatır. Depresyonun en önemli semptomlarından biri olan çaresizlik ve umutsuzluk hissinin ise burada sahneye çıkması kaçınılmaz. Birbirini besleyen bu sıkı organizasyon karşısında, birey elbette pek de umutlu hissedemez. Depresyonda Bilişsel Kısır Döngü Klinik depresyon tanısı alsın almasın, herkesin dalgınlık ve unutkanlık şikâyetleri olur. Aşırı genelleyici kayıt/ hatırlama ve silikleşmiş dikkat herkes için bir paradoksal bir savunma sistemidir. Ancak, bilişsel süreçlerde baskın olması durumunda; depresyon için ciddi bir yatkınlaştırıcı olduğu düşünülebilir. Depresyonla başa çıkmada, işlevsel olmayan düşünce içeriğinin düzeltilmesi büyük önem taşır. Bu bilgilerin ışığında; dikkat süreçlerinde silikleşme ve aşırı genelleme eğilimini değiştirmenin, kaynaşarak iç içe geçmiş negatif yüklü hatıraların ayrışmasının da, depresif döngünün kırılmasında bir o kadar önemli olduğunu söyleyebiliriz. 1. Mark, J., Williams, G., Barnhofer, T., Crane, C. (2007). Autobiographical Memory Specificity and Emotional Disorder. Psychological Bulletin Vol. 133 No.1 2. Sedikedes, C., & Strube, M. J. (1997). Self-evaluation: To thine own self be good, to thine own self be sure, to thine own self be true, and to thine own self be better. Advances in Experimental Social Psychology, Schacter, D. L., 1996 Belleğin İzinde, Beyin, Zihin ve Geçmiş. sf: YKY 20 Therapia Sayı 5

21 Therapia Sayı 5 21

22 Metal yorgunluğu* Bardağı taşıran son damla... Canan Eda "Toplumsal açıdan önemli bir sorun olan intihar olgusu diğer bütün toplumsal olgulara göre farklı bir özelliğe sahiptir. Bütün toplumsal olguların temelinde insan yaşamını devam ettirebilme çabası vardır. Bir kişi, yaşamını devam ettirebilmek için basit bir hırsızlıktan tutun da diğer bir kişiyi öldürmeye kadar varan birçok eylemi yapabilmekte; kendisi için olumsuz olan şartları değiştirebilmek için elinden gelen tüm çabayı gösterebilmektedir. Fakat intihar eden bir kişi, tüm bu mücadele yollarını bırakarak, kendi yaşamına karşı bir eyleme girişmiştir. İşte intihar olgusunu diğer tüm olgulardan farklı kılan yön de budur: Kendi yaşamını devam ettirmeye çabalamamak... * Bu yazıyı kaleme almaya karar verdiğimde ekrandaki beyaz sayfaya ne yazacağıma, nereden başlayacağıma dair en ufak bir fikrim yoktu. Bu yüzden olsa gerek, bir tanımla başlamak istedim. Derginin diğer sayfalarında değerli bilim insanlarının rasyonel açıdan ele aldığı bu olgu, kişisel tarihimin önemli bir dönemecini oluşturmakta. Bu yüzden yazacaklarım ancak olaya 'masanın diğer tarafından bakan'ın deneyimleridir. Üniversiteyi kazandığım yıl, İstanbul'a dair en ufak bir fikrim yokken o cangılın içerisine yüzme bilmeden suya atılır gibi daldım. Başarılı bir öğrenci, aklı başında bir kızdım. En azından etrafımdaki yüksek çoğunluğun ortak kanaati buydu. Üniversite öncesi, liseye başladığım yıl ebeveynlerim sancılı bir boşanma süreci geçirmişlerdi. Temelde kadın-erkek ilişkisindeki problemli süreçten payımıza düşen, zaten yoğun bir iş adamı olan babamla artık aynı çatı altında uyumuyor olmaktı. Kişiliğine, karakterine, duruşuna hayran olduğum rol modelim annem gibi, ben de ayaklarımın üzerinde dik durmak zorundaydım. Bunun gerekliliğine öyle inandırmıştım ki kendimi, Türk toplumunda yaşanan değişim süreciyle 90 lı yıllarda hız kazanmaya başlayan boşanma oranlarına rağmen, yaşadığım şehirde alışkın olunmayan bu durumla ilgili çevreme, arkadaşlarıma, hele de yaşıtlarıma "Yıkılmadım, ayaktayım!" imajını vermeye çabalıyordum. Medet umduğum düşünce: "Eğer yeterince uzun süre güçlü görünmeye çabalar ve buna diğer herkesi inandırmayı başarırsan, gerçekten güçlü olursun"du. Derken üniversite sınavı geldi çattı. İdealim net, hedeflerim belirlenmişti. Dilediğim bölümü İstanbul'da okuyacaktım. Nitekim annemin bütün ikna çabalarına rağmen sınav sonuç belgem benim İstanbul biletim olmuştu. İstanbul maceram oldukça keyifli başladı. O yılı şimdiye dek yaşadığım en yoğun ve en güzel yıl olarak nitelendirebilirim. Ailemden uzakta, kendi ayaklarımın üzerinde, gerçekten büyüdüğümü hissettiğim ilk yıl. Bütün bu olumlu gelişmelere rağmen ruh halim "yeterince güçlü görünmek"le, olduğum gibi görünmek arasındaki amansız çekişmede hırpalanıyordu. Ve ben bunu fark etmiyordum. Koca bir çınarı deviren kurtçuklar gibi o an gözüme önemsiz görünen, geçip gittiğim her ayrıntı sonrasında karşıma önü alınamayacak şekilde çıktı. 22 Therapia Sayı 5

