MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ"

Transkript

1 MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ 12 Mart 2014 Konya İhtiyaç Analizi Raporu Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nin öncülüğünde yürütülmektedir. Proje, T.C. Ekonomi Bakanlığı nın Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Tebliğ i kapsamında desteklenmektedir. Projenin Konya da gerçekleştirilen aşamasında, Konya Sanayi Odası, yararlanıcı kuruluş olarak projeye dâhil olmuştur. Bu rapor, projenin danışmanı TEPAV tarafından hazırlanmıştır. 0

2 İçindekiler GİRİŞ... 2 MAKİNE ÜRETİCİLERİNİN SINIFLANDIRILMASI... 4 DIŞ ÇEVRE ANALİZİ... 9 Konya nın sosyoekonomik yapısının analizi... 9 Konya da Sanayi, Tarım ve Dış Ticaret Konya daki Sanayi Yapısı Konya nın Dış Ticareti Konya Makine Sektörü ve Sektörün Dış Ticareti Konya da Tarım Sektörü SEKTÖR ANALİZİ FİRMA YAPISI VE PERFORMANS ANALİZİ FİRMA DEĞER ZİNCİRİ ANALİZİ Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) ve ürün geliştirme aşamasındaki mevcut durum Tedarik aşamasındaki mevcut durum Üretim Satış, Pazarlama ve Servis UR-GE YOL HARİTASI Eğitim Danışmanlık Yurt dışına açılma SONUÇ EK-1: SEKTÖREL TİCARET ANALİZLERİ EK-2: FİRMA GENEL BİLGİLERİ

3 GİRİŞ Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nin öncülüğünde yürütülmekte ve T.C. Ekonomi Bakanlığı nın Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Tebliğ i kapsamında desteklenmektedir. Projenin danışman kuruluşu TEPAV dır. Projenin gerçekleştirildiği illerdeki Sanayi veya Sanayi ve Ticaret Odaları, projede, yararlanıcı kuruluş olarak yer almaktadırlar. Projenin amacı, Türkiye nin 2023 yılı hedeflerini yakalamasında kritik bir rolü bulunan makine sektörünün yoğunlaştığı 7 ilde, her bir ilde faaliyet gösteren en az 10 makine üreticisinin rekabet gücünün mevcut düzeyini analiz etmek ve bu firmaların rekabet güçlerinin geliştirilmesinin önündeki engelleri tespit etmektir. Yapılan incelemeler neticesinde her bir il için, o ilden projeye dâhil olan firmaların rekabet gücü ihtiyaç analizi hazırlanacaktır. İl raporları, T.C. Ekonomi Bakanlığı nın, URGE Tebliğ i kapsamında, projede yer alan firmalara vereceği destekler konusunda, Bakanlığa yol gösterici olacaktır. Projenin Konya da yürütülen aşamasının sonuçlarını içeren bu raporda, Konya da tarım makineleri üretimi yapan 16 firmanın mevcut rekabet gücü düzeyi analiz edilmekte ve bu firmaların rekabet güçlerini geliştirebilmeleri için ihtiyaç duydukları unsurlar tespit edilmektedir. Projede yer alan firmalar, TEPAV proje ekibi tarafından gerçekleştirilen ihtiyaç analizi doğrultusunda, T.C. Ekonomi Bakanlığı nın URGE Tebliğ i kapsamında destekleneceklerdir. Bu raporda rekabet gücü ihtiyaç analizi yapılan firmalar Konya Sanayi Odası (KSO) tarafından seçilmiştir. Firma seçimindeki temel kriter, firmanın ihracat yapması ya da ihracatı olmasa da ihracat yapma potansiyeli taşımasıdır. Buna ek olarak, söz konusu 16 firma, URGE Tebliğ inin öngördüğü doğrultuda, Turquality Programı nda yer almayanlar içerisinden seçilmiştir. Tarım makineleri sektörü, TEPAV ın projenin birinci aşamasında, Türkiye için öncelikli olarak tespit ettiği makine alt sektörlerinden biridir. Nüfusun yüzde 20 den fazlasını ve toplam üretimin yaklaşık yüzde 10 unu gerçekleştiren tarım sektöründe kullanılan makinelerin Türkiye de üretilmesi, bu makinelerin Türkiye de üretilmemesi durumunda artması beklenen ithalat talebini ortadan kaldırmaktadır. Sektörün yurt içi ihtiyacı karşılamasının yanı sıra Türkiye nin ihracatına da önemli katkılar yapmaktadır. Tarım makineleri sektöründe önde gelen iller içinde yer alan Konya dan projeye dâhil olan firmaların rekabet güçlerinin artması, bu firmaların ihracat kapasitelerini de arttıracaktır. Firmaların rekabet güçlerini geliştirebilmeleri için nelere ihtiyaçları olduğunu belirlemek amacıyla öncelikle firmaların nitel ve nicel verileri derlenmiştir. Firmaların yapısını anlamak ve dönemindeki performanslarını ölçmek amacıyla firmalardan İhtiyaç Analizi Bilgi Formu nu doldurmaları ve mali tablolarını TEPAV proje ekibiyle paylaşmaları istemiştir. Daha sonra TEPAV proje ekibi, firmaların tümünü ziyaret etmiştir. Ziyaret sırasında, firmaların performanslarının belirleyicisi olan unsurlar üzerine bir mülakat gerçekleştirilmiştir. Firmalardan toplanan veriler ihtiyaç analizinde kullanılmıştır. Bu raporda, ihtiyaç analizi sonuçları yer almaktadır. Projeye dâhil olan firmaların, proje ekibiyle paylaştıkları verilerin gizli kalması gerektiği için raporda firma isimlerinden bahsedilmemektedir. İhtiyaç analizi sonuçlarına geçmeden önce, birinci bölümde, makine üreticileri, rekabet gücü 2

4 seviyelerine göre kategorilere ayrılmakta ve her kategorinin özellikleri anlatılmaktadır. İkinci bölümde Konya firmalarının faaliyetlerini sürdürdükleri ortamın anlaşılması için Konya nın ekonomik ve sosyal yapısı analiz edilmektedir. Üçüncü bölümde, firmaların faaliyet gösterdikleri alt sektörle ilgili küresel eğilimler özetlenmektedir. Dördüncü bölümde firmaların yapılarına yönelik değerlendirme ve dönemindeki performanslarının analizi yapılmaktadır. Beşinci bölümde ihtiyaç analizi sonuçları ve URGE yol haritası verilmektedir. 3

5 MAKİNE ÜRETİCİLERİNİN SINIFLANDIRILMASI Makine sektöründeki üretim küresel bir değer zinciri etrafında örgütlenmiştir. Sektörde kullanılan hammadde ve girdilerin üretimi çok sayıda farklı ülkede gerçekleştirilebilmektedir. Hammadde ve girdinin hangi ülkede üretileceğinin belirlenmesinde ülkelerin teknolojik gelişmişlik düzeyi, lojistik konumu ve işgücü maliyetleri etkili olmaktadır. İkinci el makine dış ticaretindeki kısıtlamaları dışarıda bırakacak olursak, küresel ekonominin bir parçası olan ülkelerde makine ticaretinin büyük ölçüde liberal ekonominin kuralları çerçevesinde gerçekleştiğini söylemek mümkündür. Tarım başta olmak üzere bazı diğer sektörlerde olduğu gibi makine ürünleri dış ticaretinde ciddi engeller bulunmazken, farklı ülkelerin kendi üreticilerini farklı ölçeklerde ve araçlarla destekledikleri görülmektedir. Bu durum desteklerin bol olduğu ülkelerdeki üreticilerin göreli rekabet gücünü arttırmaktadır. Bu çerçevede, makine üretiminde faaliyet gösteren işletmelerin, yurt içi ve yurt dışından yoğun bir rekabet baskısına maruz kaldığı görülmektedir. Dünyadaki makine üreticileri incelendiğinde, beş farklı kategorinin öne çıktığı görülmektedir. Söz konusu kategorilerde yer alan firmaların temel özellikleri aşağıda ana hatlarıyla açıklanmaktadır. 4 Küresel liderler: Bu grupta yer alan işletmeler kendi alt sektörlerinde dünya liderleridir. Bu tip işletmelerin, ürettikleri makinenin aynı zamanda mucidi ve sektörün en tanınan markası oldukları görülmektedir. Kaliteli üretim konusunda öncü olan küresel liderlerin, fiyat rekabeti yapamadıklarını söylemek mümkündür. Rekabet gücünün temelinde Ar-Ge ve ürün geliştirmenin yer aldığı bu tip firmalar, ağırlıklı olarak başta, Japonya ve İsviçre gibi gelişmiş ülkelerde yer almaktadırlar. Ar-Ge faaliyetlerinin makine verimliliğini arttırmaya yönelik enerji tasarrufu ve ileri malzeme tekniklerinin kullanımının arttırılması doğrultusunda gerçekleştirildiği görülmektedir. Bu tip firmalar müşterilerin ihtiyaçlarını gidermeye yönelik gerçekleştirilen Ar- Ge faaliyetlerinin ötesine geçerek, iş yapma biçimini kökten değiştiren yenilikler yapabilmektedirler. Küresel liderler, merkezi coğrafi konumları nedeniyle hammadde ve girdiye ulaşma konusunda önemli avantaja sahiptirler. İleri teknolojili komponentleri çoğu zaman kendileri üretebilen, üretemese de avantajlı coğrafi konumları nedeniyle ihtiyaç duydukları teknolojik komponente kolaylıkla erişebilen küresel liderlerin kuvvetli bir tedarik ağları vardır. Bu kategorideki firmaların satış yaptıkları ülkelerin önemli bölümünde kendi satış ofisleri ve servis ağları bulunmaktadır. Yeterli büyüklüğe sahip olmayan pazarlarda ise yerel bayiler aracılığıyla satış ve servis hizmeti vermektedirler. Küresel liderlerden makine satın alan müşterilerin uygun koşullarda finansmana erişimleri bulunmaktadır. Gelişmiş ülkelerin Eximbank ları, makine üreticilerini desteklemek amacıyla, bu üreticilerin müşterilerine uzun vadeli ve düşük faizli krediler verebilmektedirler. Gelişmiş ülkelerdeki lojistik altyapı imkânlarının gelişmişlik düzeyi, bu ülkelerdeki küresel liderler kategorisindeki makine üreticilerinin üretim tesislerinin içine kadar demiryolu ağının uzanmasını mümkün kılmaktadır ve bu durum, bu tip şirketlerin bir diğer önemli avantajı olarak öne çıkmaktadır. Hızlı yükselenler: Bu kategoride, iç ve dış pazarlarda küresel liderleri en fazla zorlayan işletmeler bulunmaktadır. Çoğunlukla yıllık firmalardan oluşan hızlı yükselenlerin, ürün kalitesinde küresel liderlerle aralarındaki farkı hızlı bir biçimde kapatmakta oldukları görülmektedir. Çoğunlukla Türkiye, Brezilya ve Meksika gibi yükselen piyasa ekonomilerinde

6 yer alan bu kategorideki işletmelerin, küresel liderler kadar olmasa da Ar-Ge ve ürün geliştirme becerilerine sahip oldukları görülmektedir. Marka bilinirliği kendi ülkelerinde yüksek olan hızlı yükselenlerin, küresel ölçekteki marka bilinirlikleri zayıftır ama zaman içinde yükselmektedir. Hızlı yükselen kategorisindeki firmalar, makinelerinde kullandıkları yüksek teknolojili komponentlerin ağırlıklı bölümünü, gelişmiş ülkelerden ithal etmektedirler. Bu kategorideki en gelişmiş firmaların Ar-Ge faaliyetlerinin temel amacı, makine ürünlerinin katma değerinin önemli bölümünü oluşturan, ileri teknoloji komponentleri kendi içlerinde üretmektir. Bu firmalar Ar-Ge faaliyetlerini, müşterilerin ihtiyaçlarını giderecek ve teknoloji lideri şirketlerin yeni ürünlerinin benzerlerini patent ihlali yapmadan üretmek amacıyla yapmaktadırlar. Hızlı yükselen makine üreticilerinin satış ve pazarlama ağlarının küresel liderler kadar yaygın olmadığı görülmektedir. Bu tip firmaların kendi ülkeleri dışında satış ve servis ofisleri bulunmamakta, yurt dışındaki müşterilere satış ve servis hizmetini bayiler aracılığı ile verdikleri görülmektedir. Çoğunlukla yükselen piyasa ekonomilerinde bulunan hızlı yükselen şirketlerin finansmana erişim imkânları küresel liderler kadar bol değildir. Yükselen piyasa ekonomilerindeki Eximbank ların makine ihracatında ithalatçılara kullandırdıkları kredilerin koşulları, makine sektöründe öncü olan gelişmiş ülkelerin Eximbank larının sunduğu şartlar kadar avantajlı değildir. Lojistik imkânlar açısından değerlendirildiğinde, yükselen piyasa ekonomilerindeki ulaştırma altyapısının, gelişmiş ülkelerdeki kadar kuvvetli olmadığı bilinmektedir. Demiryolu ile liman bağlantısının sağlayabilen şirketlerin lojistik bir avantaj elde ettikleri görülmektedir. Ancak, bu kategorideki tüm işletmelerin bu imkâna sahip olmadıkları da bilinmektedir. Fason üreticiler: Fason üreticiler grubunda, küresel liderlere üretim yapan işletmeler bulunmaktadır. Küresel liderlerin makinelerinin montajını ya da bu makinelerin bir veya birden fazla sayıda parçasını üreten firmalar, fason üreticiler kategorisinde yer almaktadırlar. Kendi markalarıyla üretim yapmayan fason üreticilerin öncelikleri arasında markalaşmak bulunmamaktadır. Fason üreticiler küresel bir değer zincirin parçası olarak faaliyetlerini sürdürmektedirler. Gelişmiş ülkelerin makine markaları için başta olmak üzere işgücünün ucuz olduğu ülkelerde üretim yaparlar. Gelişmiş ülkelerdeki makine üreticilerinin hızla büyüyen Asya pazarına girmelerini sağlayan fason üreticilerinin üretim teknikleri ve kalite kontrol konularında kuvvetli oldukları bilinmektedir. Ar-Ge ve ürün geliştirme kapasiteleri düşük olan fason üreticilerin satış, pazarlama ve servis ağı kurmalarına gerek bulunmamaktadır. Fason üretim yapan makine üreticileri zaman zaman kendi markalarıyla da üretim yapmaktadırlar. Kendi markasıyla üretim yapma kabiliyetine sahip olan makine üreticilerinin, fason üretim aşamasında kazandıkları üretim ve kalite kontrol üstünlükleri sayesinde hızlı yükselenler kategorisine geçebildikleri görülmektedir. Yenilikçi KOBİ ler: Yenilikçi KOBİ ler isimden de anlaşılacağı üzere küresel liderler ve fason üreticilerden ölçek olarak daha küçüktür. Bu grupta yer alan firmalar ve gibi makine sektöründe öncü olan gelişmiş ülkelerde ve Türkiye ve Brezilya gibi yükselen piyasa ekonomilerinde yer alırlar. Bu grubun gelişmiş ülkelerdeki temsilcileri küresel pazarlarda son derece başarılı bir biçimde tutunabilmektedirler. Bulundukları endüstriyi dönüştüren yeniliklerin zaman zaman gelişmiş ülkelerdeki yenilikçi KOBİ lerden çıktığı görülmektedir. Ancak, bu grubun gelişmekte olan ülkelerdeki temsilcilerinin göreli rekabet güçlerinde sorunlar bulunmaktadır. KOBİ ölçeğinde olsalar da bünyelerinde Ar-Ge ye önem verirler. Sayıları az da 5

7 olsa Ar-Ge yapabilen mühendis çalıştırırlar. İleri teknolojili komponentleri yurt dışından ithal etmek zorunda olan yenilikçi KOBİ lerin Ar-Ge faaliyetleri genellikle makine performansını iyileştirmeye yöneliktir. Yapılan yenilikler, müşterilerin karşılaştıkları problemleri çözmeye yöneliktir. Bulundukları pazarda tanınan bir marka olmakla birlikte yurt dışı pazarlarda bilinen bir marka değildirler. Gelişmiş olanlarının yurt dışında bir bayi ağı oluşturduğunu daha az gelişmiş olanların ise dış pazarlarda doğrudan müşteriye satış yapma yolunu tercih ettikleri görülmektedir. Bu grupta yer alan ve bayi ağı bulunmayan firmaların ihracat performansları çoğu zaman istikrarlı bir görünüme sahip değildir. Finansmana erişim gelişmiş ülkelerdeki yenilikçi KOBİ ler için önemli bir problemdir. İşletme sermayesi eksikliği nedeniyle Ar-Ge faaliyetleri gerçekleştirilememekte, etkili bir satış ve pazarlama stratejisi uygulanamamaktadır. Lojistik bu grupta yer alan firmalar için önemli bir problem değildir. Yüksek hacimli üretim yapmadıkları ve ürünün nakliyesi çoğunlukla müşteri tarafından üstlenildiği için lojistik bir rekabet gücü dezavantajı değildir. Yurt dışındaki müşterilere satış sonrası destek ve bakım hizmetleri yenilikçi KOBİ nin bulunduğu ülkeden yurt dışına eleman göndermek suretiyle gerçekleştirilmektedir. Takipçi KOBİ ler: Makine üreticileri arasında rekabet gücü en düşük olan grup takipçi KOBİ lerdir. Bu kategoride yer alan şirketlerin ağırlıklı olarak gelişmekte olan ülkelerde yer aldıkları görülmektedir. Yenilikçi KOBİ ve/ya hızlı yükselen gruplarındaki firmaların geliştirdiği yenilikçi ürünlerin benzerlerini üreterek ayakta kalmaya çalışırlar. Teknolojik komponentlerin tamamını dışarıdan temin eden takipçi KOBİ lerin üretim biçimleri şekil verdikleri demir ve çelik ürünlerine elektronik komponentleri entegre etmek olarak özetlenebilir. İhracattan ziyade iç pazar odaklı bir satış stratejisine sahip olan bu işletmelerin üretim ve ürün tasarlama anlamında yeterli düzeyde kabiliyetleri bulunmaktadır. Ancak, Ar-Ge faaliyeti yok denecek kadar az, satış ve pazarlama kabiliyetleri ise son derece sınırlıdır. Bulundukları bölgede yer alan sanayi işletmelerinin kullandığı makinelerin üretimine odaklanan bu işletmeler, aracılar vasıtasıyla zaman zaman ihracat da yapabilmektedir. Ancak, ihracatta süreklilik bu firmalarda çoğu zaman gözlenmemektedir. Lojistik bu kategorideki firmalar için çoğu zaman bir engel değildir. Finansmana erişimin ise ülkedeki şartlara da bağlı olarak ciddi bir engel teşkil etmesi söz konusu olabilmektedir. Bu tip firmaların büyümelerinin önündeki temel engellerin başında finansmana erişim, satış ve pazarlama kapasitesindeki eksiklik ve şirket içi iş süreçlerinin olması gerektiği gibi tanımlı olmaması gelmektedir. Makine üreticilerinin makine üretimi değer zincirinde güçlü ve zayıf oldukları halkalar, üreticilerin dâhil oldukları, yukarıda ana hatlarıyla açıklanan, kategorilere bağlı olarak değişmektedir. Makine üretimi değer zinciri Ar-Ge, ürün geliştirme, tedarik, üretim, satış ve pazarlama ve servis halkalarından oluşmaktadır. Makine üreticisi kategorilerinin değer zincirinde güçlü ve zayıf oldukları kategoriler Hata! Başvuru kaynağı bulunamadı. de gösterilmektedir. Küresel liderlerin değer zincirinin tüm alkalarında kuvvetli oldukları, takipçi KOBİ lerin ise tüm halkalarda ciddi zayıflıklarının bulunduğunu söylemek mümkündür. Hızlı yükselenlerin makinelerde kullanılan teknolojik komponentleri üretememeleri nedeniyle değer zincirinin tedarik ve kendilerine ait bir küresel satış ve pazarlama ağı kuramadıkları için satış ve pazarlama aşamalarında zayıf oldukları görülmektedir. Yenilikçi KOBİ lerin ise hızlı yükselenler kadar olmasa da değer zinciri halkalarında gelişme gösterdikleri görülmektedir. 6

8 Şekil 1: Makine üreticisi türleri ve üreticilerin değer zinciri halkalarındaki rekabet güçleri İşletme türleri 1 Küresel liderler 2 Hızlı yükselenler 3 Fason üreticiler 4 Yenilikçi KOBİ ler 5 Takipçi KOBİ ler Özellikleri Teknolojiyi ilk önce geliştirenler Kalitede öncü, fiyat rekabetinde zayıf Ar-Ge kapasitesi en yüksek olanlar Küresel bir değer zinciri yönetirler Küresel bir satış ve servis ağları vardır Küresel liderlerin en önemli rakipleri Yüksek kaliteli ve rekabetçi fiyatla üretim Ar-Ge kapasiteleri hızla gelişmektedir Değer zincirleri halen yereldir Küresel bir bayi ağına sahiptir Küresel liderlere üretim yaparlar Son kullanıcıya doğrudan satışları sınırlıdır Üründen çok süreç iyileştirmeye odaklanırlar Yerel bir değer zinciri içindedirler, Satış örgütlenmeleri zayıftır Hızlı yükselen firmaların en önemli rakipleri Makul kalite düzeyinde, rekabetçi fiyata üretim Sınırlı da olsa Ar-Ge ye önem verirler; trendleri takip ederler Satış ve pazarlama ağları nispeten sınırlıdır, sınırlı sayıda ülkede bayileri vardır Düşük kaliteli, rekabetçi fiyatla üretim Ar-Ge faaliyetleri sınırlıdır/yoktur Endüstrideki mevcut eğilimleri geriden takip Satış örgütlenmeleri zayıftır İhracat çok sınırlıdır, varsa da istikrarsızdır Güçlü Orta Zayıf Ar-Ge Ürün geliştirme Tedarik Üretim Satış ve pazarlama Servis Makine üreticilerinin gelişimi takipçi KOBİ kategorisinden küresel liderlere doğru olmaktadır. Gelişme sürecinde atlanabilecek tek aşama fason üreticiler kategorisidir. Büyüyen bir makine firmasının, yenilikçi KOBİ statüsünden, fason üretici kategorisini atlayarak, doğrudan hızlı yükselenler kategorisine geçişi mümkündür. Sanayileşerek kalkınan ve benzer gelir seviyesindeki diğer birçok ülkenin aksine sanayinin ekonomi içindeki payının halen yüksek olduğu başta, Japonya ve İsviçre gibi ülkelerdeki ekonomik istikrarın sağlanmasında küresel liderler kategorisindeki işletmeler önemli bir rol oynamaktadır. Önümüzdeki dönemde nin de makine sektöründeki azalan ağırlığını arttıracağını söylemek mümkündür. Kaya gazı devrimiyle birlikte azalan enerji maliyetleri ve yatırım ortamında yapılan reformlar neticesinde Asya da üretimlerine devam eden li makine üreticilerinin yeniden ye döneceğine dair tahminler yapılmaktadır 1. Türkiye nin de kişi başı gelirde bu ülkeleri yakalayabilmesi için küresel liderler kategorisinde şirketlerinin olması gerekmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı nın destekleriyle gerçekleştirilen bu projeye Konya dan dâhil olan 16 işletmeye Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Tebliğ i kapsamında verilecek desteklerin, firmaların makine üretim değer zincirindeki aksaklıklarını gidermelerine ve bir üst kategoriye geçmelerine katkı sunması amaçlanmaktadır. Konya dan projeye dâhil olan işletmelerin birkaçı yenilikçi KOBİ, diğerleri ise takipçi KOBİ statüsünde yer almaktadır. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde 1 Daniel Yergin, The Global Impact of US Shale, Project Syndicate, (15 Ocak 2014 tarihinde erişildi). 7

9 Konya daki takipçi ve yenilikçi KOBİ lerin faaliyet gösterdikleri ortam analiz edilmektedir. Bu firmaların özellikleri, dönemindeki performansları ve değer zinciri analizleri ilerleyen bölümlerde yapılmaktadır. 8

