T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOTEKNOLOJİNİN 2000 YILINA KADAR OLAN TARİHSEL GELİŞİMİ. Hazırlayan İrem YILDIZ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOTEKNOLOJİNİN 2000 YILINA KADAR OLAN TARİHSEL GELİŞİMİ. Hazırlayan İrem YILDIZ"

Transkript

1 i T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOTEKNOLOJİNİN 2000 YILINA KADAR OLAN TARİHSEL GELİŞİMİ Hazırlayan İrem YILDIZ Danışman Yrd. Doç. Dr. Dilşad Onbaşlı Bitirme Ödevi Haziran 2014 KAYSERİ

2 i BİLİMSEL ETİĞE UYGUNLUK Bu çalışmadaki tüm bilgilerin, akademik ve etik kurallara uygun bir şekilde elde edildiğini beyan ederim. Aynı zamanda bu kurallar ve davranışların gerektirdiği gibi, bu çalışmanın özünde olmayan tüm materyal ve sonuçları tam olarak aktardığımı ve referans gösterdiğimi belirtirim. İrem YILDIZ

3 ii YÖNERGEYE UYGUNLUK Biyoteknolojinin 2000 Yılına Kadar Olan Tarihsel Gelişimi adlı bitirme ödevi Erciyes Üniversitesi Lisansüstü Tez Önerisi ve Tez Yazma Yönergesi ne uygun olarak hazırlanmıştır. Tezi Hazırlayan İrem YILDIZ Danışman Yrd. Doç. Dr. Dilşad ONBAŞLI Farmasötik Biyoteknoloji Anabilim Dalı Başkanı Yrd. Doç. Dr. Dilşad ONBAŞLI

4 iii Biyoteknolojinin 2000 Yılına Kadar Olan Tarihsel Gelişimi adlı Bitirme Ödevi Erciyes Üniversitesi Lisansüstü Tez Önerisi ve Tez Yazma Yönergesi ne uygun olarak hazırlanmış ve Farmasötik Biyoteknoloji Anabilim Dalı nda Bitirme Ödevi olarak kabul edilmiştir. Tezi Hazırlayan Danışman İrem YILDIZ Yrd. Doç. Dr. Dilşad ONBAŞLI Farmasötik Biyoteknoloji Anabilim Dalı Başkanı Yrd. Doç. Dr. Dilşad ONBAŞLI ONAY: Bu bitirme ödevinin kabulü Eczacılık Fakültesi Dekanlığı nın.tarih ve.sayılı kararı ile onaylanmıştır. / /2014 Prof. Dr. Müberra KOŞAR Dekan

5 iv TEŞEKKÜR Tez konumun belirlenmesinden, çalışmalarımı tamamlamama kadar bilgi ve tecrübeleriyle, yardım ve desteğini esirgemeyen Danışman Hocam Yrd. Doç. Dr. Dilşad ONBAŞLI ya, tezin hazırlanmasındaki tüm yardımlarından dolayı Araş. Gör. Berrak ALTINSOY a, Tez çalışmam için yaptığı çevirilerle bana yardımcı olan Emre ÖZBAŞ a, lisans eğitimimi tamamlarken her konuda destek olan arkadaşlarıma, ve bugünlere gelmemde en büyük emeğin sahibi olan, hayatım boyunca benden desteklerini hiçbir zaman esirgemeyen sevgili aileme sonsuz teşekkürler İrem YILDIZ KAYSERİ, Haziran 2014

6 v BİYOTEKNOLOJİNİN 2000 YILINA KADAR OLAN TARİHSEL GELİŞİMİ İrem YILDIZ Erciyes Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi Bitirme Ödevi, Haziran 2014 Danışman: Yrd. Doç. Dr. Dilşad ONBAŞLI ÖZET Biyoteknoloji tıp, eczacılık, tarım, gıda ve çevre gibi alanlarda son yılların en hızlı gelişen, toplumu hızla etkileyen konularından birisidir. Eski çağlardan beri yoğurt, peynir, şarap, sirke, bira ve benzeri fermantasyon ürünlerinin mikroorganizmalar aracılığıyla üretilmesi, bitki ve hayvanlardaki ıslah çalışmaları biyoteknolojinin en eski uygulamaları olarak kabul edilmektedir. Antibiyotik ve aşıların bulunuşu biyoteknolojide önemli aşamalar olarak kabul edilmiş, daha sonraki yıllarda DNA nın yapısının aydınlatılması, genetik kodun çözülmesi, rekombinant DNA teknolojisinin bulunuşu, monoklonal antikor üretiminin başarılması, polimeraz zincir reaksiyonunun yayınlanması, insan somatik hücre gen tedavisinin onaylanması, klonlamanın başarıyla uygulanması ve insan genom projesinin tamamına yakınının bitirilmesi ve yayınlanması tarihsel gelişim sürecinde önemli kilometre taşlarını oluşturmuştur. Bu tarihsel süreç içerisinde biyoteknoloji, canlı organizmalarda bir ürün geliştirmek veya sorunları çözmek üzere biyolojik sistemlerin (hücreler ve moleküller) kullanılması olarak bugünkü anlamını kazanmıştır. Anahtar Kelimeler: Biyoteknoloji, Biyoteknolojideki Gelişmeler, Biyoteknoloji Tarihi

7 vi THE HISTORICAL DEVELOPMENT OF BIOTECHNOLOGY UNTIL 2000 İrem YILDIZ Erciyes University, Faculty of Pharmacy Graduation Project, June 2014 Adviser: Yrd. Doç. Dr. Dilşad ONBAŞLI ABSTRACT Biotechnology is one of the issues that affect society rapidly in the fastest growing areas as well as medicine, pharmaceutical, agriculture, food and environment in recent years. Since ancient times, yogurt, cheese, wine, vinegar, beer and other fermentation products produced by means of microorganisms and the breeding works about plants and animals have been considered as the oldest applications of biotechnology. The discovery of antibiotics and vaccines have been considered significant progress for biotechnology. In later years, elucidation of DNA structure, the solved of genetic code, the discovery of recombinant DNA technology, the achieved of monoclonal antibody production, the publication of polymerase chain reaction, approval of human somatic cell gene therapy, successful implementation of cloning and almost all of the completion and issuance of the human genome project has created significant milestones in the process of historical development. In that historical process biotechnology, as used the biological systems (cells and molecules) to develop a product in living organisms or solve problems have gained its current meaning as used. Key Words: Biotechnology, The developments in biotechnology, The history of biotechnology.

8 vii İÇİNDEKİLER BİLİMSEL ETİĞE UYGUNLUK... i YÖNERGEYE UYGUNLUK... ii ONAY:... iii TEŞEKKÜR... iv ÖZET... v ABSTRACT... vi İÇİNDEKİLER... vii TABLOLAR LİSTESİ... ix ŞEKİLLER LİSTESİ... x KISALTMALAR... xii 1. GİRİŞ VE AMAÇ GENEL BİLGİLER BİYOTEKNOLOJİNİN TANIMI GÜNÜMÜZDE BİYOTEKNOLOJİNİN ÖNEMİ BİYOTEKNOLOJİNİN TARİHÇESİNE GENEL BAKIŞ KISA TARİHÇE Günümüze Kadar Biyoteknoloji Alanında Kazanılan Nobel Ödülleri BİYOTEKNOLOJİNİN TARİHSEL DÖNEMLERİ Geleneksel Biyoteknoloji Dönem ( ) Ara Dönem ( ) Modern Biyoteknoloji Dönemi (1973-Günümüze) M.Ö BİYOTEKNOLOJİ UYGULAMALARI YY DA BİYOTEKNOLOJİK GELİŞMELER YY DA BİYOTEKNOLOJİK GELİŞMELER YY DA BİYOTEKNOLOJİK GELİŞMELER YY DA BİYOTEKNOLOJİK GELİŞMELER... 68

9 viii YY DA BİYOTEKNOLOJİK GELİŞMELER BİYOTEKNOLOJİDE KULLANILAN TEKNİKLERİN TARİHSEL SÜRECİ Fermantasyon Teknolojisinin Gelişim Süreci Transgenik Hayvan Üretiminin Gelişim Süreci Memeli Hayvanlarda Hayvan Klonlama Teknolojilerinin Gelişim Süreci Kök Hücre ve Kök Hücre Tedavisinin Gelişim Süreci Embriyo Dondurma Tekniğinin Gelişim Süreci Genetik yapısı değiştirilmiş organizmaların (GYDO) Gelişim Süreci Biyoplastik Üretiminin Gelişim Süreci Tek Hücre Proteini (THP) Gelişim Süreci Monoklonal Antikorların Gelişim Süreci Rekombinant DNA Teknolojisinin Gelişim Süreci TARİHTE BİTKİSEL ÜRÜNLERİN İLAÇ OLARAK KULLANILMASI Osmanlı Devleti nde Tıbbi Bitkilerin İlaç Olarak Kullanımı BİYOTEKNOLOJİNİN ECZACILIK ALANINDAKİ UYGULAMALARI VE FARMASÖTİK BİYOTEKNOLOJİNİN GELİŞİMİ Farmasötik Biyoteknoloji Ürünlerinin Tarihsel Gelişimi TÜRKİYE DE BİYOTEKNOLOJİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUMU DÜNYA VE TÜRKİYE DE BİYOTEKNOLOJİK GELİŞMELER KARŞISINDA POLİTİKA SEÇENEKLERİ VE BİYOGÜVENLİK TARTIŞMA VE SONUÇ KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ

10 ix TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1. Günümüze Kadar Biyoteknoloji Alanında Kazanılan Nobel Ödülleri Tablo 2. Kök Hücre Üzerine Yapılan Çalışmalar Tablo 3. FDA Onayı Alarak Piyasaya Çıkmış Olan Biyoteknoloji Ürünü İlaçlar... 89

11 x ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1. Biranın kullanımını gösteren Sümer silindir mühür baskısı Şekil 2. Eski Mısır da ekmek yapımını gösteren bir gravür Şekil 3. Fermantasyon işlemi ile bira üretimini gösteren Sümer tabletleri Şekil 4. Robert Hooke tarafından kullanılan mikroskop ve ona ait bir gravür Şekil 5. Antonie van Leeuwenhoek ve kullandığı mikroskobun bir gravürü Şekil 6. Dr. Edward Jenner in Çiçek hastalığına karşı bir çocuğu aşılaması Şekil 7. Theodore Schwann, Matthias Schleiden ve Rudholf Virchow Şekil 8. E.coli bakterisinin mikroskobik görünüşü Şekil 9. Louis Pasteur Şekil 10. Gregor Mendel Şekil 11. Johann Friedrich Miescher Şekil 12. Robert Koch Şekil 13. Sırası ile Tuberküloz, Şarbon (Antraks), Kolera basilleri Şekil 14. Luther Burbank ve yeni bitki ve meyve türleri ile ilgili çalışması Şekil15. Karl Ereky Şekil 16. Alexander Fleming Şekil 17. George Beadle ve Edward Tatum Şekil 18. Sırası ile Oswald Avery, Colin Macleod ve Maclyn McCarty Şekil 19. James Watson ve Francis Crick Şekil 20. DNA çift sarmal yapısı Şekil 21. Santral doğma mekanizması Şekil 22. DNA replikasyonu Şekil 23. Sırasıyla Stanley Cohen ve Herbert Boyer Şekil 24. Rekombinant DNA teknolojisi Şekil 25. Sırası ile Georges J. F. Köhler ve César Milstein Şekil 26. Monoklonal antikor üretimi... 42