23 Nedeni, nasılı, ne zamanı önemli değil. Üniversitedeki ilk yılın ardından yaz tatili için ailemin yanına döndüğümde, babamla yaşadığımız ve esasında mevzu bahis edilmeyecek bir tartışmadan sonra canıma kıymaya karar verdim. Karar verdim demek ne derece doğru olur bilmiyorum, çünkü bu önceden düşünülmüş, hesaplı bir olaydan ziyade bir öfke patlaması sonrasında oluşan hınç duygusuyla nevrin dönmesiydi. Eylemi gerçekleştirirken aklımdan geçenleri net anımsıyorum: "Eğer hayatım bu şekilde devam edecekse ve ben buna müdahale edemeyeceksem, otokontrolüm zayıflayacak ve hatta yitecekse... Ben oynamıyorum!" Sonrasında uzun ve cidden sancılı bir hastane süreci, hayata yeniden dönüş, zihnimin bana oynadığı oyun: Dissosiyatif seçici amnezi ve yaklaşık 1,5 yıl süren sosyal hayata adaptasyon, yaşadığım hafıza kaybının flash-backlerle aniden ortadan yok olması, yaptıklarımın yaşadıklarımın farkına varmam, bu eylemi gerçekleştirmiş olmaktan doğan derin bir suçluluk, utanç ve sonrasında uzun yıllar devam eden kendini affedememe hali. Şu an, üzerinden geçen onca yıldan sonra dönüp baktığımda daha iyi anlıyorum ki bu bir nevi "metal yorgunluğu" idi: Oluşan strese direnebilme yetisinin zayıflaması, devam etme olgusuna karşı geliştirilen direnç ve biraz da burnunun dikine gitmeyi pek seven genç kızımızın "seçim yapma" iradesi(!)ni kullanma ısrarı. Sonrasında geçirdiğim tedavi sürecinin yanı sıra kişisel arayışlarım, psikodrama, NLP, davranış bilimleri eğitimleri, yitip giden belleğime nispet hafıza teknikleri eğitimleri vs aslında bana şunu öğretti: Varlığımın taş dizilimleri yanlış ve ben yıktığım bu kuleyi, sağlam yapı malzemesi ve doğru taş dizilimleriyle yeniden inşa etmeliyim. Dipnot: Manidar bir tesadüf eseri yazıyı bitirirken bilgisayarımda çalmaya başlayan şarkı: "Should I give up? Or should I just keep chasing pavements?" - Chasing Pavements/ Adele * metal yorgunluğu: "Metal yorgunluğu, makinelerde, taşıtlarda ya da yapılardaki metal parçaların yinelenen gerilimlerin ya da yüklerin altında giderek dayanımını yitirmesi ve aslında dayanabileceğinden çok daha zayıf son bir gerilimin etkisiyle çatlayabilecek ya da kırılacak duruma gelmesidir." / Ana Brittanicca Therapia Sayı 5 23

İçindekiler. Künye: Dosya konusu Melankoliden depresyona...

İçindekiler. Künye: Dosya konusu Melankoliden depresyona... sayı 5 Önsöz Gecikmiş 5. sayının dosya konusu depresyon. Depresyonla ilgili olarak bu konuda bir kitap da kaleme almış olan Prof. Dr. Hakan Türkçapar la bir söyleşi gerçekleştirdik. Bu konuda İmbat Taşkın,

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

Zorlu Yaşantılar Sonrası Stres Belirtileri (Travma Sonrası Stres Bozukluğu)

Zorlu Yaşantılar Sonrası Stres Belirtileri (Travma Sonrası Stres Bozukluğu) Zorlu Yaşantılar Sonrası Stres Belirtileri (Travma Sonrası Stres Bozukluğu) Huriye Tak Uzman Klinik Psikolog Türk Kızılayı Bağcılar Toplum Merkezi Sağlık ve Psikososyal Destek Programı Asistanı İÇERİK

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

REHBERLİK SERVİSİ. Anne-Babalar Okula Hazır Mıyız?

REHBERLİK SERVİSİ. Anne-Babalar Okula Hazır Mıyız? REHBERLİK SERVİSİ Anne-Babalar Okula Hazır Mıyız? OKULA GİTTİĞİNİZ İLK GÜNÜ HATIRLIYOR MUSUNUZ? Hayatınızda yeni bir sayfa açılıyor. Bu başlangıç hem onun hem de sizlerin hayatında yepyeni bir dönemin

Detaylı

Kısa Süreli Dinamik Psikoterapi (TLDP) Eğitimi Modül-I Ağustos 2016 İbrahim Sarı MD, MSc

Kısa Süreli Dinamik Psikoterapi (TLDP) Eğitimi Modül-I Ağustos 2016 İbrahim Sarı MD, MSc Kısa Süreli Dinamik Psikoterapi (TLDP) Eğitimi Modül-I 20-21 Ağustos 2016 İbrahim Sarı MD, MSc PSİKOTERAPİ-DER Telefon: 0(532) 160 23 78, 0(541) 963 89 87 Email: psikoterapider@gmail.com www.psikoterapiegitimleridernegi.org

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Information på turkiska DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

DEPRESYONLA BAŞA ÇIKMA

DEPRESYONLA BAŞA ÇIKMA Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi DEPRESYONLA BAŞA ÇIKMA Çökkünlük olarak Türkçe ye çevirebileceğimiz depresyon sınırları kolay çizilemeyen, belirsizliğin en çok yaşandığı yaygın

Detaylı

TABURCUYUZ, YA SONRASI?