10 DIŞ ÇEVRE ANALİZİ Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Projede yer alan firmaların mevcut durumlarını ve daha rekabetçi olabilmeleri için geliştirmeleri gereken yönlerini tespit etmeden önce bu firmaların nasıl bir ortamda faaliyet gösterdiklerinin incelenmesi gerekmektedir. Çalışmanın bu bölümünde firmaların bulundukları ilin, yani Konya nın genel yapısı incelenecektir. Konya daki sosyoekonomik durum, Türkiye ve Konya nın, Karaman ile birlikte parçası olduğu TR52 Bölgesi ile karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. Buna ek olarak, Konya nın sanayi ve dış ticaret yapısı analiz edilecektir. Konya nın sosyoekonomik yapısının analizi Kalkınma Bakanlığı nın İllerin Sosyoekonomik Gelişmişlik Sıralaması (SEGE)-2011 çalışmasına göre Konya, 81 il içinde yirminci sırada yer almaktadır. SEGE-2011 çalışmasında, demografi, eğitim, sağlık, istihdam, rekabetçi ve yenilikçi kapasite, mali kapasite, erişilebilirlik ve yaşam kalitesi olmak üzere 8 alt kategoride, toplam 61 değişken kullanılarak illerin gelişmişlik düzeyi ölçülmüştür. Bu ölçümler sonucunda il sıralamaları yapılarak, aynı özelliklere sahip il grupları belirlenmiştir. Buna göre Türkiye, birinci grup en gelişmiş illeri gösterecek şekilde, 6 gruba ayrılmış ve Konya; Adana, Kayseri, Denizli gibi toplam 13 ilden oluşan ve çevre illere göre daha yüksek bir refaha sahip olduklarını gösteren ikinci kademe gelişmişlik düzeyindeki iller arasında yer almıştır. Konya nın içinde bulunduğu TR52 Bölgesi ise 26 Düzey-2 Bölgesi arasında 11 inci sırada olup, Türkiye ortalamasının üzerinde bir performans sergilemiştir. Bölgenin diğer ili Karaman ise üçüncü kademe gelişmiş iller arasında olup 81 il içinde 32 nci sıradadır. Konya nın nüfus yoğunluğu, TR52 Bölgesi ne göre daha yüksek olmakla birlikte, Türkiye geneli ile kıyaslandığında ortalamanın oldukça altındadır. TR52 Bölgesi nin nüfusu, 2013 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre bir önceki yıla kıyasla binde 12,9 luk bir artış ile kişiye ulaşmıştır. Bölgenin, Türkiye nin toplam nüfusu içindeki payı yüzde 3,02, Türkiye nin yüzölçümünden aldığı pay ise yüzde 6,34 tür. Bu durum, TR52 Bölgesi nin nüfus yoğunluğunun Türkiye ortalamasının gerisinde olduğunu göstermektedir. Türkiye nin nüfus yoğunluğu, 2013 yılı nüfus verileri doğrultusunda göl hariç alanlar kullanılarak hesaplandığında km 2 başına 100 kişi iken, bölgenin nüfus yoğunluğu km 2 başına 49 kişidir. Konya ise kişilik nüfusu ile km 2 başına 53 kişilik nüfus yoğunluğuna sahiptir ve bu da Konya nın nüfus yoğunluğu itibariyle 81 il içinde kırk dokuzuncu sırada olduğu anlamına gelmektedir. Konya daki kentleşme oranı, Türkiye ortalamasının gerisindedir yılı ADNKS verilerine göre Türkiye de il/ilçe merkezindeki nüfusun toplam nüfus içindeki payı yüzde 77,3 tür. Nüfusun TR52 Bölgesi ndeki dağılımı incelendiğinde, il/ilçe merkezindeki nüfusun toplam nüfus içindeki payının, Türkiye ortalamasından daha düşük olduğu görülmektedir. Bölgedeki kentleşme oranı yaklaşık yüzde 75 düzeyindedir. Bölgenin kentleşmesinin Türkiye ortalamasına yakın olması, Konya da nüfusun yüzde 76 sının il/ilçe merkezlerinde yerleşmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Zira Karaman da kentleşme oranı yüzde 70 düzeyinde olup, Türkiye ortalamasının oldukça gerisindedir. Konya, Türkiye nin en genç nüfusa sahip dokuzuncu kentidir. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında TR52 Bölgesi, Türkiye geneline benzer bir dağılıma sahiptir. Bölge nüfusunun dörtte birini 0-15 yaş arası genç nüfus oluştururken, 60 yaş üstü nüfusun payı yaklaşık yüzde 12 dir. Bölge illerine 9

11 10 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu ayrı ayrı bakıldığında da benzer bir dağılım görülmektedir. Konya da genç nüfusun toplam nüfus içindeki payı yüzde 26 iken, Karaman da bu oran yüzde 24 tür. Bölgenin genelindeki genç nüfusun, Türkiye deki toplam genç nüfus içindeki payı yüzde 3,13 olup, bu pay bölgenin toplam nüfus içindeki yüzde 3,02 lik payına yakındır. Benzer bir durum yaş arası nüfus ve 60 yaş üstü nüfus için de geçerlidir. İllerin genç nüfuslarının, Türkiye deki genç nüfusa oranları ortalama olarak yüzde 1,23 iken, Konya da bu oran 2,8 dir. Bu durum Konya nın Türkiye ortalamasına göre çok daha genç bir nüfusa sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Konya, kayıtlı istihdam yaratma performansı bakımından Türkiye ortalamasının gerisindedir. Türkiye nin toplam nüfusundaki payı yüzde 3,02 olan TR52 Bölgesi nin, Türkiye deki kayıtlı istihdamın yüzde 2,76 sına sahip olması, bölgedeki kayıtlı istihdam yaratma performansının Türkiye ortalamasına göre daha düşük olduğu anlamına gelmektedir. Konya da da benzer bir durum söz konusu olup nüfustaki payı yüzde 2,71 olan ilin, Türkiye deki toplam kayıtlı istihdamdan aldığı pay yüzde 2,43 tür. Bölgenin kayıtlı istihdam yaratma performansını daha sağlıklı bir şekilde analiz edebilmek için bölgedeki işgücünün yapısı da ele alınmalıdır yılında bölgedeki işgücüne katılma oranı, yüzde 50 olan Türkiye ortalamasının altında kalarak, yüzde 48,9 düzeyinde gerçekleşmiştir. İstihdam oranı ise yüzde 45,9 olup, yüzde 45,4 olan Türkiye ortalamasının binde beş puan üzerindedir. Bölge, Türkiye ortalamasına benzer bir istihdam yapısına sahip olsa da istihdamın kayıtlılık oranı konusunda ortalamanın oldukça gerisindedir. Türkiye de istihdamın kayıtlılık oranı yüzde 76 iken, bölgede bu oran yüzde 70 tir. Dolayısıyla işgücü verileri de bölgedeki istihdamın kayıtlılığına ilişkin performansının Türkiye ortalamasının gerisinde olduğunu doğrular niteliktedir. Ancak, Türkiye de kayıt dışı istihdamın (esas işleri dışındaki işlerde kayıt dışı çalışanların, herhangi bir sosyal güvencesi olmaksızın çalışanların ve kayıtlı olmayan işyerlerinde çalışanların) olduğu ve buna ilişkin verilerin tutulamadığı göz önünde bulundurulduğunda, bölgenin kayıt dışı istihdam yaratma performansının görünenden biraz daha kötü olduğu söylenebilir. Konya, Türkiye ortalamasına göre daha yüksek bir okur-yazarlık oranına sahiptir. Nitelikli emek olarak özetlenebilecek beşeri sermayenin, bölgedeki durumunu ortaya koyabilmek için ele alınması gereken göstergelerden biri eğitim düzeyidir. Okuma yazma durumuna göre nüfus verileri incelendiğinde, 2012 yılında Türkiye de okuma yazma bilmeyenlerin, 6 yaş üzeri nüfus içindeki payı yüzde 4,2 dir. Aynı oran TR52 Bölgesi nde yüzde 3,14 tür. Bölgeyi iller bazında ele alırsak Konya da okuma yazma bilmeyenlerin oranı yüzde 3,15, Karaman da ise yüzde 3,05 tir. Türkiye deki iller okuryazarlık oranına göre sıralandığında, Karaman ın on yedinci, Konya nın ise on dokuzuncu sırada yer aldığı görülmektedir. Bölgede okur-yazarlığın cinsiyete göre durumuna bakıldığında ise okuma yazma bilmeyen kadınların, erkeklerden daha fazla olduğu görülmektedir. Konya da okuma yazma bilmeyen kadınların 6 yaş üzeri nüfus içindeki payı yüzde 5,26, erkeklerin payı ise yüzde 0,97 dir. Karaman da da benzer bir durum söz konusu olup kadınlar için yüzde 4,96 olan oran, erkekler için yüzde 1,09 dur. Nitelikli işgücü bulmanın firmalar açısından engel teşkil ettiği Konya da, üniversiteleşme oranı Türkiye ortalamasının oldukça gerisindedir. Eğitime ilişkin bir diğer önemli gösterge de eğitim kurumlarında öğrenim gören nüfustur. Hem bölgede hem de Konya da okul öncesi, ilk ve ortaöğretim düzeyinde okullaşma oranı Türkiye ortalamasının üzerindedir. Konya da üniversite öncesi eğitim gören öğrencilerin, Türkiye deki toplam öğrenci sayısı içindeki payı, ilin nüfusunun, Türkiye nin toplam

12 nüfusundan aldığı payın üzerindedir. Ancak aynı durum üniversitelerdeki öğrenci sayısı için geçerli değildir. Konya da önlisans ve lisans seviyesindeki üniversiteleşme oranı Türkiye ortalamasının oldukça gerisindedir. İlin Türkiye nin nüfusundan aldığı pay yüzde 2,71 iken, Türkiye deki önlisans ve lisans düzeyindeki üniversite öğrencilerinin toplamından aldığı pay 1,73 tür. Üniversiteleşme oranının bu denli düşük olması ildeki nitelikli işgücü bulma sorununu destekler niteliktedir. Buna karşın lisansüstü düzeyinde öğrenim gören öğrenci sayısı bakımından Konya nın Türkiye genelinden aldığı pay yüzde 3,9 olup, bu oran ilin ülke nüfusundaki payının oldukça ilerisindedir. Üniversitelerde görevli akademik personel sayısı ise bölgede ve Konya da, Türkiye deki ortalamaya benzer bir yapı sergilemektedir. Konya, sağlık göstergeleri bakımından genel olarak Türkiye ortalamasının üzerinde bir performansa sahiptir. Beşeri sermayeye ilişkin değerlendirme açısından önem taşıyan bir diğer unsur da sağlık hizmetlerindeki durumdur. Bölgenin sağlık göstergelerindeki performansının, genel olarak Türkiye ortalamasından daha iyi olduğunu söylemek mümkündür. Bölge, Türkiye deki toplam sağlık personelinin yüzde 3,2 sini, hastanelerdeki yatak sayısının ise yüzde 3,7 sine sahiptir ki her iki oran da bölgenin Türkiye nin toplam nüfusu içindeki payından yüksektir. Bu ise bölgede kişi başına düşen sağlık personeli ve yatak sayısının Türkiye ortalamasından yüksek olduğu anlamına gelmektedir. Aynı durum Konya için de geçerli olup, ildeki sağlık personeli ve hastanelerdeki yatak sayısının Türkiye deki toplam sağlık personeli ve yatak sayısından aldığı pay sırasıyla yüzde 2,9 ve 3,4 tür. Ancak hastane sayısı bakımından bölge ve Konya, ortalamanın gerisinde kalmaktadır. Hastane sayısının, Türkiye deki toplam hastane sayısı içindeki payı bölge ve Konya için sırasıyla, 2,9 ve 2,56 dır. Konya daki sağlık personelinin yapısı incelendiğinde toplam personelin yaklaşık yüzde 21 inin uzman, pratisyen ve asistan hekimlerden oluştuğu ve Türkiye deki hekimlerin yaklaşık yüzde 3 ünün Konya da bulunduğu görülmektedir. İldeki hekimlerin yarıdan fazlası ise uzman hekim statüsündedir. Konya nın dış ticaret performansı Türkiye ortalamasının gerisinde olsa da, dış ticaret hacmi bakımından 2013 yılı verilerine göre, 81 il içinde 14. sıradadır. Bölgenin dünya ile entegrasyon düzeyine ilişkin değerlendirme yapabilmek için bölgeyi dış ticaret performansına göre incelemek yerinde olacaktır. Ancak çalışmanın ilerleyen bölümlerinde Konya nın dış ticaretine yönelik ayrıntılı bir değerlendirme yapılacağı için, bu bölümde bölgenin ve ilin dış ticaret göstergeleri ile ilgili genel saptamalar yapılacaktır. Bölge, dış ticaret performansı açısından Türkiye nin oldukça gerisindedir. Bölgenin Türkiye nin toplam ihracatından aldığı pay yüzde 1,1 iken, ithalattaki payı yüzde 0,5 tir. Konya ve Karaman ın ithalat ve ihracattaki payları da, bu illerin Türkiye nin toplam nüfusundan aldıkları payların oldukça altındadır. İthalattaki pay hem bölge düzeyinde hem de il düzeyinde yüzde 1 in altındadır. Karaman ın ithalat ve ihracattaki performansı Konya nın çok gerisinde olup, ilin Türkiye nin toplam dış ticaretinden aldığı pay yüzde 0,5 in bile altındadır. Bu durum, hem bölgenin hem de illerin dünya ile entegre olmak hususunda kötü bir performans sergiledikleri anlamına gelmektedir. Konya, yenilikçilik performansı bakımından Türkiye ortalamasına göre daha iyi bir performans sergilemektedir. Patent göstergeleri incelendiğinde, TR52 Bölgesi nde yapılan patent başvurularının, Türkiye deki toplam başvuru sayısının yüzde 3,3 ünü oluşturduğu görülmektedir. Türkiye de kentlerde yılda ortalama 70 patent başvurusu yapılmakta olup, Konya da 2012 yılında 144 patent başvurusu yapılmıştır. Bu rakam Türkiye deki patent başvurularının yüzde 3,2 sine denk gelmektedir. Buna göre Konya, 2012 yılında Türkiye de en çok patent başvurusu yapılan 6. il olmuştur. Veriler, Türkiye geneline göre Konya nın daha iyi bir performans sergilediğini gösterse de, toplam başvuru sayısındaki yaklaşık 11

13 yüzde 3 lük payın yenilikçilik performansı açısından yetersiz olduğunu belirtmek gerekir. Buna karşın bölgenin diğer ili olan Karaman, bu alanda hayli gerilerde kalmıştır. İlde 2012 yılında sadece 4 adet patent başvurusu yapılmıştır. Bu başvuru sayısı, Türkiye deki toplam patent başvurularının binde 1 lik kısmına tekabül etmekte ve Karaman ı yenilikçilik performansı bakımından 81 il içinde 56. sıraya yerleştirmektedir (Tablo 1: TR52 BÖLGESİ VE İLLERİNİN SOSYOEKONOMİK DURUMU). 12

14 Tablo 1: TR52 Bölgesi ve illerinin sosyoekonomik durumu Veriler TR52 Konya, Karaman TR521 Konya TR522 Karaman Yıl Kaynak Nüfus ve Demografi Nüfus 3.02% 2.71% 0.31% 2013 TÜİK İl/ilçe merkezinde yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranı 97.0% 100.0% 70.9% 2013 TÜİK Yüzölçümü 6.34% 5.21% 1.13% 2013 TÜİK 0-15 yaş aralığındaki nüfus 3.13% 2.83% 0.30% 2013 TÜİK yaş aralığındaki nüfus 2.96% 2.65% 0.30% 2013 TÜİK 60 yaş üstü nüfus 3.16% 2.79% 0.36% 2013 TÜİK Okuma yazma bilen nüfus 3.09% 2.77% 0.32% 2012 TÜİK Milli Gelir Gayri Safi Katma Değer/GSYH oranı 2.08% 2.38% 0.33% 2011 (il bazında 2001) İşgücü İşgücü 2.89% TÜİK Kayıtlı istihdam* 2.76% 2.43% 0.33% Kasım 2013 SGK İşsiz sayısı 1.91% TÜİK Eğitim Okul öncesi eğitim gören öğrenci sayısı 3.13% 2.76% 0.36% 2012 TÜİK İlköğretimdeki öğrenci sayısı 3.13% 2.82% 0.30% 2012 TÜİK Ortaöğretimdeki öğrenci sayısı 3.00% 2.67% 0.34% 2012 TÜİK Toplam öğrenci sayısı (Okul öncesi,ilk ve ortaöğretim) 3.09% 2.78% 0.32% 2012 TÜİK Üniversitelerde öğrenim gören öğrenci sayısı (önlisans ve lisans) 1.92% 1.73% 0.19% ÖSYM Üniversitelerde öğrenim gören öğrenci sayısı (lisansüstü) 4.52% 3.91% 0.60% ÖSYM Üniversitelerde öğrenim gören öğrenci sayısı (Toplam) 2.07% 1.86% 0.21% ÖSYM Üniversitelerde görevli akademik eleman sayısı 2.89% 2.70% 0.20% ÖSYM Sağlık Sağlık personeli sayısı 3.20% 2.90% 0.30% 2012 TÜİK Hastane sayısı 2.90% 2.56% 0.34% 2012 TÜİK Hastanelerdeki yatak sayısı 3.69% 3.39% 0.30% 2012 TÜİK Dış Ticaret İthalat 0.54% 0.49% 0.05% 2013 TÜİK İhracat 1.11% 0.89% 0.22% 2013 TÜİK Ulaştırma Karayolları uzunluğu (Devlet,il,köy yolu) 3.80% 2.88% 0.92% 2012 TÜİK Demiryolu uzunluğu 7.22% 6.12% 1.10% 2012 TÜİK Motorlu taşıt sayısı 3.66% 3.24% 0.43% 2013 TÜİK *İllerin milli gelir içindeki paylarının toplamının bölgenin Türkiye'nin milli geliri içindeki payına eşit olmamasının nedeni, il verileri ile bölge verilerinin aynı yıla ait olmamasıdır. TÜİK 13

15 Veriler TR52 Konya, Karaman TR521 Konya TR522 Karaman Yıl Kaynak Diğer Göstergeler Elektrik tüketimi 3.01% 2.72% 0.29% 2012 TÜİK Ticaret Borsalarının işlem hacimleri 6.23% 5.58% 0.65% 2013 TOBB İş kayıtlarına göre girişim sayıları 2.85% 2.57% 0.28% 2012 TÜİK Toplam turist konaklama sayısı 1.47% 1.38% 0.09% 2013 TÜİK Tarımsal üretim değeri (Bitkisel,hayvansal) 4.65% 3.57% 1.08% 2012 TÜİK Patent başvuru sayısı 3.26% 3.17% 0.09% 2012 Türk Patent Enstitüsü TR52 Bölgesi nde üretilen katma değerin artış hızı, Türkiye genelinin gerisinde kalmaktadır ve bölgedeki üretimin sektörel yapısı Türkiye genelinden farklıdır. TR52 Bölgesi nin Türkiye nin toplam katma değeri içindeki payı 2004 yılından bu yana dalgalı bir seyir izlemiş ve 2004 yılından 2011 yılına kadar yüzde 2,4 ten yüzde 2,34 e kadar gerilemiştir. Bunun yanı sıra bölgede yaratılan katma değerin yılları arasında gerçekleştirdiği artış, Türkiye nin gayri safi katma değerinde gerçekleşen artışın 5 yüzde puan altında kalmıştır. Bu iki durum da bölgenin büyüme performansının Türkiye ortalamasının gerisinde olduğunu göstermektedir. Bölgesel katma değerin sektörel dağılımına bakıldığında, hizmetler sektörünün yüzde 54 olan payının, yüzde 64 olan Türkiye ortalamasının gerisinde olduğu görülmektedir. Bölgedeki sanayi sektörünün gayri safi katma değer içindeki payı da yine Türkiye ortalamasının gerisindedir. TR52 Bölgesi nin sanayi sektöründe ürettiği katma değer, toplam katma değerinin yüzde 24 ü iken, Türkiye genelinde bu ortalama yaklaşık yüzde 28 dir. Buna karşın bölgedeki tarım sektörünün toplam katma değeri içindeki payı, Türkiye ortalamasının yaklaşık 12 yüzde puan üzerindedir (Şekil 2: TR52 BÖLGESİ'NİN BRÜT KATMA DEĞER ÜRETİMİ DEĞERLENDİRMESİ). Bölgenin toplam katma değeri içinde hizmetler sektörünün payı görece düşük olsa da bölgedeki katma değer artışına en büyük katkı hizmetler sektöründen gelmiştir. Bölgede yaratılan gayri safi katma değer, yılları arasında yüzde 100 den fazla artmıştır. Bu artışa en büyük katkı ise hizmetler sektöründen gelmiştir. Bölgede sanayi ve tarım sektörlerinde üretilen katma değer 2004 yılından 2011 yılına kadar sırasıyla, 1,4 yüzde puan ve 2,1 yüzde puan düşmüştür. Bu da bölgedeki ekonomik faaliyetlerin yaklaşık yarısının gerçekleştiği hizmetler sektörünün, bölge ekonomisine olan katkısının zaman içinde daha çok arttığı anlamına gelmektedir (Şekil 2: TR52 BÖLGESİ'NİN BRÜT KATMA DEĞER ÜRETİMİ DEĞERLENDİRMESİ). TR52 Bölgesi nin çalışan başı katma değer seviyesi, bölgenin, Türkiye nin en zengin bölgesi olan İstanbul a yakınsama performansı bakımından Türkiye deki 26 Düzey-2 bölgesine göre ortalama bir performansa sahip olduğunu göstermektedir. TR52 Bölgesi ndeki çalışan başına katma değer İstanbul da üretilen çalışan başına katma değerin yüzde 50 si, çalışan başına katma değerde Türkiye ortalamasının ise yüzde 70 i kadardır li yılların ikinci yarısında bölgenin yakınsama performansında ciddi bir değişiklik yaşanmamıştır. Yakınsama performansına göre bölgeleri sıraladığımızda TR52 Bölgesi nin, Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye nin yer aldığı TR63 Bölgesi nin hemen ardından geldiği ve böylelikle 13. sırada olduğu görülmektedir. 14

16 Çalışan başına katma değerdeki gelişmeye benzer olarak, kişi başı katma değer seviyesinde bölgenin İstanbul a ve Türkiye ortalamasına yakınsama performansı yetersizdir. Türkiye nin ortalama kişi başı katma değer verileri incelendiğinde de benzer bir durumun söz konusu olduğu görülmektedir. Bölgenin döneminde Türkiye ortalamasından aldığı pay ılımlı bir artış göstermiş, ancak yüzde 1 puanlık bu artış, bölgenin Türkiye ortalamasının üzerine çıkmasını sağlayamamıştır. TR52 Bölgesi, Türkiye nin ortalama kişi başı katma değerinden alınan pay bakımından 26 Düzey-2 bölgesi arasında 13. sırada olup, Adana ve Mersin in yer aldığı TR62 Bölgesi nden sonra gelmektedir. Şekil 2: TR52 Bölgesi'nin brüt katma değer üretimi değerlendirmesi Kaynak: TÜİK TR52 Bölgesi nin kişi başı reel katma değeri, 26 Düzey-2 bölgesinin ortalama katma değerine göre düşük bir seviyededir. Bölgenin kişi başı reel katma değeri 2007 yılında TL iken, 2011 yılında TL ye yükselmiştir. Bölgeyi, Türkiye nin en yüksek kişi başı katma değerine sahip olan İstanbul 15

17 ile kıyasladığımızda, dönemindeki yakınsama performansının yetersiz olduğunu söylemek mümkündür. Bölgelerin kişi başı reel katma değerleri, İstanbul un kişi başı reel katma değerinin yüzdesi olarak hesaplandığında, TR52 Bölgesi nin 2007 yılında yüzde 48,4 ile 12. sırada; 2011 yılında da yüzde 51,7 ile 13. sırada yer aldığı görülmektedir. Bu ise, bölgenin İstanbul un kişi başı reel katma değerindeki payını artırmış olsa da diğer illerin yakınsama performansına göre biraz gerilediği anlamına gelmektedir (Şekil 3: KİŞİ BAŞI KATMA DEĞER KARŞILAŞTIRMASI ( )). Şekil 3: Kişi başı katma değer karşılaştırması ( ) Kişi başı reel katma değer (bin TL, 2011) Kişi başı reel katma değerin değişimi (İstanbul un % si olarak, ) Kaynak: TÜİK Bölgesel İstatistikler, TEPAV analizleri İstanbul 0,0 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 6,1 Ankara 2,7 Bursa, Eskişehir, Bilecik -2,2 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 5,1 İzmir 4,0 Antalya, Isparta, Burdur 0,8 Balıkesir, Çanakkale 8,0 Aydın, Denizli, Muğla 0,5 Zonguldak, Karabük, Bartın 0,0 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 6,8 Adana, Mersin 1,6 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 5,7 Konya, Karaman 3,3 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 4,6 Kayseri, Sivas, Yozgat Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 2,3 1,6 Kastamonu, Çankırı,Sinop 2,0 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 4,6 Erzurum, Erzincan, Bayburt 6,1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 4,5 Gaziantep, Adıyaman, Kilis Mardin, Batman, Şırnak, Siirt Şanlıurfa, Diyarbakır 3,8 7,3 4,6 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 4,2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 2,8 Kişi başı reel katma değer, bölgedeki refah seviyesi hakkında bir fikir verirken, verimlilik düzeyiyle ilgili bilgi vermemektedir. Verimlilik karşılaştırması yapabilmek için çalışan başına katma değer düzeyleri incelenmelidir. TR52 Bölgesi, çalışan başı katma değerde 26 Düzey-2 bölgesi içinde Adana ve Mersin illerinin yer aldığı TR62 Bölgesi nin ardından gelerek 15. sırada yer almaktadır. Bölgenin çalışan başı katma değeri döneminde yüzde 6,4 artarak, 2004 yılında TL iken, 2011 yılında TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde Türkiye genelindeki çalışan başı reel katma değerin yaklaşık yüzde 14 büyümesi ise, TR52 Bölgesi nin verimlilik performansının pozitif bir seyir izlemesine rağmen Türkiye ortalamasının altında kaldığı anlamına gelmektedir. Bölgedeki çalışan başı reel katma değerin, verimliliğin en yüksek olduğu İstanbul daki çalışan başı reel katma değere oranının döneminde yaklaşık 4 yüzde puan azalarak, 2011 de yüzde 49 a gerilediği 16