12 xi Şekil 27. Phil Leder, Tim Stewart ve meme kanseri modelinin oluşturulduğu ilk transgenik fare Şekil 28. FDA nın onayladığı ilk biyoteknolojik ilaç Humulin Şekil 29. Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) Şekil 30. Recombivax HB, İlk Genetik Modifiye Aşı Şekil 31. Ateş böceklerinde lusiferaz enzimini kodlayan genin aktarıldığı tütün bitkisi 46 Şekil 32. Bitki fizyoloğu Athanasios Theologis ve ACC sentaz geni içermek üzere modifiye edilmiş, CGN olarak da bilinen bir Flavr Savr domates Şekil 33. Çekirdek transfer yöntemi ile Dolly nin klonlanması Şekil 34. Embriyonik kök hücre üretimi Şekil 35. Altın pirinç Şekil 36. Gen çipi (complete human gene microarrays ) Şekil 37. Deniz anasında yeşil floresans Şekil 38. Yapay genom üretimi... 55

13 xii KISALTMALAR AB ABD AIDS BM DNA DPT E.coli : Avrupa Birliği : Amerika Birleşik Devletleri : Acquired Immune Deficiency Syndrome \Edinilmiş Bağışıklık Eksikliği Sendromu/EBES : Birleşmiş Milletler : Deoksiribonükleik asit : Devlet Planlama Teşkilatı : Escherichia coli EAPB : European association of Pharmaceutical Biotechnology\Avrupa Farmasötik Biyoteknoloji Derneği EFB FDA GDO : Avrupa Biyoteknoloji Federasyonu : Food and Drug Administration\ Gıda ve İlaç Dairesi : Genetiği Değiştirilmiş Organizma GMBAE : Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Araştırma Enstitüsü GYDO HIV HPV IFGM IUPAC M.Ö. MAM : Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar : Human Immunodeficiency Virus / İnsan Bağışıklık Yetmezlik Virüsü : İnsan Papillomavirus : Institute of Food and Grocery Management : International Unions of Pure and Applied Chemistry : Milattan Önce : Marmara Araştırma Merkezi

14 xiii MS NRRL NT OECD PCR PHA RNA SARS Taq THP TTGV TÜBA : Multiple Skleroz : Northern Regional Research Laboratory : Nükleus Transferi : Organization for Economic Cooperation and Development : Polymerase chain reaction (Polimeraz Zincir Reaksiyonu) : Polyhydroxylalkanoates : Ribonükleik asit : Severe Acute Respiratory Syndrome : Thermus Aquaticus : Tek Hücre Proteini : Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı : Türkiye Bilimler Akademisi TÜBİTAK : Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu

15 14 1. GİRİŞ VE AMAÇ Yaşam, kaydedilen tarihten daha eskidir. Biyoteknoloji de insanlık tarihi kadar uzun ve eski bir tarihe sahiptir. Organizmalar sadece kendi soylarının mesaj ve hafızalarını değil, aynı zamanda gelecek kuşaklarının plan veya yazılımlarını da içlerinde taşırlar (1). Ve Karl Ereky e göre; Biyoteknoloji alanındaki ürün çalışmalarının hemen hepsi, ham materyallerden canlı organizmalar yardımıyla üretimi içerir. Biyoteknoloji, tek veya çok hücreli canlıların, organ doku veya hücrelerin, ekonomik değeri olan ürünlerin elde edilmesinde kullanılmasıdır. İnsan, medeniyetin başlangıcından bu yana binlerce yıllık deneyimlerinin sonucunda çeşitli araçlar, yöntemler ve teknolojiler geliştirmiş, doğayla olan ilişkisini, istemsiz bir bağlılıktan, doğa ve canlılar üzerinde müdahil olmaya ve onları üretimde kullanmaya dönüştürmüştür. Artan bilgi birikimiyle birlikte yeni bir evrenbilim anlayışı ortaya konulmuş, insan yaşamını pek çok alanda etkileyecek bilimsel gelişmeler yaşanmıştır. Biyoteknoloji, tarihsel süreçte her dönemde çeşitli alanlarda teknolojik gelişmeler açısından anahtar rol oynamıştır. Tüm bilimler gibi biyoteknolojinin de ortaya çıkışı ve ilerleyişi, birçok bilim insanının çalışmaları ve her biri çığır açacak nitelikteki katkılarıyla mümkün olmuştur. Bu çalışmanın amacı, biyoteknolojinin, tarihsel derinliği, kültürel, multidisipliner genişliği, çeşitlilik ve karmaşıklılığı, ve devam eden evrimsel sürekliliği içerisinde fermantasyon teknolojisinden insan genom projesine uzanan, tarihsel gelişimini incelemek ve sunmaktır.

16 15 2. GENEL BİLGİLER 2.1. BİYOTEKNOLOJİNİN TANIMI Biyoteknoloji; belirli bir amaca hizmet etmek üzere ürün üretildiği ya da değişikliğe uğratıldığı, bunlar yapılırken de biyolojik sistemlerin, canlı organizmaların veya türevlerinin kullanıldığı teknolojik uygulamalar olarak tanımlanır (2,3). Biyoteknoloji kavramını ilk kez 1919 yılında Karl Ereky kullanmıştır ve bu kavramın tanımını Biyolojik sistemlerin yardımıyla hammaddelerin yeni ürünlere dönüştürüldüğü işlemlerdir şeklinde yapmıştır (4). Bu tanım, o zamanki geleneksel biyoteknolojik uygulamalara çok benzemektedir. Çünkü, o yıllarda biyoteknolojik sistemler herhangi bir değişikliğe uğratılmadan kullanılmıştır. Bunun başlıca nedeni, teknolojinin gelişmemiş olmasıdır. Biyoteknoloji teriminin o zamanki tanımı, anlamı ve kapsamı, günümüze kadar gelişen modern tekniklerin bu alana uygulanması ile, önemli ölçüde değişikliklere uğramıştır (5) yılında Brockhaus biyoteknolojiyi, mikroskobik hayat formlarını keşfetmek için endüstriyel uygulamaların kullanılması olarak tanımlamıştır (6) yılında Nature dergisi biyoteknolojiyi, insan gelişimi için kullanılan biyolojik teknolojiler olarak tanımlamıştır (7) de biyoteknoloji, biyolojik sistemler ve aktivitelerinin çok yönlü kullanımı olarak tanımlanmıştır (8) yılında Avrupa Biyoteknoloji Federasyonu tanımına göre Biyoteknoloji: İnsan ve çevre sağlığını olumsuz etkilemeyecek yöntemler ile, biyolojik sistemlerin bilim ve mühendislik ilkelerine dayalı olarak ürün ve hizmet üretiminde kullanılmasıdır (9) yılında Bull biyoteknolojiyi, biyolojik araçlardan elde edilen materyallerden doğa bilimleri ve mühendislik prensipleri uygulanarak ürün ve fayda elde edilmesi olarak tanımlamıştır (10).

17 yılında OECD (Organization for Economic Cooperation and Development: Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) tarafından biyoteknolojinin tarifi Biyoteknoloji; temel bilimlerin ve mühendislik ilkelerinin, hammaddelerin biyolojik araçlar yardımı ile ürünlere dönüştürüldüğü süreçlere uygulandığı bir teknolojidir şeklinde yapılmıştır (11) yılında IUPAC (International Unions of Pure and Applied Chemistry ) ise biyoteknolojiyi Biyokimya, Biyoloji, Mikrobiyoloji ve Kimya Mühendisliği nin endüstriyel süreçlere ve ürünlere ( bu ürünler, sağlık, enerji ve tarım ürünlerini içerir.) ve çevreye uygulanmasıdır. şeklinde tanımlar (12) yılında EFB, biyoteknolojiyi Doğa ve mühendislik bilimlerinin, mikroorganizmaların, hücrelerin, bunların parçalarının ve moleküler analoglarının ürün ve hizmet üretimi için entegrasyonu olarak tanımlamıştır (13). BM Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Cartagena Biyogüvenlik Protokolü (2000) ne göre ise biyoteknolojinin tanımı canlıların, canlı sistemlerin ve biyolojik süreçlerin bilim ve mühendislik teknikleri uygulanarak mal ve hizmet üretmek amacıyla kullanılması şeklinde yapılmaktadır (14) GÜNÜMÜZDE BİYOTEKNOLOJİNİN ÖNEMİ Biyoteknoloji, mikroorganizma, hücre veya doku kültürlerinden veya mikrobiyal metabolitlerden, mikrobiyoloji, biyokimya ve mühendislik bilimlerinin kullanılarak değerli ürünlerin elde edildiği interdisipliner bir bilim dalıdır. Biyoteknoloji, mikroorganizma, enzim ve bunların sistemlerinin üretim ve hizmet sektörlerinde kullanılması olarak tanımlanmaktadır. Biyoteknolojinin birçok alanda, gerek sanayi boyutunda, gerekse bilimsel boyutta çok geniş uygulama alanları bulunmaktadır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde giderek büyük önem taşıyan Biyoteknoloji alanındaki araştırma ve eğitim çalışmaları ulusal ve uluslararası örgütlerce desteklenmekte; bazı ülkelerde bu alanda yapılan büyük yatırımlarla bu ülkeler dünya liderliğine soyunmaktadır (15). İlk lisansüstü eğitim programlarına ABD de 1947 yılında ve İngiltere de 1958 yılında başlanmıştır. AB nin Altıncı Çerçeve Programının toplam 17.5 milyar euroluk bütçesinin 2.3 milyar euroluk kısmını biyoteknoloji oluşturmuştur. Günümüzde pek çok gelişmiş ve gelişmekte olan ülke lisans ve lisansüstü biyoteknolji

18 17 diploması vermektedir. Şu anda yaklaşık 200 hastalık için piyasada 300 den fazla biyoteknolojik ilaç bulunmaktadır (16). Ortaya konan her yeni buluş veya teknik, diğer bir uygulamaya, ileriye dönük olarak, büyük katkıda bulunmuş, onun temel ve itici gücünü oluşturmuş ve yeni ufukların açılmasına ve yeni problemlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Dünyada giderek artan sayıda ülke, biyoteknolojik araştırmalarda ve buna bağlı olarak oluşturulan yeni ürünlerin kullanıma çıkarılmasında, bu yönden öncelik kazanarak biyoteknoloji pazarına hakim olmada birbirleriyle yarış haline girmiş bulunmaktadır. Bu alanda büyük aktivite gösteren birçok büyük firma kurulmuş ve çok büyük yatırım yapılmıştır. Kısa bir gelecekte biyoteknolojik ürünlerin, aynen mikroelektronik malzemeler gibi, gelişmiş ülkelerin ticarî bir silahı haline geleceği çok açıktır (17). Asırlardır süren geleneksel biyoteknolojinin insan hayatında bu denli köklü bir değişiklik yapma potansiyeli taşıması nedeni ile içinde bulunduğumuz çağa biyoteknoloji çağı demek yanlış olmayacaktır (18). Ancak bütün bunların yanında; yeni ürünlerin, hizmetlerin ve süreçlerin toplumsal güvence ve etik açılarından izlenmesi ve kontrolü gibi çok önemli olguların da garanti altına alınması gerekmektedir. Halen bu konular uluslararası boyutlarda da hararetle ve çekişmeli olarak tartışılmakta, sağlıklı çözümler üretilmeye çalışılmaktadır. Ayrıca biyoteknolojik araştırma çalışmaları için elverişli koşulların yaratılabilmesi, önemli bir başlangıç ve alt yapı yatırım maliyetini de gündeme getirmektedir. Sonuçları ise, özellikle giderek yaygınlaşan küreselleşme olguları ve uygulamaları nedeniyle de; evrensel boyutlu, toplumsal etkiler ve yankılar yaratabilecek niteliktedir. Bu bakımdan modern biyoteknolojinin bilimsel ve endüstriyel platformda bu denli güçlenmesi; biyomühendislik araştırma altyapısının teknik açıdan ve insan gücü olarak gelişmesiyle toplumsal refaha katkı sağlaması ise, ancak biyogüvenlik önlemlerinin alınması ile mümkündür. Böylece bilimsel ve toplumsal gerekliliklerin, endüstri ve yasa koyucuların da destek ve katılımıyla bir ortak bilimsel platformda buluşturulması ilkesi, esas alınmıştır. Böylece üretken bir bilgi birikiminin geliştirilmesi sağlanırken, bu alanın bütünleyicileri ile kollektif bir paylaşıma gidilerek, sağlıklı ve verimli bir alt yapının oluşturulması ilkesi de esas alınmalıdır (19). Türkiye de de Devlet Planlama Teşkilatı tarafından Biyoteknoloji 2000 li yılların bilimi