TABURCUYUZ, YA SONRASI? TABURCUYUZ, YA SONRASI? Uzm. Hemş. Emel DİLEK Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları ABD Annem, 67 yaşında, Emekli öğretmen, HT hastası, 2002 yılında geçirmiş olduğu beyin ameliyatı sonrası

Detaylı

EMDR GÖZ HAREKETLERİ İLE SİSTEMATİK DUYARSIZLAŞTIRMA VE YENİDEN İŞLEME. (Eye Movement Desensitization and Reprossesing)

EMDR GÖZ HAREKETLERİ İLE SİSTEMATİK DUYARSIZLAŞTIRMA VE YENİDEN İŞLEME. (Eye Movement Desensitization and Reprossesing) EMDR GÖZ HAREKETLERİ İLE SİSTEMATİK DUYARSIZLAŞTIRMA VE YENİDEN İŞLEME (Eye Movement Desensitization and Reprossesing) Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Panik Atak ve Sınav Kaygısı ndan Kısa Sürede Kurtulmanın

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Tiedot turkiksi DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

Detaylı

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ SUNUM PLANI: Hareketli çocuk kime denir? Klinik ilgi odağı olması gereken çocuklar hangileridir?

Detaylı

Hizmetiçi Eğitimler.

Hizmetiçi Eğitimler. Hizmetiçi Eğitimler Altis; 1989 yılında Dr. Bülent Madi tarafından nöroloji ve sanat çalışmalarının birlikteliği amacıyla kurulmuştur. İki yıl süren çalışmalarının ardından, 1991 yılında diğer bilim dalları

Detaylı

OKAN EĞİTİM KURUMLARI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ

OKAN EĞİTİM KURUMLARI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ OKAN EĞİTİM KURUMLARI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ AKRAN İLİŞKİLERİ VE AKRAN ZORBALIĞI AKRAN İLİŞKİLERİ Akran etkileşimi doğum itibariyle başlamaktadır. Ancak yaş ilerledikçe akranlarla geçirilen

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ?

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? Prof. Dr. Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Olgu 1 32 yaşında, kadın Sınıf öğretmeni Evli Bir kızı var Yakınması Toplu taşıma

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

ÇİFT PSİKOTERAPİSİNDE KADINLAR 16 19 Haziran 2010 Anadolu Psikiyatri Günleri Uz.Dr. Nuşin Sarımurat Baydemir İlişki Psikoterapileri Enstitüsü İstanbul Çift ilişkilerinde, özellikle evliliklerde, cinsiyet

Detaylı

Aşık olduğumuz kişiyi neden unutamayız?

Aşık olduğumuz kişiyi neden unutamayız? sağlık (/saglik) Aşık olduğumuz kişiyi neden unutamayız? 04.10.2016 Salı 13:11 3 0 Uzman Psikolog Özge Genlik aşık olduğumuz kişiyi neden unutamadığımızı anlattı Aşık olduğumuz kişiyi unutmak yerine anlamlandırmamız

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

UZM. PSK. BUKE TUNCEL YANGIN

UZM. PSK. BUKE TUNCEL YANGIN KISA ÖZ GEÇMİŞ İstanbul Üniversitesi psikoloji bölümünden 2006 yılında mezun oldu. Çocuk ve Ergen Psikolojisi alanında danışan takip etmektedir. Aktüel Psikoloji Profesyonel Danışmanlık Hizmetleri UZM.

Detaylı

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Nedir? Günlük rutin işleyişi bozan, Aniden beklenmedik bir şekilde gelişen, Dehşet, kaygı ve panik yaratan, Kişinin anlamlandırma

Detaylı

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir.

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir. SOSYAL FOBİ Sosyal ortamlarda başkaları tarafından inceleme altında tutulduğu korkusu performans gösterilmesi gereken durumlarda eleştirilme yada küçük düşme korkusunun yaşanmasıdır. Ve kişi bu korkunun

Detaylı

içindekiler BÖLÜM 1 GİRİŞ 1 B Ö L Ü M 2 PUBERTE, SAĞLIK VE BİYOLOJİK TEMELLER 49 B Ö L Ü M 3 BEYİN VE BİLİŞSEL GELİŞİM 86

içindekiler BÖLÜM 1 GİRİŞ 1 B Ö L Ü M 2 PUBERTE, SAĞLIK VE BİYOLOJİK TEMELLER 49 B Ö L Ü M 3 BEYİN VE BİLİŞSEL GELİŞİM 86 içindekiler BÖLÜM 1 GİRİŞ 1 Tarihsel Bakış Açısı 3 Erken Tarih 3 Yirminci ve Yirmi Birinci Yüzyıllar 3 Ergenliğe İlişkin Kalıpyargılar 6 Ergenliğe Pozitif Bir Bakış Açısı 7 Amerika Birleşik Devletleri

Detaylı

HIV SÜRECİNDE DEPRESYON VE OLASI İLİNTİLİ DURUMLARI ELE ALMAK. Dr. M.Kemal Kuşcu. Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri ABD

HIV SÜRECİNDE DEPRESYON VE OLASI İLİNTİLİ DURUMLARI ELE ALMAK. Dr. M.Kemal Kuşcu. Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri ABD HIV SÜRECİNDE DEPRESYON VE OLASI İLİNTİLİ DURUMLARI ELE ALMAK Dr. M.Kemal Kuşcu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri ABD I GÜNDEM HIV.. AKUT-ÖLDÜRÜCÜ KRONİK HIV.. AKUT-ÖLDÜRÜCÜ KRONİK HEKİM HASTA