18 görülmektedir (Şekil 4: ÇALIŞAN BAŞI KATMA DEĞER KARŞILAŞTIRMASI ( )). Bölgedeki verimlilik seviyesindeki gerilemenin nedenlerinin araştırılması, sorunların tespit edilmesi ve çözüm yolunda gerekli adımların atılması, bölgenin kalkınması için kritik öneme sahiptir. Şekil 4: Çalışan başı katma değer karşılaştırması ( ) Çalışan başı katma değer (bin TL, 2011) Çalışan başı katma değerin değişimi (İstanbul un % si olarak, ) Kaynak: TÜİK Bölgesel İstatistikler, TEPAV analizleri İstanbul 0,0 Ankara -5,9 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova -20,5 Bursa, Eskişehir, Bilecik 4,1 İzmir -9,5 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 4,5 Antalya, Isparta, Burdur -2,5 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 21,5 Balıkesir, Çanakkale 9,7 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 8,4 Şanlıurfa, Diyarbakır 2,1 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 1,8 Aydın, Denizli, Muğla -1,7 Adana, Mersin -9,1 Konya, Karaman -3,6 Kayseri, Sivas, Yozgat -8,5 Zonguldak, Karabük, Bartın -15,0 Gaziantep, Adıyaman, Kilis 3,5 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye -7,7 Erzurum, Erzincan, Bayburt 13,1 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 7,6 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli -6,0 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 7,4 Kastamonu, Çankırı, Sinop -25,9 Van, Muş, Bitlis, Hakkari -3,9 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 1,1 Konya da Sanayi, Tarım ve Dış Ticaret Ekonomik faaliyetlerin genel olarak tarıma dayalı olduğu Konya da, son yıllarda sanayi sektöründe de önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Konya, sanayi istihdam oranı göstergesine göre (sanayide kayıtlı işgücünün, çalışabilir nüfus içindeki yüzde payı) en yüksek istihdama sahip 11. il konumundadır. Konya da özel sektör aktivitesinin sektörel dağılımına bakıldığında, perakende ticaret, inşaat, imalat sanayinin öne çıktığı görülmektedir. Konya da 9 adet OSB bulunmakta olup, OSB lerde faaliyet gösteren firma sayısının, tüm sanayi işletmelerine oranı binde 20 nin altında kalmaktadır. Konya daki sanayi işletmelerinin büyük çoğunluğunun OSB dışındaki alanlarda kurulu oldukları görülmektedir. Mevcut verilere göre OSB lerdeki firmalar ağırlıklı olarak diğer imalatlar, başka yerde sınıflandırılmamış makine ve ekipman imalatı, motorlu taşıt, römork ve yarı römork imalatı ile ana metal sanayi sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Konya, dış ticaret hacmi verilerine göre Türkiye de dış ticaretin en yüksek olduğu 14 üncü ildir. İhracatta makine ve teçhizat ile römork üretimi alt sektörleri ve ithalatta da kimyasal madde ve ürünler ile tarım ve hayvancılık sektörleri öne çıkmaktadır.makine sektörünün Konya nın toplam ihracatındaki payı yüzde 30 iken, toplam ithalatındaki payı yüzde 26 dır. 17

19 Konya daki Sanayi Yapısı Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Konya nın makine üreticileri açısından elverişli olup olmadığını anlamak için ildeki sanayi altyapısı hakkında bir değerlendirme yapmak faydalı olacaktır. Genel itibariyle değerlendirildiğinde, Konya yı özel sektör aktivitesi yoğun bir il olarak tanımlamak mümkündür. Konya da toplam kayıtlı özel sektör işletmesi bulunmaktadır. Bu işletmelerde sigortalı olarak çalışanların sayısı ise yaklaşık 478 bindir 2. Kayıtlı işletmelerin sektörel dağılımı incelendiğinde, firma ile ilk sırada toptan ve perakende ticaret sektörünün yer aldığı görülmektedir. İnşaat ve imalat sanayi sektörleri de toptan ve perakende ticaret sektörünün ardından gelmektedir. Çalışanların sektörel dağılımında da aynı sektörler ilk üç sırada yer almaktadır. Ancak bu kez ilk sırayı imalat sanayi alırken, inşaat ve perakende ticaret sektörleri, imalat sanayi sektörünü izlemektedir (Şekil 5: Konya'daki özel sektör aktivitesinin sektörel yapısı). Konya daki firmaların Türkiye deki konumları hakkında fikir sahibi olabilmek için Türkiye nin en büyük sanayi kuruluşlarının yer aldığı İSO ilk 500 ve ikinci 500 listelerine bakmak yerinde olacaktır. İstanbul Sanayi Odası nın 45 yıldır sürdürdüğü Türkiye nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışmasının 2012 yılı raporuna göre, Konya da ağırlıklı olarak gıda sanayi sektöründe faaliyet gösteren 24 firma (ilk 500 de 9, ikinci 500 de 15 firma), Türkiye nin en büyük sanayi kuruluşları arasında yer almıştır yılına ait verilere bakıldığında ise 13 firmanın İSO 1000 de yer aldığı, dolayısıyla da yaklaşık 10 yıl içinde Konya da listeye giren firma sayısının yüzde 85 arttığı görülmektedir. İSO 1000 deki firma sayılarına göre iller arasında bir karşılaştırma yapıldığında, Konya nın, 2002 yılına kıyasla iki basamak yükseldiği ve Kayseri, Adana gibi illerin hemen ardından gelerek 9. sırada yer aldığı görülmektedir. TR52 Bölgesi nin diğer ili olan Karaman ise ilk 1000 de yer alan 4 firması ile 27. sıradadır. Firmaların, İSO 1000 de üretimden satışlar kriterine göre sıralandığı göz önünde bulundurulduğunda, Konya da daha fazla sayıda sanayi işletmesinin kendi üretmiş oldukları ürünlerden yaptıkları satışı artırmalarının, sanayi sektöründe üretilen katma değerin, toplam katma değer içindeki payını yükseltmeye yetmediğine, aksine döneminde sanayi sektörünün gayri safi katma değere olan katkısının 1,4 yüzde puan düştüğüne dikkat çekilmelidir. Bu durum, büyük ölçüde firmaların kendi faaliyet alanlarındaki karlarının düşmesi ve faaliyet dışı karlarının artmasından, dolayısıyla da reel ekonomiye pozitif yönlü katkı sağlayamamalarından kaynaklanmaktadır. Türkiye de toplam 273 adet Organize Sanayi Bölgesi (OSB) bulunmakta olup, bunun yüzde 26 sı İç Anadolu Bölgesi ndedir. Konya da ise 9 adet OSB bulunmaktadır. Bunlar; Konya OSB (1976), Konya Ereğli OSB (1996), Akşehir OSB (1996), Seydişehir OSB (2000), Konya 1. OSB (2001), Beyşehir OSB (2001), Çumra OSB (2001), Karapınar OSB (2005) ve Kulu OSB (2006) dir (Şekil 5: Konya'daki özel sektör aktivitesinin sektörel yapısı). Şekil 5: Konya'daki özel sektör aktivitesinin sektörel yapısı 2 Sosyal Güvenlik Kurumu, Kayıtlı İstihdam İstatistikleri 18

20 İmalat sanayi işletmelerinin geneli için bulundukları ilin lojistik imkânları son derece önemli bir rekabet gücü belirleyicisidir. Konya, kıyıya sınırı olmayan bir ildir ve en yakın liman olan Mersin Limanı na uzaklığı 300 km den fazladır. Ancak demir yoluna yakınlık, ilde üretim yapan firmalar açısından önemli 19

21 lojistik avantajlar sağlamaktadır. Konya, Karayolları 3. Bölge Müdürlüğü kapsamında olup, bu bölgenin tamamında km devlet yolu ve km il yolu olmak üzere toplam km asfalt yol bulunmaktadır 3. Konya da ise, Şubat 2014 itibariyle km devlet yolu ve km il yolu olmak üzere toplam km lik yol ağı bulunmaktadır sonu itibariyle Konya da 167 km bölünmüş yol bulunmakta iken, yılları arasında 742 km ilave edilerek, toplamda 909 km uzunluğunda bölünmüş yola ulaşılmıştır yılında ise 33 km bölünmüş yol yapılması hedeflenmektedir. Yine yılları arasında 277 km yolda iyileştirme yapılmıştır yılında ise 44 km yolda iyileştirme yapılması hedeflenmektedir. OSB ler bir ilin sanayisinin gelişmesinde çok önemli yer tutsalar da Konya da OSB bünyesinde faaliyet gösteren sanayi işletmelerinin oranı binde 20 nin altındadır. Oysa OSB ler, sanayi arsalarını bir araya getirerek yatırımcıların enerji, iletişim gibi altyapı hizmetlerine erişim maliyetlerini düşürmekte ve böylelikle bulundukları ilin sanayisinin gelişmesinde çok önemli yer tutmaktadırlar. Maliyetlerin düşmesinin yanı sıra, OSB de bulunmanın bir diğer avantajı da çeşitli izinlerin aynı merkezden alınmasını kolaylaştırıp, bölgede faaliyet gösteren firmaların zamandan tasarruf etmelerini sağlamasıdır. OSB lerde altyapı hizmetlerini bağlatmanın süresi, OSB dışı bölgelere göre iki kat daha hızlı olup, izin ve ruhsat süreçleri daha az bürokrasi içermektedir 4. Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi nin Konya daki yararlanıcı kuruluşu Konya Sanayi Odası, bölgede sanayinin gelişimi için kritik bir işleve sahiptir. Konya Sanayi Odası bünyesinde gerçekleştirilen faaliyetler aşağıda yer alan Kutu 1 de anlatılmaktadır. 3 Karayolları Genel Müdürlüğü, Erişim: Kalkınma Planı ( ), İmalat Sanayinde Dönüşüm Özel İhtisas Komisyon Raporu 20

22 Kutu 1: Konya Sanayi Odası Konya Sanayi Odası (KSO), sanayi ve ticaret hayatının canlanması amacıyla 1926 yılında, Konya Ticaret ve Sanayi Odası olarak kurulmuştur. Sahip olduğu verimli topraklar nedeniyle bir tarım kenti olarak bilinen, ancak ilerleyen yıllarda tarımın yanı sıra sanayi alanlarında da önemli atılımlar gerçekleştirilen Konya da, KSO 24 meslek komitesinde 1490 faal, 135 askıda olmak üzere 1625 üyesi ve 28 personeli ile Konya sanayisine hizmet etmektedir. KSO, üyelerine uluslararası standartlarda hizmet verebilmek amacıyla toplam kalite yönetimi noktasında tüm personelini eğitmiştir. KSO, TSE-ISO-EN 9000belgesi ile hizmet kalitesini tescilletmiştir. KSO, yeni pazarlara açılma, müşteri odaklı büyüme, pazar pozisyonlarının gelişimi gibi alanlarda en iyi uygulamayı paylaşmak, tanımlamak ve yaymak için, KOBİ lere gelişim ve bölgesel iş oluşturma açısından kendi potansiyellerini fark etmelerine yönelik birçok projenin yürütücülüğünü yapmış ve yapmaya devam etmektedir. KSO nun AB ile yürütülen vetamamlanmış bazı projeleri şunlardır: 1) Avrupa Birliği Merkezi: Ocak 2004 te başlayan ve 3 yıl süren bu proje ile işletmeleri AB ile ilgili konularda bilgilendirmek, topluluk mevzuatı ve yönetmeliklerinin uygulanmasında KOBİ lere tavsiyelerde bulunmak ve KOBİ lerin AB ile dış ticaretini artırmak amaçlanmıştır. Proje süresince 2836 kişi Bilgi Merkezi faaliyetlerine katılmıştır. 2) Endüstriyel Otomasyon Elemanı Yetiştirme Merkezi: Mayıs 2005 te başlayan ve 1 yıl süren proje ile Selçuk Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi ortaklığında, bilgisayar destekli ölçüm ve kontrol sistemlerinin tamir ve bakımını yapan teknik elemanlar yetiştirmek ve mevcut teknik elemanların bilgi ve becerilerini geliştirmek amaçlanmıştır. Proje sonunda 80 kursiyer ilgili teknik konulara yönelik eğitim almıştır. 3) Sanayi Odaları ve Meslek Kuruluşlarının Mesleki Teknik eğitim Üzerindeki Rolleri, Katkıları ve İşbirliği Yöntemleri: Eylül 2007 de başlayan ve 1 yıl süren projede, AB Leonardo da Vinci Programı kapsamında, mesleki teknik eğitim ve sanayi işbirliğini güçlendirmek amaçlanmıştır. Proje sonrasında Avrupa meslek kuruluşlarının, mesleki teknik eğitim üzerindeki rolleri, katkıları ve işbirliği yöntemleri konusunda bilgilendirmeler yapılmıştır. 4) Konya Bilim Merkezi: 2010 yılında çalışmalarına başlanan projenin, 2014 yılında hizmete girmesi planlanmaktadır. Projenin finansmanı TÜBİTAK ve Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından sağlanmaktadır. Projenin amacı özellikle çocuklar ve gençler olmak üzere her yaştan ziyaretçiyi etkileşimli sergiler, eğitim programları ve etkinlikler aracılığıyla, bilim ve teknolojiyle buluşturmak, yeni fikirler üretilmesine destek olmaktır. 5) Konya Sanayi Odası Üyesi KOBİ'lerin Rekabet Güçlerinin Arttırılması İçin Kurumsal Bir Yapının Oluşturulması ve Pilot Eğitimlerin Verilmesi Projesi: Aralık 2006 tarihinde uygulamaya konulan proje, Avrupa Birliği Kalkınma Programı tarafından desteklenmiştir. Bu proje ile istihdamın artırılması, ekonomik kalkınmaya ve ihracata katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Eğitim sonucunda Sanayi Odası bünyesinde eğitim birimi oluşturulmuş ve 1164 firma temsilcisi çeşitli konularda eğitim almıştır. Konya daki sanayi kuruluşlarının rekabet güçlerinin geliştirilmesi için çalışmalar yürüten KSO, TOBB tarafından yürütülmekte olan vedanışmanlığını TEPAV ın gerçekleştirdiği Makine Sektörü nde Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi nin Konya aşamasında yararlanıcı kuruluş olmuştur. İhtiyaç analizi yapılan firmalar için çıkarılan URGE yol haritasının koordinasyon görevini, yine KSO yürütecektir. 21

23 Konya nın Dış Ticareti Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Konya, Türkiye nin dış ticaretinde her geçen yıl daha da önemli bir il haline gelmektedir yıllarını kapsayan ihracat verilerine göre, Konya 2005 yılında 0,5 milyar doların altında olan ihracatını, 2013 yılında 1,3 milyar dolara yükseltmiştir. Ancak Türkiye nin geneliyle kıyaslandığında, Konya, Türkiye nin toplam ihracatı içindeki payını çok fazla artıramamıştır yılında yüzde 0,6 olan ihracat payı, 2013 yılında yüzde 0,9 düzeyine çıkmıştır. İlin ihracat yaptığı ülkeler arasında en üst sırada Irak bulunmaktadır. Irak a yapılan ihracatın Konya nın toplam ihracatından aldığı pay yaklaşık yüzde 19 dur. Irak ı yüzde 6 ile ve yüzde 4 ile Rusya takip etmektedir. İran, Suudi Arabistan ve Libya da ilin ihracatında önemli yere sahip diğer ülkeler arasında yer almaktadır. Aynı dönemdeki ithalat 5 verileri incelendiğinde, ithalatın ihracata göre biraz daha yavaş büyüdüğü görülmektedir yılında 0,4 milyar dolar olan ithalat, 2013 yılında 1,2 milyar dolara yükselmiştir. Benzer bir şekilde Türkiye nin toplam ithalatından aldığı pay da ihracat payına göre daha yavaş büyümüş ve 2005 yılında yüzde 0,4 olan ithalat payı, 2013 yılında ancak yüzde 0,5 e çıkabilmiştir. İthalat yapılan ülkeler arasında ise ilk sırada, Rusya ve bulunmaktadır. den yapılan ithalat Konya nın toplam ithalatının yüzde 16 sını oluşturmaktadır. İkinci en büyük ithalat partneri Rusya nın ise toplam ithalattan aldığı pay yüzde 14 tür., ve Güney Kore de ithalat yapılan diğer önemli ülkeler arasında yer almaktadır. Konya, 2008 yılından bu yana dış ticaret fazlası vermektedir yılında, küresel krizin de etkisiyle dış ticaret hacmi yaklaşık yüzde 20 oranında küçülse de, 2010 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 35 büyüyerek, 2008 seviyesinin de üzerinde çıkmıştır. Uluslararası Standart Sanayi Sınıflaması, tek haneli sektör verileri Konya nın dış ticaretinin önemli bir kısmının imalat sanayinden oluştuğunu göstermektedir. İmalat sanayinin toplam dış ticaret içindeki payı yaklaşık yüzde 85 tir. Tarım ve ormancılık ise ilin dış ticaretinde önemli olan ikinci sektör olup, Konya nın toplam dış ticaret hacmi içinde yüzde 13 lük paya sahiptir. İki haneli sektör verilerine bakıldığında ise ilin ihracatının önemli bölümünün makine ve mekanik cihazlar ile motorlu kara taşıtları aksam ve parçaları üretimi yapan firmalar tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir. Gıda ürünleri ihracatı da ilin ihracatında öne çıkan diğer sektörlerdendir 6. İthalat verilerine bakıldığında ise ihracatta olduğu gibi makine ve teçhizat sektörünün öne çıktığı görülmektedir. Kimyasal madde ve ürünler ile tarım ve hayvancılık sektörleri de Konya da ithalatın yoğun bir şekilde yapıldığı sektörler arasındadır (Şekil 6: KONYA'NIN DIŞ TİCARETİNDEKİ TEMEL BÜYÜKLÜKLER). 5 TÜİK in açıkladığı il bazında dış ticaret verileri, ilde üretilip yurt dışına satılan ürünlerin ve ildeki üreticilerin gerçekleştirdikleri ithalatı tam olarak doğru yansıtmayabilir. Bunun nedeni TÜİK in dış ticaret verilerini gümrüklerden toplamasıdır. Konya daki bir üretici ihracatını dışındaki bir gümrük üzerinden gerçekleştirdiğinde, söz konusu ihracat ilgili gümrüğün bulunduğu ilin hesabına kaydedilmektedir. Benzer şekilde Konya daki bir üretici Konya dışındaki bir gümrük üzerinden ithalat yaptığında, söz konusu ithalat ilgili gümrüğün bulunduğu ilin hesabına kaydedilmektedir. Bu raporda Konya nın dış ticareti olarak verilen büyüklükler ildeki üreticilerin bir bölümünün dış ticaretini içermeyebileceği gibi Konya gümrüğünü kullanan diğer illerdeki birey ya da kurumların dış ticaretlerini içerebilir. 6 Dış ticaret verileri gümrük kapılarından toplanmakta ve TÜİK tarafından yayınlanmaktadır. 22

24 Şekil 6: Konya'nın dış ticaretindeki temel büyüklükler Kaynak: TÜİK, TEPAV Hesaplamaları Konya Makine Sektörü ve Sektörün Dış Ticareti Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nin, Türkiye deki sanayi ve sanayi ticaret odaları tarafından firmaların talebi üzerine düzenlenen kapasite raporlarındaki bilgilerden oluşturulan Sanayi Veritabanı na göre, Türkiye de en çok sayıda makine üreticisinin olduğu il yaklaşık 8 bin firma ile İstanbul dur. İstanbul un ardından Ankara ve İzmir gelmektedir. Çalışan sayısı itibariyle incelendiğinde ise makine sektöründe çalışan sayısının en yüksek olduğu ilk üç il sırasıyla, İstanbul, Bursa ve İzmir dir. Konya da makine üreticilerinin en çok olduğu ilk 5 il arasında yer almaktadır. SGK kayıtlarına göre ilde kayıtlı makine firmasında, sigortalı çalışan bulunmaktadır. SGK tarafından tutulan bu kayıtlar, firmaların ilk faaliyet alanlarına göre toplanmakta ve sadece sigortalı çalışanları kapsamaktadır. Konya da bulunan ve SGK kayıtlarına göre belirlenmiş makine üreticisi firmanın önemli bir kısmı tornacılık ve tesviyecilik ile tarım makineleri alt sektörlerinde faaliyet göstermektedir (Şekil 7: İLLER 23

25 İTİBARİYLE MAKİNE ÜRETİCİSİ SAYILARI VE KONYA'DAKİ MAKİNE ALT SEKTÖRLERİ). Şekil 7: İller itibariyle makine üreticisi sayıları ve Konya'daki makine alt sektörleri Kaynak: Sosyal Güvenlik Kurumu- Kayıtlı İstihdam İstatistikleri döneminde Konya daki makine sektörünün 7 ihracatı, ilin genel ihracat yapısına benzer bir seyir izlemiştir yılında küresel krizin etkisiyle yaklaşık 5 milyon dolar azalmış, ancak 2010 yılında yaklaşık 18 milyon dolar artarak 2008 yılı seviyesinin üzerine çıkmıştır. Ancak yine de ilin sektördeki ihracatının, Türkiye nin makine sektöründeki toplam ihracatından aldığı pay, 2009 yılında bir önceki yıla göre artmıştır. Bu da Konya nın makine sektöründe, küresel kriz ortamında Türkiye nin geneline kıyasla daha iyi bir performans sergilediğini göstermektedir. Sektörün, Konya nın toplam ihracatı içindeki payı 2005 yılında yüzde 34 seviyesinde iken, sonraki yıllarda dalgalı bir seyir izlemiş ve 2011 yılında yüzde 27 ile dönemin en düşük seviyesini görmüştür yılından sonra artış eğilimine girmiş olsa da, 2005 yılındaki seviyesini henüz yakalayamamıştır. Makine sektöründeki ihracat her geçen yıl artsa da, Konya nın toplam ihracatı içindeki payının döneminde yüzde 4 puan küçülmesi, ilin diğer sektörlerdeki performansının makine sektörüne kıyasla daha olumlu bir tablo ortaya koyduğu anlamına gelmektedir (Şekil 8: KONYA'NIN MAKİNE SEKTÖRÜ İHRACATI VE İTHALATI). İlin, döneminde makine sektöründeki ithalat yapısı, ihracat yapısının aksine hem Türkiye nin makine ithalatı içindeki hem de Konya nın toplam ithalatı içindeki payını artırmıştır. Türkiye nin makine sektörüne ilişkin toplam ithalatındaki payı dalgalı bir seyir izlemekle birlikte, 2005 yılında yüzde 0,3 seviyesinden, 2013 yılında yüzde 0,7 seviyesine yükselmiştir. Benzer şekilde, sektörün 7 Makine sektörüne ilişkin dış ticaret hesaplamalarında 84 ve 85 kodlu HS2 (Fasıl) verilerinin toplamı alınmıştır. 24

26 Konya nın toplam ithalatından aldığı pay da döneminde artmış ve 2005 yılında yüzde 21 iken, 2013 yılında yüzde 26 olarak gerçekleşmiştir (Şekil 8: KONYA'NIN MAKİNE SEKTÖRÜ İHRACATI VE İTHALATI). İhracat ve ithalat verileri birlikte değerlendirildiğinde, ilin dış ticaret hacminin yaklaşık yüzde 30 unu makine sektörünün oluşturduğu görülmektedir. Dolayısıyla makine sektörünün Konya nın dış ticaret hacminde önemli bir yere sahip olduğu söylenebilir. Şekil 8: Konya'nın makine sektörü ihracatı ve ithalatı Kaynak: TÜİK, TEPAV Hesaplamaları Konya da Tarım Sektörü 25

27 TR52 Bölgesi hektar yüzölçümü ile Türkiye nin yüzde 6,3 ünü ve hektar tarım alanı ile de Türkiye tarım alanlarının yüzde 9 unu oluşturmaktadır (Tablo 2: TARIM ALANI KULLANIMI (HEKTAR)). Tarım alanlarının büyüklüğü, bölgenin, Türkiye nin en önemli tarım potansiyeline sahip bölgelerinden biri olmasını sağlamaktadır. Dolayısıyla, tarım sektörünün TR52 Bölgesi nin en önemli sektörlerinden biri olduğunu söylemek yerinde olacaktır. Tarımın gayri safi katma değer içindeki payı ve tarımsal istihdam oranı 2004 yılına kıyasla azalmakla birlikte, sektör tamamıyla ithal edilebilecek mallardan oluşmadığı için gelecekte de önemli olmaya devam edecektir (Şekil 9: TR52 BÖLGESİ'NDE TARIM SEKTÖRÜNÜN BRÜT KATMA DEĞERİ VE TARIMSAL İSTİHDAM). Şekil 9: TR52 Bölgesi'nde tarım sektörünün brüt katma değeri ve tarımsal istihdam Kaynak: TÜİK Konya ili, tarım alanlarının kullanımı itibariyle değerlendirildiğinde, 2007 yılında Türkiye nin yüzde 9,6 sını oluşturan işlenen tarım alanlarının, 2012 yılında yüzde 9 a düştüğü görülmektedir. İşlenen tarım alanları içinde ekilen alan payı döneminde ılımlı bir artış sergileyerek, yüzde 60 tan yüzde 26