19 18 ve anahtar endüstri olarak ilan edilmiş ve önümüzdeki yıllarda biyoteknoloji sektöründe diğer sektörlere göre çok daha fazla gelişme beklendiği kaydedilmiştir (20) BİYOTEKNOLOJİNİN TARİHÇESİNE GENEL BAKIŞ Tarih öncesi çağlardan birkaç yüzyıl öncesine kadar bitkiler sadece yiyecek kaynağı olarak, mikroorganizmalar fermente besinlerin üretiminde, hayvanlar ise hem iş gücü hem de besin kaynağı olarak kullanılmıştır. Ancak bilimin hızla gelişmesi ve buna bağlı olarak biyoteknoloji kavramının hayatımıza girmesi ile bu yararlanımın ne kadar sınırlı olduğu anlaşılmıştır (21). Biyoteknoloji yeni bir terim olmasına karşın, biyolojik süreçlerin insan yaşamında kullanımı insanlık tarihi kadar eski bir geçmişe dayanmaktadır. Biyoteknolojinin uygulamaları tarihin çok eski dönemlerinde, milattan önceki yıllarda dahi görülmektedir. İnsanlar binlerce yıldan beri organizmaları kendi yararlarına kullanmakta ve değiştirmektedir. Binlerce yıldır, biyokimyasal ve genetik mekanizmaların nasıl işlediğini bilmeden şarap ve bira yapımında fermantasyondan, peynir ve yoğurt yapımında sütün bakteriyle ekşitilmesinde ve ekmek yapımında da mayalardan yararlanılmıştır (22). Biyoteknolojinin M.Ö yıllarda Sümerlerin ve Babillerin fermentasyon tekniğini kullanarak bira yapmaya başlaması ve M.Ö 4000 yıllarında Mısırlıların ekmek mayası kullanmalarıyla ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Bunu, teknolojinin diğer dallarındaki gelişmelere paralel olarak yoğurt, ekmek, peynir, antibiyotikler, alkoller, organik asitler gibi diğer ürünler izlemiştir (23). DNA nın yapısı ve taşıdığı genetik kodun çözülmesinden sonra birçok biyolojik sırrın DNA nın baz diziliminde saklı olduğu anlaşılmış, ve moleküler düzeyde çalışmalar başlamıştır. Biyoteknolojideki gelişmeler milattan önce mayalama tekniğinin kullanılması ile bira ve ekmek mayası üretiminden, günümüzde teknolojik birçok gelişmenin de katılımı ile genetiği değiştirilmiş organizmaların yetiştirilmesine kadar uzanan tarihi bir yolculuk olarak anlatılabilir (24). Bu şekilde bakıldığında genetik biliminde uzun zamana yayılan birikim ve gelişmelerin önemli bir kısmının aynı zamanda biyoteknolojinin de temellerinin atılması anlamına geldiği söylenebilir (25).

20 19 Modern genetik, 19. yüzyılın sonunda ve Mendel in çalışmaları ile başlamıştır (26). Gregor Mendel in 1866 da bezelyeler üzerinde yaptığı çalışmalar ile genetik biliminin temelleri atılırken biyoteknolojinin ilk uygulaması olarak kabul edilebilecek seçilmiş tohumlar ile çaprazlama yönteminin de ilk adımları atılmıştır (27). Endüstriyel uygulamalarda, mikroorganizmaların kullanımı (mayalar ve laktik fermentler / enzimler vb. gibi) tarihsel bir uygulama olup enzimlerin (peynir için rennet enzimi gibi) kullanılmaya başlanması da bu çerçevede değerlendirilebilmektedir. Genetik ve daha geniş anlamda biyoloji, 1940 lı yıllarda Delbruck un çalışmaları ile yeni bir döneme girmiştir (28) li yıllarda kalıtım materyalinin DNA olduğunun anlaşılması ve Watson Crick tarafından DNA nın yapısının aydınlatılması ile 20. yüzyılda genetik biliminde ivmesel gelişmeler yaşanmıştır (29) lı yılların sonunda genetik kodların tamamen saptanmasıyla daha ileri düzeyde gelişmiştir. Bu kapsamda moleküler biyoloji alanında; yeni araçlar geliştirilmiş olup bunlar tarımda gelişimin ve dışsal çevreye uyumun biyolojik etmenleriyle, organizmaların biyolojisi arasındaki ilişkileri anlamada da kullanılmaya başlamıştır (30). XX. yy ın başlarında, kimya sanayisinin gelişmesi ve buna koşut olarak organik boya üretiminin başlaması, organik kökenli çözücülere gereksinimi artırdı; alkollü içki sanayisinde ulaşılan teknolojik birikim fermantasyon yoluyla büyük çapta solvent etanol üretimini olanaklı kılmıştır. Tarihte ortaya çıkan büyük krizler biyoteknolojinin gelişmesine ve sanayisel ölçekte uygulanmasına yol açmıştır. Birinci Dünya Savaşı nda patlayıcı madde üretmek üzere ortaya çıkan aseton açığı, asetonun mikrobiyal yöntemle üretilmesiyle karşılanmıştır; 1920 lerde bulunan penisilin, ancak 1940 larda, savaşın doğurduğu baskılar sonucu yaygın biçimde üretilmeye başlanmıştır. 1933'te bütün canlı sistemlerinde kalıtım mekanizmasının temelini oluşturan DNA molekülünün yapısı açığa çıkarılmıştır (31) li yıllardan günümüze kadar olan dönemde ise hem proteinler ve metabolik döngülere ilişkin bilgilerimiz artmıştır, hem de DNA nın enzimler aracılığıyla kesilip, değiştirilebilmesi ve bir canlıdan bir başkasına nakledilebilmesini mümkün kılan teknolojiler gelişmiştir. Örneğin, sıcak su kaynaklarında yaşayan bakterilerden birinden elde edilen, yüksek sıcaklığa dayanıklı olan Taq DNA Polimeraz, günümüzde uygulama ve temel bilim çalışmalarının ayrılmaz bir parçası olan PCR nin önemli bir girdisidir (32).

21 li yılların başında yaşanan petrol krizi, bilim adamlarını fosil kaynaklar (petrol, kömür, doğal gaz) yerine şeker, selüloz, nişasta ya da kimi yenilenebilir hammadde kaynaklarına yöneltmiştir. Bu genel eğilim de, biyoteknolojiye büyük bir ivme kazandırmıştır te ABD li iki bilim adamı (Boyar ve Cohen) bir kurbağa hücresinden belirli bir özellik taşıyan bir geni ayırarak bunu mikrobiyal bir hücreye aktarmayı başarmıştır; ertesi yıl bir mikroorganizmanın, kurbağaya ait geni, kendi geniymişçesine işleme soktuğu saptanmıştır. Böylece genetik mühendisliği teknikleri doğmuştur (33). İnsanoğlunun yerleşik hayata geçişinden itibaren deneme yanılma yoluyla temel ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik üretime dayandırılan ilk biyoteknolojik uygulamalar 1970 li yılların sonunda genetik mühendisliği, hücre kültürü ve hücre füzyonu alanlarında sağlanan gelişmelerin sonucunda yeni bir endüstrinin ortaya çıkmasına neden olacak bir değişim geçirmiştir (34, 35). İkinci Dünya Savaşı sonrasında, tarım geliri ile toprak ve iklim koşullarının kısıtlayıcı olmadığı hemen tüm ülkelerde, yapılan yatırımlarla özellikle tarımsal verimlilikte beklentilerin ötesinde artışlar kaydedilmiştir. Başlangıçta Yeşil Devrim olarak adlandırılan ve ağırlıkla yılları arasını kapsayan söz konusu büyüme döneminde dünya nüfusunun ortalama yıllık artış hızı yüzde 1.6 iken tarımsal büyüme yüzde 2.0 seviyesinde seyretmiştir. Bu yüksek büyüme hızı, bilimsel ve teknik alandaki ilerlemelerle desteklenen tarımsal verimlilikteki artış sayesinde gerçekleştirilmiştir. Temellerini yeşil devrimin oluşturduğu tarımsal büyümenin aslında, birkaç teknik alandaki ilerlemeden kaynaklandığı ifade edilmektedir (36). Tarımsal alanda Yeşil Devrim olarak adlandırılan biyoteknoloji uygulaması önemli ölçüde ürün verimi artışlarına yol açmış ayrıca özellikle gelişmekte olan ülkelerin tarımında köklü dönüşümler yaratmıştır (37, 38, 39). Tarımın modernleştirilmesinde esas önemli bir unsur olan, emeğin sermaye ile yer değiştirmesini güçlü bir şekilde sağlayan ve son dönemde bilgisayar ve uzay teknolojileri yardımıyla, girdi optimizasyonu oldukça hassaslaştırabilen ve kolaylaştırabilen bir yapıya kavuşmuştur. Tarımsal mekanizasyon, kontrollü sulama ile birlikte yüksek ürün verimliliğini de getiren, özellikle azot bazlı suni gübrelerin kullanımı, önemli oranda kimyasallar yoluyla uygulanmış olan ve halen uygulanan bitki koruma önlemleri, şehirleşme ile paralel büyüyen, talebi büyük oranda şehirden alan,

22 21 tarımda bilimsel teknikler kullanılarak, sonucu amaca bağlı yönlendiren gelişmeler arasındadır. Enerji veya protein ağırlıklı hayvan beslenmesinin sağlanması ve bitkisel besin tüketiminin, daha yüksek nitelikli hayvansal besine dönüştürülmesinde görülen büyük gelişmeler; ilaçlar, aşılar ve tanı araçlarındaki gelişmelerle birlikte hayvan sağlığında kaydedilen ilerlemelerle, ekonomik anlamda kayıpların önlenmesi, tarımdaki verimliliğin yüzde 50 sinin kaynağı durumundaki ıslah ve hibrit tohum üretimi çalışmaları birbirini izleyen teknolojik gelişimler olarak özetlenebilmektedir. Doğal kaynakların kısıtlanmasına bağlı, ekilebilir toprakların alt sınırlarına ulaşıldığı bir dönemde, yeni hibrit tohumlar ve suni gübrelerin kontrollü sulama yöntemleriyle kullanılması, önemli ölçüde ürün verimi artışlarına yol açmıştır. Bu, özellikle de gelişmekte olan ülkelerin tarımında köklü dönüşümler yaratmıştır. Yeşil devrimle, tarımda genel anlamda gen nakline dayanmayan ıslah çalışmalarıyla yürütülürken, diğer taraftan da daha ileri düzeyde genetik çalışmalar sürdürülmüştür (40) li yılları kapsayan bu tarımsal büyüme tarımsal mekanizasyon, kontrollü sulama, suni gübrelerin kullanımı, bitki koruma önlemlerinin geliştirilmesi, hayvan beslenmesi ve hayvan sağlığında kaydedilen gelişmeler ile ıslah ve hibrit tohum üretimi çalışmaları gibi birçok basamakta meydana gelen gelişmelerin bir bütünüdür (41, 42). Islah programlarında seçilim yapılırken ürün kalitesi ve miktarı gibi bitkisel özellikler ön planda tutulduğundan, hastalık ve zararlılara karşı dayanıklılık her zaman ikinci planda kalmıştır (43). Temel bilimlerde oluşturulan bu yeni birikim birçok teknik uygulamayı da birlikte getirmiştir yılında Smith, Wilcox ve Kelly gibi bilimciler, genetik bilgileri taşıyan uzun DNA (deoksiribonükleik asit ) zincirini belli noktalardan kesme yeteneğine sahip, hassas bir moleküler makas gibi davranan kısıtlama enzimlerini (restriction enzymes) saptamışlardır. Escherichia coli de ilk gen nakli 1973 yılında Boyer ve Cohen tarafından gerçekleştirilmiştir. Böylece, modern biyoteknoloji bu iki yönteme dayalı olarak günümüzdeki gelişmişlik düzeyine ulaşmıştır. Nitekim DNA zincirinin parçalarına ayrılabilmesi ve çoğaltılarak mikroorganizmalara yerleştirilmesi de, bu yollarla olanaklı hale gelmiştir (44) li yıllarda, laboratuar koşullarında DNA parçacıklarının kopyalarının üretilmesini sağlayan PCR yöntemi geliştirilmiş (45) ve 1983 yılında ABD de bir grup şirket tarafından bitki üzerinde ilk gen nakli gerçekleştirilmiştir. Bu arada biyokimyasal