Detaylı

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim Kilo alma karışık mekanizmaların sonucudur. Genetik, fizyolojik, çevresel ve davranışsal öğelerin bir karışımıdır. Sanıldığının aksine, psikolojik sorunların aşırı kiloya neden olmadığı, tam tersine aşırı

Detaylı

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ BİRİNCİ AY EĞİTİMLERİ ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ Düzey Tarih Gün Zaman Seminerin Konusu Eğitimciler 25/10/13 26/10/13 27/12/13 Cuma 18:00-20:00

Detaylı

ÇOCUKLARDA VE ERGENLERDE İNTİHAR GİRİŞİMİ

ÇOCUKLARDA VE ERGENLERDE İNTİHAR GİRİŞİMİ ÇOCUKLARDA VE ERGENLERDE İNTİHAR GİRİŞİMİ Doç. Dr. Şaziye Senem BAŞGÜL Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Hasan Kalyoncu Üniversitesi Psikoloji www.gunescocuk.com Çocuk ve ergen psikiyatrisinde

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

Dilşad Koloğlugil 2005 yılında Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden mezun oldu.

Dilşad Koloğlugil 2005 yılında Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden mezun oldu. Aylin Sezer 2005 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi Psikoloji Bölümü lisans programından "Kıskançlıkta Cinsiyet Farklılıkları: Evrimsel Hipotezin Testi" başlıklı tezini tamamlayarak fakülte birincisi

Detaylı

Evlat Edinilen Çocuğa Multidisipliner Yaklaşım: Vaka Örnekleri Üzerinden Evlat Edinme. Psikolog Reyhan Bahçivan-Saydam

Evlat Edinilen Çocuğa Multidisipliner Yaklaşım: Vaka Örnekleri Üzerinden Evlat Edinme. Psikolog Reyhan Bahçivan-Saydam Evlat Edinilen Çocuğa Multidisipliner Yaklaşım: Vaka Örnekleri Üzerinden Evlat Edinme Psikolog Reyhan Bahçivan-Saydam Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu na göre 2008 yılı sonu itibariyle evlatt edindirilen

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

PSK 481 PSİKOTERAPİ YAKLAŞIMLARI

PSK 481 PSİKOTERAPİ YAKLAŞIMLARI PSK 481 PSİKOTERAPİ YAKLAŞIMLARI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ PSK 481 PSİKOTERAPİ YAKLAŞIMLARI DERS PROGRAMI VE BEKLENTİLER PROF. DR. NESRİN HİSLİ ŞAHİN PSK 481 PSİKOTERAPİ YAKLAŞIMLARI PROF.

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN DEHB başlıca 3 alanda bozulmayı içerir: 1) Dikkat eksikliği 2) Hiperaktivite 3) Dürtüsellik Dikkat eksikliği

Detaylı

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU OKUL KORKUSU Her yıl milyonlarca çocuk okula başlayıp, neşeyle devam ederken

Detaylı

ÇOCUKLAR İÇİN OYUN TERAPİSİ BİLGİLENDİRİCİ EL KİTABI. Oyun Terapisi Nedir? Oyun Terapisti Kimdir?

ÇOCUKLAR İÇİN OYUN TERAPİSİ BİLGİLENDİRİCİ EL KİTABI. Oyun Terapisi Nedir? Oyun Terapisti Kimdir? ÇOCUKLAR İÇİN OYUN TERAPİSİ BİLGİLENDİRİCİ EL KİTABI Oyun Terapisi Nedir? Oyun Terapisti Kimdir? Ebeveynler için Notlar Bu kitapçık, yaklaşık 4 ila 12 yaş aralığındaki, psikoterapi düşünülmüş çocuklar

Detaylı

UZMAN KLİNİK PSİKOLOG KAHRAMAN GÜLER DEPRESYON

UZMAN KLİNİK PSİKOLOG KAHRAMAN GÜLER DEPRESYON UZMAN KLİNİK PSİKOLOG KAHRAMAN GÜLER DEPRESYON Depresyon en az iki hafta süren, çoğunlukla daha uzun süreyle devam eden, işlevselliği çok ciddi bir oranda bozan, tedavi edilebilir tıbbi problemlerden bir

Detaylı

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir?

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir? Psikolojiye Giriş İşler Kötüye Gittiğinde Olanlar: Zihinsel Bozukluklar 1. Kısım Ders 18 Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları Susan Noeln-Hoeksema Psikoloj Profesörü Yale Üniversitesi 2 Anormallik

Detaylı

İTHAF... 3 İÇİNDEKİLER... 4 TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ ÖNSÖZ GİRİŞ...

İTHAF... 3 İÇİNDEKİLER... 4 TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ ÖNSÖZ GİRİŞ... İÇİNDEKİLER İTHAF... 3 İÇİNDEKİLER... 4 TABLO LİSTESİ... 13 ŞEKİL LİSTESİ... 13 ÖNSÖZ... 14 GİRİŞ... 18 Ebeveynlerin Önemi... 18 Üstün Yetenekli Çocuğun Ebeveyni Olmak Benzersiz Bir Deneyimdir 19 Üstün

Detaylı

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir?

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir? Özgüven Nedir? Özgüven; kendimiz ve yeteneklerimiz hakkında pozitif ve gerçekçi bir anlayışa sahip olduğumuz anlamına gelmektedir. Diğer taraftan, özgüven eksikliği ise; kendinden şüphe duymak, pasiflik,

Detaylı

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

Histeri. Histeri, Konversiyonun kelime anlamı döndürmedir.

Histeri. Histeri, Konversiyonun kelime anlamı döndürmedir. Histeri, Konversiyonun kelime anlamı döndürmedir. Konversiyon bozukluğu, altta yatan organik bir neden bulunmaksızın ortaya çıkan, bayılma, felç olma ve duyu kaybı gibi nörolojik belirtilerdir. Hastalar

Detaylı

Çocuklarınıza sorun çözme becerisi kazandırma konusunda yol göstermeyi amaçlayan bültenimizin sizlere faydalı olması dileğiyle

Çocuklarınıza sorun çözme becerisi kazandırma konusunda yol göstermeyi amaçlayan bültenimizin sizlere faydalı olması dileğiyle Rehberlik Postası Değerli velilerimiz, Anne ve babalar, çocuklarının küçük yaşlarda sorunlarla karşılaşmalarını ya da bunlarla baş etmek zorunda kalmalarını engellemek için genelde kendileri sorunlara

Detaylı

Ebru ÖZKURT TOPCU. Uzman Klinik Psikolog. Aile ve Çift Terapisti

Ebru ÖZKURT TOPCU. Uzman Klinik Psikolog. Aile ve Çift Terapisti Ebru ÖZKURT TOPCU Uzman Klinik Psikolog Aile ve Çift Terapisti 2009 yılında Maltepe Üniversitesi Psikoloji bölümünden başarısı dolayısıyla Onur Öğrencisi olarak mezun olmuştur. Üsküdar Üniversitesi nde

Detaylı

Engellilere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi ZEÖ-II 2015

Engellilere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi ZEÖ-II 2015 Engellilere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi ZEÖ-II 2015 Ön yargı Farklılık Tutumlar Korkular Kaygılar Tabular Hoşgörü Tahammül Farklılıklar Hepimiz birbirimizden farklıyız. Aşağıdakileri kabul ettiğimizde

Detaylı

Füsun KURDOĞLU-ERÜRETEN Uzman Psikolog

Füsun KURDOĞLU-ERÜRETEN Uzman Psikolog Füsun KURDOĞLU-ERÜRETEN Uzman Psikolog EĞİTİMİ Lisans : İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi,Psikoloji Bölümü Tezi : Nörotiklik,zaman tahmini ve seçici dikkat 1982 Yüksek Lisans (M.A) : Marmara Üniversitesi

Detaylı

Okul fobisi nasıl gelişir?

Okul fobisi nasıl gelişir? Eğer bir kelimenin sonuna "fobi" eklenmişse, hemen bir şeylerden korkulduğunu düşünürüz. Ancak okul fobisi gelişen çocukların okula gitmek istememelerinin tek nedeni okuldan korkmaları değil. Çocuğa bu

Detaylı

İçindekiler. Teşekkür, xiii Giriş, xv. Öykü 1 Öykünün Öyküsü, xxi. Bölüm 1 Metaforun Büyüsü, 3

İçindekiler. Teşekkür, xiii Giriş, xv. Öykü 1 Öykünün Öyküsü, xxi. Bölüm 1 Metaforun Büyüsü, 3 İçindekiler Teşekkür, xiii Giriş, xv Kitabın Sundukları, xv Kelimeler Hakkında Bir İki Kelime, xvii Sözlü ve Yazılı Öyküler, xvii Kitabın Yapısı, xviii Öykü 1 Öykünün Öyküsü, xxi kısım BİR Çocuk ve ergenlere

Detaylı

Deneyimsel Oyun Terapisi Đle Çocuklara Ulaşma

Deneyimsel Oyun Terapisi Đle Çocuklara Ulaşma Deneyimsel Oyun Terapisi Đle Çocuklara Ulaşma Oyun yoluyla çocuklarla çalışmayı isteyen profesyonellere özel bir atölye çalışması I. Düzey: 20 21 Ekim II. Düzey: 22 23 Ekim Deneyimsel Oyun Terapisi (Experiential

Detaylı

Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi. Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş

Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi. Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş Canlılar hayatta kalmak için güdülenmişlerdir İnsan hayatta kalabilmek

Detaylı

Kayıp, Ölüm ve Yas Süreci. Prof. Dr. Sibel ERKAL İLHAN

Kayıp, Ölüm ve Yas Süreci. Prof. Dr. Sibel ERKAL İLHAN Kayıp, Ölüm ve Yas Süreci Prof. Dr. Sibel ERKAL İLHAN Kayıp Kayıp, yaşam döngüsünün her evresinde yaşanır. bağımsızlık kaybı ilişki kaybı, sağlık kaybı, iş kaybı, ekonomik kayıp, evcil hayvan kaybı, organ

Detaylı

Sevgili Anne ve Babalar;

Sevgili Anne ve Babalar; Sevgili Anne ve Babalar; Rehberlik ve psikolojik danışma servisi, okulumuzda öğrenim gören tüm öğrencilerimizin yaş dönemine özgü gelişim süreci içerisinde karşılaştıkları güçlükleri sorun haline dönüşmeden

Detaylı

BAĞLANMA ve TERAPİ DE BAĞLANMA YRD.DOÇ.DR.ESRA PORGALI ZAYMAN İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ AD

BAĞLANMA ve TERAPİ DE BAĞLANMA YRD.DOÇ.DR.ESRA PORGALI ZAYMAN İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ AD BAĞLANMA ve TERAPİ DE BAĞLANMA YRD.DOÇ.DR.ESRA PORGALI ZAYMAN İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ AD BAĞLANMA NEDİR? Çocuk ile bakım veren kişi arasında gelişen ilişkide, çocuğun bakım veren kişiyle