28 62 ye çıkmıştır. Konya da ekilen alan büyüklüğünün, Türkiye deki toplam ekilen alan büyüklüğüne oranı ise yüzde 7,5 seviyesindedir. Tablo 2: Tarım alanı kullanımı (hektar) TR (Türkiye) Toplam işlenen tarım alanı ve uzun ömürlü bitkiler 24,887,394 24,505,223 24,294,681 24,394,205 23,613,762 23,794,965 Toplam işlenen tarım alanı 21,978,693 21,555,242 21,351,696 21,383,626 20,518,406 20,577,186 Ekilen 16,944,960 16,460,257 16,217,421 16,333,002 15,691,567 15,464,452 Nadas 4,218,947 4,259,190 4,322,963 4,249,026 4,017,197 4,286,137 Sebze bahçelerinin alanı 814, , , , , ,597 Toplam uzun ömürlü bitkiler 2,908,700 2,949,980 2,942,984 3,010,580 3,091,136 3,212,989 Diğer meyveler, içecek ve baharat bitkileri alanı 1,671,091 1,692,822 1,685,548 1,748,763 1,820,098 1,936,928 Bağ alanı 484, , , , , ,296 Zeytin ağaçlarının kapladığı alan753, , , , , ,765 Yem bitkileri alanı 1,601,022 1,588,746 1,483,527 1,461,454 1,510,344 1,956,455 TR521 (Konya) Toplam işlenen tarım alanı ve uzun ömürlü bitkiler 2,140,817 2,116,879 2,110,685 2,076,921 1,924,237 1,904,440 Toplam işlenen tarım alanı 2,104,519 2,082,780 2,070,597 2,041,157 1,885,177 1,865,683 Ekilen 1,264,293 1,192,120 1,187,396 1,217,431 1,253,891 1,169,243 Nadas 817, , , , , ,860 Sebze bahçelerinin alanı 22,949 23,005 21,301 17,242 18,058 19,580 Toplam uzun ömürlü bitkiler 36,298 34,099 40,089 35,764 38,988 38,676 Diğer meyveler, içecek ve baharat bitkileri alanı 23,296 25,062 26,714 25,717 29,082 28,758 Bağ alanı 13,002 9,037 13,375 10,047 9,906 9,918 Zeytin ağaçlarının kapladığı alan Yem bitkileri alanı 47,291 46,833 44,631 38,013 44,735 58,906 Kaynak: TÜİK Konya ilinin tarımsal ürün sıralamasına bakıldığında, 2012 yılı verilerine göre, şekerpancarının yaklaşık yüzde 39 luk pay ile toplam üretim içinde birinci sırada olduğu görülmektedir. Konya daki şekerpancarı üretimi, Türkiye nin toplam üretiminin yaklaşık yüzde 28 ini oluşturmaktadır. Konya da üretilen diğer önemli bitkisel ürünler ise sırasıyla; tahıl, buğday, arpa ve patatestir (Tablo 3: KONYA'DA BİTKİSEL ÜRETİM (2012)). Şekerpancarı, bitkisel üretim verimliliği açısından da il genelinde birinci sırada yer almaktadır. Şekerpancarından hektar başına elde edilen hasat 63 bin kg dır. Hektar başına 34 bin kg lık üretim ile patates ikinci sırada yer alırken, listenin üçüncü sırasındaki mısırın verimliliği hektar başına 8 bin kg dır. Bitkisel üretimde üst sıralarda yer alan ürünlerin yıllar içindeki değişimi ele alındığında patates üretiminde ciddi bir artışın gerçekleştiği dikkat çekmektedir yılında 134 bin ton olan patates üretimi, 2012 yılında 460 bin tona yükselerek yaklaşık yüzde 242 oranında artmıştır. Şekerpancarı 27

29 üretimi de 2009 yılından bu yana düşüş eğiliminde olmakla birlikte, yılları arasında yüzde 51 oranında artmış ve böylelikle 2012 yılında yaklaşık 4 milyon tonluk üretim miktarına ulaşılmıştır (Şekil 10: KONYA'DA BİTKİSEL ÜRETİM ( )). Tablo 3: Konya'da bitkisel üretim (2012) Üretim miktarı (ton) Toplam üretim içindeki payı (%) Toplam 10,654, Şekerpancarı 4,148, Toplam tahıl 2,626, Buğday 1,570, Arpa 706, Patates 460, Mısır (dane) 312, Meyveler (zeytin ve turunçgiller hariç) 226, Toplam yağlı tohumlar 219, Ayçiçeği 214, Kuru baklagiller 89, Üzüm 55, Çavdar 21, Kolza 2, Soya

30 Şekil 10: Konya'da bitkisel üretim ( ) Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Konya da sebze ve meyve üretimi döneminde yüzde 8,2 oranında artış göstermiştir. Sebze üretiminin yüzde 61 ini kök ve yumru sebzeler oluştururken, meyve üretiminin yüzde 70 i, diğer meyveler, taş çekirdekliler ve yumuşak çekirdekliler sınıfı altında yer alan meyvelerden oluşmaktadır (Tablo 4: KONYA'DA SEBZE VE MEYVE ÜRETİMİ (2012)). Konya daki sebze ve meyve üretiminin, Türkiye deki toplam üretimden aldığı pay ise yüzde 2 seviyesindedir. Tablo 4: Konya'da sebze ve meyve üretimi (2012) Kaynak: TÜİK Üretim miktarı (ton) Toplam üretim içindeki payı (%) Toplam sebze ve meyve üretimi 1,050, Toplam sebze üretimi 823, Kök ve yumru sebzeler 503, Meyvesi için yetiştirilen sebzeler 307, Diğer sebzeler (başka yerde sınıflandırılmamış sebzeler) 12, Toplam meyve üretimi 226, Üzüm 55, Diğer meyveler, taş çekirdekliler ve yumuşak çekirdekliler 158, Zeytin ve diğer sert kabuklular 7, Baharat bitkileri (işlenmemiş) 4,

31 Türkiye nin süt ve bal üretiminin yüzde 5 inin gerçekleştirildiği Konya da, süt ve bal üretimi yılları arasında yaklaşık yüzde 63 oranında artmıştır yılındaki yaklaşık 859 bin tonluk üretimin yüzde 90 ı inek sütüdür. Bal üretimi ise 911 ton ile Konya da binde 1 e denk gelen bir orana sahip olmakla birlikte, ildeki bal üretimi, Türkiye deki bal üretiminin yüzde 1 ini oluşturmaktadır. Konya, geniş tarım arazilerine sahip olmakla birlikte sulama kabiliyetinin az olması tarımsal üretimi olumsuz yönde etkileyen bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın hazırladığı Konya İl Çevre Durumu-2011 raporuna göre Konya nın sulanabilir arazi varlığı hektar olup, mevcut su potansiyeline göre sulanabilir arazi ise hektardır. Köy hizmetleri, DSİ ve halk tarafından yapılan sulamalar sonucu toplam sulanan arazi, potansiyelin yaklaşık yüzde 70 ine denk gelmektedir. İldeki tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 72 si kuru tarım arazisi olarak kullanılmakta olup, geri kalanı da sulu tarım arazisidir. Konya nın tarımsal ürünlerdeki ihracat performansına bakıldığı zaman, hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri grubundaki ihracatın Konya nın toplam ihracatı içindeki payının yaklaşık yüzde 13 olduğu görülmektedir. Kuru meyve ve mamulleri, meyve ve sebze mamulleri, yaş meyve ve sebze ile zeytin ve zeytinyağı gruplarındaki ihracat ise, Konya nın toplam ihracatının yüzde 3 ünü oluşturmaktadır. SEKTÖR ANALİZİ Konya daki seçilmiş 7 odak makine sektörü 2012 yılı itibari ile toplam 880 milyon dolarlık ihracat hacmine sahiptir. Bu oran Türkiye de proje kapsamındaki 39 odak alt sektör toplam ihracatının yüzde 5 ini oluşturmaktadır. Sektörün 2000 yılında 168,5 milyar dolar olan dünya toplam ihracatı yıllık ortalama yüzde 2 büyüyerek 2012 yılında 186 milyar dolara ulaşmıştır. Sektörler toplu olarak değerlendirildiğinde ise dünyada,,, ve Japonya nın tüm sektörler genelinde küresel ticarette öncü ülkeler olduğu görülmektedir. Proje kapsamında yer alan firmaların faaliyet alanları aşağıdaki gibidir 8. Sıvı, tozları püskürtmeye, dağıtmaya mahsus mekanik cihazlar Tarla, bahçe tarımında, ormancılıkta kullanılan makine, cihazlar Hasat, harman, biçme; ürünleri ayırma, temizleme makine, cihazları Süt sağma, sütçülükte kullanılan makine ve cihazlar Tarım, ormancılık, kümes hayvancılığına mahsus makine, cihazlar Karıştırma, yoğurma, kırma öğütme homojenleştirme vb makineleri Transmisyon milleri, kranklar, yatak kovanları, dişliler, çarklar 8 Sektör analizlerinde HS (Harmonized System) sınıflama sistemi tarife 4 ayrımında kullanılmıştır. 30

32 Tarım makinelerinin alt sektörü olarak analiz ettiğimiz sıvı, tozları püskürtmeye dağıtmaya mahsus mekanik cihazları alt sektörü dünya ticaretinde 17 milyar dolarlık bir ihracat hacmine sahiptir yılı itibari ile bu alt sektör dünyadaki toplam makine ihracatının yaklaşık yüzde 1 ini yapmıştır. Sektördeki en büyük ihracatçılar, ve dir. son 5 yılda hızla yükselerek en büyük iki rakibini yakalamıştır. Türkiye son 5 yılda ihracatını 3 katına çıkarmasına rağmen halen oldukça düşük seviyededir ve yüksek oranda dış ticaret açığı vermektedir. Türkiye nin sektördeki düşük ihracatının en önemli nedeni doğru pazarlara odaklanamamasından kaynaklanmaktadır. Türkiye nin sektördeki en önemli ihracat pazarları Rusya İran, Irak ve Azerbaycan dır. En önemli ithalatçılar,, ve gibi pazarlarda ise hiç yer alamamaktadır. Tarla ve bahçe tarımında ormancılıkta kullanılan makine ve cihazları alt sektörü dünya ticaretinde 8 milyar dolarlık ihracat hacmine sahiptir. Küresel krizin yavaşlatıcı etkisinden kurtulan sektörün dünyadaki en önemli ihracatçıları, ve dır. ise yıllık ortalama yüzde 30 büyüme hızı ile ana ihracatçılara hızla yakınsamaktadır. Sektördeki ana ihracatçıların hiçbiri pazar paylarında daralma yaşamamıştır. Türkiye hacmi düşük de olsa dış ticaret fazlası vermektedir. Ancak en fazla ihracat yaptığı pazarlar yalnızca komşu ülkeleri ile sınırlı kalmıştır. Türkiye sektörde en fazla ihracatı Irak, Bulgaristan, Sudan ve Azerbaycan a yapmaktadır. Hasat, harman, biçme; ürünleri ayırma, temizleme makine, cihazları alt sektörü dünyada 20 milyar dolarlık bir ihracat hacmine sahiptir. Sektörün dünya toplam ihracatı kriz öncesi döneme göre yüzde 53 artmıştır. Sektörün dünyadaki en büyük ihracatçıları, ve Belçika dır. İthalatçıları ise ve Kanada dışında Avrupa ülkeleridir. Sektörde en hızlı pazar payını arttıran ülke dir. En büyük ihracatçılardan ise sadece pazar kaybı yaşamıştır. Türkiye sektörde yüksek oranda dış ticaret açığı vermektedir. İhracatı kriz öncesi seviyesinin üstüne çıkmasına rağmen 2009 yılından bu yana ithalatı da 2 kat artmıştır. Türkiye ihracatının yüzde 25 ini ve ya yapmaktadır ancak onun dışında ihracat yaptığı ülkeler komşu ülkelerle sınırlıdır. Türkiye dünyanın en büyük ithalatçılarından Rusya ve da ise yakın olmasına rağmen pazar payı elde edememiştir. Süt sağma, sütçülükte kullanılan makine ve cihazlar alt sektörü dünyada 1,8 milyar dolarlık küçük bir paya sahiptir. Sektörü dünya ihracatı halen kriz öncesi seviyesinin aşamamıştır. Sektörün en büyük ihracatçıları makine sektörünün de büyük ihracatçıları olan,, ve dır. Sektörde ihracatı en hızlı artan ülke ise İsrail dir. En büyük ihracatçı pazar payını arttırmayı sürdürürken, Danimarka ve gibi ülkeler pazar paylarını kaybetmektedirler ve 2009 yıllarında Türkiye nin ihracatı ithalatını karşılarken 2011 den bu yana sektör dış ticaret açığı vermektedir. Türkiye nin sektördeki ihracatı ise Ortadoğu ülkeleri ile sınırlı kalmıştır. Tarım, ormancılık, kümes hayvancılığına mahsus makine, cihazlar alt sektörü dünyada 7 milyar dolarlık ihracat hacmine sahiptir. Sektörün dünyadaki en büyük ihracatçıları, ve dir. Sektörde in hızlı yükselişine rağmen İspanya, ve da pazar paylarını önemli ölçüde arttırmaktadırlar. Sektörde en büyük daralma ise Finlandiya da yaşanmıştır. Türkiye 2010 yılı hariç sektörde dış ticaret fazlası vermiştir. En fazla dış ticaret fazlası verdiği yıl ise 2012 olmuştur. Türkiye nin sektördeki ihracatı 2007 yılından bu yana düzenli olarak artmaktadır. Türkiye ihracat fazlası vermesine rağmen halen sektörün küresel ihracatında önemli bir pay elde edememiştir. En fazla ihracat yaptığı ülkeler Azerbaycan, Irak ve Rusya dır. Rusya nın sektörde dünyanın en büyük ithalatçısı olması 31

33 Türkiye için büyük avantaj oluşturmaktadır ancak buna rağmen Türkiye halen, ve Kanada pazarın önemli pay elde edememiştir. Karıştırma, yoğurma, kırma öğütme homojenleştirme vb makineleri bir üst sektörü kendine özgü fonksiyonlu makine ve cihazları alt sektörü dünya ticaretinde 81 milyar dolarlık bir ihracat hacmine sahiptir yılı itibariyle bu alt sektörü, dünyadaki toplam makine ihracatının yaklaşık yüzde 4,6 sını yapmıştır. Rusya dışında Türkiye genellikle bölge ülkelerine yönelik bir ihracat stratejisi izlemektedir. Irak, Iran, Suudi Arabistan ve Azerbaycan gibi ülkeler önemli partner olabilmelerine rağmen Türkiye nin ihracat bu sektördeki ihracat sıçramasında etkili olabilecek ithalat potansiyeline sahip değildirler. Türkiye bu nedenle bu sektördeki hedef pazarını değiştirmeli dünyanın büyük ithalatçılarına yönelmelidir. Transmisyon milleri, kranklar, yatak kovanları, dişliler, çarkları alt sektörü dünyada 51 milyar dolarlık ihracat hacmine sahiptir. Sektördeki en büyük ihracatçılar, Japonya ve dir. ve Güney Kore ise son 5 yılda sektördeki pazar payların en fazla arttıran ülkelerdir. Sektördeki büyük Avrupa ülkeleri İtaya, Belçika ve ise pazar payında daralma yaşamıştır. Türkiye nin sektördeki ihracatı kriz sonrasında toparlanmasına rağmen halen ithalatının altındadır ve sektörde dış ticaret açığı vermektedir. Türkiye nin ana ihracat partnerleri ise Avrupa ülkeleri ve komşu ülkeleri arasında dağılmıştır. Türkiye nin ihracatında ve pazarından pay alabilmesi büyük önem taşımaktadır. 32

34 Tablo 5: Seçilmiş Makine Sektörlerinin Dünya Ticareti ( ) Dünya ticareti (Milyar $, 2012) En çok ihracat yapanlar (2012) İhracatını en çok arttıranlar ( ) En büyük ithalatçılar (2012) Sıvı, tozları püskürtmeye, dağıtmaya mahsus mekanik cihazlar 17,7 Japonya Meksika Tarla, bahçe tarımında, ormancılıkta kullanılan makine, cihazlar 8,1 Brezilya Hasat, harman, biçme; ürünleri ayırma, temizleme makine, cihazları 20 Belçika Polonya Brezilya Kanada Süt sağma, sütçülükte kullanılan makine ve cihazlar 1,8 İsrail Polonya Tarım, ormancılık, kümes hayvancılığına mahsus makine, cihazlar 7 İspanya Rusya Karıştırma, yoğurma, kırma öğütme homojenleştirme v.b. makineleri 81,3 Japonya Singapur G.Kore Güney Kore Transmisyon milleri, kranklar, yatak kovanları, dişliler, çarklar 51 Japonya G. Kore Kaynak: Comtrade Veritabanı, Tepav Hesaplamaları FİRMA YAPISI VE PERFORMANS ANALİZİ TEPAV Proje ekibi 6-7 Ocak 2013 tarihlerinde Konya ya bir çalışma ziyareti gerçekleştirmiştir. Söz konusu ziyaret kapsamında, projenin yararlanıcı kuruluşu olan Konya Sanayi Odası tarafından belirlenen 16 makine üreticisinin ihtiyaç analizi yapılmıştır. İhtiyaç analizi için gerekli olan veriler iki aşamada toplanmıştır. Birinci aşamada firmalardan temel performans göstergelerini proje ekibi ile paylaşmaları istenmiştir. İkinci aşamada ise firmaların performanslarının belirleyicilerini anlamak amacıyla firmalarla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Her bir firmanın üretim tesisinde, firmanın en üst düzeyde yetkilileriyle yaklaşık 2 şer saatlik görüşmeler yapılmıştır. Söz konusu görüşmeler, firmaların yapılarını anlamak ve rekabet güçlerini geliştirmek için nelere ihtiyaçlarının olduğunu tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Proje kapsamında görüşülen makine üreticilerinin ağırlıklı olarak yenilikçi veya takipçi KOBİ kategorisinden şirketler olduğu görülmektedir. Konya daki makine üreticileri büyüklük ve dönemindeki performansları itibariyle önemli ölçüde farklılaşmaktadırlar. Ar-Ge ve inovasyon, satış ve pazarlama ve üretim becerileri firmadan firmaya değişmektedir. Ancak, genel itibariyle değerlendirildiğinde projede yer alan firmaların yenilikçi veya takipçi KOBİ lerin sahip oldukları problemlerin, önemli bir bölümüyle karşı karşıya kaldıkları görülmektedir. Bu problemlerin neler olduğu ilerleyen bölümlerde etraflıca ele alınacaktır. T.C. Ekonomi Bakanlığı, UR-GE Tebliğ i kapsamında, 33

35 firmaların önümüzdeki 3 yıl boyunca gerçekleştirecekleri ortak faaliyetlere vereceği desteklerle, firmaların sorunlarının hafifletilmesine katkı sunmayı amaçlamaktadır. Konya dan projeye dâhil olan makine üreticileri genel olarak tarım makineleri sektörüne dâhil olmakla beraber oldukça geniş bir ürün yelpazesinde faaliyet göstermektedirler. Bu firmalar bir araya geldiklerinde bir tarım makineleri kümesinde olması gereken faaliyet kollarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadırlar. Tarım makinesi ve bu makinelerin parçalarının üretimi ve tarımsal sulama sistemlerinin kurulumu faaliyetleri projede yer alan firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Her ne kadar genel gruplandırmada tarım makineleri üretseler de projede yer alan 16 firmanın neredeyse tamamı farklı fonksiyonlara sahip makineler üretmektedirler. Bu ürünler arasında zirai ilaçlama makineleri, hasat, harman ve biçme makineleri, karıştırma makineleri ve tarım makinelerinde kullanılan pompa gibi parçalar bulunmaktadır. Normal şartlar altında birlikte hareket etmeyen bu firmaların, bu proje neticesinde, ortak bir dizi faaliyete başlaması, ortaya yeni sinerjilerin çıkmasına aracı olabilir. İhtiyaç analizi yapılan Konya daki makine üreticilerinin tamamı KOBİ lerden oluşmaktadır. Satış gelirleri büyüklüğü itibariyle değerlendirildiğinde, 16 firmadan 6 sı 1-5 milyon TL ciro aralığında satış gelirine, 3 firma milyon TL ve 2 şer firma ise 0-1 milyon TL, 5-10 milyon TL veya 15 milyon TL nin üzerinde ciroya sahiptir. Bu firmaların 2012 yılı ortalama ciro büyüklüğü yaklaşık 4,7 milyon TL olmuştur. Üçü hariç bütün firmalar 50 altında istihdama sahiptirler yılında bu firmalarda çalışanların ortalama sayısı yaklaşık 13 tür yılında projeye Konya dan dâhil olan firmaların 7 si ihracat yapmıştır. İhracat yapan firmalar arasında 2012 yılı ortalama ihracat büyüklüğü 880 bin doları tutarında gerçekleşmiştir (Şekil 11: FİRMALARIN TEMEL BÜYÜKLÜKLERİNE GÖRE DAĞILIMI (2012)). Bu veriler genel olarak değerlendirildiğinde Konya dan projeye katılan firmaların görece küçük boyutlu, düşük hacimlerde ve ihracatta süreklilik sağlama konusunda sıkıntılar yaşayan firmalar oldukları söylenebilir. 34

36 Şekil 11: Firmaların temel büyüklüklerine göre dağılımı (2012) 9 Konya dan projeye dâhil olan firmalar tarım makineleri kümesinin bir parçası olsalar da üretim biçimleri itibariyle farklılık göstermektedirler. Parça üreten firmalar seri üretim çalışabilirken diğerleri sadece sipariş usulü çalışmaktadır. Dolayısı ile bazı firmalar stok tutmakta, bazıları tutmamaktadır. Tarım makineleri üretiminde kullanılan parçaların üretimini yapan firmaların ağırlıklı olarak seri üretim yaptıkları görülmektedir. Sipariş usulü çalışan firmaların ürettikleri makinelerin boyut ve özellikleri müşterilerinin makineyi kullanacakları alanın yapısı ve büyüklüğüne göre talep değişmektedir. Bu firmalarda her yeni makinenin üretimi için ayrı bir projelendirme gerekmektedir. Firmaların tümünün üretimlerinin emek yoğun bir yapıda olduğu da bir diğer önemli tespittir. Çelik ve/ya saç ürünlerine şekil verilmesi dışındaki üretim aşamalarının tümünün emek yoğun bir biçimde yapıldığı belirtilmiştir. Emek yoğun bir üretim yapısına sahip bu işletmelerin tümünde CNC tezgâhlarının olduğu görülmüştür. İhtiyaç analizi yapılan firmaların müşteri portföyleri tarım sektöründe yoğunlaşmaktadır. Müşteriler arasında yerli ve yabancı tarım firmaları ve çiftçiler yer almaktadır. Bu sebeple projeye katılan firmalar satış yaptıkları pazarlardaki hava koşullarından yoğun olarak etkilenmektedirler. Örneğin, tarımsal üretimin kuraklık benzeri sebeplerle düşük olduğu zamanlarda satışlar da bundan olumsuz etkilenmektedir. Firmalar, bu tür dalgalanmaların önüne geçmek için pazar çeşitlenmesine giderek, 9 Karşılaştırmalara verilen veri formunu dolduran firmalar dâhil edilmiştir. 35

37 özellikle de Türkiye de hava koşullarının tarımsal üretim için elverişli olmadığı yıllarda, yurt dışı pazarlara açılmaya gayret göstermektedirler. Kamunun görece önemsiz bir müşteri olduğu bu sektörde firmaların tamamı özel sektöre satış yapmaktadır. Sektör için kamunun müşteri olarak bir önemi olmasa da sektördeki üreticilerin faaliyetlerini etkileyen en önemli unsur kamu politikalarıdır. Özellikle tarımsal desteklemelerin türü ve miktarı sektördeki üreticiler için son derece kritiktir. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı nın çiftçilere makine ve ekipman yenileme için verdiği destekler, sektördeki üreticilerin gelir akımlarında önemli bir yer tutmaktadır. Sektördeki çoğu üretici, makine satışlarında çiftçilerin destek başvuruşu yapmalarına yardımcı olmaktadır. Tarımsal desteklerdeki belirsizlikler, tarımsal makine üreticilerinin üretim planlaması yapmalarını güçleştirmektedir. Konya daki 16 makine üreticisinin tamamı son derece yoğun bir rekabet baskısıyla karşı karşıyadırlar. Projeye dâhil olan firmalarının hiçbirinin faaliyet gösterdikleri pazarlarda fiyat belirleme gücü bulunmamaktadır. Gerek yurt içindeki diğer üreticiler gerekse ithalatta serbestlik nedeniyle yurt dışındaki üreticilerle yoğun bir rekabet durumu söz konusudur. Yurt içindeki rakipler Orta Anadolu ve Ege bölgesindeki şehirlerde yer almaktadırlar. Yabancı firmalar, yurt içinde yoğun bir rekabet kaynağı oluşturmamaktadır. Yurt dışındaki pazarlarda rekabetin ise gerek yerli firmalardan, gerek, ve İspanya dan geldiği firma görüşmelerinde sıklıkla dile getirilmiştir. Rakipler arasında bulunan gelişmiş ülkelere ek olarak, İran ve Pakistan gibi ucuz işgücüne sahip ülkelerin de önemli birer rakip olmaya başladığı firmaların büyük bir bölümü tarafından dile getirilmiştir. Ucuz işgücüne sahip ülkelerdeki üreticiler tarafından üretilen makinelerin, projede yer alan firmaların ürettiği makinelerden çok daha düşük kaliteli olduğu dile getirilmiştir. Firmalarla yapılan görüşmelerde firma yetkililerine firmanın mevcut rekabet gücü düzeyini yurt içi ve yurt dışı rakiplerle karşılaştırmaları istenmiştir. Rekabet gücü, firma yetkililerine, pazar payını arttırma veya koruma, karlılık, verimlilik, teknolojik yeterlilik, yenilik kabiliyeti, marka bilinirliği, müşterilerin ve çalışanların memnuniyeti gibi unsurların bileşkesi olarak tanımlanmıştır. Bu doğrultuda, firma yetkilileri kendilerini yurt içi ve yurt dışındaki rakipleriyle karşılaştırdıklarında Şekil 12 deki durum ortaya çıkmıştır. Projede yer alanlar içerisinde, hem yurt içinde hem de dışarıda pazar lideri olduğunu belirten firma bulunmamaktadır. Firmaların tamamı yurt içindeki rakiplerle benzer ya da biraz daha yüksek bir rekabet gücüne sahip olduklarını belirtmişlerdir. Yurt dışı rakiplerle karşılaştırıldığında ise projede yer alan firmaların önemli bir bölümü, rekabet güçlerinin mevcut düzeyinin, görece daha geride olduğunu söylemişlerdir. Projede yer alan firmalar içerisinde yurt dışındaki rakiplerinin ilerisinde olduğunu belirten firma bulunmamaktadır. Firma yetkilileri, Ar-Ge ve teknoloji üstünlükleri, markalaşmaya verdikleri önem, satış ve pazarlama kabiliyetlerinin ileri düzeyi, finansmana erişim imkânlarının daha bol olması gibi nedenlerle, yurt dışındaki rakiplerinin daha rekabetçi olabildiklerini belirtmişlerdir. Projede yer alan firmaların neredeyse tamamı Avrupa daki makine üreticilerini yurt dışında ana rakip olarak gördüklerini dile getirmişlerdir. 36