23 22 analizlerin otomasyonu da, baş döndürücü şekilde ilerlemiştir. Gen teknolojisinin yüksek düzeyde yatırım gerektirmesi nedeniyle, 1980 yılında ABD Yüksek Mahkemesi nin patent korumasını, bitki parçaları, dokuları ve genleri dahil yeni bitkilere yaygınlaştırılmasına olanak tanıyana kadar, ticari uygulamalar yeterince gelişememiştir (46) yılında, ABD de Monsanto ve Agrigenetics şirketleri tarafından bitki üzerinde ilk deneysel gen nakli gerçekleştirilmiştir. Deneysel sürecin bitip, ticari ürünlerin piyasaya sürülmesi bir on yıl daha almış ve 1990 lı yılların başında (1994), yine ABD de Calgene tarafından ilk ticari transgenik (gen nakli uygulanmış) bitki, Flavr savr domates adıyla 1996 yılında piyasaya sürülmüştür. Daha sonra ise, gen nakli yöntemiyle kuraklığa, bitki zararlılarına karşı dayanıklı ve kalite özellikleri değiştirilmiş pamuk, soya, mısır, kanola elde edilmiştir. Öte yandan, günümüz bilgi ve uygulama düzeyinde, gen naklinin sadece bir veya birkaç gen ile yapılabildiği göz önüne alındığında, belirli bir bitki zararlısına karşı koruma veya özel bir zararlıya karşı toksin sentezleme gibi çok fazla sayıda gen değişimini gerektirmeyen tekniklerle, tarımda yaşanan sorunlara kısmi çözümler üretildiği gözden kaçırılmamalıdır. Hemen her transgenik tohuma yerleştirilebilen yok edici (terminatör) genlerin, bu tohumdan üreyen yeni tohumların kısır olmasına ve böylece dünyada tarımla uğraşanların %80 inin, halen kullanmakta olduğu üründen tohumunu ayırarak tekrar ekim imkanının ortadan kalkmasına ve dolayısıyla üreticilerin transgenik tohum üreticisi firmalara bağımlı kalmasına neden olacağı belirtilmektedir (47) lı yılların sonuna doğru genetiği değiştirilmiş (ya da klonlanmış) hayvan üretiminin ilk adımları atılmış ve çekirdek transferi yöntemi ile klonlanan ilk canlı olarak tarihe geçen Dolly dünyaya gelmiştir (48) li yıllara gelindiğinde ise biyoteknoloji ile ilgili gelişmeler altın çağını yaşamaktadır ve bu teknoloji başta sağlık sektörü olmak üzere tarım, hayvancılık ve endüstri sektörlerinde de büyük rol oynamaktadır (49). Esasen gelişmeler doğrultusunda gerçekleştirilen Biyoteknoloji Dünya Kongresinde (The World Congress on Biotechnology- 2000) 2000 li yıllar da dahil, yapılan tüm çalışmalar ve projeksiyonların da, moleküler biyoloji yanında; içme suları, diğer besin kaynakları ve enerjinin geri kazanımı, biyodegradasyon, biyogaz üretimi, hücresel interaksiyonlar, operasyonel tasarımlar, metabolik ürünler mühendisliği (hücre

24 23 mühendisliği), mikrobiyal başkalaşım, biyoinformatik, tanı / sağıtım, biyoproses, biyokatalizleme vb. birçok konuda da çalışmaların sürdürülmesine ve yoğunlaşmasına neden olduğu tartışılmıştır (50). Son yıl, biyoteknolojik gelişmelerin altın çağı olarak kabul edilmektedir ve biyoloji, kimya, fizik, biyokimya, mikrobiyoloji ve diğer bilim dallarındaki yeni buluşlarla bu yeni alan desteklenmiş ve insanoğlunun hayallerinin sınırladığı noktaya kadar adım adım gerçekleşmiştir. Günümüzdeki uygulamalar; yeni ilaçların üretimi, transgenik bitki ve hayvanların elde edilmesi, biyolojik yakıt elde edilmesi, gen terapileri ve çevre kirliliğini önlemeyi içeren çok farklı araştırma alanlarını kapsamaktadır. (51, 52, 53, 54, 55) KISA TARİHÇE Biyoteknolojinin tarihsel gelişim süreci ve alanın gelişmesi ile ilgili önemli olaylar ve tarihler kronolojik sıraya göre özetlenmeye çalışılmıştır (56, 57, 58, 59, 60, 61, 62,63, 64, 65, 66). M.Ö Islah ile ilgili ilk uygulamaların Nil vadisinde başladığı sanılmaktadır. M.Ö 8000 İnsanlar bitki ve hayvanları ıslah etmiştir. Patates beslenme amacı ile yetiştirilen ilk bitkidir. M.Ö 6500 Süpürge tohumları kullanılarak ilk bira üretilmiştir. M.Ö 6000 Sümerler ve Babiller temelindeki bilimsel mekanizmayı bilmeden fermantasyon tekniği kullanarak bira yapmaya başlamıştır.

25 24 Şekil 1. Biranın kullanımını gösteren Sümer silindir mühür baskısı M.Ö 4000 Mısırlılar maya kullanarak ekmek yapmaya başlamıştır. Şekil 2. Eski Mısır da ekmek yapımını gösteren bir gravür

26 25 M.Ö 2000 Tarımsal üretim tekniklerinin denenmeye başladığı dönemdir, ilk hurma ağacının yetiştirildiği bildirilmektedir. M.Ö 3000 Temelindeki bilimsel mekanizmayı bilmeden fermantasyon tekniği ile alkolik mayalanma gerçekleştirilmiştir. Sirke yapımı öğrenilmiştir. M.Ö 2000 Mezopotamya da şarap üretimi gerçekleştirilmiştir. M.Ö 1750 Sümerlere ait tabletler üzerinde, fermantasyon teknikleri kullanılarak bira üretildiğine dair kanıtlar bulunmuştur. Şekil 3. Fermantasyon işlemi ile bira üretimini gösteren Sümer tabletleri M.Ö 600 İlk zeytin ağaçlarının yetiştirildiği dönemdir. M.Ö 500 Çinliler, küflü soya fasulyesini antibiyotik olarak ve yanıkları tedavi etmek için kullandı. M.Ö 250 Yunanlılar hasat döngüsünü deneyerek ürün verimliliğini artırmıştır.

27 26 M.S 100 Çinliler, toz haline getirilmiş krizantem bitkisini insektisit olarak kullanmıştır Etanol üretimine başlanmıştır. 14.yy Sirke üretimi (endüstriyel) başlamıştır Mikroskop Janssen tarafından bulunmuştur Kültür mantarı üretimi gerçekleştirilmiştir Robert Hooke mikroskop ile tüm canlıların hücrelerden oluştuğunu keşfetmiştir. Şekil 4. Robert Hooke tarafından kullanılan mikroskop ve ona ait bir gravür 1673 Leeuwenhoek tarafından protozoa ve bakteri keşfedilmiştir. Antonie van Leeuwenhoek ( ), protozoa ve bakterilerin fermantasyonda rol oynayabileceğini açıklayan ilk bilim adamı olmuştur.

28 27 Şekil 5. Antonie van Leeuwenhoek ve kullandığı mikroskobun bir gravürü Başlangıçta zanaatsal bir yaklaşımla ve farkında olmaksızın kullanılan bu süreçlerin temel biyolojik bilimlerde 18.yüzyılda ortaya çıkan gelişmelere paralel olarak bilimsel ve teknolojik kontrolü devreye girmiştir Kölreuter ilk kez bitkilerde melezleme çalışması yapmıştır Edward Jenner mikroorganizmaların insan hastalıkların tedavisinde kullanılabileceği ve bu fikirden hareketle smallpox virüse karşı aşı ürettiğini yayınlamıştır ve bir çocuğu çiçek hastalığından korumak için aşılamıştır Şekil 6. Dr. Edward Jenner in Çiçek hastalığına karşı bir çocuğu aşılaması Gottfried tarafından ilk kez biyoloji terimi kullanılmıştır.

29 Proteinlerin keşfedilmiş ve yapıları tanımlanmıştır. İskoçyalı botanik uzmanı Robert Brown bitki hücrelerinde nükleusu tanımlamıştır İlk enzimler izole edilmiştir. Hücre çekirdeği keşfedilmiştir Dutrochet tarafından dokunun yaşayan hücrelerden oluştuğu bulunmuştur Charles Cagniard ilk kez mayalar ile ilgili çalışmalar yapmıştır. Schleiden ve Schwann isimli araştırmacılar bütün organizmaların hücrelerden meydana geldiği görüşünü ileri sürmüşlerdir. Virchow her hücrenin başka bir hücreden köken aldığını iddia etmiştir. Şekil 7. Theodore Schwann, Matthias Schleiden ve Rudholf Virchow 1845 Temel besin maddesi olarak kullanılan patateslerde meydana gelen mantar hastalığı sonucunda bir milyona yakın İrlandalı hayatını kaybetmiştir Escherichia coli (E.coli) bakterisi keşfedilmiştir. İlerleyen zamanlarda, biyoteknoloji için temel araştırma, geliştirme ve üretim aracı olacaktır.

30 29 Şekil 8. E.coli bakterisinin mikroskobik görünüşü 1856 Louis Pasteur ( ) Mikroorganizmaların fermantasyondan sorumlu olduklarını kesin bir şekilde tanımlamıştır de Pastör mayalar ile ilgili deneysel araştırmalara başlamış ve 1864 de mayaların yaşayan mikroorganizmalar olduğunu ispat etmiştir. Şekil 9. Louis Pasteur Mendel, bezelyeler ile yaptığı çalışmalar sonucunda, özelliklerin nesilden nesile bağımsız birimler -ileride gen olarak tanımlanacak- aracılığıyla aktarıldığını keşfetmiştir. Yaptığı gözlemler, genetik biliminin temellerini oluşturacaktır.

31 30 Şekil 10. Gregor Mendel 1869 Beyaz kan hücrelerinden ilk DNA izolasyonu gerçekleştirilmiştir. Johann Friedrich Miescher alabalık sperminde nükleik asidi ilk defa izole ederek bu bileşene nüklein adını vermiştir. Şekil 11. Johann Friedrich Miescher 1870 Yeni bir portakal türü üretilmiştir Robert Koch geliştirdiği boyama tekniği ile bakterilerin identifikasyonunu yapmıştır Robert Koch, antraks (şarbon) basili, tüberküloz basili ve kolera basilini keşfetmiş ve belli hastalıklara belli mikropların sebep olduğunu açıklamıştır.