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

SINIF YÖNETİMİNİN TEMELLERİ

SINIF YÖNETİMİNİN TEMELLERİ SINIF YÖNETİMİNİN TEMELLERİ Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.tr Sınıf Nedir? Ders yapılır Yaşanır Zaman geçirilir Oyun oynanır Sınıf, bireysel ya da grupla öğrenme yaşantılarının gerçekleştiği

Detaylı

ÖFKE ve STRESLE BAŞ ETME. Yrd. Doç. Dr. Kuntay ARCAN Maltepe Üniversitesi

ÖFKE ve STRESLE BAŞ ETME. Yrd. Doç. Dr. Kuntay ARCAN Maltepe Üniversitesi ÖFKE ve STRESLE BAŞ ETME Yrd. Doç. Dr. Kuntay ARCAN Maltepe Üniversitesi Kısa Özgeçmiş: Eğitim: Kadıköy Anadolu Lisesi, 1993. Boğaziçi Üniversitesi, Psikoloji Bölümü, 1993_1998 (lisans). Maltepe Üniversitesi,

Detaylı

Hastalarla Ortaklık. Dikkat Eksikliği Sendromu. ESOGÜ Tıp Fak. Psikiyatri A.D. Dr.Ş.Soner ÖZDEMİR

Hastalarla Ortaklık. Dikkat Eksikliği Sendromu. ESOGÜ Tıp Fak. Psikiyatri A.D. Dr.Ş.Soner ÖZDEMİR Hastalarla Ortaklık Dikkat Eksikliği Sendromu ESOGÜ Tıp Fak. Psikiyatri A.D. Dr.Ş.Soner ÖZDEMİR Psikiyatrik sınıflandırma tanımlayıcıdır Yani hastalığın sebeplerine göre değil de görünümlerine, bulgularına

Detaylı

1. ÜNİTE İÇİNDEKİLER EĞİTİM PSİKOLOJİSİ / 1

1. ÜNİTE İÇİNDEKİLER EĞİTİM PSİKOLOJİSİ / 1 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii YAZARLAR HAKKINDA... iv 1. ÜNİTE EĞİTİM PSİKOLOJİSİ / 1 Giriş... 2 Eğitim Psikolojisi ve Öğretmen... 3 Eğitim Psikolojisi... 3 Bilim... 6 Psikoloji... 8 Davranış... 9 Eğitim...

Detaylı

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA 1. TIRNAK YEME Tırnak yeme, her yaşta ve her iki cinste de görülebilen, zaman içinde

Detaylı

Çocuklarda Dikkat Eksikliği

Çocuklarda Dikkat Eksikliği Çocuklarda Dikkat Eksikliği BR.HLİ.037 Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Sendromu Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu; aşırı hareketlilik, dikkat sorunları ve istekleri erteleyememe (dürtüsellik)

Detaylı

PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON. Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD

PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON. Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD AÇIKLAMA 2009-2012 Araştırmacı: - Konuşmacı: Lundbeck İlaçları AŞ (2009, 2010) Danışman: - Olgu 1 - Bize ayrımcılık yapılıyor

Detaylı

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI HAZIRLAYAN MUHAMMED PAMUK DİĞER DÖKÜMANLARIMIZI REHBERLİK İÇİN YAPILMIŞ YAZILIMLARIMIZI GÖRMEK İÇİN FACEBOOK GRUBUMUZA BEKLERİZ. LİNK: https://www.facebook.com/groups/teknorehbe

Detaylı

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I

ÜNİTE PSİKOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I HEDEFLER İÇİNDEKİLER GELİŞİM PSİKOLOJİSİ I Gelişim Psikolojisinin Alanı Gelişim Psikolojisinin Temel Kavramları Gelişimi Etkileyen Faktörler Gelişimin Temel İlkeleri Fiziksel Gelişim Alanı PSİKOLOJİ Bu

Detaylı

EĞİTSEL VE DAVRANIŞSAL DEĞERLENDİRME ASSESSMENT Ders 1: Tarihsel, Felsefi ve Yasal Boyutları. Prof. Dr. Tevhide Kargın

EĞİTSEL VE DAVRANIŞSAL DEĞERLENDİRME ASSESSMENT Ders 1: Tarihsel, Felsefi ve Yasal Boyutları. Prof. Dr. Tevhide Kargın EĞİTSEL VE DAVRANIŞSAL DEĞERLENDİRME ASSESSMENT Ders 1: Tarihsel, Felsefi ve Yasal Boyutları Prof. Dr. Tevhide Kargın Tarihsel, Felsefi ve Yasal Boyutları Tanım: Kabaca değerlendirme bir birey hakkında

Detaylı

Beraberliğimizin ne kadar süreceğini bilmediğimizin farkına vararak, birbirimizin değerini bilelim. - Joshua Loth Liebman

Beraberliğimizin ne kadar süreceğini bilmediğimizin farkına vararak, birbirimizin değerini bilelim. - Joshua Loth Liebman Beraberliğimizin ne kadar süreceğini bilmediğimizin farkına vararak, birbirimizin değerini bilelim. - Joshua Loth Liebman YAS SÜREÇLERİ NİLÜFER ARDA ÖMER PAMUK Önemli bir kayıp yaşayan kişi, hayatını yeniden

Detaylı

Bağımlılık-Bağımsızlık. Prof. Dr. Sibel ERKAL İLHAN

Bağımlılık-Bağımsızlık. Prof. Dr. Sibel ERKAL İLHAN Bağımlılık-Bağımsızlık Prof. Dr. Sibel ERKAL İLHAN Yemedim yedirdim, içmedim içirdim, saçımı süpürge ettim Peki iyi mi ettim? Bağımlılık Bağımsızlık Bağlılık Bağımsızlık Herhangi bir kısıtlamaya, zorlamaya

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikoloji RPD 101 Not III Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Kişilik Gelişimi Kişilik Nedir? *Kişilik, bireyin iç ve dış çevresiyle kurduğu, diğer bireylerden ayırt edici,

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi Aile Bülteni SINIRLAR VE DİSİPLİN

Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi Aile Bülteni SINIRLAR VE DİSİPLİN Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi Aile Bülteni SINIRLAR VE DİSİPLİN Biraz düşünelim... Alışverişe gittiniz; her zaman akıllı ve anlayışlı olan oğlunuz istediği oyuncağı alamayacağınızı söylediğinizde

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI. BABA ve ÇOCUK

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI. BABA ve ÇOCUK k İl u ok l ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI BABA ve ÇOCUK PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - OCAK 2013 Tarihsel Süreç İçinde Baba Olma Kavramı Sosyo-ekonomik ve bilimsel gelişmeler, geleneksel aile

Detaylı

OKUL ÖNCESİ REHBERLİK HİZMETİ

OKUL ÖNCESİ REHBERLİK HİZMETİ OKUL ÖNCESİ REHBERLİK HİZMETİ Marmara Evleri Anaokulunda Rehberlik Hizmetleri (3 6 yaş) Okulumuzdaki tüm öğrencilerin her yönüyle sağlıklı gelişmeleri, okul ortamına uyum sağlamaları ve kapasitelerini

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

BURSA ÖZEL BİREY OKULLARI OKULA UYUM SÜRECİ BAHAR İLHAN REHBER ÖĞRETMEN

BURSA ÖZEL BİREY OKULLARI OKULA UYUM SÜRECİ BAHAR İLHAN REHBER ÖĞRETMEN BURSA ÖZEL BİREY OKULLARI OKULA UYUM SÜRECİ BAHAR İLHAN REHBER ÖĞRETMEN OKULA UYUM SÜRECİ BİR ÇOCUK İÇİN OKUL, DAHA ÖNCE HEMEN HEMEN HİÇBİRİNİ TANIMADIĞI ÇOK SAYIDA ÇOCUKLA KARŞILAŞMA ZORUNLULUĞUYLA, UYULMASI

Detaylı

İçindekiler. Giriş. Bölüm 1: MINDFUCK ya da olasılıklarımız ve gerçek yaşamımız arasındaki boşluk 15

İçindekiler. Giriş. Bölüm 1: MINDFUCK ya da olasılıklarımız ve gerçek yaşamımız arasındaki boşluk 15 İçindekiler Giriş Bölüm 1: MINDFUCK ya da olasılıklarımız ve gerçek yaşamımız arasındaki boşluk 15 Kafamızın içindeki bariyer Hiçbir şeyi hak etmediğini sanan kadın Yanlış bir hayata çakılıp kalan adam

Detaylı

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak Öfkenin Gerçek Nedeni Ne? ÖFKE kıskançlık, üzüntü, merak,

Detaylı

STAJ PROGRAMI 2015. Sıraselviler Cad. Kriton Palas Apt. 43/2 Cihangir, Beyoğlu, İstanbul 212 251 68 09. www.aurapsikoterapi.com

STAJ PROGRAMI 2015. Sıraselviler Cad. Kriton Palas Apt. 43/2 Cihangir, Beyoğlu, İstanbul 212 251 68 09. www.aurapsikoterapi.com STAJ PROGRAMI 2015 Merkezimizde yürütülen staj programı kapsamında stajyer kabul edilen kişiler için çalışmalar aşağıda başlıklar halinde sunulmuştur. Başvurunuzdan önce bu başlıkları ve içeriklerini dikkatlice

Detaylı

Soru: Tanrı tasavvuru ne demektir?

Soru: Tanrı tasavvuru ne demektir? Tanrı Tasavvuru Soru: Tanrı tasavvuru ne demektir? Peker e göre: Kişinin bebekliğinden itibaren, zeka gelişimine, edinmiş olduğu bilgi ve yaşantısına göre, Tanrı yı zihninde canlandırması, biçimlendirmesi

Detaylı

3-6 YAŞ GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

3-6 YAŞ GELİŞİM ÖZELLİKLERİ 3-6 YAŞ GELİŞİM ÖZELLİKLERİ GELİŞİM NEDİR? Gelişim, Çocuğun hareket etmeyi, Düşünmeyi, Hissetmeyi, Başkalarıyla ilişki kurmayı öğrendiği, ileriye doğru giden bir değişim sürecidir. Gelişim ana rahminde

Detaylı

Yaşam Boyu Sosyalleşme

Yaşam Boyu Sosyalleşme Yaşam Boyu Sosyalleşme Lütfi Sunar Sosyolojiye Giriş / 5. Ders Kültür, Toplum ve Çocuk Sosyalleşmesi Sosyalleşme Nedir? Çocuklar başkalarıyla temasla giderek kendilerinin farkına varırlar ve insanlar hakkında

Detaylı

4. SINIF - 1. SORGULAMA ÜNİTESİ VELİ BİLGİLENDİRME BÜLTENİ Öğretim Yılı

4. SINIF - 1. SORGULAMA ÜNİTESİ VELİ BİLGİLENDİRME BÜLTENİ Öğretim Yılı 4. SINIF - 1. SORGULAMA ÜNİTESİ VELİ BİLGİLENDİRME BÜLTENİ 2017-2018 Öğretim Yılı DİSİPLİNLERÜSTÜ TEMA Benliğin doğasını sorgulama; inançlar ve değerler; kişisel, fiziksel, zihinsel, sosyal ve ruhsal sağlık;

Detaylı

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav?