38 Şekil 12: Firmaların yerli ve yabancı rakiplerine kıyasla rekabet gücü durumları Firmaların, faaliyet gösterdikleri alt sektöre ve satış yaptıkları müşterilerin önceliklerine göre, rekabetçi olmaları için gerekli olan unsurlar farklılaşmaktadır. Projenin Konya aşamasına dâhil olan firmalar, yurt içi ve yurt dışı pazarlarda rekabetçi olmak için gerekli olan en öncelikli unsurun kalite olduğunu belirtmişlerdir. Tek başına kalitenin faaliyet gösterdikleri piyasalarda tutunmak için yeterli olmadığını belirten firma yetkilileri, önemli olanın yeni ürünler tasarlamak ve kalite fiyat dengesini müşterilerin beklentileri doğrultusunda kurmak olduğunu dile getirmişlerdir (Şekil 13: REKABETÇİLİĞİN BELİRLEYİCİLERİ VE YATIRIM ORTAMI KISITLARI ALGISI). Konya daki makine üreticileri, Avrupa daki rakipleriyle aralarındaki kalite farkını, daha düşük fiyatlara makine satarak kapatmaya çalışmaktadır. Avrupa daki makine üreticilerine ek olarak firmalar başta İran ve Pakistan olmak üzere Asya ülkeleri ile de rekabet etmektedirler. Bu ülkelerdeki rakiplerden fiyat olarak yukarıda kalsalar da daha kaliteli üretim yaparak fiyattan kaynaklanan rekabet dezavantajının etkisinden kurtulabilmektedirler. Fiyat ve kalitenin arkasından, zamanında teslimat, satış sonrası destek ve yenilikçilik, rekabet gücünün diğer önemli belirleyicileri arasındadır. Projeye dâhil olan firmalar, yurt dışı pazarlar söz konusu olduğunda, yenilikçiliği, yurt içinde olduğundan daha az önemli gördüklerini dile getirmişlerdir. Diğer illerdeki makine üreticilerinde daha az rastlanan bu durum, Konya dan projeye katılan firmaların yurtdışındaki müşterilerinin büyük ölçüde talebin daha düşük nitelikli olduğu Orta Doğu, Afrika ve Orta Asya ülkelerinden gelmesinden kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda Konya da yer alan firmaların daha sofistike talep yapısına sahip AB ve gibi pazarlara ihracat yapabilmesi gereğinin altı çizilmelidir. 37

39 Firma yöneticilerinin yatırım ortamına yönelik algıları, firma yetkilileriyle yapılan görüşmeler sırasında etraflıca değerlendirilmiştir. Firmadan firmaya yatırım ortamı engellerine yönelik algı önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Görüşülen firmaların tümünde Türkiye nin genelinde olduğu gibi nitelikli işgücü bulmakta karşılaşılan problemler en kısıtlayıcı yatırım ortamı engeli olarak dile getirilmiştir. Nitelikli işgücünün arkasından sektörde kayıt dışı çalışan firmalardan gelen rekabet önemli bir yatırım ortamı engeli olarak belirtilmiştir. Altyapı, hammadde ve girdilere erişim ve lojistik imkânlarında ciddi bir aksaklık yaşanmadığı da görüşülen firma yetkililerinin ortak görüşü olarak dile getirilmiştir (Şekil 13: REKABETÇİLİĞİN BELİRLEYİCİLERİ VE YATIRIM ORTAMI KISITLARI ALGISI). Şekil 13: Rekabetçiliğin belirleyicileri ve yatırım ortamı kısıtları algısı Firmaların dönemindeki ihracat performansları önemli ölçüde farklılaşmaktadır döneminde ortalama ihracat artış hızı yüzde 169 olarak gerçekleşmiştir. 8 firma 2012 yılında ihracat yapmamıştır. 3 firma, 2012 senesinde ihracat yapmayı bırakmıştır. İhracat artış hızı, ortalamada ciro artış hızının üstündedir. İhracatın toplam satış gelirleri içindeki payı, 2012 yılında ortalama yüzde 11,8 civarında gerçekleşmiştir. Projedeki firmaların en fazla ihracata yönelik çalışanı üretiminin yüzde 98 ini ihraç etmektedir yılında hiç ihracat yapmayan ya da ihracatın toplam satışlar içindeki payının yüzde 10 un altında olduğu firma sayısı ise 12 dir. Geri kalan 4 firmanın değişen nispetlerde olmakla birlikte ihracat kapasitesine sahip olduğunu söylemek mümkündür. Projeye dâhil olan firmaların net satış gelirleri artış hızının döneminde yukarı yönlü bir seyir izlediğini söylemek mümkündür. Türkiye, 2008 yılında küresel ekonominin önemli bir bölümünü etkisi 38

40 altına alan ekonomik krizden oldukça sert bir biçimde etkilenmiştir. Türkiye ekonomisi 2009 yılında yüzde 4,5 oranında küçülmüştür ve sonrasında ise küresel ekonomik krizin neden olduğu büyüme kayıpları önemli ölçüde telafi edilmiştir. Türkiye ekonomisi 2010 yılında yüzde 9,2, 2011 yılında yüzde 8,8, 2012 yılında ise yüzde 2,2 oranında büyümüştür. Büyümeye özel kesim tüketim ve yatırım harcamaları kaynaklık etmiştir. Özel sektör yatırım harcamalarındaki artış Konya dan projeye dâhil olan firmalara da olumlu yansımıştır. Özel sektör yatırım harcamalarının yanı sıra, TR52 Bölgesi nde tarım sektöründeki ekonomik faaliyetlerin gayri safi katma değere katkısının 2010 yılından sonra yaklaşık 3 yüzde puan artması da Konya firmalarının satış performansları üzerinde olumlu bir etki yaratmıştır döneminde projede yer alan firmaların ortalama satış gelirleri artış hızı yüzde 121 olmuştur. 6 firmanın satış gelirleri artmasına rağmen karlılıklarının azalması dikkat çekicidir. Tablo 6: Firmaların temel performans göstergeleri FİRMA DEĞER ZİNCİRİ ANALİZİ Çalışmada, projede yer alan makine üreticilerinin faaliyetleri, değer zincirinin halkaları itibariyle analiz edilmektedir. Firmalar satışa hazır hale getirdikleri ürünlerini ortaya çıkarırken, birinci aşamada Ar-Ge ve ürün geliştirme faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Ar-Ge ve ürün geliştirme faaliyetleri, müşterilerin ihtiyaçlarına daha etkili bir biçimde cevap verebilmek ve firmanın pazar payını arttırmaları için özellikle de makine sektöründe kilit bir öneme sahiptir. Müşterilerin ihtiyaçlarına bağlı olarak ürünün tasarlanması ve projesinin çizilmesi bu aşamada gerçekleştirilmektedir. İkinci aşamada üretim 39

41 için gerekli olan hammadde ve ara mamullerin tedariki gelmektedir. Hammadde ve girdiler yurt içinden ve/ya yurt dışından tedarik edilmektedir. Proje tamamlandıktan ve hammadde ve girdi ihtiyaçları tedarik edildikten sonra sırada üretim vardır. Üretim aşamasından sonra ise ürünün pazara sunulması ve arkasından destek hizmetlerinin verilmesi bir diğer ifade ile satış, pazarlama ve servis aşaması bulunmaktadır. Şekil 14: Makine üreticilerinin değer zinciri analizi Ar-Ge ve ürün geliştirme Tedarik Üretim Satış, pazarlama ve servis Ar-Ge faaliyeti var mı? Kamu desteklerinden faydalanmış mı? Ar-Ge mühendisi istihdam ediyor mu? Ar-Ge faaliyetlerini müşterilerden gelen talep mi yönlendiriyor? Üniversite ile ortak Ar-Ge projesi yürütülmüş mü? İçeride ve dışarıda rakipler takip ediliyor mu? Müşterilerin değişen talepleri değerlendiriliyor mu? Girdi tedarikinde herhangi bir sorun yaşanıyor mu? Az sayıda tedarikçiye bağımlı olunan girdiler var mı? Katma değerin yüksek olduğu komponentler dışarıdan mı alınıyor? Üretimde çalışanların nitelikleri ne durumda? Üretime dönük hedefler belirleniyor mu? Çalışanların niteliğini iyileştirmeye dönük bir strateji var mı? Çalışanların verimliliği ölçülüyor mu? Ürün bazında maliyet değerlendirmesi yapılıyor mu? Bunun için bir sistem var mı? Pazar araştırması yaptırılıyor mu? Yurtdışı fuarlara katılım var mı? Dış ticaret yayınları takip ediliyor mu? Ayrı bir pazarlama birimi var mı? Pazarlama işiyle ilgilenen personelin yabancı dil bilgisi yeterli mi? Satış sonrası destek ne şekilde veriliyor? Makine üreticilerinin kategorilere ayırıp her bir kategorideki işletmelerin özelliklerine önceki bölümlerde değinilmişti. Küresel liderler kategorisindeki işletmelerin makine üretim değer zincirinin tüm halkalarında diğer kategorilerdeki işletmelerden daha kuvvetli olduğu belirtilmişti. Küresel liderler kategorisi makine üreticilerinin ulaşabileceği son nokta olarak değerlendirilebilir. Küresel liderlerden önceki kategori ise hızlı yükselenler kategorisidir. Hızlı yükselenlerden sonraysa sırasıyla fason üreticiler, yenilikçi KOBİ ler ve en son olarak da takipçi KOBİ ler gelmektedir. Konya dan projeye dâhil olan firmaların yenilikçi veya takipçi KOBİ grubuna dâhil oldukları göz önünde bulundurulduğunda, bu firmaların rekabet güçlerinde yapılacak iyileştirmelerin bu firmaları hızlı yükselenler kategorisine yaklaştırması hedeflenmelidir. Projede yer alan 16 firmanın makine üretim değer zincirinin halkalarındaki mevcut durumları aşağıda ele alınmaktadır. Bu firmaların bulundukları kategoriden bir üst seviyeye çıkabilmeleri için yapılması gereken iyileştirmeler değer zincirinin aşamaları incelenirken ortaya çıkmaktadır. 40

42 Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) ve ürün geliştirme aşamasındaki mevcut durum Ar-Ge, bir firmanın yeni bir ürün veya üretim metodu geliştirme amacıyla yaptığı faaliyetlerin tümüne denmektedir. Ar-Ge ye yatırım yapmak firmaların büyüme potansiyellerini arttırmada önemli bir rol oynamaktadır. Özel sektörün Ar-Ge yatırımlarının temel amacı ticari fayda sağlamak ve firmanın rekabet gücünü arttırmaktır. Makine sektöründe, küresel liderler kategorisindeki işletmeler, müşterilerin bile farkında olmadığı ihtiyaçları giderecek yeni teknolojiler geliştirebilmektedirler. Bunun dışındaki kategorilerde yer alan işletmelerin ise ağırlıklı olarak müşterilerin ihtiyaçlarına cevap vermek ve verimlilik ve karlılıklarını arttırmak amacıyla Ar-Ge yaptıkları bilinmektedir. Başarılı Ar-Ge çalışmaları neticesinde, sanayide bir ürünün üretim zaman ve maliyetini düşürebilen makineleri pazara sürebilen firmalar pazar paylarını arttırmaktadır. Makine sektöründe faaliyet gösteren ve küresel liderler kategorisindeki işletmeler, Ar-Ge ye daha çok kaynak ayırmakla beraber, Ar-Ge faaliyetlerinin sadece bu kategorideki işletmeler tarafından gerçekleştirildiğini söylemek doğru değildir. Hızlı yükselenler, yenilikçi KOBİ ler ve takipçi KOBİ kategorisindeki işletmelerin de Ar-Ge ye değişen nispetlerde önem verdikleri görülmektedir. Özellikle ve da sektördeki yeniliklerin büyük bir kısmını KOBİ ler gerçekleştirmektedir. KOBİ ler kimi zaman müşterileriyle, araştırma kuruluşlarıyla veya birbirleriyle işbirliğine girerek kaynaklarını paylaşmaktadır. Ağırlıklı olarak KOBİ lerden oluşan ülkemiz makine sektöründeki firmaların da Ar-Ge faaliyetinde bulunması bu sebeple oldukça önemlidir. Ar-Ge den farklı olarak ürün geliştirme, yeni yöntem ve teknolojilerin geliştirilmesi değil, var olan metot ve teknolojilerin farklı bir şekilde düzenlenerek kullanılmasıdır. Sektördeki temel eğilimleri takip etmek, müşteri talebine göre üretilen makinelerin özelliklerini, boyutlarını, tasarımını değiştirmek suretiyle Ar-Ge yapmadan ürün geliştirmek mümkündür. Ürün geliştirme, özellikle siparişe dayalı üretim yapan firmalar için önemlidir. Buna ilaveten bir ürünün satıldığı ülkeye göre farklı olarak geliştirilmesi gerekebilmektedir. Örneğin AB ülkelerine ihraç edilen makinelerin tabi olduğu standartlar ile Ortadoğu ülkelerine ihraç edilenlerinki farklılık göstermekte, üreticiler de buna göre tasarımlarını değiştirmektedirler. Proje kapsamında yer alan firmaların neredeyse tamamı, tasarım kabiliyetlerinin mevcut düzeyini yeterli görmediklerini belirtmişlerdir. ve daki benzer ölçekli firmaların küresel rekabet güçlerinin kaynağından tasarım kabiliyetinin yer aldığını belirten firma yetkilileri, Türkiye nin de makine alt sektörlerinde öncü bir konuma kavuşması için tasarım anlamında ciddi mesafe alınması gerektiğini belirtmişlerdir. Konya da görüşülen firmaların tamamına yakını yenilik faaliyetlerinde bulunduklarını belirtmişlerdir. Üç firma ise herhangi bir yenilik faaliyeti gerçekleştirmediklerini belirtmişlerdir. Yenilik faaliyeti olan firmaların ağırlıklı olarak yeni ürün geliştirmek için gayret gösterdikleri tespit edilmiştir. Firmaların hiçbirinde sektörü dönüştürme hedefiyle gerçekleştirilen büyük ölçekli bir Ar-Ge aktivitesine rastlanmamıştır. Diğer firmalarda yapılan Ar-Ge nin yoğunluğu ve niteliği, firmadan firmaya değişiklik göstermektedir. Ar-Ge faaliyeti gerçekleştirdiğini beyan eden işletmeler arasında bazılarının yeni ürün geliştirebildikleri ve geliştirdikleri yeni ürünler için patent aldıkları görülmektedir (Tablo 7: FİRMALARIN TEMEL AR-GE GÖSTERGELERİ (2012)). En az Ar-Ge yapan firmalar için Ar-Ge 41

43 42 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu faaliyetleri, müşteri talepleri doğrultusunda ürünler üzerinde yapılan bazı küçük değişiklikleri ifade ederken, Ar-Ge ye en yüksek kaynağı ayıran beş firmada, piyasadaki en yeni ürünlerin mevcut olanaklar dâhilinde geliştirilip patentlendiği gözlenmiştir. Daha önceden piyasada bulunmayan orijinal ürünleri geliştirip piyasaya sunan firma bulunmamaktadır. Tarım makineleri alt sektörüne olan talep, diğer birçok makine alt sektörüne olan talepten daha düşük niteliktedir. Tarım makinelerinin kullanıcısı çiftçilerdir ve Türkiye de tarım sektöründe ciddi bir verimsizlik problemi bulunmaktadır. Tarımsal aktivitenin büyük bir çoğunluğu ücretsiz aile işçileri tarafından gerçekleştirilmektedir ve tarım sektöründe şirketleşme son derece sınırlıdır. Eğitim seviyesi ve iyi tarım ve verimlilik uygulamaları konusundaki bilinç eksiklikleri nedeniyle çiftçilerin tarım makineleri alt sektöründe dönüşüme neden olacak bir itici faktör olarak işlev görmesi mümkün olmamaktadır. Bu nedenle tarım makineleri üreticilerinin büyük çoğunluğu uzun yıllardır benzer ürünleri üretmektedir ve bu sektördeki Ar-Ge faaliyetleri diğer makine alt sektörlerinin birçoğunun gerisindedir. Tablo 7: Firmaların temel Ar-Ge göstergeleri (2012) Firma 1 Firma 2 AR-GE Harcamaların Pasif Toplam İçindeki Payı Yeni Geliştirilen Ürün veya Hizmet Firma 3 8% 9 Patent Sayısı veya Başvurusu Firma Firma 5 Firma Firma 7 8% 6 41 Firma 8 6% 1 Firma % 1 1 Firma 10 Firma 11 45% Firma 12 Firma 13 Firma 14 1 Firma 15 Firma 16 *veri paylaşımında bulunmayı kabul eden firmaların değerleri girilmiştir Firmaların, Türkiye de başta KOSGEB, TÜBİTAK ve Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı nın verdiği Ar-Ge desteklerinden faydalanma sıklıklarının düşük olduğu görülmektedir. Kamu Ar-Ge desteklerinden, 16 firma içinden, Ar-Ge performansı diğerlerine göre daha yüksek olan altı firmanın faydalanabildiği ancak diğer firmaların bu anlamda ciddi bir eksikliklerinin olduğu görülmektedir. Kamu kurumları arasında en yüksek Ar-Ge desteği veren kurum TÜBİTAK tır. TÜBİTAK desteklerinden faydalanmaya hak kazanan projelerin, diğer Ar-Ge projelerinden daha yüksek nitelikte olduğu

44 görülmektedir. Konya dan projeye dâhil olan firmalardan sadece 3 ünün TBİTAK desteklerinden faydalanmış olmaları, geri kalan 13 firmanın Ar-Ge faaliyetlerinin düşük nitelikte olduğunu göstermektedir. Ar-Ge desteklerinden faydalanmama nedenleri arasında bilgi eksikliği ve desteklerden faydalanmak için tamamlanması gereken bürokratik işlemlerin çokluğu gösterilmiştir. Ancak, Ar-Ge desteklerinden faydalanamamanın asıl nedeni, firmaların ciddi anlamda bir Ar-Ge faaliyetinin bulunmamasıdır. Görüşülen firmalardan dokuzu AR-GE için mühendis istihdam etmektedir. Ar-Ge mühendisi tam zamanlı olarak firmanın AR-GE laboratuarında çalışabildiği gibi, zamanını üretim, tasarım ve Ar-Ge arasında da bölüştürebilmektedir. Firmaların büyük çoğunluğu genel amaçlı mühendis istihdam etmektedir ve bu mühendislerin bir bölümü zamanların bir kısmını Ar-Ge faaliyetlerine ayırmaktadırlar. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının sahip olduğu AR-GE Merkezi tanımına 10 göre projeye dâhil olan firmaların hiçbiri Ar-Ge merkezine sahip değildir. Ar-Ge yaptığını belirten 13 firmadan dördü AR- GE faaliyetlerinde müşterilerle işbirliğinde bulunduğunu belirtmektedirler, fakat işbirliği düşük yoğunluktadır. Sadece iki firma, bugüne kadar üniversitelerle en az bir ortak AR-GE faaliyetlerinde bulunmuş olduğunu belirtmiştir. Ar-Ge faaliyetlerinde üniversitelerle işbirliğinin olmaması ya da sınırlı bir düzeyde kalmasının nedenlerinin belirlenebilmesi için kapsamlı çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Görüşülen firmaların altısının yakınının faydalı model veya patenti bulunmakta, birden fazla patente sahip olan üç firma bulunmaktadır. Bu durum, firmaların yenilik yapmadığı anlamına gelmemektedir, çünkü bazı firmalar patent almak için gereken zaman ve emeğin teknolojilerin hızlı değiştiği bu sektörde çabaya değmediğini düşünmekte, bazı firmalar ise patent almaları durumunda rakiplerinin kendi tasarımlarını kopyalayacağından endişe etmektedir. Bütün firmalar sektörlerindeki trendleri takip etmektedir. Bununla beraber, patent sahibi olan firmaların sektörlerindeki temel eğilimleri daha yakından takip ettikleri gözlemlenmektedir. 10 Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tanımına göre, şirketin içerisinde ayrı bir birim olarak örgütlenmiş Ar-Ge faaliyetlerinde bulunan ve en az elli tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimlere Ar-Ge denir. 43

45 Tablo 8: Değer zincirinin Ar-Ge aşamasında firmaların değerlendirilmesi 44

46 Tedarik aşamasındaki mevcut durum Makine sektörünün küresel bir tedarik zinciri bulunmaktadır. Makineler genel olarak yassı demir-çelik ürünleri, pnömatik sistemler, otomasyon sistemleri ve motorların bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. İnşaat demirinden farklı olan ve daha yüksek katma değere sahip yassı çelik ürünlerinin Türkiye de üretimi son yıllarda artmıştır. Dolayısıyla, ihtiyaç duyulan demir çelik ürünlerinin büyük bir bölümü yurt içinden tedarik edilebilmektedir. Buna karşılık elektronik teknolojilere dayanan ve ürünün katma değeri en yüksek parçası olan otomasyon ve diğer elektronik sistemler ağırlıklı olarak yurt dışından ithal edilmektedir. Bu konuda özellikle müşterilerin otomasyon, motor ve pnömatik sistemlerde tanıdıkları markaları görmek istemeleri rol oynamaktadır. Ancak, tarım makineleri alt sektöründe ileri teknoloji komponentlerin son derece sınırlı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu firmaların ürettikleri tarım makinelerinin büyük çoğunluğu mekaniktir ve traktörlere takılarak kullanılmaktadır. Konya dan projeye dâhil olan firmaların ürettikleri ortalama bir üründe dışarıdan tedarik ederek kullandıkları girdilerin makinenin toplam satış fiyatı içerisindeki payı firmadan firmaya farklılık göstermekle beraber firmalar ortalamada düşük oranda dışarıdan girdi kullanmaktadır. Üç firma, hiçbir ürününde komponent kullanmadığını belirtmiştir. Bu durum, sektör genelinde ürünlerin yapısı gereği fazla komponent kullanmamasından kaynaklanmaktadır. Komponent kullanan bütün firmalar, katma değeri yüksek olan komponentleri dışarıdan temin etmektedir. Komponentlerin toplam katma değer içindeki payı, bu firmalarda ortalama yüzde 10 civarındadır (Tablo 9: DIŞARIDAN SATIN ALINAN KOMPONENTLERİN MAKİNE SATIŞ FİYATINA ORANI (%)). Komponent üretimi ile makine üretimi birbirinden tamamen farklı iki faaliyet koludur. Makine üreticilerinin aynı zamanda komponent üretmelerini beklemek gerçekçi değildir. Makine üreticilerinin kullandıkları komponentlerin yurt içinde üretilmeye başlanması sanayinin katma değerinin arttırıp Türkiye nin cari açık probleminin azaltılmasına katkı sunacaktır. Tablo 9: Dışarıdan satın alınan komponentlerin makine satış fiyatına oranı (%) Komponent Değeri, % Firma 1 Firma 2 10 Firma 3 Firma 4 Firma 5 Firma 6 Firma 7 Firma 8 Firma 9 Firma 10 Firma 11 Firma Firma 13 Firma 14 Firma Firma

47 Projeye Konya dan katılan firmalar genel olarak girdi tedarikinde sorun yaşamamakla beraber dört firma orta derecede sorun yaşamaktadır. Bir firma, sorunun Konya da tedarikçi bulmamaktan, diğer üç firma da artan döviz fiyatlarının girdi fiyatlarına olumsuz etki etmesinden kaynaklandığını belirtmiştir. Bir firma hariç diğer tüm firmaların, girdi alımında az sayıda tedarikçiye bağımlı olmaktan kaynaklanan sorunları bulunmamaktadır. Bahsi geçen firma, bağımlı olduğu tedarikçisinin kimi zaman bu durumu kendine karşı bir koz olarak kullandığını belirtmiştir. Türkiye nin makine sektörüne yönelik stratejisini tasarlarken beraberinde elektronik ve yazılım sektörlerine yönelik de bir strateji tasarlaması gerekmektedir. 46

48 Tablo 10: Değer zincirini tedarik aşamasında firmaların değerlendirilmesi Üretim Projede yer alan firmalarda, sipariş usulü üretimin, seri üretime göre daha yaygın olduğu tespit edilmiştir. Üretim aşamasında makineler ve el emeği kullanılmakta, incelenen firmalarda genel olarak her iki yöntemden de yararlanıldığı görülmektedir. Dolayısıyla bu firmaların üretimlerini emek ya da makine yoğun olarak sınıflandırmak mümkün değildir. Makine sektörünün geneline dair bir başka özellik ise fabrikalardaki takımlarla çok sayıda farklı makinenin üretilebiliyor olmasıdır. Örneğin, savunma sanayinde kullanılan tezgâhların küçük değişiklikler yapılarak tıbbi cihaz üretiminde kullanılması mümkündür. Bu sebeple bir sektörde yaşanan daralma durumunda fabrika büyük çaplı yatırıma gerek kalmadan başka sektörler için makine üretimi yapacak şekilde dönüştürülebilmektedir. Bu esneklik avantajı özellikle sipariş usulü üretim yapanlar için geçerlidir. Üretimdeki en kritik unsur çalışanların beceri düzeyidir. Firmalar, genel olarak üretim hattında çalışan elemanlarının niteliklerinden kısmen memnundur ve eleman bulmakta sıkıntı çekmektedirler (Tablo 11: ÇALIŞANLARIN MEVCUT BECER DÜZEYİ ŞİRKETİN İHTİYAÇLARIYLA UYUMLU MU? ve Tablo 12: NİTELİKLİ PERSONEL BULMAKTA KARŞILAŞILAN SORUNLARIN DERECESİ). Bu durumda Konya da sadece il ve civarından elemanların istihdam edilmesi, büyük şehirlerden insanların Konya ya çalışmak için gelmemesinin etkisi vardır. Ayrıca Konya daki üniversitelerin Türkiye de en iyi üniversiteler arasında yer almaması (uluslararası sıralamalarda yer 47