32 31 Şekil 12. Robert Koch Şekil 13. Sırası ile Tuberküloz, Şarbon (Antraks), Kolera basilleri 1878 Laval tarafından ilk santrifüj geliştirilmiştir. Mikrop terimi ilk kez kullanılmıştır Alman embriyolog Walter Fleming kromatin varlığını keşfetmiştir. Hücre çekirdeği içerisinde bulunan çubuk şeklindeki bu yapılar ileride "kromozom olarak adlandırılacaktır Mikrobiyal yoldan süt asiti üretilmiştir.

33 Fleming, kertenkele larvaları üzerinde yaptığı mikroskobik inceleme ile hücre bölünmesi ve aşamaları ile ilgili önemli sonuçlara ulaştığını bildirmiştir. İsviçreli botanikçi Alphonso Candolle kültür bitkilerinin orijinleri ile ilgili yaptığı önemli araştırmasını yayınlamıştır Francis Gulton seçici çoğalma hipotezini ortaya atmıştır. İlk kuduz aşısı geliştirilmiştir Luther Burbank yetiştirdiği 800 yeni bitki çeşidi ve 200 farklı yeni meyve türü ile ilgili 52 sayfalık bir çalışma yayınlamıştır. Bu çalışma dünyada bitki biyoteknolojisi ile ilgili önemli ipuçları içermesi yönü ile önemli kabul edilmektedir. Şekil 14. Luther Burbank ve yeni bitki ve meyve türleri ile ilgili çalışması 1885 Fransız kimyacı Pierre Berthelot topraktaki bazı mikroorganizmaların atmosferdeki nitrojeni tuttuğunu öne sürmüştür Waldyer tarafından kromozom keşfedilmiştir Amonyak ilk kez sentezlenmiştir.

34 Robert Koch ve Louis Pasteur mayalanma sürecinin patentini almıştır. Lister ilk kez difteri antitoksinini izole etmiştir. 20. Yüzyılın İlk Yarısı 1900 Walter Reed tarafından sarıhumma hastalığının sivrisinekler tarafından taşındığı keşfedilmiş böylece hastalık oluşturan ilk viral etken ortaya konmuştur İmmünoloji terimi ilk kez ortaya çıkmıştır. Walter Sutton gen terimini ilk kez kullanmıştır ve kromozomların genleri taşıdığı fikrini ortaya atmıştır İlk suni ipek üretilmiştir Genetik terimi literatüre girmiştir İlk in vivo hayvan hücre kültürünün rapor edilmiştir Genler ile kalıtımsal hastalıklar arasında bağlantı kurulmuştur Biyolog Thomas Hunt Morgan yaptığı deneysel çalışma ile cinsiyetin kromozomların etkisi ile belirlendiğini ortaya çıkarmıştır Rous tarafından kansere neden olan virüs keşfedilmiştir Manchester/İngiltere`de ilk kez bakteri kullanılarak kanalizasyon suları işlenmiştir.

35 Faj veya bakteriyel virüsler keşfedilmiştir Felix Huber bakterileri yok eden küçük virusları bakteriyofaj olarak tanımlamıştır Biyoteknoloji kelimesi ilk kez bir Macar ziraat mühendisi olan Karl Ereky tarafından kullanılmıştır. Şekil15. Karl Ereky 1920 Evans ve Long tarafından insan büyüme hormonu keşfedilmiştir. Suni ipek kullanımı endüstriyel olarak patlama göstermiştir Herman Muller tarafından X-ışınlarının meyve sineklerinin kromozomlarında mutasyon oluşturduğunu ortaya çıkarılmıştır Alexander Fleming petri kaplarında bir parça küfle çevrelenmiş bölümde tüm bakterilerin öldüğünü keşfetmiştir. Böylece penisilin dönemi başlamıştır. Fakat 15 yıl sonra tıbbi kullanım için uygun duruma gelmiştir.

36 35 Şekil 16. Alexander Fleming 1932 Genetik mühendisliği konusunda ilk kitap yayınlanmıştır Proteinler ve DNA çeşitli laboratuarlarda çalışılmaya başlanmıştır. Moleküler biyoloji terimi gündeme girmiştir Genetik mühendisliği terimi Danimarkalı bir mikrobiyolog olan A.Jost tarafından ilk kez kullanılmıştır George Beadle ve Edward Tatum tarafından Bir gen bir enzim hipotezi ortaya atılmıştır. Şekil 17. George Beadle ve Edward Tatum

37 Elektron mikroskobu bir bakteriyofajın tanımlanması ve karakterizasyonu için kullanılmıştır Avery DNA`nın dönüşüm faktörü olduğunu göstermiştir. Rockefeller vakfı Meksika hükümeti ile işbirliği yaparak Meksika Tarım Programı başlatılmıştır. Bu yabancı yardımıyla yapılan ilk bitki ıslahı çalışması olarak biyoteknoloji tarihinde yerini almıştır Oswald Avery, Colin Macleod ve Maclyn McCarty yaptıkları araştırma ile DNA nın bir protein değil, canlının temel yapıtaşı olduğunu ortaya çıkarmışlardır. DNA genetik materyal olarak tanımlanmıştır. Şekil 18. Sırası ile Oswald Avery, Colin Macleod ve Maclyn McCarty 1946 Farklı virüslerin aralarında genetik materyal değişimi yaptıkları ve yeni virüslerin meydana geldiği deneysel araştırma sonuçları ile ortaya konmuştur Linus Pauling yaptığı araştırma ile orak hücreli aneminin bir protein olan hemoglobinde meydana gelen mutasyon sonucu ortaya çıkan bir genetik hastalık olduğunu ortaya koymuştur.

38 İngiliz bilim adamı Douglas Bevis aminoasitlerin Rh faktörü üzerindeki belirleyici etkilerini ortaya çıkaran özel bir yöntem keşfetmiştir. Teknik uzun süre doğum öncesi dönem genetik bozuklukların saptanabilmesi için kullanılmıştır McClintock tarafından mısırda "zıplayan genler" keşfedilmiştir James Watson ve Francis Crick yaptıkları çalışma sonucunda DNA`nın üç boyutlu, çift sarmal yapıda olduğunu ve DNA nın aynı zamanda genetik kod taşıdığını keşfetmişlerdir. Şekil 19. James Watson ve Francis Crick Şekil 20. DNA çift sarmal yapısı Kortizon büyük ölçekte üretilen ilk ürün olmuştur Hücre kültür teknikleri geliştirilmiştir İlk kez nükleik asit sentezinde yer alan bir enzim izole edilmiştir. Frederick Sanger tarafından insülinin aminoasit sekansı bulunmuştur Japonya`da fermantasyon süreci başarıyla uygulanmıştır.

39 38 Kornberg tarafından DNA polimeraz I enzimi keşfedilmiş ve bu keşif DNA`nın kendini nasıl eşlediğinin anlaşılmasına yol açmıştır Orak hücreli anemiye tek bir aminoasitteki değişikliğin neden olduğu gösterilmiştir. Francis Crick ve George Gamov DNA dan protein oluşumuna giden santral doğma mekanizmasını açıklamışlardır. Şekil 21. Santral doğma mekanizması Matthew Meselson ve Franklin Stahl isimli araştırmacılar DNA replikasyon mekanizmasını açıklamışlardır. Şekil 22. DNA replikasyonu 1958 Arthur Kornberg DNA polimeraz enzimini ilk kez izole etmiştir. DNA ilk kez tüpte çoğaltılmıştır.

40 Melez DNA-RNA molekülleri yaratılmış, mesajcı RNA keşfedilmiştir Genetik kod ilk kez anlaşılmıştır Ters transkriptazın varlığı tahmin edilmiştir. Stanford Üniversitesi öğretim üyesi genetik bilimci Charles Yanofsky ve arkadaşları aminoasitlerle proteinler ve bunların DNA yapısındaki yeri ile ilgili önemli sonuçlar elde etmişlerdir Plazmitler keşfedilmiştir Marshall Nirenberg, Heinrich Mathaei ve Severo Ochoa yaptıkları araştırma ile kodon tanımın yaparak genetik kodun çözülmesi ile ilgili önemli sonuçlara ulaşmışlardır İlk otomatik protein dizi ayrıştırıcısı geliştirilmiştir İlk kez in vitro ortamda bir enzim sentezlenmiştir. Harvard Üniversitesi nden bir grup tıp öğrencisi DNA da bulunan daha sonra yapılan araştırmalar ile vücut şeker metabolizmasında etkili bir gen keşfetmiştir Winconsin Üniversitesi nden bir grup araştırmacı dokudan ilk DNA eldesini gerçekleştirmiştir. Spesifik restriksiyon nükleazları tanımlanmıştır. Böylece gen klonlama çalışmalarının yolunun açılması, rekombinant gen teknolojilerinde devrim niteliği taşımaktadır. Ters transkriptaz birbirinden bağımsız olarak sıçan ve kuş retrovirüslerinde bulunmuştur.

41 40 Howard Temin ve David Baltimore reverse tarnskriptaz enzimini izole etmişlerdir Restriksiyon endonükleazları keşfedilmiştir. Ters transkriptaz`ın ribonükleaz aktivitesi gösterdiği bulunmuştur İnsan DNA`sının bileşimi ile şempanze ve goril DNA`larının %99 benzediği bulunmuştur. Paul Berg restriksiyon enzimlerini kullanarak ilk rekombinant DNA molekülünü oluşturmuştur Stanley Cohen ve Herbert Boyer, bir kara kurbağasından aldıkları geni, bir bakteri DNA' sına aşılayarak ilk başarılı rekombinant DNA deneylerini yapmışlardır. Bu çalışma biyoteknoloji devrinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Şekil 23. Sırasıyla Stanley Cohen ve Herbert Boyer

42 41 Şekil 24. Rekombinant DNA teknolojisi 1974 Amerikan Ulusal Sağlık Örgütü tarafından rekombinant genetik çalışmaların izlenmesi için Rekombinant DNA Tavsiye Komitesi kurulmuştur Koloni hibridizasyon ve Southern Blotting tekniklerinin spesifik DNA dizilimlerinin tayini için kullanılmıştır. Kohler ve Milstein monoklonal antikorların üretimini tanımlamışlardır Şekil 25. Sırası ile Georges J. F. Köhler ve César Milstein

43 42 Şekil 26. Monoklonal antikor üretimi 1976 Rekombinat DNA ilk kez insanda kalıtımsal hastalıklarda kullanılmıştır. Moleküler hibridizasyon ilk kez alfa talaseminin doğum öncesi teşhisinde kullanılmıştır. Maya genlerinin ilk kez E.coli` de ekspresyonu gerçekleştirilmiştir Genetik modifiye bakteriler ilk kez, insan büyüme hormonunun sentezi için kullanılmıştır North Carolina Üniversitesi bilim adamlarından Hutchinson ve Edgell`in DNA molekülünün spesifik bölgelerinde spesifik mutasyonların oluşturulabildiğini göstermişlerdir. E.Coli kullanılarak insan insülini üretilmiştir İlk insan büyüme hormonu sentezlenmiştir.