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Uzm Psk. Nuray ÖZBEN AVŞAR ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Çocuklar hızla büyüyor, çocukluk dönemini bitirip ilk erişkinlik olan ergenlik dönemine adımlarını atıyorlar. Ergenlik çağında fiziksel

Detaylı

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları:

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları: OYUN VE ÇOCUK Çocuklar oyunla dünyayı keşfederler, diğer kişilerle kuracakları ilişkileri öğrenirler, kendi yeteneklerini ve güçlerini test ederler, yeni fikirleri denerler ve farklı aktiviteleri deneyecek

Detaylı

HAFİF TRAVMATİK BEYİN HASARI (mtbi) ve GENEL TEDAVİ İLKELERİ

HAFİF TRAVMATİK BEYİN HASARI (mtbi) ve GENEL TEDAVİ İLKELERİ HAFİF TRAVMATİK BEYİN HASARI (mtbi) ve GENEL TEDAVİ İLKELERİ Doç.Dr. Cemil ÇELİK Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Gülhane Tıp Fakültesi, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Sunumun Hedefleri Genel Bilgiler mtbi

Detaylı

10 Mayıs 2009 tarihinde uygulanan Pep-r Gelişimsel Ölçeği Değerlendirme Sonuçları: Kronolojik Yaş : 3 yaş 9 ay

10 Mayıs 2009 tarihinde uygulanan Pep-r Gelişimsel Ölçeği Değerlendirme Sonuçları: Kronolojik Yaş : 3 yaş 9 ay C. C. 17 Ağustos 2005 doğumlu bir erkek çocuğudur. Eylül 2008 yılında Londra da bir anaokuluna başlamıştır. Annesi, yaşıtlarıyla kıyasladığında aynı iletişim becerilerini gösteremediğini düşündüğünden

Detaylı

Çocuk ve Ergenlerde Ruhsal Psikopatolojiler DERS 1: MENTAL RETARDASYON. Doç. Dr. Şaziye Senem Başgül

Çocuk ve Ergenlerde Ruhsal Psikopatolojiler DERS 1: MENTAL RETARDASYON. Doç. Dr. Şaziye Senem Başgül Çocuk ve Ergenlerde Ruhsal Psikopatolojiler DERS 1: MENTAL RETARDASYON Doç. Dr. Şaziye Senem Başgül Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Hasan Kalyoncu Üniversitesi 2016 www.gunescocuk.com NÖROGELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR

Detaylı

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II Adı 1 1 PSY101 ye Giriş-I Açıklaması 6 3 ki temel konulara giriş niteliğinde bir derstir. İşlenecek konulara araştırma teknikleri, davranışın biyolojik kökenleri, algı, hafıza, dil, insan gelişimi, vb.

Detaylı

Bu yaklaşımlar anne babaların kafasını oldukça meşgul eden şu soruyu akla getiriyor:

Bu yaklaşımlar anne babaların kafasını oldukça meşgul eden şu soruyu akla getiriyor: Uzm. Psikolog Nuray ÖZBEN AVŞAR Anne - baba - çocuk ilişkisinin son yıllarda hızlı bir değişim içerisine girmiş olduğu gözleniyor. Hızla gelişen dünya ile hayata bakış açıları her geçen gün gelişiyor ve

Detaylı

BİR ÇOCUĞUN OYUN TERAPİSİ HAKKINDAKİ İLK KİTABI

BİR ÇOCUĞUN OYUN TERAPİSİ HAKKINDAKİ İLK KİTABI BİR ÇOCUĞUN OYUN TERAPİSİ HAKKINDAKİ İLK KİTABI Ebeveynler için Notlar Bu kitap, yaklaşık 4 ila 12 yaş aralığındaki, psikoterapi düşünülmüş çocuklar için planlanmıştır. Kitabı çocuğunuza sizin okuyabileceğiniz

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

Sınav Kaygısı ve Olumlu Başa Çıkma Yolları Kaygıyı, gelecekte olma ihtimalini düşündüğümüz olumsuz düşünceler olarak

Sınav Kaygısı ve Olumlu Başa Çıkma Yolları Kaygıyı, gelecekte olma ihtimalini düşündüğümüz olumsuz düşünceler olarak Sınav Kaygısı ve Olumlu Başa Çıkma Yolları Kaygıyı, gelecekte olma ihtimalini düşündüğümüz olumsuz düşünceler olarak görebiliriz. Türkiye de öğrencilerimizin büyük bir çoğunluğu yüksek sınav kaygısı yaşıyor.

Detaylı

DARICA ANADOLU LİSESİ 9. SINIF REHBERLİK PLANI

DARICA ANADOLU LİSESİ 9. SINIF REHBERLİK PLANI OCAK ARALIK KASIM EKİM EYLÜL AY HAFTA DARICA ANADOLU LİSESİ 9. SINIF REHBERLİK PLANI ETKİNLİKLER YETERLİK ALANLARI KAZANIM NUMARASI VE KAZANIMLAR UYGULAMA Öğrencilerle tanışılması, okulun tanıtılması,

Detaylı