49 bulacak kadar iyi olmaması) ve yükseköğretim mezunlarının toplam nüfusa oranının %10,1 ile Türkiye ortalamasının (%11,3) altında kalması, firmaların kalifiye personele erişimini kısıtlamaktadır. Tablo 11: Çalışanların mevcut becer düzeyi şirketin ihtiyaçlarıyla uyumlu mu? Sadece iki şirket çalışanlarını becerilerinden çok memnun olduğunu belirtirken geri kalan kesim çalışanlarının becerilerinden kısmen memnundur veya memnun değildir. Firmalar, Konya da nitelikli eleman bulmanın özellikle zor olduğunu, Kocaeli ve Bursa gibi sanayi şehirlerine nazaran kendi illerindeki yetenek havuzunun dar kaldığını belirtmekte, şehrin dışarıdan yetenek çekemediğini de vurgulamaktadır. Genel olarak ilde bulunan mesleki eğitim kurumlarından memnuniyet düzeyi orta ve ortanın altındadır. Tablo 12: Nitelikli personel bulmakta karşılaşılan sorunların derecesi 48

50 Değer zincirinin en kritik aşamalarından biri olan üretim aşamasındaki yetkinliklerin en temel belirleyicisi insan kaynağının niteliğidir. Sadece yedi firma çalışanlarının niteliklerini iyileştirmeye yönelik iş başı eğitim haricinde eğitim programları uyguladıklarını belirtirken iki firma çalışanlarına hiçbir düzenli eğitim vermemektedir. Sadece bir firmada sistematik bir eğitim programı bulunmaktadır. Bazı firmalarda mecburi iş güvenliği eğitiminin bile tam anlamıyla verilmediği dikkati çekmiştir. Çalışanlarının niteliklerini iyileştirmeye daha fazla kaynak ayıran firmaların çalışanlarının niteliklerinden daha memnun oldukları gözlemlenmekle beraber aradaki ilişki kuvvetli değildir. Çalışan temelli verimlilik ölçümü, genel olarak uygulanmamakta, sadece bir firma tarafından sistematik bir şekilde uygulanmaktadır. Konya daki firmalarda dikkat çeken bir eksiklik, maliyet muhasebesinin genel olarak yapılmamasıdır. Firmalar çalışanlarının verimliliklerini ölçemedikleri için bir ürünü üretmek için ne kadar emek harcadıklarını da bilememektedirler. Bu durum kaynak planlaması yapmayı da zorlaştırmaktadır. Sadece bir firma az gelişmiş yöntemlerle maliyet muhasebesi yapmakta olduğunu hiçbir firma detaylı maliyet muhasebesi yapmamaktadır. Firmaların tamamına yakını, ürün fiyatı belirlerken herhangi bir yönteme başvurmadığını belirtmiş, karar alırken piyasa koşulları ve önceki satışlara baktıklarını söylemiştir. Beş firma hariç bütün firmalar, üretim ve ihracata dönük hedefler belirlediklerini bildirmişlerdir. Bahsi geçen beş firma, tamamen sipariş bazlı üretim yaptıklarını ve siparişlerin ne yönde değişeceğini tahmin edemediklerini bildirmiştir. Bununla birlikte, hedef koyan firmalardan sadece üçü bu hedefleri detaylı çalışma yaparak belirlemektedir. Yılsonlarında bir sonraki yıla yönelik hedefler belirlenmekle birlikte söz konusu hedeflerin ne ölçüde gerçekçi olduğu bilinmemektedir. Belirlenen hedeflerden yüksek miktarda sapmaların olduğu şirket yetkilileri tarafından dile getirilmiştir. İstisna oluşturan üç şirket hariç yıllık hedefler, çoğunlukla şirketin ana ortaklarının temennilerinden meydana gelmektedir ve şirketin farklı birimleri arasında koordinasyonun sağlanarak hedef belirlenmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Buna ek olarak, belirlenen hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı takip edilmemekte ve çeyreklik ya da yarıyıllık değerlendirmeler yapılmamaktadır. Bu çerçevede değerlendirildiğinde, hedef belirlediğini belirten firmalarda bile aslında gerçek anlamda tutarlı ve ayakları yere basan hedeflerin belirlenmediğini söylemek mümkündür. 49

51 Tablo 13: Değer zincirinin üretim aşamasında firmaların değerlendirilmesi 50

52 Satış, Pazarlama ve Servis Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Makine sektörü, ticaretin küresel boyutta yapılabildiği, mesafelerin ihracata önemli engel teşkil etmediği bir sektördür. Sektörün, yüksek katma değerli ve siparişe dayalı yapısı nedeniyle lojistiğe olan bağımlılığı tekstil, demir-çelik gibi sektörlere nazaran daha düşüktür. Kalite fiyat dengesini tutturabilen makine üreticilerinin, satış, pazarlama ve servis kapasitelerini geliştirebilmeleri durumunda, dünyanın her yerine satış yapabilmeleri mümkündür. Makine sektöründe pazar bilgisi, dil kabiliyetleri, tanıtım gibi faktörlere ilaveten müşteri sadakati ve kalite algısı da çok önemlidir. Makine sektöründeki alıcılar üretim sürecini aksatmayacak dayanıklı, güvenilir ve bilinen marka makinelerin daha fazla para harcamaya değer olduğunu düşünmektedir. Bu bağlamda satış sonrası servis de müşterilerin kararlarını etkilemektedir. Konya da yer alan firmaların satış ve pazarlama kapasitelerini geliştirebilmeleri için oldukça geniş bir alan vardır. İkisi hariç firmaların geri kalanında satış ve pazarlama kabiliyetleri yetersiz durumdadır. Projede yer alan firmalardan sadece beşinde bir satış ve pazarlama birimi bulunmaktadır. Diğer firmalarda satış ve pazarlama işlemleri başka işlerden de sorumlu olan çalışanlar veya genel müdür ya da firma sahibinin bizatihi kendisi tarafından gerçekleştirilmektedir. Üç firmadan herhangi bir pazarlama fonksiyonu bulunmamaktadır. Şirketlerin yarısı pazar araştırması yapmamakta ve/ya bunun için bir danışmanla çalışmamaktadırlar. İki firma, kendi bünyelerinde araştırma yapmakta ve buna ilaveten danışmanlardan destek almaktadırlar. Beş firmada satış ve pazarlama elemanlarının yabancı dil seviyesi iyi düzeyindeyken, dört firma çalışanlarının yabancıl dil seviyelerinin orta olduğunu belirtmiştir. Geri kalan yedi firmada yabancı dil seviyesi yetersizdir. Bütün firmalar satış sonrası destek vermektedir. Firmalar servis için genel olarak teknik personellerini göndermektedir. Firmaların satış ve pazarlama anlamındaki eksiklikleri ihracat performansının zaman içindeki değişiminden de izlenebilmektedir. Konya dan projeye dâhil olan firmaların istikrarlı bir ihracat performansına sahip olmadıkları görülmektedir. Bazı yıllar ihracat yapılabilirken, diğer yıllarda ihracat yapılamamaktadır. Bunun temel nedeni dış pazarlama anlamında önemli eksikliklerin olmasıdır. Finansmana erişim ve nitelikli işgücündeki eksiklikler de ihracat performansını olumsuz etkilemektedir. Firmaların ihracat performanslarındaki düşüklüğün bir diğer temel nedeni, yurt dışındaki alıcıların doğrudan son kullanıcılar olmasıdır. Konya daki firmaların neredeyse hiçbiri yurt dışında bayiler üzerinden satış yapmamaktadır. Bayi ağının olmayışı ihracatta istikrarlı bir performans sergilenmesinin önündeki temel bir engel olarak öne çıkmaktadır. 51

53 Tablo 14: Satış, pazarlama ve servis değerlendirmesi 52

54 UR-GE YOL HARİTASI Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Bu çalışmada, projede yer alan Konya firmalarının rekabet güçlerinin artmasının önünde engel oluşturan unsurlar tespit edilmiştir. Söz konusu unsurların tespitinde bütüncül bir yaklaşım benimsenerek, firmaların bulundukları ilin durumu, faaliyet gösterdikleri alt sektörde öncü olan ülkelerle Türkiye nin karşılaştırmalı rekabet gücü ve firmaların yönetim yapıları incelenmiştir. Konya nın ya da daha genel anlamda Türkiye nin sosyoekonomik yapısından kaynaklanan aksaklıkların çözümü için önerilerin geliştirilmesi bu projenin kapsamı dışındadır. İhtiyaç analizinde, firmaların yapısından kaynaklanan aksaklıkların UR-GE kapsamında sağlanacak desteklerle giderilmesi hedeflenmektedir. İhtiyaç analizinde dile getirilen aksaklıklar ve bu aksaklıkları gidermek için gerçekleştirilmesi önerilen eylemler aşağıda sıralanmaktadır 11. Bundan sonraki üç yıl boyunca, T.C. Ekonomi Bakanlığı nın destekleriyle gerçekleştirecek faaliyetlerin stratejik hedefi, projede yer alan Konya firmalarının yenilikçi veya takipçi KOBİ statüsünden, hızlı yükselenler kategorisine sıçramalarına katkı sunacak şekilde tasarlanmalıdır. Bundan sonraki süreçte gerçekleştirilecek faaliyetler KSO tarafından koordine edilecektir. Değer zinciri çerçevesinde değerlendirildiğinde yenilikçi veya takipçi KOBİ ler ve hızlı yükselen işletmeler arasındaki temel farklılığın Ar-Ge ve ürün geliştirme, üretim ve satış ve pazarlama aşamalarında ortaya çıktığı bilinmektedir. Projeye Konya dan dâhil olan firmaların da Ar-Ge, üretim ve satış ve pazarlama aşamalarında önemli eksiklikleri olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu eksikliklerin giderilmesine katkı sunacak faaliyetler Şekil 15 de yer almaktadır Mart 2014 tarihinde projede yer alan firmaların, KSO nun, Ekonomi Bakanlığı nın ve TEPAV ın temsilcilerinin katılımıyla KSO da, ihtiyaç analizi sonuçlarının tartışıldığı bir toplantı gerçekleştirilmiştir. Söz konusu toplantıda proje kapsamında bundan sonraki üç yıl boyunca yapılacak eylemler kararlaştırılmıştır. 53

55 Şekil 15: UR-GE Faaliyetleri Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Eğitim KSO tarafından, ihtiyaç analizi yapılan firmaların katılımıyla düzenlenecek eğitim programı giderlerinin yüzde 75 e kadarı T.C. Ekonomi Bakanlığı tarafından UR-GE Tebliğ i kapsamında karşılanacaktır. İhtiyaç analizi yapılan firmaların dört temel alanda eğitime ihtiyaçları bulunmaktadır. 54 Bunlardan birincisi ve en çok tercih edileni aile şirketlerinde kurumsallaşma konusunda alınacak eğitimdir. Konya da yer alan katılımcı firmaların tamamı aile firmasıdır. Bu firmaların işletme yapısı ve kurumsal kültürü, büyük şehirlerde yer alan muadillerine nazaran bazı farklılıklar göstermektedir. Bu sebeple firmaların eğitimi Konya nın kültürel özelliklerini ve şirketlerdeki yönetim yapısını bilen eğitim kurumlarından alınmasında fayda bulunmaktadır. Firmaların önemli ölçüde iyileşme ihtiyacı olduğunu düşündükleri alanların başında süreç yönetimi gelmektedir. Bu amaçla, danışmanlık hizmeti ile beraber bu alanda bir eğitim programı düzenlenmesi gerekli bulunmuştur. Firmaların önemli bir bölümünde, dış ticaret operasyonları ve mevzuatı konuşunda eksiklikler tespit edilmiştir. Bu eksikliklerin giderilmesi için firmaların dış ticaretten sorumlu mensupları için bir eğitim programı düzenlenmesi uygun olacaktır. Bu program kapsamında dış ticarete genel bir girişe ilaveten muhasebe, teslimat, sözleşme, fiyatlandırma, B2B ilişkiler, kamu destekleri ve telif verme usulleri konusunda eğitim verilmesi faydalı olacaktır. Konya daki

56 firmaların dış ticarette karşılaştıkları bir sorun, ihracat pazarlarının riskli ülkelerden oluşmasıdır. Bu ülkelerde gönderilen malın tahsilâtında sorunlar yaşandığı, peşin satışların ise tercih edilmediği kimi firmalar tarafından dile getirilmiştir. Bu sorunu çözmek amacıyla Eximbank, Hermes gibi kuruluşlar ihracat sigortası yapan hizmeti sunsa da, bu hizmetlere başvuru süreci firmalar için bir zorluk teşkil etmektedir. Bu sebeple ihracat sigortası, Konya daki firmaların alacakları dış ticaret eğitimi müfredatının bir parçası olmalıdır. Danışmanlık KSO tarafından, ihtiyaç analizi yapılan firmaların toplu danışmanlık hizmeti giderlerinin yüzde 75 e kadarı T.C. Ekonomi Bakanlığı tarafından UR-GE Tebliğ i kapsamında karşılanacaktır. İhtiyaç analizi yapılan firmaların üç temel alanda danışmanlık hizmetine ihtiyaçları bulunmaktadır. Konya dan projeye dâhil olan firmaların tamamı aile işletmeleridir. Bu tip işletmelerde, firma sahibi ya da sahipleri, firmanın günlük işleyişinde ve uzun vadeli hedeflerinin belirlenmesinde tek yetkili isimdir. Bu yapıdaki şirketlerin büyümesi yönetilmelerini zorlaştırdığından kurumsallaşma ihtiyacı öne çıkmaktadır. Bu amaçla yapılacak olan kurumsallaşma danışmanlığının Konya daki kurumsal ve aile kültürüne hâkim, gerçekçi hedefler koyup onlara ulaşabilen ve tecrübeli bir danışmanlık firması tarafından yürütülmesi gerekmektedir. Firmaların alacakları süreç iyileştirme eğitimine ilaveten bu alandaki al başlıklarda ve genel anlamda süreç yönetimi danışmanlığı almaları verimliliklerine önemli katkı sağlayacaktır. Satın alma, üretim, satış, AR-GE, muhasebe ve performans ölçümü gibi ayrı alanlarda farklı firmalardan danışmanlık alınması mümkündür. Geçtiğimiz yıllarda hızlı bir kalkınma ve kentleşme sürecine giren Afrika ülkelerinin dünya genelinde tarımsal yatırımlardaki önemi artmıştır. Hızla mekanize olmakta olan Afrika tarım pazarına girmek konusunda firmalar oldukça istekli olsalar da, bu kıtanın pazar koşulları hakkındaki bilgileri sınırlıdır. Firmaların Afrika da hangi pazarları hedeflemeleri gerektiği ve bu pazarlarda hangi tür müşterilerle ne şekilde iletişim kurmaları gerektiği konusunda bir pazar araştırması ve ticari istihbarat danışmanlığı hizmeti almaları firmaların ihracat performanslarının iyileştirilmesi için gereklidir. Öncelikli pazar ve müşterilerin belirlenmesinin ardından yurt dışı pazarlama organizasyonlarının düzenlenmesi yerinde olacaktır. Uluslar arası kuruluşlar, sivil toplum örgütleri ve kalkınma işbirliği örgütleri (USAID, DFID, TIKA vb.) gelişmekte olan ülkelerde tarımsal kalkınmaya önemli miktarda kaynak ayırmaktadır. Bu kuruluşların hibe ve kredi programları kapsamında tarımsal makine alımı yapılmaktadır. Konya daki katılımcı firmaların bu programlara katılabilmek için yapmaları gerekenler (ihale başvurusu, standartlar, vs.) hakkında danışmanlık almaları faydalı olacaktır. Bu sayede firmalar daha önce faaliyet göstermedikleri pazarlara risksiz olarak girme yolu bulacaklardır. Konya dan projeye katılan firmalar aynı makine alt sektöründe üretim yapmaktadır ve büyük çoğunluğu halihazırda KONTARKÜM adını verdikleri bir kümenin parçasıdır. Bununla birlikte 55

57 firmalar görüşmelerde genel olarak ortak alım, pazar gezileri ve tanıtım gibi küme faaliyetlerinde bulunmadıklarını belirtmişlerdir. Bu sebepten dolayı firmaların küme yönetimi konusunda danışmanlık almalarında fayda olacaktır. Bu danışmanlık kapsamında firmalara küme yönetimi konusunda teknik danışmanlık, networking, performans izleme ve raporlama, tanıtım gibi alanlarda yardımcı olunabilir. Firmaların gidecekleri fuarlarda farklı alt sektörlerde de olsa kendilerini ortak olarak tanıtabilmeleri için bir tanıtım filmi broşürünün hazırlanması ve ilgili kentlerdeki yayın organlarına ilan verilmesi faydalı olacaktır. Bu amaçla tanıtım materyallerini ve ortak temayı hazırlayacak bir reklam firması ile temasa geçilmesinin gerekli olduğu düşünülmektedir. Başlangıç aşamasında küme faaliyeti olarak firmalar tarafından dile getirilen bir talep olan tarım ihtisas OSB si için bir fizibilite etüdü de yapılabilir. Yurt dışına açılma KSO nun ihtiyaç analizi yapılan firmaların katılımıyla düzenleyeceği yurt dışı pazarlama ve alım heyeti programları T.C. Ekonomi Bakanlığı tarafından UR-GE Tebliğ i kapsamında desteklenecektir. Her bir programın üst limiti 150 bin doları olacak şekilde yüzde 75 i bakanlık tarafından desteklenmektedir. Konya dan projeye dâhil olan 16 firmanın tamamı tarım makineleri sektöründe faaliyet gösterse de bu sektörün içinde 7 farklı makine alt sektöründe faaliyet göstermektedir. Bu nedenle firmaların tümünün bir arada, aynı fuara katılması mümkün olmakla birlikte alt sektörlere göre bölünmüş fuar alanında ortak stant açmaları mümkün değildir. Yurt dışı fuar katılım desteklerinden faydalanmak içinse firmaların bir arada hareket etmeleri zorunludur. Bu nedenle Konya daki firmaların, yurt içi (Konya, İstanbul) ve yurt dışı (EIMA, Agritechnica) fuarlarına katılırken ortak bir temaya sahip stantlar ile katılması, firmaların kendi bölümlerindeki stantlarına ilaveten fuarın uygun bir yerine bir küme tanıtım standı alması mümkündür. Firmalar, farklı alt sektörlerde faaliyet gösterseler de ticaret verilerine bakıldığında bütün sektörlerde ve nin hem en büyük pazarlar, hem de en önemli üreticiler arasında olduğu görülmektedir. Bu sebeple Konya daki firmaların bu iki ülkeye hem pazar gezisi amaçlı, hem de rakiplerini tanıma amaçlı geziler düzenlemesi mümkündür. Bu gezilerde firmaların elde edecekleri bağlantıları daha sonra Konya ya alım heyeti olarak çağırmaları mümkündür. 56

58 Tablo 15: UR-GE yol haritası takvimi ve temsili maliyetler 57

59 SONUÇ Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nin öncülüğünde yürütülmekte ve T.C. Ekonomi Bakanlığı nın Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Tebliğ i kapsamında desteklenmektedir. Projenin danışman kuruluşu TEPAV dır. Projenin gerçekleştirildiği illerdeki Sanayi veya Sanayi ve Ticaret Odaları, projede, yararlanıcı kuruluş olarak yer almaktadırlar. Projenin amacı, Türkiye nin 2023 yılı hedeflerini yakalamasında kritik bir rolü bulunan makine sektörünün yoğunlaştığı 7, her bir ilde faaliyet gösteren en az 10 makine üreticisinin rekabet gücünün mevcut düzeyini analiz etmek ve bu firmaların rekabet güçlerinin geliştirilmesinin önündeki engelleri tespit etmektir. Yapılan incelemeler neticesinde her bir il için, o ilden projeye dâhil olan firmaların rekabet gücü ihtiyaç analizi hazırlanacaktır. İl raporları, T.C. Ekonomi Bakanlığı nın, URGE Tebliğ i kapsamında, projede yer alan firmalara vereceği destekler konusunda, Bakanlığa yol gösterici olacaktır. Projenin Konya da yürütülen aşamasının sonuçlarını içeren bu raporda, Konya da faaliyet gösteren 16 makine üreticisi firmanın mevcut rekabet gücü düzeyi analiz edilmekte ve bu firmaların rekabet güçlerini geliştirebilmeleri için ihtiyaç duydukları unsurlar tespit edilmektedir. Projede yer alan firmalar, TEPAV proje ekibi tarafından gerçekleştirilen ihtiyaç analizi doğrultusunda, T.C. Ekonomi Bakanlığı nın URGE Tebliğ i kapsamında destekleneceklerdir. Konya daki 16 makine üreticisinin TEPAV tarafından yapılan ihtiyaç analizi neticesinde firmaların değer zincirinin halkalarındaki aksaklıklar tespit edilmiştir. Söz konusu eksikliklerin giderilmesi durumunda firmaların yenilikçi veya takipçi KOBİ statüsünden hızlı yükselenler kategorisine ulaşabilecekleri değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmada, firmaların eksikliklerinin giderilebilmesi için bundan sonraki 3 yılda gerçekleştirilmesi önerilen bir takım aktiviteler tasarlanmıştır. Bu aktiviteler, ihtiyaç analizi sonuçları doğrultusunda, 16 firmanın temsilcilerinin katılımıyla, 12 Mart 2014 te Konya Sanayi Odası nda gerçekleştirilen toplantıda netleştirilmiştir. Önümüzdeki 3 yıl boyunca gerçekleştirilecek aktivitelerin organizasyonu KSO tarafından yapılacaktır. KSO nun bu süreçte firmalarla yakın işbirliği içerisinde olmasında fayda bulunmaktadır. T.C. Ekonomi Bakanlığı nın destekleriyle, KSO organizasyonunda, önümüzdeki dönemde gerçekleştirilecek faaliyetlerin, firmaların bu raporda altı çizilen eksikliklerinin giderilmesine katkı sunmasını temenni ediyoruz. 58

60 EK-1: SEKTÖREL TİCARET ANALİZLERİ Ek 1.1: - Sıvı, tozları püskürtmeye, dağıtmaya mahsus mekanik cihazlar Sektörün dünya toplam ihracatı küresel krizle birlikte yüzde 24 daralmış ancak izleyen yıllarda sergilediği kademeli artış ile kriz öncesindeki seviyenin üzerine çıkabilmiştir. Böylelikle sektörün toplam ihracatı döneminde yüzde 24 lük bir artış yaşamıştır Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 59

61 Sektörün dünya toplam ihracatının yüzde 37 si ve tarafından gerçekleştirilmektedir. Bununla birlikte in döneminde ihracatını hızlı bir şekilde artırması, sektör ticaretindeki konumunu giderek belirginleştirdiği anlamına gelmektedir. En büyük 10 ihracatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) En büyük 10 ithalatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) , , , , , , ,6 Kanada 748 3,4 İngiltere 564 3,7 Rusya Japonya 499 7,5 Meksika 692 5, ,7 Brezilya İsviçre 367 0,6 İngiltere 519-2,3 Meksika 360 7, Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları CAGR: İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı Sektörün en büyük ihracatçısı olan nin ana ticaret partnerleri Kanada, Meksika ve dir döneminde ihracatta en hızlı artış düzeyini yakalayan ise, ihracatının yaklaşık dörtte birini ye yapmaktadır Kanada (18) Meksika (13) (10) Avusturalya Brezilya (4) (14) (9) Rusya Brezilya (24) Japonya (4) Tayland (4) Brezilya (4) (14) (12) Rusya Avusturya (4) 696 (24) (12) İngiltere Belçika (4) İngltere 564 Japonya 499 (11) (25) Tayland (14) İrlanda (11) Kore Birleşik Arap Emirlikleri Endonezya 470 (20) Rusya İspanya İsviçre 367 (28) Meksika 360 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları (92) Avusturalya (1) (1) Venezüella (1) Kolombiya (1) 60

62 Dünya Pazar Payı (%), 2012 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu döneminde ithalatını en çok artıran ülke konumundaki Brezilya nın ağırlıklı olarak, ve dan ithalat yaptığı görülmektedir., sektörün en büyük ithalatçısı olan nin pazarında önemli bir paya sahiptir., ithalatının yüzde 39 unu den gerçekleştirmektedir (39) Meksika (16) Kanada Japonya (31) Japonya (17) (16) Kore (10) Diğer Asya (4) (19) (15) İsviçre (10) (9) (9) 834 (33) (17) (10) Kanada 748 (63) (17) Meksika (4) (3) (2) Rusya 703 (25) (17) (15) (12) (4) Meksika 692 (64) (12) (3) Japonya (3) Brezilya 594 (29) (19) (15) Japonya İngiltere 519 (25) (18) (15) 470 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları (25) (17) Belçika (12,5) (10) İngiltere Avrupa ülkelerinin sektör paylarını korudukları, buna karşın in sergilediği başarılı ihracat performansı ile diğer ülkelerden ayrıştığı görülmektedir., ihracattaki pazar payını giderek artırmakta ve nin ticaret hacmine yakınsamaktadır İngltere 4 2 Japonya 0 İsviçre Meksika İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı (yüzde) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 61

63 Türkiye nin sektördeki dış ticareti 2009 yılından beri hızla artmaktadır. Ancak sektör ihracatının, Türkiye nin toplam ihracatı içindeki payının oldukça küçük olması ve ithalatın ihracata kıyasla yüksek bir seviyede seyretmesi, sektördeki dış ticaret açığının önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmasına neden olmaktadır. Türkiye nin sektördeki dış ticareti (2012, milyon doları ve %) ihracat ithalat Türkiye nin toplam makine dış ticareti içindeki payı (%) İhracat 0,4 0,4 0,5 0,5 0,5 0,6 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Türkiye nin sektördeki ihracatında öne çıkan ülkelerin ağırlıklı olarak komşu bölgelerde yer aldığı görülmektedir. Bu durum, Türkiye nin sektörün küresel liderlerinin bulunduğu pazarlarda kendini gösteremediği anlamına gelmektedir. Bununla birlikte sektöre yönelik talep önemli ölçüde ve den karşılanmaktadır. İhracatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ihracatın ülkelere göre dağılımı (%) İthalatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ithalatın ülkelere göre dağılımı (%) Rusya Federasyonu Irak Azerbaycan 6 10 İsrail İran Türkmenistan 2 4 Suudi Arabistan Suudi Arabistan Fas 2 3 İngiltere 8 4 Cezayir 2 3 İsviçre 6 4 Mısır 2 3 İspanya 5 3 Kaynak: BM COMTRADE, TUIK TEPAV Hesaplamaları Not: CAGR hesaplanma yöntemi 62

64 Ek 1.2: Tarla, bahçe tarımında, ormancılıkta kullanılan makine, cihazlar Sektörün dünya toplam ihracatı küresel krizde yüzde 26 lık bir kayba uğramıştır. Ancak izleyen yıllarda hızlı bir şekilde toparlanmış ve kriz öncesi seviyenin de üzerine çıkabilmiştir Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 63

65 ve, sektörün en büyük ihracatçılarıdır. Her iki ülke de döneminde ihracat pazar paylarını artırabilmiştir. Ancak, yüzde 30 luk büyüme hızı ile ihracatı en fazla artan ülke olmuştur., ithalatta da aynı büyüme performansını yakalamış ve ithalatı en hızlı artan ülke olmuştur. En büyük 10 ihracatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) En büyük 10 ithalatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) , , , , ,3 Kanada 574 8,2 Rusya 515 4, Kanada ,8 Ukrayna İsveç 321 9,1 İngiltere 285-2, ,6 Polonya Avusturya 210 8,6 Avusturya 204 9,1 Brezilya 208 9, Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları CAGR: İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı Sektörün en büyük ihracatçısı olan, ihracatının beşte birini ya yapmaktadır. İhracatında ne çıkan diğer ülkeler de ağırlıklı olarak Avrupa pazarlarıdır. İhracatını en hızlı artıran in ana ticaret partnerleri ise, Rusya ve Avustralya dır (21) Rusya (11) Ukrayna Polonya Avusturya Kanda (36) Ukrayna (11) Avustralya Brezilya Rusya 844 (17) (11) İngiltere Avusturya (4) Kanada 574 (78) Rusya Avustralya Lituanya Ukrayna (1) 572 (20) Ukrayna Rusya Japonya (4) 531 (20) Rusya Polonya İngiltere İspanya İsveç 321 Rusya (13) İngiltere (11) (9) Polonya 289 (17) (12) Belçika (12) (10) İsviçre Avusturya 210 (22) (18) Polonya (11) Çek Cumhuriyeti Romanya Brezilya 208 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Venezüella (16) Paraguay (14) (10) Bolivya (9) Güney Afrika 64

66 Dünya Pazar Payı (%), Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Dünyanın en büyük ithalatçısı olan, ithalatının yüzde 60 ını komşu ülkelerden gerçekleştirmektedir. İthalatı en fazla artan in ise ağırlıklı olarak sektörün ana ihracatçıları arasında yer almayan Japonya dan ithalat yaptığı görülmektedir Kanada (53) (14) Meksika (2) 653 (43) (19) Avusturya (4) İsveç (4) 522 (17) (16) Avusturya (10) (9) Polonya Rusya 515 (23) (16) (13) Ukrayna Kanada Kanada 477 (76) (3) (3) Kanada (3) Ukrayna 296 (44) (18) İngiltere 285 (28) İsveç (13) (9) Polonya 234 (32) (14) (11) Belçika İsveç Avusturya 204 (34) Çek Cumhuriyeti (17) Macaristan (17) (11) 186 Japonya (56) (9) (9) (9) Kore Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Sektörün küresel lideri konumunda olan, pazar payını ılımlı bir şekilde de olsa artırmaya devam etmektedir. Sektörün en büyük ihracatçıları arasında yer alan hiçbir ülkenin pazar payında negatif yönlü bir hareket gözlenmezken, in henüz çok küçük bir ticaret hacmine sahip olmakla birlikte pazar payını hızlı bir şekilde artırabildiği görülmektedir Kanada İsveç Brezilya Avusturya İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı (yüzde) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 65

67 Küresel kriz dönemi dahil olmak üzere, Türkiye nin sektörde dış ticaret fazlası verdiği görülmektedir. Ancak buna rağmen sektörün ihracatının, Türkiye nin toplam ihracatı içindeki payı oldukça küçüktür. İhracat, 2012 yılında dönemini en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Türkiye nin sektördeki dış ticareti (2012, milyon doları ve %) ihracat ithalat Türkiye nin toplam makine dış ticareti içindeki payı (%) İhracat 0,6 0,6 0,5 0,5 0,6 0,7 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Türkiye, sektördeki ihracatını ağırlıklı olarak komşu bölgelere yapmaktadır. Irak ve Bulgaristan, Türkiye nin ihracatında öne çıkan ülkelerdir. Sektördeki ithalatın yüzde 85 i ise ve den gelmektedir. İhracatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ihracatın ülkelere göre dağılımı (%) İthalatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ithalatın ülkelere göre dağılımı (%) Irak Bulgaristan Sudan ,2 Azerbaycan 5 6,6 1 2,7 4 4,7 1 1,6 Etiyopya 3 4,5 1 1,4 Cezayir 2 3 Romanya 0 0,8 2 2,8 İngiltere 0 0,7 Romanya 2 2,7 Hindistan 0 0,7 Macaristan 2 2,7 Hırvatistan 0 0,7 Kaynak: BM COMTRADE, TUIK TEPAV Hesaplamaları Not: CAGR hesaplanma yöntemi 66

68 Ek 1.3: Hasat, harman, biçme; ürünleri ayırma, temizleme makine, cihazları Sektörün dünya toplam ihracatı 2009 yılında yaşadığı yüzde 25 lik daralmayı, izleyen dönemlerde telafi edebilmiş ve 2012 itibari ile kriz öncesi seviyesini yakalayarak, 20 milyar doları aşmıştır Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 67

69 , sektör ticaretinde küresel lider konumundadır. ise döneminde hem ithalatı hem de ihracatı en çok artan ülke olmuştur. Sektörün en büyük ihracatçıları arasında pazar payı azalan tek ülkenin olduğu görülmektedir. En büyük 10 ihracatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) En büyük 10 ithalatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) , Kanada Belçika , , ,3 Rusya 939 7, ,7 İngiltere 902 2, ,5 Avusturalya Kanada Belçika Polonya ,8 Brezilya 424 1, ,4 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları CAGR: İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı ve, ihracatını en fazla artıran in ana ticaret partnerleri arasında yer almaktadır. nın, dünyanın önde gelen ihracatçıları için önemli bir pazar olduğu görülmektedir. En büyük ihracatçı olan ise ihracatının önemli bir kısmını Kanada ya yapmaktadır Kanada (36) Avustralya (12) Brezilya Meksika (4) (16) (11) Rusya İngiltere Polonya Belçika (22) (11) İngiltere (10) (16) (10) Vietnam Avustralya İngiltere (21) (13) Belçika (4) Polonya (4) (25) Belçika (10) İngiltere Polonya 847 (17) (15) Belçika (9) İngiltere Kanada 574 (71) Avustralya (10) Rusya Brezilya Kazakistan (2) Polonya 524 (10) Türkiye (10) (10) Belçika (9) İsveç Brezilya 424 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Arjantin (24) Paraguay (11) Bolivya (10) Venezüella 68

70 Dünya Pazar Payı (%), 2012 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu İthalatta da lider olan nin ana ithalat partneri dır. hızlı yükselişine rağmen henüz önemli bir ithalat seviyesine sahip değildir. Mevcut ithalatının yüzde 60 tan fazlasını ise den gerçekleştirmektedir (22) Kanada (18) Meksika (14) (13) Kanada (81) Belçika (2) (1,5) (1) (32) (12) Belçika (11) (9) (13) Macaristan (12) (10) (10) Rusya 939 Belarus (30) (29) (9) Belçika Kanada (4) İngiltere 902 (34) (14) Belçika (9) Avusturalya 850 (73) Kanada (4) (2) Belçika 682 (35) (20) (16) 598 (35) (19) Belçika (15) 513 (63) (10) Japonya İsrail (2,5) Belçika (2) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Sektörün temel oyuncuları küresel pazar payını artırmaya devam eden ve dir., sektördeki ihracatını en hızlı artıran ülke olmasına rağmen henüz oldukça düşük bir ticaret hacmine sahiptir. Diğer ülkeler pazar paylarını aşağı yukarı benzer seviyelerde tutarken, nın pazar payının küçüldüğü görülmektedir. 35,0 32,5 30,0 27,5 25,0 22,5 20,0 17,5 15,0 12,5 10,0 7,5 5,0 2,5 Kanada 0,0 Brezilya Polonya -2,5-5, İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı (yüzde) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 69

71 Türkiye nin sektördeki ithalatı 2009 yılından beri hızla artmakta, buna karşın ihracatı benzer seviyelerde kalmaktadır. Bu durum, Türkiye nin sektörde yüksek oranda dış ticaret açığı verdiği anlamına gelmektedir. Türkiye nin sektördeki dış ticareti (2012, milyon doları ve %) ihracat ithalat Türkiye nin toplam makine dış ticareti içindeki payı (%) İhracat 0,4 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Sektörün en büyük ithalatçılarından olan, Türkiye için önemli bir pazardır. Bununla birlikte Türkiye nin diğer ihracat pazarlarının komşu ülkelerle sınırlı kaldığı görülmektedir. İhracatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ihracatın ülkelere göre dağılımı (%) İthalatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ithalatın ülkelere göre dağılımı (%) Polonya Sudan İran Irak 4 7 Belçika 13 6 Azerbaycan Libya 2 4 İsrail 6 3 Fas Meksika 2 3 İspanya 6 3 Rusya Federasyonu Kaynak: BM COMTRADE, TUIK TEPAV Hesaplamaları Not: CAGR hesaplanma yöntemi 70

72 Ek 1.4: Süt sağma, sütçülükte kullanılan makine ve cihazlar Sektörün dünya ihracatı küresel krizde yaşanan daralmayı takiben 2009 yılından beri artmaktadır. Ancak bu süreçte kriz öncesi seviyesini yakalayamadığı gibi 2012 yılında da yine negatif yönlü bir değişim göstermiştir Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 71

73 Sektörde ihracatı en fazla artan ülke İsrail, ithalatı en fazla artan ülke ise Belarus olmuştur. Sektör ihracatında önemli bir yere sahip olan ve nın ise ihracat pazar paylarının daraldığı görülmektedir. En büyük 10 ihracatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) En büyük 10 ithalatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) 330-9, , , , Belarus Danimarka Rusya 89-2,1 İsrail ,1 Polonya 90 7,7 İngiltere 74 7,2 Belçika 82 - Kanada 73 7,6 63-6,5 Belçika 71 - İsveç 62-3,9 Avusturya 59 9,8 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları CAGR: İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı İhracatta küresel lider konumunda olan nın ana ihracat partnerleri ağırlıklı olarak Avrupa ülkeleridir. İhracatta en hızlı artışı yaşayan İsrail ise Belarus, ve ya ihracat yapmaktadır (19) (17) İngiltere Finlandiya 279 Rusya (13) Belarus (11) Danimarka (10) 144 Kanada (27) Belçika (10) Arjantin Venezüella 111 Belarus Rusya İspanya Danimarka 107 Suudi Arabistan Norveç (4) İsrail 100 Belarus (18,5) (16) (11) (10) (9) Polonya 90 Belarus (36) (27) Rusya (13) İsveç Litvanya (4) Belçika 82 (40) (19) (11) İngiltere (4) 63 Cezayir (16) Belçika (14) Fas (10) İspanya İsveç 62 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Vietnam (13) Norveç (13) Singapur (10) Rusya 72

74 Dünya Pazar Payı (%), 2012 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Sektörün dünya ihracat liderlerinin aynı zamanda ithalatta da öne çıktığı görülmektedir. ve ağırlıklı olarak birbirlerinden ithalat yapmaktadır. İthalatını hızlı bir şekilde artıran Belarus ise sektördeki talebini ağırlıklı olarak Avusturya dan karşılamaktadır (33) İsveç (24) Belçika (14) 144 (36) İsveç (26) Polonya İngiltere Danimarka (4) 137 (41) Danimarka (13) İrlanda İsveç (4) Belarus 105 Avusturya (21) (18) (13) Polonya (12) Çek Cumhuriyeti Rusya 89 (27) İsveç (23) (10) Belçika Polonya 79 (22) İsrail (10) İsveç Yeni Zellanda İngiltere 74 (24) (20) Irlanda (12) Yeni Zellanda İsrail Kanada 73 (33) (29) İsveç (14) Belçika 71 (28) (25) (16) (12) İngiltere Avusturya 59 (49) İsviçre (17) (11) İsveç Danimarka (4) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Sektörde Avrupa ülkeleri pazara hakim olsa da, pek çoğunun pazar payının küçüldüğü görülmektedir. İsrail is dünya pazar payını hızla artırmaktadır. Ancak sektörün liderlerine kıyasla henüz küçük bir ticaret hacmine sahiptir Danimarka 6 Polonya İsrail İsveç İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı (yüzde) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 73

75 Türkiye, sektörde gerçekleştirdiği ithalatta yaşanan daralma ile birlikte 2007 yılındaki dış ticaret açığını azaltmış ve 2009 yılında da fazla vermeyi başarmıştır. Ancak izleyen yıllarda hem ithalatın hızlı bir şekilde artması hem de ihracatın düşük seviyelerde seyretmesi dolayısıyla, sektör tekrar dış ticaret açığı sorunu ilekarşı karşıya kalmıştır. Türkiye nin sektördeki dış ticareti (2012, milyon doları ve %) ihracat ithalat Türkiye nin toplam makine dış ticareti içindeki payı (%) İhracat 0,1 0,2 0,2 0,3 0,2 0,2 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Türkiye, sektörde ancak komşu ve bölge ülkelere ihracat yapabilmektedir. İthalatta ise Avrupa pazarlarına odaklandığı görülmektedir. Türkiye ithalatının yüzde 86 sını Avrupa pazarlarından karşılamıştır. İhracatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ihracatın ülkelere göre dağılımı (%) İthalatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ithalatın ülkelere göre dağılımı (%) Cezayir Tunus 2 9 Danimarka 5 13 İran Gürcistan Romanya 1 5 İsveç 3 8 K.Kıbrıs Kosova 1 4 Polonya 1 4 Macaristan 1 3 İngiltere 1 3 Fas 1 2 İsrail 1 3 Kazakistan Kaynak: BM COMTRADE, TUIK TEPAV Hesaplamaları Not: CAGR hesaplanma yöntemi 74

76 Ek 1.5: - Tarım, ormancılık, kümes hayvancılığına mahsus makine, cihazlar Sektörün dünya toplam ticareti 2009 yılında yüzde 26 değer kaybetmiş ancak izleyen yıllarda hızla toparlanarak kriz öncesi seviyesini aşabilmiştir. Yine de 2012 yılında toplam ihracatın çok küçük bir oranda da olsa negatif yönlü bir değişim sergilediği görülmektedir Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 75

77 , sektörün lider ihracatçısı olup, pazar payını artırmaya hızla devam etmektedir. ve İspanya da sektördeki ihracatı döneminde en hızlı artan iki ülke olmuştur. İthalatta ise Rusya nın öne çıktığı ve ithalatı en fazla artan ülkenin de olduğu görülmektedir. En büyük 10 ihracatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) En büyük 10 ithalatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) Rusya 837 4, , , , Kanada 288 9,3 Kanada 404 5, Finlandiya 289-0,7 İngiltere Danimarka 268 4,9 İsveç 175 8,6 İspanya Suudi Arabistan 145 4,4 İsveç 168 2, ,8 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları CAGR: İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı İhracatı en fazla artan ve İspanya nın ihracat pazarlarının çeşitlendiği görülmektedir. Lider ihracatçı ise ağırlıklı olarak Rusya ya ihracat yapmaktadır Rusya (29) Polonya Ukrayna 863 (14) Rusya (11) Belçika 732 Kanada (25) Venezüela (9) Meksika Avusturalya Brezilya 625 İspanya (9) (9) İngiltere Kanada 404 (73) Rusya (4) Brezilya (3) Avusturaya (3) (3) 399 (11) (10) Endonezya Tayland Finlandiya 289 (22) Tayland (18) (14) Kore Endonezya Danimarka 268 Rusya (9) İsveç Suudi Arabistan Norveç İspanya 262 (16) Meksika (10) Rusya Portekiz Romanya İsveç 168 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Rusya (16) (14) (12) Norveç (12) Finlandiya (10) 76

78 Dünya Pazar Payı (%), 2012 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu En büyük ithalatçı Rusya nın ise ana ithalat pazarları Avrupa ülkeleri olup, yüzde 40 a yaklaşan payı ile ilk sırada yer almaktadır. İthalatı en fazla artan da ithalatının yarıdan fazlasını Avrupa dan yapmaktadır Rusya 837 (39) (18) Finlandiya (4) (4) 624 Kanada (44) (9) 388 (16) (11) Belçika (10) Finlandiya (9) Danimarka Kanada 288 (52) Yeni Zelanda (10) 269 (36) Polonya (11) (10) Belçika (10) (9) 224 (21) (15) (15) İspanya (9) İrlanda İngiltere 191 İsveç (24) (19) (12) Finlandiya (10) İsveç 175 Finlandiya (42) (22) Danimarka (10) Norveç (3) Suudi Arabistan 145 (21) (19) (19) Belçika (9) Danimarka 126 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları (20) (20) (9) Japonya Sektörün toplam ihracatında ve nin yüksek bir pazar payına sahip olduğu ve bu ülkelerin pazar paylarını artırmaya devam ettiği görülmektedir. Ancak ticaret hacimleri henüz küresel liderlerin çok gerisinde olmakla birlikte İspanya ve, dünya pazar paylarını en hızlı artıran iki ülke konumundadır. En büyük ihracatçılar arasında pazar payı kaybına uğrayan tek ülke ise Finlandiya olmuştur Kanada 4 Finlandiya 2 Danimarka 0 İsveç İspanya ,0-7,5-5,0-2,5 0,0 2,5 5,0 7,5 10,0 12,5 15,0 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı (yüzde) 77

79 Sektörün Türkiye deki ihracatı 2007 yılından bu yana belirgin bir şekilde artmaktadır. Ancak buna rağmen Türkiye nin toplam ihracatı içindeki payı hala küçük bir seviyededir. Bununla birlikte sektörün, son altı yılda (2010 yılı hariç) dış ticaret fazlası vermesi önemli bir husustur. Türkiye nin sektördeki dış ticareti (2012, milyon doları ve %) ihracat ithalat Türkiye nin toplam makine dış ticareti içindeki payı (%) İhracat 0,3 0,4 0,5 0,5 0,5 0,6 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Türkiye, genellikle komşu bölgelere ihracat yapmakta ve Rusya dışında sektörün önemli ithalatçılarının pazarlarında kendini gösterememektedir., ve Kanada gibi önemli ithalatçıların Türkiye nin sektördeki hedef ihracat pazarlarının dışında kaldığı görülmektedir. Sektördeki yerli talep ise önemli ölçüde Avrupa dan karşılanmaktadır. İhracatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ihracatın ülkelere göre dağılımı (%) İthalatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ithalatın ülkelere göre dağılımı (%) Azerbaycan Irak Rusya Federasyonu Mısır Malezya 3 5 Danimarka 3 6 Hindistan 3 5 Belçika 2 6 Suudi Arabistan Cezayir İran 3 4 İspanya 1 2 Özbekistan 2 3 Avusturya 0 1 Kaynak: BM COMTRADE, TUIK TEPAV Hesaplamaları Not: CAGR hesaplanma yöntemi 78

80 Ek 1.6: Karıştırma, yoğurma, kırma, öğütme, homojenleştirme vb. makineleri Sektörün dünya toplam ihracatı 2009 sonrası hızla toparlanmış ve 2011 yılında 127 milyar dolar seviyesine çıkmıştır. Ancak 2012 yılında yine sert bir düşüş yaşayarak küresel kriz öncesi seviyenin altına gerilemiştir. Sektörün dünya ticareti 2012 yılında 81 milyar dolar civarında gerçekleşmiştir Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 79

81 Singapur yüzde 15 lik büyüme hızıyla ihracatını en çok artıran ülke olmuştur. Sektörün en büyük ihracatçısı ise yaklaşık 14 milyar dolar ihracat yapan dır., sektörün en büyük ithalatçısı olup, ithalat hacminde son altı yılda küçülme yaşandığı gözlenmiştir. Rusya, ithalatı en hızlı artan ülke konumundadır. En büyük 10 ihracatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) En büyük 10 ithalatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) , Japonya Amerika Kore Kore , Singapur Singapur Rusya Japonya İsviçre ,5 Meksika ,7 Birleşik Krallıklar Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları CAGR: İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı Sektörün en büyük iki ihracatçısı olan ve Japonya nın ana ihracat partnerlerinin ve olduğu görülmektedir. İhracatını en fazla artıran Singapur ise ağırlıklı olarak Asya ülkelerine ihracat yapabilmektedir (13) (11) Rusya Avustralya (3) Japonya (23) (20) Kore (9) Tayland Diğer Asya ülkeleri Kanada (13) Meksika (9) Kore Singapur Kore (31) (12) Japonya Vietnam (4) Hindistan (4) Rusya (4) Singapur Endonezya (14) Hong Kong (12) Malezya (10) Diğer Asya ülkeleri (13) Hong Kong (10) Japonya (9) Singapur Kore (4) İsviçre Birleşik Krallıklar Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları (18) (26) (13) Kore (13) (14) Avustralya (9) Norveç Diğer Asya Rusya Birleşmiş Krallıklar (3) 80

82 Dünya Pazar Payı (%), 2012 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Sektörün en büyük ithalatçıları, ve Kore dir. Bu ülkelerin taleplerini dünyanın dört bir yanından karşıladıkları, dolayısıyla sektörün ticaretinin küresel niteliğe sahip olduğu görülmektedir Japonya (33) (18) (11) Kore (10) Diğer Asya ülkeleri Japonya (23) (14) Kanada (11) (10) (4) Kore Japonya (30) (19) (10) Norveç İsviçre (16) (13) Japonya (12) Çek Cumhuriyeti Singapur (30) Japonya (22) Malezya Rusya (33) (12) Birleşik Krallıklar (4) Japonya (24) (22) Kore (10) (9) Diğer Asya ülkeleri (34) (24) Japonya Diğer Asya ülkeleri Birleşik Krallıklar (3) (3) Meksika (40) Japonya (14) (12) (34) (15) Japonya Birleşik Krallıklar Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Sektörde az sayıda ülkenin pazarda hakimiyet kurması gibi bir durumu söz konusu olmadığı görülmektedir. Ancak ve Kore önemli oyuncular olup, pazar payları giderek artmaktadır. ve bazı önde gelen Avrupalı ihracatçıların pazar paylarında ise azalma gözlenmiştir Japonya Kore 4 Singapur 2 Birleşik Krallıklar İsviçre İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı (yüzde) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 81

83 Türkiye nin sektördeki ihracatı kriz öncesine göre toparlanmışsa da ithalat 1 milyar doların üzerine çıktığı için sektörde önemli düzeyde dış ticaret açığı sorunu bulunmaktadır. Türkiye nin sektördeki dış ticareti (2012, milyon doları ve %) ihracat ithalat Türkiye nin toplam makine dış ticareti içindeki payı (%) İhracat 2 2,4 2, ,2 2,2 2,5 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları Türkiye sektördeki ihracatını ancak dar talepli pazarlara yapabilmektedir. Bu bağlamda, ve Kore gibi büyük pazarlara açılabilmesi çok önemlidir. İthalatın yarıdan fazlası ise Avrupa dan yapılmaktadır. İhracatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ihracatın ülkelere göre dağılımı (%) İthalatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) ithalatın ülkelere göre dağılımı (%) Rusya Irak İran Güney Kore 50 5 Suudi Arabistan 12 4 Japonya 48 4 Azerbaycan Özbekistan 9 3 Çek Cumhuriyeti 29 3 Etiyopya 9 3 İsviçre 25 2 Romanya Cezayir 9 3 İsveç 21 2 Kaynak: BM COMTRADE, TUIK, TEPAV Hesaplamaları Not: CAGR hesaplanma yöntemi 82

84 Ek 1.7: Transmisyon milleri, kranklar, yatak kovanları, dişliler, çarklar Sektörün dünya toplam ihracatı 2010 yılından sonra küresel krizin etkisinden kurtulmuş ve 2012 yılında da tarihsel olarak en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Sektörde yaklaşık 51 milyar dolarlık ticaret yapılmaktadır Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 83

85 Sektörde ihracatı en fazla artan ülke yüzde 22,5 ile olmuştur. in aynı dönemde ithalatının da yüzde 11 arttığı gözlenmiştir. Sektörün dünya ticaretinde gelişmiş ülkelerin hakimiyeti söz konusu olup ihracatta ve Japonya; ithalatta da öne çıkmaktadır. En büyük 10 ihracatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) En büyük 10 ithalatçı (2012, milyon doları) CAGR (%) , ,7 Japonya , , , ,4 Meksika , ,3 Kanada , ,6 Belçika ,7 Japonya ,6 Kanada ,9 Brezilya ,2 Kore İngiltere ,6 İspanya ,8 Kore ,5 Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları CAGR: İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı Sektörün en büyük ihracatçısı olan, sektördeki toplam ihracatın yaklaşık dörtte birini gerçekleştirmektedir. nın ihracat partnerlerinin çeşitlendiği görülmektedir. İhracatında yüksek bir büyüme hızı yakalayan ise ağırlıklı olarak ye ihracat yapıyor olsa da, de ihracat yaptığı ülke sayısını çeşitlendirebilmiş görünmektedir (12) (10) Avusturya İngiltere (4) Japonya (24) (18) Tayland (10) Endonezya Kore (26) Japonya (11) Hindistan (4) Kanada (28) Meksika (20) Japonya (4) Brezilya (4) (18) (15) (9) İngiltere Belçika (4) (28) Belçika İngiltere Singapur Belçika (18) (14) (14) Kanada (72) (4) (4) (3) Japonya (3) Güney Kore (24) (23) Japonya (16) (4) Kanada (3) İspanya Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları (32) (11) Portekiz Brezilya 84

86 Dünya Pazar Payı (%), 2012 Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi: Konya İhtiyaç Analizi Raporu Sektördeki en büyük ithalatçı olan nin ana ithalat partneri dir. in ise sektördeki ithalatının yarısını Japonya ve dan yaptığı görülmektedir (17) Japonya (16) (16) Kanada (9) Japonya (26) (24) (11) Kore Diğer Asya (13) Japonya Avusturya Meksika (50) Japonya (10) Brezilya (4) Kanada (55) Japonya (4) (38) (13.3) Japonya İngiltere (4) Japonya (31) Kore (14) (13) (9) Diğer Asya ülkeleri Brezilya (21) (16) Japonya (10) (9) İngiltere (26) (13) (11) Japonya Güney Kore (21) Japonya (17) (12) (10) Romanya Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları pazar payını artırma eğiliminde olmamakla birlikte yaklaşık 12 milyar dolarlık ihracatı ile sektörün en büyük ihracatçısı konumundadır. Sektörün önemli ihracatçıları arasında yer alan Avrupa ülkelerinin çoğunun ihracat artış hızları çok düşük seviyede olup, ve Japonya nın hızla bu ülkelere yakınsadığı görülmektedir Japonya 10 5 Belçika Kanada İspanya Kore İhracat Pazar payı kümülatif artış hızı (yüzde) Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 85

87 Türkiye sektörde önemli ölçüde dış ticaret açığı vermektedir. Bununla birlikte 2009 yılından bu yana ihracatın hızla artması ve 2012 yılında ithalatta küçük bir oranda da olsa negatif yönlü değişim gözlenmesi olumlu kabul edilebilecek bir gelişmedir. Türkiye nin sektördeki dış ticareti (2012, milyon doları ve %) ihracat Türkiye nin toplam makine dış ticareti içindeki payı (%) ithalat İhracat 2,4 2,6 2 2,5 2,7 2, Kaynak: BM COMTRADE, TEPAV Hesaplamaları 86

88 Türkiye, sektörün önemli pazarlarına ihracat yapabilmektedir. ya yapılan ihracat, yüzde 17,5 seviyesindedir. Bunun yanı sıra komşu ülkeler de Türkiye nin ihracatında önemli bir paya sahiptir. İthalatın yarıdan fazlası ise Avrupa ülkelerinden karşılanmaktadır. İhracatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) 55 ihracatın ülkelere göre dağılımı (%) 17, 5 İthalatın ülkelere göre dağılımı (2012, milyon doları) 171 ithalatın ülkelere göre dağılımı (%) 30, 1 Irak 43 13, , 4 İngiltere 26 8, , ,4 35 6,1 20 6,2 30 5,2 İran 14 4,5 İspanya 27 4,8 14 4,4 Japonya 23 4 Polonya 11 3,4 Hindistan 18 3,1 Belçika 9 2,9 İngiltere 16 2,9 Meksika 9 2,8 Güney Kore 16 2,8 Kaynak: BM COMTRADE, TUIK TEPAV Hesaplamaları Not: CAGR hesaplanma yöntemi 87

89 EK-2: FİRMA GENEL BİLGİLERİ Firma Adı: Anıl Yatağanlı Tarım Makinaları A.Ş. Kuruluş yılı ve yeri: 1980, Konya Ortaklık Yapısı: Şirket, yüzde yüz yerli sermaye ile kurulmuştur. Konum: Şirket Konya Organize Sanayi Bölgesi nde bulunmaktadır. Kapalı Alan: Firma, m² kapalı alana sahiptir. Sektör: Şirket, tarımda verimliliği artırma ve makineleşmeye yönelik tarım makineleri üretmektedir. Firmanın ağırlıklı olarak ürettiği ürünlerin uluslararası mal ticareti kodları HS-92 de 8428 ve 8432 olarak sınıflandırılmıştır. Üretim Tipi: Üretim sürecinde emek ve makinenin de eşit yoğunlukta kullanıldığını belirten firma, ağırlıklı olarak sipariş usulü üretim yapmaktadır. Firma Adı: Çayırova Otomotiv Tic. Ltd. Şti. Kuruluş yılı ve yeri: 1980, Konya Ortaklık Yapısı: Firma yüzde yüz yerli sermaye ile kurulmuştur. Konum: Firmanın üretim tesisi Konya da bulunmaktadır. Kapalı Alan: Firma, m² lik kapalı alana sahiptir. Sektör: Firmada römork, tanker, treyler vb. ürünler ile bunların parçalarının imalatı gerçekleştirilmektedir. Firma, bu alanda 1500'den fazla ürün çeşidi sunmaktadır. Ağırlıklı olarak ürettiği ürünün HS-92 de kodu ise 8716 dır. 88

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1 Mayıs 2013 - Düzce 1 İçerik Giriş Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinde En Somut Ara Yüzler: Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Ülkemizde Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Bölgesel

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler 1. Bölge: Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Muğla 2. Bölge: Adana, Aydın, Bolu, Çanakkale (Bozcaada ve Gökçeada İlçeleri Hariç), Denizli,

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19 05 2014 Sayı 26 Genel Değerlendirme Ocak 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ocak 2014 verilerinin değerlendirildiği- 26. sayısında sigortalı ücretli istihdamı, kadın

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

HANEHALKI İŞGÜCÜ ARAŞTIRMASI Bölgesel Sonuçlar 2004-2013 İşgücü ve Yaşam Koşulları Daire Başkanlığı İşgücü İstatistikleri Grubu İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 3 TEMEL İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ... 5 YE İLİŞKİN İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ,

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 10 2014 Sayı 31 TEPAV İSTİHDAM İZLEME TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Haziran 2014 verilerinin değerlendirildiği- 31. sayısında sigortalı

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 12 08 2014 Sayı 28 Genel Değerlendirme Mart 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mart 2014 verilerinin değerlendirildiği- 28. sayısında sigortalı

Detaylı

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI ALTYAPI YATIRIMLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI SONUÇ RAPORU-EKLER Mühendislik Anonim

Detaylı

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO Oto Kalorifer Peteği Temizleme Makinası, Araç Kalorifer Petek Temizliği Cihazı. kalorifer peteği nasıl temizlenir, kalorifer peteği temizleme fiyatları, kalorifer

Detaylı

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU Temel Ekonomik Göstergeler: Temmuz ayında; Üretici fiyatları genel indeksinde(üfe), Bir önceki aya göre %1,25 artış Bir önceki yılın Aralık

Detaylı

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ ADANA 8140 BİYOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8315 ÇOCUK GELİŞİMCİSİ 0 1 LİSANS ADANA 8225 DİYETİSYEN 0 1 LİSANS ADANA 8155 PSİKOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8410 SAĞLIK MEMURU 6000 ÇEVRE SAĞLIĞI 4 LİSE ADANA 8410 SAĞLIK

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A Ş B A K A N L I K YENİ TEŞVİK K SİSTEMS STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki KDV

Detaylı

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI HAKKINDA KARAR Karar Tarihi:14.07.2009 Karar Sayısı:2009/15199 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih ve Sayısı:16.07.2009/227290 Yürürlükte olan düzenleme üç farklı kategoride

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 07.08.2015 Sayı 41 Genel Değerlendirme Nisan 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2015 verilerinin değerlendirildiği- 41. sayısında sigortalı

Detaylı

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015 KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ

MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ 8 Ağustos 05 Adana İhtiyaç Analizi Raporu Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nin öncülüğünde

Detaylı

Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri"

Türkiye'nin en rekabetçi illeri yorgun devleri Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri" Türkiye nin kalkınmasında önemli rol üstlenen İstanbul, Ankara ve İzmir, iller arasında rekabet sıralamasında da öne çıktı. İSTANBUL - Elif Ferhan Yeşilyurt

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015 DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ Kapsam Sektörel Kapsam 2003-2008 yılları için Avrupa Topluluğu nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması NACE REV.1.1 e göre; B C D E F G H I J K M

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 11.06.2015 Sayı 39 Eki-08 Oca-09 Nis-09 Tem-09 Eki-09 Oca-10 Nis-10 Tem-10 Eki-10 Oca-11 Nis-11 Tem-11 Eki-11 Oca-12 Nis-12 Tem-12 Eki-12 Oca-13 Nis-13 Tem-13 Eki-13 Oca-14 Nis-14 Tem-14 Eki-14 Oca-15

Detaylı

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 Diyarbakır Bölge Müdürlüğü 1 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Sanayi Milli

Detaylı

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015 TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

HÜSEYİN AVNİ DIZMAN TÜİK MALATYA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/07/2015

HÜSEYİN AVNİ DIZMAN TÜİK MALATYA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/07/2015 HÜSEYİN AVNİ DIZMAN TÜİK MALATYA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/07/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU HAZİRAN 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/07/2014 tarihinde 2014 yılı Haziran ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İL KADIN ADI ERKEK ADI ADANA ADIYAMAN AFYONKARAHİSAR AKSARAY SULTAN SULTAN İBRAHİM RAMAZAN 1/17 2/17 AMASYA ANKARA ANTALYA ARDAHAN

Detaylı

MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ

MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ MAKİNE SEKTÖRÜNDE REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ 04 Haziran 2014 Eskişehir İhtiyaç Analizi Raporu Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nin

Detaylı

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA YER DEĞİŞİKLİĞİ BAŞVURULARI İÇİN İLAN EDİLEN LİSTESİ 1 ADANA BİYOLOG GENEL BÜTÇE 1 1 ADANA EBE GENEL BÜTÇE 6 1 ADANA HEMŞİRE GENEL BÜTÇE 2 1 ADANA SAĞLIK MEMURU ÇEVRE SAĞLIĞI TEKNİSYENİ GENEL BÜTÇE 1 1

Detaylı

METİN ÖCAL TÜİK BALIKESİR BÖLGE MÜDÜRÜ 09/06/2015

METİN ÖCAL TÜİK BALIKESİR BÖLGE MÜDÜRÜ 09/06/2015 METİN ÖCAL TÜİK BALIKESİR BÖLGE MÜDÜRÜ 09/06/2015 1 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TELİF HAKLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İSTATİSTİKSEL BİLGİLENDİRME RAPORU (SERTİFİKA) Hazırlayan: İrfan Taylan ÇOKYAMAN OCAK 2013 ANKARA SERTİFİKA BÖLÜM İSTATİSTİKLERİ 2 1) SERTİFİKA

Detaylı

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL YERLEŞİMLERDEKİ NÜFUS %'Sİ... 4 EK 1.2... 6 KİŞİ BAŞI REEL GSYİH,

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri Yeni Teşvik Sistemi 4. Bölge Teşvikleri Ekim 2013 İçerik Yeni Teşvik Sistemi Amaçları Yeni Teşvik Sistemi Uygulamaları Genel Teşvikler Bölgesel Teşvikler Büyük Ölçekli Ya>rımlar Stratejik Ya>rımlar 4.

Detaylı

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010 İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 200 Bilgisayarlı Tomografi milyon kişiye düşen cihaz sayısı İlk

Detaylı

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2014 tarihinde 2014 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 1 30 Ocak 2016 tarih ve 29609 sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan İşkollarındaki Ve Sendikaların Üye na İlişkin 2016 Ocak Ayı İstatistikleri Hakkında

Detaylı

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/06/2015

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/06/2015 TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/06/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları UYGULAMALAR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU EYLÜL 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 05/10/2015 tarihinde 2015 yılı Eylül ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 31 12 2014 Sayı 33 Genel Değerlendirme Ağustos 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Ağustos 2014 verilerinin değerlendirildiği 33. sayısında

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU OCAK 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/02/2015 tarihinde 2015 yılı Ocak ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2015 tarihinde 2015 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

ŞEREF DEMİRTAŞ TÜİK ZONGULDAK BÖLGE MÜDÜRÜ 07/07/2014

ŞEREF DEMİRTAŞ TÜİK ZONGULDAK BÖLGE MÜDÜRÜ 07/07/2014 ŞEREF DEMİRTAŞ TÜİK ZONGULDAK BÖLGE MÜDÜRÜ 07/07/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim) KURUM ADI KADRO ADI 190160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 5 0 75,57278 78,51528 190160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ARTVİN TÜM İLÇELER Taşra) 4 0 75,26887 75,34407 190160005

Detaylı

KONYA VALİLİĞİ. T.C. KONYA VALİLİĞİ İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü KONYA İLİ SOSYO-EKONOMİK RAPOR KONYA - 2015 SOSYO-EKONOMİK -1-

KONYA VALİLİĞİ. T.C. KONYA VALİLİĞİ İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü KONYA İLİ SOSYO-EKONOMİK RAPOR KONYA - 2015 SOSYO-EKONOMİK -1- T.C. KONYA VALİLİĞİ İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü KONYA İLİ RAPOR KONYA - 2015-1- KONYA NIN TÜRKİYEDEKİ YERİ KONYA, İÇ ANADOLU BÖLGESİ NİN GÜNEYİNDE YER ALMAKTADIR. COĞRAFİ OLARAK 36 0 40 VE 39

Detaylı

ÜZEYİR KARAKUŞ TÜİK NEVŞEHİR BÖLGE MÜDÜRÜ 08/09/2014

ÜZEYİR KARAKUŞ TÜİK NEVŞEHİR BÖLGE MÜDÜRÜ 08/09/2014 ÜZEYİR KARAKUŞ TÜİK NEVŞEHİR BÖLGE MÜDÜRÜ 08/09/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ DEVLET DESTEKLERİ 1- AJANSIN MALİ DESTEKLERİ 2- DEVLETİN YATIRIM TEŞVİKLERİ 3- DEVLETİN HİZMETLER SEKTÖRÜNE VE İHRACAT A YÖNELİK TEŞVİKLERİ İller arası Sosyo Ekonomik

Detaylı

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 08/07/2014

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 08/07/2014 TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 08/07/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu VERGİ BİRİMLERİ Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu 2. Vergi Birimleri. 2.1. Vergi Birimlerinin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu Birimin Adı 31/12/1996 31/12/1997 31/12/1998

Detaylı

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/10/2015

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/10/2015 KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/10/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 10/11/2015

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 10/11/2015 KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 10/11/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ Bilindiği üzere Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından yeni teşvik sistemi açıklandı. Bu açıklamaya dayanarak aşağıda yeni teşvik sistemi genel hatlarıyla ifade edilecektir.

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMĐ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMĐ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A Ş B A K A N L I K YENĐ TEŞVĐK K SĐSTEMS STEMĐ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEŞVĐK SĐSTEMĐ Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki KDV

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013)

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013) Sayı: 4 02.07.2015 16:00 Mülga Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında yıllık tehlikeli atık beyanları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Bilgi Sistemi altında yer alan Atık Yönetim Uygulaması/Tehlikeli

Detaylı

KURUM ADI KADRO ADI KONT.

KURUM ADI KADRO ADI KONT. . KPSS-2014/2 310020001 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 86,13395 86,13395 310020003 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 87,43649 87,43649 310020005 ADIYAMAN

Detaylı

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 100,54% A4 ELAZIĞ 5 39 308 309 100,32% A5 YALOVA 2 13

Detaylı

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI MÜBAREK GÜN ve GECELER Yılbaşı 1 Ocak Cuma Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Cumartesi Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Pazar Gençlik ve Spor Bayramı 19 Mayıs

Detaylı

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014)

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014) 7942 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADANA TÜM İLÇELER Taşra YH 12 9 2001 7943 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADIYAMAN TÜM İLÇELER Taşra YH 12 5 2001 7944 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli AFYONKARAHİSAR

Detaylı

Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi

Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi On5yirmi5.com Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi Hangi şehrin yaşam standartları daha yüksek, hangi şehirde yaşam daha kolay? Yayın Tarihi : 11 Kasım 2012 Pazar (oluşturma : 2/6/2016) Aylık iş ve

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ xx.11.2015 Sayı 44 Genel Değerlendirme Temmuz 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Temmuz 2015 ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Eylül 2015 verilerinin değerlendirildiği- 44.

Detaylı

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA )

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA ) KURUM KODU DPB NO KURUM ADI / POZİSYON UNVANI İL İLÇE TEŞKİLAT SINIF 490060001 12062 AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI HİZMETLİ IĞDIR TÜM İLÇELER Taşra YH 12 2 999 1000 1001 490060003 12079 AİLE VE

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu İÇİNDEKİLER Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu Çizelge 1 Türkiye genelinde il merkezlerinin su ihtiyaçları ve ihtiyaçların karşılanma durumu icmali Çizelge 2. 2013-2015 yılları

Detaylı

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri *Ekli dosyadaki istatistikî veriler, Sigorta Şirketlerinin SBM ye gönderdiği verilerden oluşturulmuştur. Veriler 31 Mayıs 2014 itibariyle alınmıştır. Tablo 1: Ödeme Yöntemine

Detaylı

Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi

Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Makine Sektöründe Rekabetçiliğin Geliştirilmesi Projesi Denizli İhtiyaç Analizi Raporu Tartışma Toplantısı Denizli Sanayi Odası, 16 Ocak 2014 Çerçeve Öncelikli

Detaylı

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar )

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) EN EN BOŞ KÜÇÜK BÜYÜK K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN UNVAN KURUM ADI KURUM

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans) KURUM ADI ADI 390160001 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (AĞRI TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,44764 72,44764 390160003 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (ARDAHAN TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,11422 72,11422 390160005 SAĞLIK BAKANLIĞI

Detaylı

TÜRKİYE'DE BÖLGESEL VE SEKTÖREL TEŞVİKLER: TEŞVİK SİSTEMİ KÜMELENMEYE NE ÖLÇÜDE DUYARLI?

TÜRKİYE'DE BÖLGESEL VE SEKTÖREL TEŞVİKLER: TEŞVİK SİSTEMİ KÜMELENMEYE NE ÖLÇÜDE DUYARLI? TÜRKİYE'DE BÖLGESEL VE SEKTÖREL TEŞVİKLER: TEŞVİK SİSTEMİ KÜMELENMEYE NE ÖLÇÜDE DUYARLI? Nuri YAVAN Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Coğrafya Bölümü Sunumun İçeriği 2 Giriş: Dünyadaki

Detaylı

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU CEYHAN TİCARET ODASI CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU 2013 YILI Ceyhan Ticaret Odası 2013 CEYHAN T İ CARET ODASI BAŞKANDAN; Değerli Ceyhanlılar, Bilindiği gibi Ceyhan Adana nın en eski ilçelerindenn birisi

Detaylı

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar )

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) EN EN BOŞ KÜÇÜK BÜYÜK K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN UNVAN KURUM ADI KURUM

Detaylı

VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88

VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88 Konu: Psiko-Teknik Değerlendirme Merkezi 03.06.2005/8148 VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88 Bilindiği üzere Psiko-Teknik Değerlendirme Merkezlerinin açılış, işleyiş ve denetim işlemleri 18.07.1997

Detaylı

MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ

MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ enel Teşvi Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları üyük Ölçekli Yatırımların Teşviki S KDV İstisnası S Gümrük Vergisi Muafiyeti S KDV İstisnası S Gümrük Vergisi Muafiyeti S Vergi

Detaylı

ERDİNÇ SANCAK TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 07/08/2014

ERDİNÇ SANCAK TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 07/08/2014 ERDİNÇ SANCAK TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 07/08/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı Ruhsatı Konut

Detaylı

SİYASİ PARTİLERİN SEÇİM YARIŞI HIZ KESMİYOR

SİYASİ PARTİLERİN SEÇİM YARIŞI HIZ KESMİYOR BÜLTEN 21.05.2015 SİYASİ PARTİLERİN SEÇİM YARIŞI HIZ KESMİYOR 7 Haziran genel seçimine günler kala nefesler tutuldu, gözler yapılan anket çalışmalarına ve seçim vaatlerine çevrildi. Liderlerin seçim savaşının

Detaylı

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI Umut Oran Basın Açıklaması 27.5.2013 -TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI -SON ÜÇ YILDA KİŞİBAŞINA DÜŞEN TÜKETİCİ BORCU YÜZDE 90 ORANINDA ARTARKEN, AYNI DÖNEMDE TASARRUF NDAKİ ARTIŞ

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. YENİ TEŞVİK SİSTEMİ UYGULAMALAR 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 5 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı 15/06/2011-05/08/2011 Tarihleri Arasında Başkanlığımız İnternet Sitesinde Yayınlanan "Hizmetiçi Eğitim İhtiyacının Belirlenmesi Anketi"ne Katılan 7.191 Personelin 58.878 Tercihin, "Tercih Edilen Eğitim

Detaylı

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI RAPOR BÜLTENİ İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri (TKHK, 13-) Tarih: 13/11/ Sayı : 12 Editör Aziz KÜÇÜK Hazırlayan Alpay KÖMBE Katkıda Bulunanlar Uğur TEKKANAT

Detaylı

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/07/2015

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/07/2015 TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/07/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans) KURUM ADI ADI 290160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 85,13376 85,13376 290160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (AFYONKARAHİSAR TÜM İLÇELER Taşra) 2 0 81,03624 82,65201

Detaylı

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ

YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ TEŞVİK BELGELERİ 1//2010-31//2010 TARİHLERİ ARASINDA VERİLEN TEŞVİK BELGELERİ () Sn Belge No Belge Tarihi Firmanın Adı Yatırımın Sektörü Yatırımın Yeri Firmanın Adresi Yatırımın Belge Türü Cinsi 1 2 3

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ Sayfa 1 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Gözden Geçirme Notları 2011 Yılı Ocak Ayı TÜFE Göstergeleri TÜİK tarafından tarihinde açıklanan, 2011 yılı Ocak ayı Tüketici

Detaylı

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60.

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60. 122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ Sıra No İli Erişim İlişkili Erişim Maden Grubu Alanı Ruhsat Safhası İhale Tarihi Saati Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07

Detaylı

ŞEREF DEMİRTAŞ TÜİK ZONGULDAK BÖLGE MÜDÜRÜ 08/01/2016

ŞEREF DEMİRTAŞ TÜİK ZONGULDAK BÖLGE MÜDÜRÜ 08/01/2016 ŞEREF DEMİRTAŞ TÜİK ZONGULDAK BÖLGE MÜDÜRÜ 08/01/2016 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI )

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI ) 1573951 3 0 091.496 092.411 HEMŞİRE (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (Merkez) 1573953 29 0 093.232 096.492 KORUMA VE GÜVENLİK GÖREVLİSİ (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (Merkez) 1573955 11 0 092.813 093.230

Detaylı

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 07/08/2014

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 07/08/2014 TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 07/08/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ

UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ 1. CUMHURBAŞKANLIĞI 1.1. Devlet Denetleme Kurulu UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ 2. BAŞBAKANLIK 2.1. Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği(MGK) 2.2. Atatürk Kültür, Dil ve tarih Yüksek

Detaylı

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE MADDE 1-20/11/2012 tarihli ve 116 sayılı Makam Onayı ile yürürlüğe konulan Kamu

Detaylı

Sosyal Araştırmalar Enstitüsü 30 MART 2014

Sosyal Araştırmalar Enstitüsü 30 MART 2014 30 MART 2014 AraştırmaHakkında Araştırma, 30 Mart 2014 günü, Bilgisayar Destekli Telefon Görüşmesi (CATI) yöntemi ile mahalli seçimlerde oy kullanan toplam 1383 seçmen ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINA AKTARILACAK TUTARLARIN KULLANIMI, MUHASEBELEŞTİRİLMESİ,

Detaylı

BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA)

BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA) BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA) Bölgeler Düzey 2 30 *büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı 1.BÖLGE TR10 (İstanbul) 2423

Detaylı

(ki-kare) analizi ( Tablo 1. Araştırmaya Katılanların Çalıştıkları Okul Türüne Göre Dağılımı. Sayı % 1259 65,6 659 34,4 1918 100,0

(ki-kare) analizi ( Tablo 1. Araştırmaya Katılanların Çalıştıkları Okul Türüne Göre Dağılımı. Sayı % 1259 65,6 659 34,4 1918 100,0 ÖĞRENME ORTAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ARAŞTIRMASI Eğitimin kalitesi, öğrenme ortamlarının kalitesiyle doğru orantılıdır. Nitelikli öğrencilerin yetişmesi için nitelikli öğretmenlerin yanında öğrenme ortamlarının

Detaylı

İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9

İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9 BAŞVURU ADEDİ 335 TEMMUZ-AĞUSTOS-EYLÜL 2010 BAŞVURU İSTATİSTİKLERİ ANA BRANŞ BAZINDA DAĞILIM HAYAT DIŞI 307 HAYAT 28 İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9

Detaylı