44 A.B.D. Yüksek Mahkemesi, bir dava sonucunda (Diamond-Chakrabarty) genetik modifiye canlı türlerinin, patentleme prensiplerini onaylamıştır. (Petrol yiyen bakteri için patent verilmiştir.) Araştırmacılar bazı yararlı bakterilerle genler arasındaki protein alışverişini saptamışlardır. Martin Cline ve ark bir fareye başka bir fareden işlevsel genler aktarmayı başarmışlardır İlk gen sentezleme cihazı geliştirilmiştir. İlk genetik modifiye bitki rapor edilmiştir. İlk patent ham petrolü parçalayan genetik modifiye bakteriye verilmiştir. Ohayo Üniversitesi bilim adamları diğer hayvanlardan fareye gen aktarılması ile ilk transgenik hayvanı üretmişlerdir. Şekil 27. Phil Leder, Tim Stewart ve meme kanseri modelinin oluşturulduğu ilk transgenik fare

45 Genentech firması tarafından diyabet hastalarının tedavisinde kullanılmak üzere "Humulin" adlı ilaç, genetik modifiye bakteriler kullanılarak üretilmeye başlanmıştır. Bu ilaç, Gıda ve İlaç İdaresi tarafından onay verilen ilk biyoteknolojik ilaçtır Şekil 28. FDA nın onayladığı ilk biyoteknolojik ilaç Humulin Polimeraz Zincir Reaksiyon (PCR) tekniği geliştirilmiştir. ( Kary Mullis) Şekil 29. Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) İlk yapay kromozom sentezlenmiştir. Spesifik kalıtımsal hastalıklara ait ilk genetik işaretleyiciler bulunmuştur. Tek sarmallı DNA`dan çift sarmallı DNA sentezi için etkin metotlar geliştirilmiştir. Araştırmacılar Huntington hastalığının yok edilmesi için gerekli kodları barındıran bir gen keşfetmiştir.

46 DNA parmak izi tekniği geliştirilmiştir. İlk genetik modifiye aşı geliştirilmiştir. Chiron, HIV virüsünü klonlamış ve genom dizilimini belirlemiştir. Genetik mühendisliği teknikleri ile virüs, bakteri ve insektlere dayanıklı bitki geliştirme çalışmaları başlatılmıştır Tamamen aktif sıçan ters transkriptazı E.coli`de klonlanmıştır. Böcek, bakteri ve virüslere dirençli bitkilerin toprakta yetiştirilmesi çalışmaları yapılmıştır Genetik modifye bitkilerin (tütün) ilk alan çalışmaları yapılmıştır. Ortho Biotech firmasına ait Orthoclone OKT3, böbrek naklinde, organ reddine karşı kullanılmış ve ilk monoklonal antikor tedavisi olarak onay almıştır. Biogen firmasına ait Intron A ve Genentech firmasına ait Roferon A adlı ilaçlar, biyoteknoloji türevli ilk interferon ilaçları kanser tedavisinde kullanılmak üzere, Gıda ve İlaç İdaresi nden onay almıştır yılında, AIDS`in bir komplikasyonu olan Kaposi`s Sarkoma tedavisinde kullanılmıştır. İlk genetik modifiye insan aşısı, Chrion firmasına ait Recombivax HB, hepatit B`yi önlemek üzere kullanımı için onay almıştır. Şekil 30. Recombivax HB, İlk Genetik Modifiye Aşı.

47 46 İlk antikanser ilaç üretimi (interferon) üretilmiştir. Ateş böceğinin ışık yayma özelliğini kodlayan genler elde edilerek tütün bitkisi genomuna aktarılması ile tütün bitkisinin yapraklarında ışıldama elde edilmiştir. Şekil 31. Ateş böceklerinde lusiferaz enzimini kodlayan genin aktarıldığı tütün bitkisi 1987 İnsan büyüme hormonu yetmezliği için "Humatrope" adlı ilaç geliştirilmiştir. İlk defa genetiği değiştirilmiş gıda bitkisi (transgenik bitki) -virüse dayanıklı domatesiçin tarla çalışmalarına izin verilmiştir Amerikan Kongresi İnsan Genom Projesini destekleme kararı almıştır. İlk genetiği değiştirilmiş hayvan olarak meme kanseri çalışmalarında kullanılan fare için patent alınmış ve Harvard Üniversitesi nde göğüs kanserini yenebilen bir fare yetiştirilmiştir Exxon Valdez Petrol Sızıntısı sonucu oluşan kirliliğin temizlenmesi amacıyla mikroorganizmalar kullanılmıştır. Cystic Fibrosis`e neden olan gen bulunmuştur. Bitki genomunun şifresini çözmek için çalışmalar başlatılmıştır. İnsan Genom Projesi olarak adlandırılan ve insan genomunun şifresini çözmek amacı ile gerçekleştirilecek projenin planlanmasına başlanmış ve proje için bilimsel çalışmalar tarihinin en büyük bütçesi olan 3 milyar dolarlık fon ayrılmıştır.

48 Amerikalı bir bilim adamı olan ve gen tedavileri üzerine araştırmalar yapan W.French Anderson tarafından bir tür bağışıklık sistemi rahatsızlığı olan 4 yaşında bir kız çocuğuna, onay verilen ilk gen terapi yönteminin başarıyla uygulanmasıyla insan genom projesi resmen başlatılmıştır. (İlk başarılı gen terapisi çalışması) Rekombinant DNA teknolojisi ilk kez gıda sanayinde kullanılmıştır Amgen firması tarafından "Neupogen" adlı bir ilaç geliştirilmiştir. Bu ilaç koloni uyarıcı faktör ilaçlarının yeni bir sınıfı olarak, kemoterapi hastalarında düşük beyaz küre sayısının arttırılması amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Genzyme firmasına ait "Ceredase" adlı ilaç Gaucher`s hastalığının tedavisinde kullanılmak üzere onay almıştır. Biyoçipler geliştirilmiştir. Kanserli ailelerin kadınlarına ait kromozomlar incelenmeye başlanmıştır. Mary-Claire King isimli genetik mühendisi 17 numara olarak adlandırdığı bir kromozomun kanseri gelecek nesillere taşıdığını keşfetmiştir. Aynı kromozom yumurtalık kanser riskini de artırmaktadır HIV Ters Transkritaz`ın üç boyutlu yapısı aydınlatılmıştır. Chrion firması tarafından üretilen Proleukin" renal hücre kanserinin tedavisinde kullanılmak üzere onay almıştır. Genetic Institude tarafından geliştirilen "Recombinate" hemofili A`nın tedavisinde kullanılmaya başlamıştır. Bu ilaç, Amerika Birleşik Devletlerin`de onaylanan ilk genetik modifiye kan pıhtılaşma faktörüdür. FDA (Food and Drug Administration) genetik mühendisliği kullanılarak üretilen gıdaların herhangi bir kalıtımsal soruna neden olmadığını açıklamıştır Gıda ve İlaç İdaresi, genetik modifiye gıdaların doğaya zararlı olmadığını ve herhangi bir özel yönetmelik gerektirmediğini deklare etmiştir.

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 12. Hafta (03.12.2013) 1 Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) 2 Genetik: Biyolojinin

Detaylı

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve ilgili kuruluşları, Araştırma Enstitüleri, Biyoteknoloji Enstitüleri, Tohumculuk, Fide-fidan, seracılık

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve ilgili kuruluşları, Araştırma Enstitüleri, Biyoteknoloji Enstitüleri, Tohumculuk, Fide-fidan, seracılık Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve ilgili kuruluşları, Araştırma Enstitüleri, Biyoteknoloji Enstitüleri, Tohumculuk, Fide-fidan, seracılık sektörleri, Tarımsal Analiz Laboratuvarları, Faaliyet alanı

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ 1 Genetik mühendisliği canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek onlara yeni işlevler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim dalıdır. Genetik mühendisleri

Detaylı

BİY 4008 GENETİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ. Doç. Dr. Nurettin YÖREK

BİY 4008 GENETİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ. Doç. Dr. Nurettin YÖREK BİY 4008 GENETİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç. Dr. Nurettin YÖREK Genetik mühendisliği, canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek, onlara yeni işlevler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim

Detaylı

Prof. Dr. Nermin Gözükırmızı

Prof. Dr. Nermin Gözükırmızı Biyoloji Araştırmaları, Moleküler Boyutu ve Önceliklerimiz Prof. Dr. Nermin Gözükırmızı İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü nermin@istanbul.edu.tr, http://www.istanbul.edu.tr/fen/mbg/personel.php?id=30

Detaylı

Modern Bitki Biyoteknolojisi

Modern Bitki Biyoteknolojisi Modern Bitki Biyoteknolojisi Ali TETİK Eylül, 2001 AJANDA: Biyoteknoloji Nedir? Biyoteknolojinin Genel Kullanım Alanları Bitki Islahında Biyoteknoloji ve Gen Tekniği Biyoteknoloji ile Yeni Bitkilerin elde

Detaylı

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Doğal Ürünler! Bu ürünler tamamen doğal koşullarda üretilen ürünlerdir. Kimyasal gübre ve tarım ilacı kullanmadan, doğal tohumlarla üretilirler. Organik Ürünler!

Detaylı

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri GENETĐK 111-503 Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri Doç.Dr. Hilâl Özdağ Rekombinant DNA Teknolojisi Amaç Spesifik DNA dizilerinin yerlerinin belirlenmesi. DNA nın belirli noktalardan kesilmesi Belirli

Detaylı

Doç. Dr. Tijen Talas-Oğraş. TÜBĐTAK - Marmara Araştırma Merkezi Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü

Doç. Dr. Tijen Talas-Oğraş. TÜBĐTAK - Marmara Araştırma Merkezi Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü Bitki Biyoteknolojisi ve Açılımları YIBO-2009 Doç. Dr. Tijen Talas-Oğraş TÜBĐTAK - Marmara Araştırma Merkezi Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü BĐYOTEKNOLOJĐ Biyoteknoloji; ürün oluşumu için biyolojik

Detaylı

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 14. Hafta (17.12.2013) 1 -GDO ların olası fayda ve zararları 2 GDO ların olası faydalarını

Detaylı

TÜBİTAK MAM GEN MÜHENDM HENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJB YOTEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ (GMBE) TANITIMI IKEV Türkiye için Biyoteknoloji Toplantısı 8 Kasım m 2007 1 GMBE Personeli Araştırmacı 50 Toplam Personel 65 Teknisyen

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

Gen haritasının ne kadarı tamamlandı DNA'nın şimdiye kadar yüzde 99'u deşifre edildi.

Gen haritasının ne kadarı tamamlandı DNA'nın şimdiye kadar yüzde 99'u deşifre edildi. Bilim dünyası, yaşamı alt üst edecek yeni bir gelişmeye daha imza atarak insan DNA'sının şifresini çözmeyi başardı. Çıkarılan 'gen haritası' sayesinde kalp ve kanser hastalığı tarihe karışacak ve insan

Detaylı

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE GÜVENLİK GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE UYGULAMALARI. Neslihan ATLIHAN

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE GÜVENLİK GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE UYGULAMALARI. Neslihan ATLIHAN GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE GÜVENLİK GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE VE GDO UYGULAMALARI GÜVENLİK VE GDO UYGULAMALARI Neslihan ATLIHAN Neslihan ATLIHAN Gıda Yüksek Mühendisi Gıda Yüksek Mühendisi Gıda ve Yem Kontrol

Detaylı

Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D

Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D 1 Enfeksiyonun Özgül Laboratuvar Tanısı Mikroorganizmanın üretilmesi Mikroorganizmaya

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Haziran 2013

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Haziran 2013 Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Haziran 2013 Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü (MBGB) Güçlü ve çok yönlü bir eğitim programı sunarak, gelişen teknoloji çağında, çok hızlı gelişen alanımızda ileri

Detaylı

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 13. Hafta (10.12.2013) 1 Neden GDO Üretilir? 2 Neden GDO Üretilir? GDO lar doğal

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ

ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ Prof. Fazilet VARDAR SUKAN EBİLTEM 3 Nisan 2013, Ankara Tanımlar Biyoteknoloji Biyoekonomi Giriş Endüstriyel Biyoteknoloji sınırları, ürünlerin niteliği ve hangi sektöre hizmet

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2 TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Dersin Adı Kodu Yarıyıl TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ ANABİLİMDALI

MOLEKÜLER BİYOLOJİ ANABİLİMDALI MOLEKÜLER BİYOLOJİ ANABİLİMDALI Biyoloji bilimini klasik ve modern olmak üzere iki kategoriye ayırmak mümkündür. Klasik biyoloji içerisinde Zooloji ve Botanik alt bilim dalları yer alırlar ve daha genel

Detaylı

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 GENETİK HASTALIKLAR Dr.Taner DURAK Tıbbi Genetik Uzmanı Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 Dr. Taner DURAK özgeçmişi 1966 Artvin Şavşat doğumlu 1983-1989, Bursa, Uludağ Üniv,Tıp

Detaylı

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016)

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 07 Aralık Pazartesi Mikrobiyoloji Mikrobiyolojinin tarihçesi ve mikroorganizmalara genel

Detaylı

TÜRKİYE DE GDO MEVZUATI

TÜRKİYE DE GDO MEVZUATI TÜRKİYE DE GDO MEVZUATI Dr. Arzu ÜNAL Birim Başkanı Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Biyoteknoloji Araştırma Merkezi SUNU İÇERİĞİ Tanımlar, tarihsel gelişim ve kronoloji Dünyadaki durum Türkiye

Detaylı

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ Bitki Doku Kültürü Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TB101 Çiğdem Yamaner (Yrd. Doç. Dr.) 4. Hafta (08.10.2013) ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü

Detaylı

YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ HAZIRLAYAN FİLİZ GAZİOĞLU BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ

YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ HAZIRLAYAN FİLİZ GAZİOĞLU BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ HAZIRLAYAN FİLİZ GAZİOĞLU BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ Bu bölümde; Bilimin ve bilimsel bilginin temel özelliklerini Bilimsel bir çalışmanın nasıl yapılacağını Biyoloji biliminin önemini Biyolojinin

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuvar ortamında inceleyerek ortaya çıkaran kişidir. A- GÖREVLER - Canlıları

Detaylı

Model Organizmalar. Yusuf DOĞAN

Model Organizmalar. Yusuf DOĞAN Model Organizmalar Yusuf DOĞAN Model Organizma Nedir? Model organizmalar çeşitli biyolojik olayların anlaşılması için üzerinde çalışılan bir türdür. Bu organizmaları laboratuvar ortamında üretmek ve üretimlerini

Detaylı

ZİRAAT MÜHENDİSİ (TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ)

ZİRAAT MÜHENDİSİ (TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ) TANIM Tarımsal Biyoteknoloji, bitki, hayvan ve mikrobiyal organizmaların genleri, hücreleri, proteinleri, kültürleri ve dokuları üzerinde çalışarak, tarımsal üretimi, kaliteyi, verimi arttırmayı amaçlayan

Detaylı

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Virüslere Giriş Virüsler genellikle ökaryotlardan ve prokaryotlardan çok daha küçük moleküllerdir. Genellikle enfeksiyon yeteneği olan

Detaylı

Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Biyoloji Bölümü Araştırma Laboratuarları ve Üniteleri

Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Biyoloji Bölümü Araştırma Laboratuarları ve Üniteleri Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Biyoloji Bölümü Araştırma Laboratuarları ve Üniteleri Biyoloji Bölümünde Merkezi Araştırma Laboratuarlarının Kurulumu Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Biyoloji Bölümü

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuar ortamında inceleyerek

Detaylı

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0)

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında Enstitümüz tarafından yüksek lisans tez programları kabul edilen yüksek lisans öğrencileri için danışman

Detaylı

GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ETKİLERİ. Yunus KILIÇOĞLU Veteriner Hekim

GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ETKİLERİ. Yunus KILIÇOĞLU Veteriner Hekim GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ETKİLERİ Yunus KILIÇOĞLU Veteriner Hekim GDO TANIM: Modern biyoteknoloji teknikleri kullanılarak dogal süreçler ile edinilmesi mümkün olmayan yeni özellikler kazandırılmış

Detaylı

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji Canlı vücudunu oluşturan karakterleri üremeyle nesilden nesile aktarılmasını inceleyen kalıtım birimine genetik denir. Anne ve babadan gelen eşey hücreleri zigotu oluşturur. Bu hücrelerle birlikte gelen

Detaylı

Hatice YILDIRAN. Gıda Mühendisi BURDUR İL MÜDÜRLÜĞÜ

Hatice YILDIRAN. Gıda Mühendisi BURDUR İL MÜDÜRLÜĞÜ Hatice YILDIRAN Gıda Mühendisi BURDUR İL MÜDÜRLÜĞÜ GIDA TAKVİYELERİ Eğitim Yeri Eğitim Konusu : HOLLANDA-TNO : Gıda Takviyeleri Eğitim Süresi : 21 Aralık 2012-20 Mart 2013 Danışman : Dr. Koen VENEMA Eğitim

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ Selin ŞEN Şubat 2015 SUNUM PLANI I. TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ II. TARIMSAL AR-GE PROJELERİ DESTEK SÜRESİ VE TUTARI III. DESTEKLENEN

Detaylı

Gıda Güvenliği, GDO lar ve Sağlıklı Beslenme. Yrd.Doç.Dr.Memduh Sami TANER (Ph.D.)

Gıda Güvenliği, GDO lar ve Sağlıklı Beslenme. Yrd.Doç.Dr.Memduh Sami TANER (Ph.D.) Gıda Güvenliği, GDO lar ve Sağlıklı Beslenme Yrd.Doç.Dr.Memduh Sami TANER (Ph.D.) SAĞLIKLI BESLENME Vücudumuzda dakikada 10 milyon hücre ölür ve bir o kadarı da yenilenir. Ortalama 100 günde (beyin ve

Detaylı

Değişen Dünya ve GDOlar

Değişen Dünya ve GDOlar Değişen Dünya ve GDOlar Prof. Dr. Selim ÇETİNER Sabancı Üniversitesi cetiner@sabanciuniv.edu 13 Kasım 2014 Biyoteknolojinin Gelişimi Modern Biyoteknoloji Monoklonal antikor üretimi Hayvanlarda embriyo

Detaylı

T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ BİGA MESLEK YÜKSEKOKULU MÜDÜRLÜĞÜ DERS İÇERİKLERİ

T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ BİGA MESLEK YÜKSEKOKULU MÜDÜRLÜĞÜ DERS İÇERİKLERİ BÖLÜM: Bitkisel ve Hayvansal Üretim T.C. PROGRAM: Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği I. YARIYIL 00101 Matematik I (2 0 2), Sayılar, Cebir, Denklemler ve Eşitsizlikler, Fonksiyonlar, Logaritma, Trigonometri,Geometri

Detaylı

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ)

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) MOLEKÜLER

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI DOKTORA PROGRAMI

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI DOKTORA PROGRAMI BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL BIO-6501 UZMANLIK ALAN DERSİ Z 8 0 8 0 9 BIO-6601 TEZ HAZIRLIK ÇALIŞMASI Z 0 1 1 0 1 20 1 21 12 30 İKİNCİ YARIYIL BIO-6502 UZMANLIK ALAN DERSİ Z 8 0 8 0 9 BIO-6602 TEZ HAZIRLIK

Detaylı

TARIMDAKİ GELİŞMELER

TARIMDAKİ GELİŞMELER TARIMDAKİ GELİŞMELER Tarımdaki Gelişmeler İlkçağ dan itibaren tarımdaki gelişmeler Avrupa da yaşanmaya başlamıştır. Romalıların Ortaçağ da uyguladığı ikili ekim sistemi. Üçlü ekim sistemi nin ortaya çıkışı

Detaylı

KLİMALARDA ÜREYEN BAKTERİLERE BİTKİSEL YAĞLARIN ETKİSİ

KLİMALARDA ÜREYEN BAKTERİLERE BİTKİSEL YAĞLARIN ETKİSİ KLİMALARDA ÜREYEN BAKTERİLERE BİTKİSEL YAĞLARIN ETKİSİ Hazırlayan Öğrenciler Fulya MORDOĞAN 7-B Pırıl ALP 7-B Danışman Öğretmen Demet EROL İZMİR, 2012 1 İÇİNDEKİLER 1. Proje özeti...3 2. Projenin amacı...3

Detaylı

BMM 101 BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ BİYONANOTEKNOLOJİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK

BMM 101 BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ BİYONANOTEKNOLOJİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK BMM 101 BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç. Dr. Birsen Can Demirdöğen BİYONANOTEKNOLOJİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİK İnsan fizyolojisi biyomedikal mühendisliğini diğer mühendislik formlarından ayıran

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Bitki nüklear, mitokondriyal ve kloroplast DNA'ları *Burada yer alan bugünkü bilgilerimizin çoğu, moleküler evrim mekanizması ve oranları kullanılarak

Detaylı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN Döl almaşı Angiospermlerde; Baskın döl sporofit, Gametofit indirgenmiş, Sporofit üreme yapısı olan çiçeği oluşturur. Ovaryum

Detaylı

Kanser Kemoterapisinin Dünü, Bugünü ve Geleceği

Kanser Kemoterapisinin Dünü, Bugünü ve Geleceği Kanser Kemoterapisinin Dünü, Bugünü ve Geleceği Departman Tarih Dr. Okan KUZHAN 19.03.2014 Antalya Sunuş planı Bilimsel tıbbın tarihine kısa bir bakış Kanser ile ilgili güzel gerçekler Paklitaksel örneği

Detaylı

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders UYGULAMALI GENETİK Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders Genetik Nedir?* Bir bireyin morfolojik ve anatomik özelliklerini nasıl kazandığını, neden kendi türüne ait bireylere diğerlerinden

Detaylı

BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ GÜZ YARIYILI BÜTÜNLEME SINAVI PROGRAMI 12.01.2016 Salı

BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ GÜZ YARIYILI BÜTÜNLEME SINAVI PROGRAMI 12.01.2016 Salı Serin İklim Sebzeleri BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ GÜZ YARIYILI BÜTÜNLEME SINAVI PROGRAMI Botanik Matematik Fizik Kimya Bahçe Bit. Fizyolojisi Proje Haz. Tek. Türkiye Meyveciliği Genel Meyvecilik Genel Bağcılık

Detaylı

Prof. Dr. Nesrin HASIRCI. ODTÜ - Kimya Bölümü

Prof. Dr. Nesrin HASIRCI. ODTÜ - Kimya Bölümü Prof. Dr. Nesrin HASIRCI ODTÜ - Kimya Bölümü Biyoteknoloji EABD 25.Yıl ımızı kutlamak için bir etkinlik düzenleyelim fikri ortaya çıktığı an hepimiz çok heyecanlandık. Amacımız, ODTÜ-Biyoteknoloji paydaşlarının

Detaylı

TEMEL ECZACILIK BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Temel Eczacılık Bilimleri Programı

TEMEL ECZACILIK BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Temel Eczacılık Bilimleri Programı Programa Kabul Koşulları: TEMEL ECZACILIK BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Temel Eczacılık Bilimleri Programı Yüksek Lisans: Eczacılık Fakültesi, Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, Kimya Bölümü, Mühendislik Fakültesi

Detaylı

Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri

Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri Hacettepe Beslenme ve Diyetetik Günleri V. Mezuniyet Sonrası Eğitim Kursu Hacettepe Üniversitesi Kongre Merkezi 26.06.2015

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

IDC Savunma Sanayii. Antikor tabanlı tanımlama sistemleri birçok üstün özellikler sahiptir. Yüksek hassasiyette ve kısa sürede hızlı sonuç üretme.

IDC Savunma Sanayii. Antikor tabanlı tanımlama sistemleri birçok üstün özellikler sahiptir. Yüksek hassasiyette ve kısa sürede hızlı sonuç üretme. IDC Savunma Sanayii Biyolojik Tabanlı Tanımlama Sistemleri Antikor tabanlı tanımlama sistemleri, biyolojik madde ve mikroorganizmaların tespitinde sayısal ve ayırt edici sonuçlar ile ortamda bulunan biyolojik

Detaylı

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar.

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.2. Mitozu, çekirdek bölünmesi ile başlayan ve birbirini takip eden evreler olarak tarif eder. 1.3. Mitozda kromozomların

Detaylı

Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi

Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi http://lifesci.boun.edu.tr Rana Sanyal rana.sanyal@boun.edu.tr Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Doç. Dr. Işın N. Geren Yrd. Doç. Dr. Turgay Çakmak Yrd. Doç. Dr. Filiz Kısaayak Çollak Uzman Zeynep N. Koytak Araş. Gör. Fatma Sağır Araş. Gör. Kuaybe Yücebilgili (ÖYP)

Detaylı

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ FEN FAKÜLTESİ Fakültemiz, 13 Kasım 2010 tarih ve 2010/25 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile kapatılan FenEdebiyat Fakültesi yerine kurulan iki fakülteden (Fen Fakültesi ve

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Moleküler Biyoloji Lab. Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

KLONLAMA (the cloning)

KLONLAMA (the cloning) KLONLAMA (the cloning) Klonlama Nedir? Moleküler biyoloji teknikleri kullanarak bir DNA dizisine eş DNA üretmek veya bir hücreden yola çıkarak hücre bölünmesi ile genetik olarak birbirine eş hücre grubunun

Detaylı

Sağlıklı Tarım Politikası

Sağlıklı Tarım Politikası TARLADAN SOFRAYA SAĞLIKLI BESLENME Sağlıklı Tarım Politikası Prof. Dr. Ahmet ALTINDĠġLĠ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ahmet.altindisli@ege.edu.tr Tarım Alanları ALAN (1000 ha)

Detaylı

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-D SELİN YAĞMUR ÇAKMAK DOĞA DAĞ DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. PROJENİN AMACI.3 2. PET ŞİŞELER

Detaylı

Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı. B. Aysin Sermen

Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı. B. Aysin Sermen Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı B. Aysin Sermen Daha güçlü.. Daha atletik.. Daha genç.. Daha huzurlu.. Daha mutlu.. Daha akıllı.. Daha sağlıklı.. Daha akıllı ve sağlıklı

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Kanser Biyolojisi ve Genetiği Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

İlaçta Ar Ge Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinin Önemi. Prof. Dr. Sedef Kır Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi

İlaçta Ar Ge Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinin Önemi. Prof. Dr. Sedef Kır Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi İlaçta Ar Ge Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinin Önemi Prof. Dr. Sedef Kır Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Misyonumuz Evrensel bilim ve teknolojiyi

Detaylı

TARIM TARİHİ VE DEONTOLOJİSİ

TARIM TARİHİ VE DEONTOLOJİSİ TARIM TARİHİ VE DEONTOLOJİSİ ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ Hüseyin UYSAL (Yrd. Doç. Dr.) 12. DERS -TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİDE ETİK VE MEVZUATLAR TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİDE

Detaylı

BİYOTEKNOLOJİ: ESKİ VE YENİ

BİYOTEKNOLOJİ: ESKİ VE YENİ BİYOTEKNOLOJİ: ESKİ VE YENİ Biyoteknoloji nedir? Birleşik Devletler Teknoloji Değerlendirme Ofisi nin tanımına göre biyoteknoloji; Ürün üreten ya da modifiye eden Bitki ve hayvan türlerini ıslah eden Mikroorganizmaları,

Detaylı

DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015

DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015 DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015 www.dna-gunu.com HÜCRELER ARASI İLETİŞİM-CANLILARIN ÇEŞİTLİLİĞİNİN SIRRI İnsanlar

Detaylı

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR 200 Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR I.1. Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji İnsan için önemli olan birçok ürünlerin üretimi biyoteknolojinin

Detaylı

BİYOLOJİ BÖLÜMÜ. http://fened.gop.edu.tr/bolumler/biyoloji/index.asp

BİYOLOJİ BÖLÜMÜ. http://fened.gop.edu.tr/bolumler/biyoloji/index.asp BİYOLOJİ BÖLÜMÜ http://fened.gop.edu.tr/bolumler/biyoloji/index.asp HAKKIMIZDA Bölümümüz, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı nın 26.02.1993 tarihli yazısında belirtilen yürütme kurulunun 25.02.1992 tarihli

Detaylı

BİYOLOG TANIM. Canlı türlerinin tanımlanması, sınıflandırılması, yaşamı ve evrimini etkileyen koşullar üzerinde araştırma yapan kişidir.

BİYOLOG TANIM. Canlı türlerinin tanımlanması, sınıflandırılması, yaşamı ve evrimini etkileyen koşullar üzerinde araştırma yapan kişidir. TANIM Canlı türlerinin tanımlanması, sınıflandırılması, yaşamı ve evrimini etkileyen koşullar üzerinde araştırma yapan kişidir. A- GÖREVLER Biyologların görevleri araştırmacı ve uygulamacı olmalarına göre

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12 Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü Polimer Nedir? Monomer olarak adlandırılan basit moleküllerin kimyasal bağlarla bağlanması sonucu oluşan yüksek molekül ağırlıklı maddelerdir.

Detaylı

BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ. Doç. Dr. Hülya SİVAS

BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ. Doç. Dr. Hülya SİVAS BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ 2010 Doç. Dr. Hülya SİVAS Dersin İçeriği Hücrede genetik bilgi akışı Hücre zar sistemleri Hücrede molekül trafiği Biyoenerji ve metabolizma Hücre Haberleşmesi Hücre Döngüsü ve Kontrolü

Detaylı

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I. (12 Ekim - 20 Kasım 2015) ZORUNLU DERSLER

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I. (12 Ekim - 20 Kasım 2015) ZORUNLU DERSLER YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I (12 Ekim - 20 Kasım 2015) DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Tıbbi Biyoloji ve Genetik 30 4X2 34 Tıbbi Biyokimya

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 BÖLÜM 2: MİKROORGANİZMALARIN MORFOLOJİLERİ.13 BÖLÜM 3: MİKROORGANİZMALARIN HÜCRE YAPILARI...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 BÖLÜM 2: MİKROORGANİZMALARIN MORFOLOJİLERİ.13 BÖLÜM 3: MİKROORGANİZMALARIN HÜCRE YAPILARI... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 1.1. Tanım ve Kapsam...1 1.2. Mikrobiyoloji Biliminin Gelişmesi...2 1.3. Mikroorganizmaların Hayatımızdaki Önemi...5 1.3.1. Mikroorganizmaların Yararları...5

Detaylı

Yarın Nasıl Bir Gıda Mühendisliği Eğitimi Olabilir? 8. Gıda Mühendisliği KONGRESİ 7 9 Kasım 2013 ANKARA. Doç. Dr. Y. Birol SAYGI Döhler

Yarın Nasıl Bir Gıda Mühendisliği Eğitimi Olabilir? 8. Gıda Mühendisliği KONGRESİ 7 9 Kasım 2013 ANKARA. Doç. Dr. Y. Birol SAYGI Döhler Yarın Nasıl Bir Gıda Mühendisliği Eğitimi Olabilir? 8. Gıda Mühendisliği KONGRESİ 7 9 Kasım 2013 ANKARA Doç. Dr. Y. Birol SAYGI Döhler Saç Ayakları Mühendis nedir? Dünya da Nüfüs Hammadde Gereksinimi (Miktar

Detaylı

ÜNİTE 12:GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ

ÜNİTE 12:GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÜNİTE 12:GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Genetik mühendisliği gelişmeden önce insanlar yapay seçilim yoluyla istenen özelliklerin yavru canlılarda görülmesini sağlamışlardır. Örneğin seçici üretim

Detaylı

Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU.

Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU. Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU. IAUD.m.13091352.2015.7/25.13-17 Nurten BOZDEMİR 1 Murat ÇİMEN 1* Seyhan AKÇAN 1 Özet

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR 1 Kalıtım : Bir canlının sahip olduğu özelliklerin nesilden nesile aktarılması olayına kalıtım denir. Genetik: Canlı soyları arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkmasını

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1. Bir canlının mitoza hazırlanan hücresinde

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

BAHAR DÖNEMĐ: GMB 500 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0)

BAHAR DÖNEMĐ: GMB 500 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) BAHAR DÖNEMĐ: GMB 500 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında Enstitümüz tarafından yüksek lisans tez programına kabul edilen yüksek lisans öğrencileri için danışman yönetiminde

Detaylı

GDO lar ve GIDA GÜVENLİĞİ

GDO lar ve GIDA GÜVENLİĞİ GDO lar ve GIDA GÜVENLİĞİ Yrd. Doç. Dr. Oğuz ÖZDEMİR Muğla Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Eğitimi oozdemir@mu.edu.tr GDO: Nedir, Ne Değildir? GDO lar (Genetiği Değiştirilmiş Organizma) veya transgenik

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Kök Hücre Biyolojisi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

HAFTA I Genetik Nedir? Mitoz Mayoz Bölünme Mendel Genetiği

HAFTA I Genetik Nedir? Mitoz Mayoz Bölünme Mendel Genetiği Doç. Dr. Hilâl Özdağ Ankara Üniversitesi Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı eposta: hilalozdag@gmail.com Tel: 2225826/202 Ders kapsamına http://bteml.biotek.ankara.edu.tr/wiki/index.php/ana_sayfa

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

Biyoterapötik İlaçlar

Biyoterapötik İlaçlar Uluslararası İlaç Üreticileri ve Dernekleri Federasyonu Biyoterapötik İlaçlar Yeni Nesil Tedavileri Anlamak Biyoterapötik ilaçlar ciddi rahatsızlıklar ve hastalıkların tedavisi ve önlenmesi için modern

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ Van Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu 2014-2015 Bütünleme Sınav Tarihleri ANESTEZİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ Van Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu 2014-2015 Bütünleme Sınav Tarihleri ANESTEZİ ANESTEZİ Yabancı Sistem Hastalıkları Klinik Anestezi-II Reanimasyon-II Meslek Etiği Biyoteknoloji Girişimcilik II Anestezi Cihaz ve Ekipmanları Anestezi Uygulama-II Enfeksiyonların Önlenmesinde Prensipler

Detaylı

Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir.

Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir. - 1 - I. A.B.D. HAKKINDA GERÇEKLER Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir. 1- Genel bakış A.B.D. nin değişen nüfus yapısı: http://usinfo.state.gov/journals/itsv/0699/ijse/ijse0699.htm

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ Van Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu 2014-2015 Final Sınav Tarihleri ANESTEZİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ Van Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu 2014-2015 Final Sınav Tarihleri ANESTEZİ ANESTEZİ Yabancı Sistem Hastalıkları Klinik Anestezi-II Reanimasyon-II Meslek Etiği Biyoteknoloji Girişimcilik II Anestezi Cihaz ve Ekipmanları Anestezi Uygulama-II Enfeksiyonların Önlenmesinde Prensipler

Detaylı

Sebigas: Kaynaklarınızı enerjiye çeviriyor

Sebigas: Kaynaklarınızı enerjiye çeviriyor Sebigas: Kaynaklarınızı enerjiye çeviriyor Sebigas ve Maccaferri Endüstriyel Grubu Maccaferri Endüstriyel Grubu yüzyılı aşkın bir süredir aktif olup enerji alanı dahil birçok farklı endüstriyel sektörde

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI Hacı SAVAŞ-SÜMAE, Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanı Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanlığı enstitümüz bünyesinde faaliyet gösteren bölümlerden birisidir. 2000 yılı başından

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı