ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU. Proje Başlığı Opto Kuplajlı Vakum Tüplü Ses Sinyali Dinamik Alan Sıkıştırması

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU. Proje Başlığı Opto Kuplajlı Vakum Tüplü Ses Sinyali Dinamik Alan Sıkıştırması"

Transkript

1

2 ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU Proje Başlığı Opto Kuplajlı Vakum Tüplü Ses Sinyali Dinamik Alan Sıkıştırması Proje Yürütücüsünün İsmi Yrd.Doç.Dr. Hakkı Alparslan Ilgın Yardımcı Araştırmacıların İsmi Bilge Miraç ATICI Proje Numarası 13B Başlama Tarihi Bitiş Tarihi Rapor Tarihi Şubat Ankara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Ankara

3 RAPOR FORMATI Bilgisayarda 12 punto büyüklüğünde karakterler ile, tercihan "Times New Roman" stili kullanılarak yazılacak ve aşağıdaki kesimlerden (alt kesimler de dahildir) oluşacaktır. I. Projenin Türkçe ve İngilizce Adı ve Özetleri II. Amaç ve Kapsam III. Materyal ve Yöntem IV. Analiz ve Bulgular V. Sonuç ve Öneriler VI. Kaynaklar VII. Ekler a) Mali Bilanço ve Açıklamaları b) Makine ve Teçhizatın Konumu ve İlerideki Kullanımına Dair Açıklamalar c) Teknik ve Bilimsel Ayrıntılar (varsa Kesim III'de yer almayan analiz ayrıntıları) d) Sunumlar (bildiriler ve teknik raporlar) (Altyapı Projeleri için uygulanmaz) e) Yayınlar (hakemli bilimsel dergiler) ve tezler (Altyapı Projeleri için uygulanmaz) NOT: Verilen kesin rapor bir (1) nüsha olarak ciltsiz şekilde verilecek, kesin rapor Komisyon onayından sonra ciltlenerek bir kopyasının yer aldığı CD ile birlikte sunulacaktır. Kesin raporda proje sonuçlarını içeren, ISI nın SCI veya SSCI veya AHCI dizinleri kapsamında ve diğer uluslar arası dizinlerce taranan hakemli dergilerde yayınlanmış makaleler, III. Materyal ve Yöntem ve IV. Analiz ve Bulgular bölümleri yerine kabul edilir.

4 I. Projenin Türkçe ve İngilizce Adı ve Özetleri OPTO-KUPLAJLI VAKUM TÜPLÜ SES SİNYALİ GENLİK SIKIŞTIRMA CİHAZI TASARIMI Ses sinyali genlik sıkıştırma cihazı (kompresör), giriş sinyalinin anlık yükselmelerinin genliğini azaltarak sinyalin dinamik alanını azaltan devrelerdir. Bu araştırmada kullanılan kompresör, bir LED tarafından direnci kontrol edilebilen foto-iletken devre elemanı içermektedir. Giriş sinyalinin tepe noktalarını tespit etmek ve cihazın etki sürelerini belirlemek için sıralı op-amplardan oluşan katı-hal devre; çıkış sinyalinin gerilimini arttırmak için ise 12AU7 vakum tüplü yükselteç devresi kullanılmıştır. Giriş ve çıkış katlarında trafo kullanılarak balanslı sistem tercih edilmiştir. Güç kaynağı olarak DC filtrelemeli güç kaynağı kullanılmıştır. Cihazın bilgisayar ortamında benzetimleri yapılmış, kontrol değişkenleri belirlenip gerekli revizyonlar yapıldıktan sonra devre basımına geçilmiş ve kasa içine yerleştirilmesi tamamlanmıştır. OPTO-COUPLED VACUUM TUBED AUDIO SIGNAL DYNAMIC RANGE COMPRESSION Audio signal compressor is a circuit that compresses the dynamic range of the signals by decreasing the amplitude of their transient peaks. The compressor that used in this project consist of an optocoupler, in which is a device that a LED controls the resistance of a photoconductive cell. A solid-state circuit is used to analyze the peaks of input signal. A 12AU7 vacuum tubed amplifier circuit is used to provide makeup gain. To get balanced input and output it uses transformer. DC filtered power supply is used to provide energy. Related simulations were carried out. After determining control parameters, the circuit and implementation in a chassis were completed.

5 II. Amaç Müzik endüstrisinde kullanılan kayıt ortamlarının dinamik aralığı, insan kulağına göre daha dardır. Bu nedenle, gerçek sinyallerin dinamik aralığının bu ortamlara göre uygun hale getirilmesi gerekir. Bunu yapmanın yollarından biri dinamik alan sıkıştırmasıdır. Dinamik alan, sinyalin en düşük ve en yüksek noktaları arasındaki orandır. İnsan kulağının dinamik aralığı, 20 Hz 20 khz aralığında 120 db olarak kabul edilmiştir. Dinamik alan sıkıştırmasıyla, kayıt edilen ses/enstrüman sinyallerinin anlık yükselmeleri engellenerek daha dengeli hale getirilmesi hedeflenir. Kompresörlerin kullanım alanları; olarak dinamik alan eşleştirme, dinamik alan azaltma, efekt amaçlı kullanım, sayılabilir. Örnek vermek gerekirse; 110 db dinamik aralığı olan bir sinyali, 80 db dinamik aralığı olan kayıt ortamına (örneğin makara bant) kayıt etmek istediğimizde seçimimiz iki farklı sonuç doğurur. İlk olarak giriş sinyali düşük tutularak kayıt esnasında oluşabilecek bozulmaların önüne geçilir. Ancak bu şekilde giriş sinyalinin en düşük noktası gürültü ile eşdeğer seviyeye geleceğinden veri kaybı yaşanır. İkinci olarak, giriş sinyali yüksek tutulursa en düşük nokta gürültü seviyesinin üzerinde kalarak sorunsuz kayıt alınır. Ancak bu durumda da en yüksek nokta kayıt ortamının dinamik aralığını aşacağından bozulmaya uğrar. Bu iki durumdan da kaçınmak için dinamik alan sıkıştırması yapılması en doğru sonucu verir. Özellikle radyo yayınlarında ve reklam jeneriklerinde; müzik ve dış sesin dengelenmesi veya konuşmacının en düşük ses seviyesinde konuşmasının anlaşılabilir olması için dinamik alanın azaltılması gerekir. Kompresör kullanılarak metni okuyan kişinin ses seviyesindeki değişimler azaltıldığı için seslendirme belli bir dinamik alana yerleşir ve sonuç daha dengeli hale getirilir. Kompresörün yeterince hızlı ve yüksek oranlarda sıkıştırması sağlandığında, sesin yapısında meydana gelen değişiklikler efekt amaçlı da kullanılabilmektedir. Müzik enstrümanları üzerinde kullanılarak farklı duyumlar elde edilebilmektedir.

6 III. Materyal ve Yöntem Bu araştırmada yol göstermesi amacıyla, Universal Recording Corporation (UREI) firmasının bir uzantısı olan Teletronix firmasının ürettiği LA-2A model kompresör baz alınmıştır. Müzik endüstrisinde sıkça kullanılan ve farklı revizyonları olan bu modelin model üretimlerindeki orjinal yapısı ele alınmıştır. Kullanılan malzemelerden bazıları, günümüz teknolojisinde üretilen eş değer devre elemanları ile değiştirilmiştir. Sıkıştırma işlemi için gereken genlik tespit devresi için op-amp ve diyotlardan oluşan katı-hal devre kullanılmasına karar verilmiştir. Bunun nedeni, genlik tespitinde kullanılan tüplü devrelerin katı-hal devrelere göre daha kararsız yapıda olması ve üretim maliyetlerinin daha fazla olmasıdır. Sıkıştırma sonucu oluşan kaybı telafi etmek için kullanılan yükselteç devresinde orjinal vakum tüplü tasarım tercih edilmiştir. Giriş ve çıkış katlarında, balansı sinyal iletimine olanak sağlayan trafolar kullanılmıştır. LA-2A modelinin orjinal devresi (Şekil 2.1) ve araştırma için yeniden tasarlanan devre (Şekil 2.2) aşağıda gösterilmiştir.

7 Şekil.1 LA-2A Devre Şeması Şekil.2 Tasarlanan Devre Şeması

8 III. I. Kontrol Değişkenleri III. I. I. Eşik Seviyesi (Threshold) Kompresörü tetikleyip devreye girmesini sağlayan giriş sinyalinin değerini belirleyen değişkendir. Örneğin eşik seviyesi 1 V ayarlandığında; 1 V nin altındaki giriş sinyali sıkıştırılmaz. Sinyal 1 V nin üzerine çıktığında kompresör tetiklenir, cihaz devreye girer ve çıkış sinyali azaltılır. Bu değişken genellikle db cinsinden ifade edilir. III. I. II. Giriş & Çıkış Süreleri (Attack & Release Time) Eşik seviyesini aşan giriş sinyali için, cihazın ne kadar süre sonra devreye gireceğini belirleyen değişkene Attack Time denir. Eşik seviyesinin altına düşen sinyale bağlı olarak cihazın ne kadar süre sonra devreden çıkacağını belirleyen değişkene ise Release Time denir. Giriş ve çıkış süreleri, gelen sinyalin karakterine göre değişkenlik gösterir. Örneğin anlık yükselme (transient) süresi kısa olan sinyaller için düşük attack süresi kullanılır. III. I. III. Oran (Ratio) Eşik seviyesini geçen giriş sinyalinin hangi oranda sıkıştırılacağını belirleyen değişkendir. Eşik seviyesi ve giriş sinyali arasındaki farkın ne kadar azaltılacağı bu oranla belirlenir. Örneğin eşik seviyesi 1 V ve 2:1 sıkıştırma oranına sahip kompresörde, 1.5 V giriş sinyali çıkışta 1.25 V olarak gözlemlenir. Yüksek sıkıştırma oranı, daha fazla sıkıştırmaya imkan tanır. Eğer oran :1 ayarlanırsa kompresör giriş sinyalini ayarlanan eşik seviyesine kenetler. Bu tip kullanıma Limiter denir. III. II. Çıkış Voltajı (Output Voltage) Sıkıştırma işlemi sonucunda çıkış gerilimi azalır. Bu kaybı telafi etmek için cihazın çıkışında bir yükselteç devresi bulunur. Make-up Gain denilen bu kazanç genellikle db cinsinden ifade edilir.

9 Şekil.3 İdeal Kompresörün Sinüs Sinyaline Etkisi Threshold: 2V, Ratio: 2:1, Attack Time: 0, Release Time: 0 III. III. Giriş Sıkıştırma (Compression) Cihazın girişinde trafo (transformatör) kullanıldığından balanslı sinyal girişine uygundur. Giriş sinyali T1 e uygulanmaktadır. Trafonun uçları arasına yerleştirilen direnç, empedans uyumluluğu için bağlanmıştır. Ayrıca trafonun frekans cevabını geliştirmektedir. Foto-iletken ve 100kΩ lık potansiyometre bir gerilim bölücü devre oluşturur ve giriş sinyali buraya seri bağlanan direnç üzerinden ulaşır. Çıkış potansiyometre üzerinden alınır. Foto-iletken üzerine LED tarafından ışık düşürülmediği süre boyunca direnci çok büyüktür. LED üzerinde gerilim oluşup foto-iletkene ışık verdiği zaman direnci azalır. Bu da çıkış gerilimini azaltır. III. IV. Telafi Kazancı (Make-up Gain) Çıkış katında bulunan yükselteç devresinde 2 adet twin-triode 12AU7 vakum tüp kullanılmıştır. Class-A formunda çalışan iki ayrı devre kapasitör kuplajlı olacak şekilde birbirlerine ardışık bağlanmıştır.

10 III. V. Geri Besleme Devresi Sıkıştırma işlemi geri besleme devresi tarafından kontrol edilmektedir. Giriş sinyalinin sıkıştırılması kullanılan opto-kuplajlı devre elemanının empedansını, dolayısıyla üzerine düşen gerilimi değiştirerek gerçekleşir. Belirlenen eşik seviyesinin altında gelen giriş sinyali herhangi bir sıkıştırmaya uğramaz. Bu seviyeyi aşan giriş sinyali için, LED üzerinde gerilim farkı oluşur, ışık yayar ve opto-kuplajlı elemanın empedansını değiştirir. Bu devre eşik seviyesini (threshold), sıkıştırma oranını (ratio) ve giriş-çıkış sürelerini (attack & release time) ayarlamaya imkan tanır. Şekil.4 Geri Besleme Devresi Tasarımı

11 IV. Analiz ve Bulgular IV. I. Genel Görünüm Kompresör cihazı, birbirinden bağımsız çalışan 2 ayrı bölümden oluşmaktadır. Bunlar Sinyal Yolu ve Geri Besleme Devresi olarak adlandırılmıştır. Sinyal yolu dinamik kazanç sağlayan basit iki katlı yükselteç devresinden oluşmaktadır. Yükseltecin kazancı giriş sinyalinin seviyesine bağlı olarak değişir ve eşik seviyesini aşan sinyal için sıkıştırma uygular. Geribesleme devresi giriş sinyalini eşik seviyesiyle karşılaştırır ve kazanç miktarını kontrol eder. Aşağıda sistemin blok diyagramı gösterilmiştir. (Şekil 3.1) Şekil.5 Kompresör Blok Diyagramı IV. II. Vakum Tüpler Kompresör cihazının birincil amacı ses sinyalini yükseltmek değildir. Ancak sıkıştırma işlemi sonrasında oluşan kaybı telafi etmek için yükselteç devresi kullanılır. Bu devrede yüksek kazançtan çok bozulmalardan kaçınılması önceliklidir. Bu nedenle düşük gerilim kazancı ve doğrusal karakteristik eğime sahip twin-triode 12AU7 vakum tüpler kullanılmıştır. 12AU7 tüplerin veri sayfasına bakıldığında plate akımı 7-12 ma, plate-katod gerilimi V aralığında değişmekte ve oldukça doğrusal bir davranış göstermektedir.

12 Yükselteç katının çalışma noktası için plate-katod geriliminin 150V, plate akımının 10mA olmasını sağlayacak direnç değerleri seçilmesine karar verilmiştir. Besleme gerilimi 220V olarak ayarlandığında toplam direnç miktarı aşağıdaki denklem ile bulunur. Eşitlik.1 Toplam Direncin Hesaplanması V supply = Besleme gerilimi V pk = Plate-Katod gerilimi Tüp, sırasıyla plate ve katoda bağlanmış iki direnç ile eğilimlenir. Plate bir direnç üzerinden toprağa bağlanır ve tüpün grid bacağından herhangi bir akım akmadığı varsayılır. Devrenin çalışabilmesi için katodun grid e göre daha yüksek potansiyel farka sahip olması gerekir. Katod direnci, bu gerilimi sağlamak amacıyla seçilir. 10mA plate akımı ile 470Ω luk direnç 4.7V luk bir gerilim farkı oluşturur ve bu gerilim istenilen değerler arasındadır. Olması gereken toplam direnç bilindiğinden plate direnci aşağıdaki denklem ile bulunur: Eşitlik.2 Plate Direncinin Hesaplanması R total = Toplam direnç R k = Katod direnci R p = Plate direnci Plate direnci ortalama 1 W lık gücü kaldırabilir olmalı. Bu nedenle piyasada bulunan, yukarıdaki değere en yakın 8.2 kω luk direnç seçilmiştir.

13 IV. III. Geri Besleme Devresi Sıkıştırma işleminin esas kontrol edildiği kısım geri besleme devresidir. Foto-iletken elemanın empedansının değişimi içerisinde eşlenmiş LED in gerilimi ile kontrol edilir ve sinyalin sıkıştırılması gerçekleşir. Devre yukarıda belirtilen kontrol değişkenlerini içerecek şekilde tasarlanmıştır. IV. IV. Giriş ve Çıkış Süreleri Kontrolü Ticari amaçla üretilmiş bir çok sıkıştırıcı devresinde attack ve release süreleri kullanıcı tarafından ayarlanabilir olarak tasarlanır. Bu, cihaza daha geniş bir kullanım alanı sağlar. Örneğin anlık yükselişi fazla olan seslerde attack süresi kısa tutularak bu yükselmeler bastırılır. Bunun yanında gitar kaydında kontrol edilmek istenen anlık yükselişler değil de sinyalin gövdesi olabilir. Bunun için de uzun attack süresi seçilir. Cihazda bunu kontrol eden tasarım basit bir seri bağlı RC devresi ve onun dolma-boşalma süreleridir. Eşitlik.3 Dolma ve Boşalma Gerilimleri V in = Giriş sinyali V 0 = Kapasitör başlangıç gerilimi R = Eşdeğer direnç C = Kapasitör V charge = Dolum Gerilimi (Giriş süresi için) V discharge = Boşalma Gerilimi (Çıkış süresi için)

14 Geri besleme devresinin sonuna uygulanabilecek olan tasarım ise aşağıdaki gibidir. Şekil.6 : Giriş & Çıkış Süresi Kontrol Devresi Kapasitör dolma süresi seri bağlı R 1 ve R 2, boşalma süresi R 3 ve R 4 dirençleri ile kontrol edilir. Kullanıcı ihtiyaçları göz önünde bulundurularak ve klasikleşmiş sıkıştırıcı cihazları incelenerek attack ve release süre aralıkları aşağıdaki gibi seçilmiştir. Çizelge.1 Giriş ve Çıkış Süreleri En Az En Çok Attack 500 µs 5 ms Release 50 ms 1 s Bu değerlere en yakın sonuçların alındığı direnç ve kapasitör değerleri ise tabloda verilmiştir. Çizelge.2 Seçilen Devre Elemanları Devre Elemanı Değer R 1 R 2 R 3 R 4 5 kω Doğrusal Pot 560 Ω 1 MΩ Doğrusal Pot 56 kω C 1 1 µf

15 Yukarıda verilen devre elemanları ile kurulmuş olan tasarımın matematiksel analizi aşağıdadır. Çizelge.3 Hesaplanan Giriş-Çıkış Süreleri Kontrol Değişkeni Eşitlik Değer Attack Süresi (min) R 2 C µs Attack süresi (max) (R 1 + R 2 )C ms Release süresi (min) R 4 C 1 56 ms Release süresi (max) (R 3 + R 4 )C s Attack ve Release kontrollerinin bağımsız olarak çalışabilmesi için tasarımda giriş ve çıkışın yüksek empedanslı seçilmesi gerekir. Bu nedenle tasarımın çıkışına tampon opamp koyulmalıdır. IV. V. Eşik Seviyesi ve Sıkıştırma Oranı Kontrolleri Geribesleme devresi foto-iletkene giden akımı kontrol etmesi amacıyla seri bağlantılı op-amplar içermektedir. Yüksek empedanslı giriş sağlayan bu op-amplar, devreye gerilim bölücü devreden önce bağlandığı için giriş empedansına etki etmezler. Geribesleme devresinin çıkışı foto-iletken elemanın LED ine direnç ağı üzerinden bağlanır. Bunun amacı LED üzerine giden akımın sınırlandırılmasıdır. Tampon yükselteç görevi gören op-amplardan sonra sinyalin tüm değerlerini ölçmesi için tasarlanan tam dalga doğrultmaç devresi vardır. Bunu ayarlanabilir kazançlı çevirici yükselteç (inverting amplifier) takip eder. Bu yükselteç geribesleme devresinin uç kısmında yer almaktadır. Bu devrenin kazancı ayarlanırken, giriş sinyalinin farklı değerleri çevirici yükseltecin çıkışında 2 V lik bir sinyal oluşturur. Bu gerilimin üzerindeki değerler için LED üzerine düşecek gerilim empedansı değiştirecektir. Düşük empedans için, akan akım fazla olur ve sıkıştırma işlemi artar. Yüksek empedans için, akan akım azalacağından sıkıştırmanın etkisi de azalır. Çevirici yükselteç devresinin kazancını ayarladığımız potansiyometre kompresörün eşik seviyesini belirler. Aynı şekilde yükselteç devresinin çıkışında bulunan direnç ağındaki potansiyometre ise kompresörün sıkıştırma oranını belirler.

16 IV. VI. Opto-kuplaj Karakteristiği Opto-kuplör; giriş ve çıkış arasında optik bir bağ kuran, iki adet bağlantı noktası olan analog devre elemanıdır. Girişi bir LED ve çıkışı bir foto-iletkendir. Foto-iletken etkisi logaritmik olarak değişen bir potansiyometre gibi çalışır. Eşlenik halde bulunan bu cihazlarda, LED üzerinde bir gerilim oluşturulmadığı sürece karanlık bölge olarak adlandırılan konum geçerlidir. Bu karanlık bölgenin amacı foto-iletkenin, LED ışığına çok daha duyarlı olabilmesidir. Bu sayede LED in ışımalarına daha hızlı cevap verebilmektedir. Kuplör kapalı konumdayken maksimum direnç, açık konumdayken minumum direnç değerlerine sahiptir. LED üzerinden akım geçip foto-iletken elemanın direnci değiştirildiğinde sıkıştırma işlemi başlar. Bu direnç değişimi kompresörün karakterine doğrudan etki etmektedir. Direnç değişimindeki artış eğrisi çıkışta bulunan yükselteç devresinin nasıl devreye gireceğini belirler. Aynı şekilde, LED üzerine düşen gerilimin azalmasıyla artan foto-iletken direnci kompresörün devreden çıkış karakteristiğini de belirler. Bir ses sinyalinin zarfları Attack-Decay-Sustatin-Release olarak adlandırılmıştır. Kompresörün Attack ve Release süreleri de sinyalin bu değerlerine göre belirlenir. Yanlış ayarlanan değerler çıkışta istenmeyen sonuçlar doğurur. Örneğin giriş sinyalinin anlık yükseliş süresine göre daha yavaş ayarlanmış kompresör attack süresi, bu tepe noktalarını işlememize engel olur. Aynı şekilde giriş sinyaline kıyasla çok kısa belirlenmiş release süresi, çıkışta istenmeyen pop seslerine sebep olur. Bu nedenle seçilen opto-kuplör elemanın direnç değişimi, öncesinde bir RC devresi ile sürülerek kontrol altına alınır.

17 IV. VII. Deney Sonuçları IV.VII.I. Giriş ve Çıkış Trafoları Aşağıdaki osiloskop görüntüsünde sarı renk giriş trafosuna uygulanan sinyali, mavi sinyal 56k ohm ikincil sarım direncine sahip trafo çıkış sinyalini göstermektedir. Test sinyali olarak 10kHz sinüs sinyali uygulanmıştır. Şekil.7 Giriş Trafosu Analizi

18 Aşağıdaki osiloskop görüntüsünde sarı renk çıkış trafosuna uygulanan sinyali, mavi renk ise 18k ohm ikincil sarım direncine sahip trafo çıkış sinyalini göstermektedir. Şekil.8 Çıkış Trafosu Analizi IV.VII.II. Sıkıştırma Etkisi Aşağıdaki osiloskop görüntüsünde cihaza uygulanan giriş sinyali sarı, çıkış sinyali ise mavi gösterilmiştir. Cihaz açıkken hiç bir sıkıştırma işleminin olmadığı durum test edilmiştir. Test sinyali olarak 1 khz sinüs sinyali uygulanmıştır.

19 Şekil.9 Çıkış Sinyalinde Sıkıştırmanın Etkisi Aşağıdaki osiloskop görüntüsünde 3:1 Oran ile devrede olan cihazın giriş-çıkış karşılaştırılması yapılmıştır. Şekil.10 Sıkıştırma Etkin İken Giriş-Çıkış Sinyalleri Oran = 3:1

20 Avid Pro Tools 11 ve Waves InPhase yazılımları kullanılarak gerçekleştirilen analizde, cihazın herhangi bir sıkıştırma işlemi yapmadığı durumdaki faz ilişkisi gösterilmiştir. Şekil.11 InPhase Yazılımı ile Yapılan Faz Analizi (Sıkıştırma Yok)

21 Avid Pro Tools 11 ve Waves InPhase yazılımları kullanılarak yapılan analizde, 3:1 Oran ile sıkıştırma yapan cihazda giriş-çıkış sinyallerinin faz ilişkisi incelenmiştir. Şekil.12 InPhase Yazılımı ile Yapılan Faz Analizi (Sıkıştırma Var)

22 IV.VII.III. Giriş ve Çıkış Süreleri Aşağıdaki osiloskop görüntüsünde giriş sinyalinde oluşan ani yükselmeye karşı cihazın verdiği anlık tepki kayıt edilmiştir. İlk değişim noktasında geçen süre Attack (giriş), ikinci değişim noktasında geçen süreye ise Release (çıkış) adı verilmektedir. Şekil.13 Ani Değişimlerde Ölçülen Giriş-Çıkış Süreleri Avid Pro Tools 11 programı kayıt edilen sinyallerde farklı Attack ve Release süreleri ile karşılaştırma yapılmıştır. Şekil.14 Avid Pro Tools ile Gözlemlenen Giriş-Çıkış Süreleri

23 Şekil.15 Değiştirilen Giriş-Çıkış Süreleri (Attack 560 µs, Release 270 ms) Şekil.16 Değiştirilen Giriş-Çıkış Süreleri (Attack 3 ms, Release 72 ms)

24 V. Sonuç ve Öneriler İncelenen ve ihtiyaçlara göre yeniden tasarlanan devre, ses sinyali genlik sıkıştırması için uygulanabilir yolları göstermiştir. Farklı tasarımlar ve ticari uygulamalar olabileceği gibi, genel sinyal akışının yeterli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Vakum tüp ve katı-hal devrelerin ortaklaşa kullanıldığı bu tip devrelerde; tüplü devrelerin karakteristik ve tercih edilen davranışları, daha kararlı ve az maliyetli çözümler ile birleştirilmiştir. Tüplü devreler, sinyali kendine has bir bozulmaya uğratmasına rağmen bu bozulmanın müzikal ve sanatsal amaçlara hizmet etmesi nedeniyle ilk üretimlerinden itibaren tercih sebebi olmuşlardır. Bilgisayar ortamındaki benzetim sonuçlarından yola çıkılarak üretilecek kompresörün çeşitli ses sinyalleri ile test edilmesine karar verilmiştir. Ticari müzikler, enstruman kayıtları ve seslendirme kayıtları ağırlıklı olmak üzere, temel dalga biçimleri (sinüs, kare, testere dişi) ve gürültü sinyalleri test girişi olarak seçilmiştir. Yükselteç devresinde kullanılan vakum tüpler ile benzer özellikler taşıyan farklı marka/model tüplerin kıyaslanarak sonuca nasıl etki ettiği tartışılacaktır. Bununla birlikte, kullanılabilecek farklı opto-coupler devre elemanlarının doğrudan sese etki ettiği gözlemlenmiş; bu nedenle devre elemanına göre cihaz karakteristiği ve sound un istenilen yönde değiştirilebileceği kanısına varılmıştır. Geri besleme devresinde kullanılan ayrık tasarımlı op-amp serisi yerine quad op-amp kullanılarak maliyet ve alan tasarrufuna gidilebilir.

25 VI. Kaynaklar Önen, U Ses Kayıt ve Müzik Teknolojileri. Ankara, 426, Türkiye. Zeren, A Müzik Fiziği. İstanbul, 351, Türkiye. Pfund, D., Sousa, A., McCabe, H., Deckard, C Design of an Opto-Coupled Vacuum Tube Audio Compressor. The University of Washington, 37, The USA. Rudolph, T Mixing and Mastering Audio Recording For Beginners. 9, The USA. Eric Hawkins, İnternet sitesi. Erişim Tarihi : Owsinski, B The Mixing Engineer's Handbook. 288, The USA Katz, B Mastering Audio: The Art and the Science. 319, The USA Massey, H Behind the Glass Pohlmann, K.C Principles of Digital Audio Everest, F. A The Master Handbook of Acostics Izhaki, R Mixing Audio Huber, D. M Modern Recording Techniques Kadis, J The Science of Sound Recording Howard, D Acoustics and Psychoacoustics Ballou, G A Sound Engineers Guide to Audio Test and Measurement Ballou, G Handbook for Sound Engineers Watkinson, J Art of Digital Audio Rumsey, F Sound and Recording Ballora, M Essentials of Music Technology Boulanger, R The Audio Programming Book. 920.

26 VII. Ekler a) Mali Bilanço ve Açıklamaları 2 EKONOMİK SINIFLANDIRMA MİKTARI ÖLÇÜ BİRİMİ TAHMİNİ BEDEL 03-2 TÜKETİME YÖNELİK MAL VE MALZEME ALIMLARI 1 VTL5C2 Opto 2 ADET 15$ Isolator 2 LM318N Opamp 6 ADET 6.42$ CT Voltage 2 ADET 6.92$ Regulator CT Voltage 2 ADET 3$ Regulator 5 NTE5319 Rectifier 1 ADET 3.2$ 6 12AU7 Vacuum 2 ADET 94$ Tube 7 12AX7A Vacuum 2 ADET 41.5$ Tube 8 JT-11SSP-6M 2 ADET 132$ Transformer 9 JT-11SS-DLCF 2 ADET 72$ Transformer 03-5 HİZMET ALIMLARI 1 Baskı devre yaptırma 3 ADET 400$ ücreti 06-1 MAMUL MAL ALIMLARI 1 Hafızalı Dijital Osiloskop 1 ADET 846.3$ Toplam $ ( TL)

27 b) Makine ve Teçhizatın Konumu ve İlerideki Kullanımına Dair Açıklamalar Proje kapsamında makine ve teçhizat kalemi 1 adettir. Bahsi geçen bir adet hafızalı dijital osiloskop olup, Elektrik-Elektronik Mühendisliği bölümünde kullanılacaktır. c) Teknik ve Bilimsel Ayrıntılar Gerekli açıklamalar kesim III'te yapılmıştır. d) Yayınlar (hakemli bilimsel dergiler) ve tezler Proje nihayetinde yazılan rapor, bilimsel makale formatında İngilizceye çevrilip Communications dergisine gönderilecektir. Bahsi geçen makale henüz yazım aşamasında olup yayınlandığı ayki sayısı BAP Ofisine bildirilecektir. e) Sunumlar (bildiriler ve teknik raporlar)

ĠġLEMSEL KUVVETLENDĠRĠCĠLERĠN DOĞRUSAL UYGULAMALARI. NOT: Devre elemanlarınızın yanma ihtimallerine karşın yedeklerini de temin ediniz.

ĠġLEMSEL KUVVETLENDĠRĠCĠLERĠN DOĞRUSAL UYGULAMALARI. NOT: Devre elemanlarınızın yanma ihtimallerine karşın yedeklerini de temin ediniz. Deneyin Amacı: Kullanılacak Materyaller: ĠġLEMSEL KUVVETLENDĠRĠCĠLERĠN DOĞRUSAL UYGULAMALARI LM 741 entegresi x 1 adet 22kΩ x 1 adet 10nF x 1 adet 5.1 V Zener Diyot(1N4655) x 1 adet 100kΩ potansiyometre

Detaylı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için

Detaylı

Yukarıda bilgileri yazılı olan projemin sonuç raporunun e-kütüphanede yayınlanmasını;

Yukarıda bilgileri yazılı olan projemin sonuç raporunun e-kütüphanede yayınlanmasını; EK-11 Sonuç Raporu Formatı ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON BİRİMİ KOORDİNATÖRLÜĞÜNE Proje Türü Proje No Proje Yöneticisi : Altyapı Projesi (AYP) : 13A4347001 : Doç. Dr. Ayşe

Detaylı

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DENEY 6: KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIMDA DAVRANIŞI 1. Açıklama Kondansatör doğru akımı geçirmeyip alternatif akımı

Detaylı

bölüm POWER AMPLIFIERS

bölüm POWER AMPLIFIERS bölüm POWER AMPLIFIERS T H E S O U N D R E I N F O R C E M E N T H A N D B O O K Power amplifiers 1990 (second editions) by YAMAHA corporation of America and Gary Dacis & Associates Hal Leonard Publishing

Detaylı

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM)

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) 9.1 Amaçlar 1. µa741 ile PWM modülatör kurulması. 2. LM555 in çalışma prensiplerinin

Detaylı

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır.

Detaylı

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

Deneyle İlgili Ön Bilgi:

Deneyle İlgili Ön Bilgi: DENEY NO : 4 DENEYİN ADI :Transistörlü Akım ve Gerilim Kuvvetlendiriciler DENEYİN AMACI :Transistörün ortak emetör kutuplamalı devresini akım ve gerilim kuvvetlendiricisi, ortak kolektörlü devresini ise

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir.

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. BÖLÜM 6 TÜREV ALICI DEVRE KONU: Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. GEREKLİ DONANIM: Multimetre (Sayısal veya Analog) Güç Kaynağı: ±12V

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

BÖLÜM 3 OSİLASYON KRİTERLERİ

BÖLÜM 3 OSİLASYON KRİTERLERİ BÖLÜM 3 OSİİLATÖRLER Radyo sistemlerinde sinüs işaret osilatörleri, taşıyıcı işareti üretmek ve karıştırıcı katlarında bir frekansı diğerine dönüştürmek amacıyla kullanılır. Sinüs işaret osilatörlerinin

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ Elektronik Mühendisliği Bölümü. ELK232 Elektronik Devre Elemanları

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ Elektronik Mühendisliği Bölümü. ELK232 Elektronik Devre Elemanları T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ELK232 Elektronik Devre Elemanları DENEY 2 Diyot Karekteristikleri Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Serkan TOPALOĞLU Elektronik Devre Elemanları Mühendislik Fakültesi Baskı-1 ELK232

Detaylı

DENEY: 1.1 EVİREN YÜKSELTECİN DC DA ÇALIŞMASININ İNCELENMESİ

DENEY: 1.1 EVİREN YÜKSELTECİN DC DA ÇALIŞMASININ İNCELENMESİ DENEY: 1.1 EVİREN YÜKSELTECİN DC DA ÇALIŞMASININ İNCELENMESİ HAZIRLIK BİLGİLERİ: Şekil 1.1 de işlemsel yükseltecin eviren yükselteç olarak çalışması görülmektedir. İşlemsel yükselteçler iyi bir DC yükseltecidir.

Detaylı

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1.

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1. KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I THEENİN ve NORTON TEOREMLERİ Bir veya daha fazla sayıda Elektro Motor Kuvvet kaynağı bulunduran lineer bir devre tek

Detaylı

BİLGİSAYARLI KONTROL OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER

BİLGİSAYARLI KONTROL OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER BÖLÜM 4 OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER 4.1 OPERASYONEL AMPLİFİKATÖRLER (OPAMP LAR) Operasyonel amplifikatörler (Operational Amplifiers) veya işlemsel kuvvetlendiriciler, karmaşık sistemlerin

Detaylı

BÖLÜM 4 RADYO ALICILARI. 4.1 Süperheterodin Alıcı ANALOG HABERLEŞME

BÖLÜM 4 RADYO ALICILARI. 4.1 Süperheterodin Alıcı ANALOG HABERLEŞME BÖLÜM 4 RADYO ALIILARI 4. Süperheterodin Alıcı Radyo alıcıları ortamdaki elektromanyetik sinyali alır kuvvetlendirir ve hoparlöre iletir. Radyo alıcılarında iki özellik bulunur, bunlar ) Duyarlılık ) Seçicilik

Detaylı

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç Deney 10 DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç DENEYİN AMACI 1. Ortak kollektörlü (CC) yükseltecin çalışma prensibini anlamak. 2. Ortak kollektörlü yükseltecin karakteristiklerini ölçmek. GENEL BİLGİLER

Detaylı

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır? 1- Doğa ve çevreye fazla zarar vermeden devamlı ve kaliteli bir hizmet veya mal üretimi sırasında iş kazalarının meydana gelmemesi ve meslek hastalıklarının oluşmaması için alınan tedbirlerin ve yapılan

Detaylı

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

2. DA DEVRELERİNİN ANALİZİ

2. DA DEVRELERİNİN ANALİZİ 2. DA DEVRELERİNİN ANALİZİ 1 Hatları birbirini kesmeyecek şekilde bir düzlem üzerine çizilebilen devrelere Planar Devre adı verilir. Hatlarında kesişme olan bazı devreler de (şekil-a) kesişmeleri yok edecek

Detaylı

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör Multivibratörler Kare dalga veya dikdörtgen dalga meydana getiren devrelere MULTİVİBRATÖR adı verilir. Bu devreler temel olarak pozitif geri beslemeli iki yükselteç devresinden oluşur. Genelde çalışma

Detaylı

Elektrik Devre Temelleri

Elektrik Devre Temelleri Elektrik Devre Temelleri 3. TEMEL KANUNLAR-2 Doç. Dr. M. Kemal GÜLLÜ Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Kocaeli Üniversitesi ÖRNEK 2.5 v 1 ve v 2 gerilimlerini bulun. (KGK) 1 PROBLEM 2.5 v 1 ve v 2

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken)

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken) KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Elektronik Laboratuarı DOĞRULTUCULAR Günümüzde bilgisayarlar başta olmak üzere bir çok elektronik cihazı doğru akımla çalıştığı bilinen

Detaylı

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Gizem Pekküçük, İbrahim Uzar, N. Özlem Ünverdi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü Yıldız Teknik Üniversitesi gizem.pekkucuk@gmail.com,

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ

TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FİZ 102 FİZİK LABORATUARI II FİZİK LABORATUARI II CİHAZLARI TANITIM DOSYASI Hazırlayan : ERDEM İNANÇ BUDAK BİYOMEDİKAL MÜHENDİSİ Mühendislik

Detaylı

Elektriksel-Fiziksel Özellikler... 2 Kullanım... 3 Uygulama Örnekleri... 7

Elektriksel-Fiziksel Özellikler... 2 Kullanım... 3 Uygulama Örnekleri... 7 FONKSİYON ÜRETECİ KULLANIM KILAVUZU (FUNCTION GENERATOR) İçindekiler Elektriksel-Fiziksel Özellikler... 2 Kullanım... 3 Uygulama Örnekleri... 7 Şekil Listesi Şekil 1 Fonksiyon üreteci... 2 Şekil 2 Fonksiyon

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI II. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI II. DENEY FÖYÜ ELEKRİK DERELERİ-2 LABORAUARI II. DENEY FÖYÜ 1-a) AA Gerilim Ölçümü Amaç: AA devrede gerilim ölçmek ve AA voltmetrenin kullanımı Gerekli Ekipmanlar: AA Güç Kaynağı, AA oltmetre, 1kΩ direnç, 220Ω direnç,

Detaylı

Şekil 6.1 Faz çeviren toplama devresi

Şekil 6.1 Faz çeviren toplama devresi 23 Deney Adı : İşlemsel Kuvvetlendiricinin Temel Devreleri Deney No : 6 Deneyin Amacı : İşlemsel kuvvetlendiricilerle en ok kullanılan devreleri gerekleştirmek, fonksiyonlarını belirlemek Deneyle İlgili

Detaylı

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI I DENEY 4 MOSFET KARAKTERİSTİKLERİ AÇIKLAMALAR Deneylere gelmeden önce lütfen deneyle

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü

Detaylı

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır? 1- Doğa ve çevreye fazla zarar vermeden devamlı ve kaliteli bir hizmet veya mal üretimi sırasında iş kazalarının meydana gelmemesi ve meslek hastalıklarının oluşmaması için alınan tedbirlerin ve yapılan

Detaylı

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol

Detaylı

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ 1. Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, Şekil 1 de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

SAYISAL TASARIM. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

SAYISAL TASARIM. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı SAYISAL TASARIM Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 5 ADC, Analog Sayısal Dönüştürücüler Analog İşaretler Elektronik devrelerin giriş işaretlerinin büyük çoğunluğu analogtur. Günlük yaşantımızda

Detaylı

Cnc Designer. ZSynthesizer. ZSynthesizer Doküman No: 0001

Cnc Designer. ZSynthesizer. ZSynthesizer Doküman No: 0001 Cnc Designer ZSynthesizer ZSynthesizer Doküman No: 0001 Cnc Designer 12/1/2015 Contents ZSynthesizer Çipi Hakkında... 1 Çip Bağlantıları... 2 SPI Parametreleri... 4 Flag Değeri... 5 Frekans hesaplaması...

Detaylı

DENEY 6: SERİ/PARALEL RC DEVRELERİN AC ANALİZİ

DENEY 6: SERİ/PARALEL RC DEVRELERİN AC ANALİZİ A. DENEYİN AMACI : Seri ve paralel RC devrelerinin ac analizini yapmak. B. KULLANILACAK ARAÇ VE MALZEMELER : 1. Sinyal Üreteci, 2. Osiloskop, 3. Değişik değerlerde direnç ve kondansatörler. C. DENEY İLE

Detaylı

Temel Devre Elemanlarının Alternatif Gerilim Etkisi Altındaki Davranışları

Temel Devre Elemanlarının Alternatif Gerilim Etkisi Altındaki Davranışları Temel Devre Elemanlarının Alternatif Gerilim Etkisi Altındaki Davranışları Direnç (R) Alternatif gerilimin etkisi altındaki direnç, Ohm kanunun bilinen ifadesini korur. Denklemlerden elde edilen sonuç

Detaylı

EEM 311 KONTROL LABORATUARI

EEM 311 KONTROL LABORATUARI Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 311 KONTROL LABORATUARI DENEY 03: DC MOTOR FREN KARAKTERİSTİĞİ 2012-2013 GÜZ DÖNEMİ Grup Kodu: Deney Tarihi: Raporu

Detaylı

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ Diyot, yalnızca bir yönde akım geçiren devre elemanıdır. Bir yöndeki direnci ihmal edilebilecek kadar küçük, öbür yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elemanlardır. Direncin

Detaylı

BESLEME KARTI RF ALICI KARTI

BESLEME KARTI RF ALICI KARTI BESLEME KARTI Araç üzerinde bulunan ve tüm kartları besleyen ünitedir.doğrudan Lipo batarya ile beslendikten sonra motor kartına 11.1 V diğer kartlara 5 V dağıtır. Özellikleri; Ters gerilim korumalı Isınmaya

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 DC MOTORUN AYRIK ZAMANDA KONUM VE HIZ KONTROLÜ 1. Amaç: Bir DC motorunun konum

Detaylı

Deney 32 de osiloskop AC ve DC gerilimleri ölçmek için kullanıldı. Osiloskop ayni zamanda dolaylı olarak frekansı ölçmek içinde kullanılabilir.

Deney 32 de osiloskop AC ve DC gerilimleri ölçmek için kullanıldı. Osiloskop ayni zamanda dolaylı olarak frekansı ölçmek içinde kullanılabilir. DENEY 35: FREKANS VE FAZ ÖLÇÜMÜ DENEYĐN AMACI: 1. Osiloskop kullanarak AC dalga formunun seklini belirlemek. 2. Çift taramalı osiloskop ile bir endüktanstın akım-gerilim arasındaki faz açısını ölmek. TEMEL

Detaylı

DENEY 7. Frekans Modülasyonu

DENEY 7. Frekans Modülasyonu DENEY 7 Frekans Modülasyonu Frekans Modülasyonu Frekans ve az odülasyonları açı (t) odülasyonu teknikleri olarak adlandırılırlar. Frekans odülasyonunda, taşıyıcı sinyalin rekansı odüle eden sinyal ile

Detaylı

ALTERNATĐF AKIM (AC) I AC NĐN ELDE EDĐLMESĐ; KARE VE ÜÇGEN DALGALAR

ALTERNATĐF AKIM (AC) I AC NĐN ELDE EDĐLMESĐ; KARE VE ÜÇGEN DALGALAR ALTERNATĐF AKIM (AC) I AC NĐN ELDE EDĐLMESĐ; KARE VE ÜÇGEN DALGALAR 1.1 Amaçlar AC nin Elde Edilmesi: Farklı ve değişken DC gerilimlerin anahtar ve potansiyometreler kullanılarak elde edilmesi. Kare dalga

Detaylı

FET Transistörün Bayaslanması

FET Transistörün Bayaslanması MOSFET MOSFET in anlamı, Metal Oksit Alan Etkili Transistör (Metal Oxide Field Effect Transistor) yada Geçidi Yalıtılmış Alan etkili Transistör (Isolated Gate Field Effect Transistor) dür. Kısaca, MOSFET,

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR

ANALOG ELEKTRONİK BİPOLAR TRANSİSTÖR ANALOG LKTONİK Y.Doç.Dr.A.Faruk AKAN ANALOG LKTONİK İPOLA TANSİSTÖ 35 Yapısı ve Sembolü...35 Transistörün Çalışması...35 Aktif ölge...36 Doyum ölgesi...37 Kesim ölgesi...37 Ters Çalışma ölgesi...37 Ortak

Detaylı

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 Arıza Tespit Cihazı ve PC Osiloskop her tür elektronik kartın arızasını bulmada çok etkili bir sistemdir. Asıl tasarım amacı

Detaylı

MULTİMETRE. Şekil 1: Dijital Multimetre

MULTİMETRE. Şekil 1: Dijital Multimetre MULTİMETRE Multimetre üzerinde dc voltmetre, ac voltmetre,diyot testi,ampermetre,transistör testi, direnç ölçümü bazı modellerde bulunan sıcaklık ölçümü ve frekans ölçümü gibi bir çok ölçümü yapabilen

Detaylı

Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım kaynakları incelenecektir.

Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım kaynakları incelenecektir. DENEY 7 AKIM KAYNAKLARI VE AKTİF YÜKLER DENEY 1 DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ 7.1 DENEYİN AMACI Bu deneyde kuvvetlendirici devrelerde kullanılan entegre devre beslemesi ve aktif yük olarak kullanılabilen akım

Detaylı

İŞLEMSEL YÜKSELTEÇLER DERS NOTLARI

İŞLEMSEL YÜKSELTEÇLER DERS NOTLARI İŞLEMSEL YÜKSELTEÇLER DERS NOTLARI Hazırlayan: Öğr. Gör. Bora Döken 1 İÇİNDEKİLER Sayfa İÇİNDEKİLER... 2 1. OPAMP IN TANITILMASI... 2 1.1 Opamp Sembolü ve Terminalleri... 3 1.2 Opamp'ların Özellikleri...

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY RAPORU. Deney No: 1 MULTİSİM E GİRİŞ

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY RAPORU. Deney No: 1 MULTİSİM E GİRİŞ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY RAPORU Deney No: 1 MULTİSİM E GİRİŞ Yrd.Doç. Dr. Ünal KURT Arş. Gör. Ayşe AYDIN YURDUSEV Öğrenci: Adı Soyadı Numarası

Detaylı

DENEY 7 DC DEVRELERDE GÜÇ ÖLÇÜMÜ VE MAKSİMUM GÜÇ AKTARIMI UYGULAMALARI

DENEY 7 DC DEVRELERDE GÜÇ ÖLÇÜMÜ VE MAKSİMUM GÜÇ AKTARIMI UYGULAMALARI T.C. Maltepe Üniersitesi Mühendislik e Doğa Bilimleri Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü EK 01 DEVRE TEORİSİ DERSİ ABORATUVARI DENEY 7 DC DEVREERDE GÜÇ ÖÇÜMÜ VE MAKSİMUM GÜÇ AKTARIMI UYGUAMAARI

Detaylı

ELM 232 Elektronik I - Deney 2 Zener Diyotlu Regülatör Tasarımı. Doğrultucu Regülatör Yük. R L yükü üzerinde oluşan sinyalin DC bileşeni

ELM 232 Elektronik I - Deney 2 Zener Diyotlu Regülatör Tasarımı. Doğrultucu Regülatör Yük. R L yükü üzerinde oluşan sinyalin DC bileşeni Amaç Bu deneyin amaçları; tam doğrultucu köprünün çalışmasını izlemek, kondansatör kullanılarak elde edilen doğrultucuyu incelemek ve zenerli regülatör tasarımı yapmaktır. Deneyin Yapılışı Sırasında İhtiyaç

Detaylı

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME)

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) AMAÇ: MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) 1. Bir RL devresinde bobin üzerinden geçen akım ölçülür. 2. Farklı sarım sayılı iki bobinden oluşan bir devrede birinci bobinin ikinci bobin üzerinde oluşturduğu indüksiyon

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER ELEKTRİK ELEKTROİK MÜHEDİSLİĞİ FİZİK LABORATUVAR DEEY TRASFORMATÖRLER . Amaç: Bu deneyde:. Transformatörler yüksüz durumdayken giriş ve çıkış gerilimleri gözlenecek,. Transformatörler yüklü durumdayken

Detaylı

V-LAB BİLGİSAYAR ARAYÜZLÜ EĞİTİM SETİ

V-LAB BİLGİSAYAR ARAYÜZLÜ EĞİTİM SETİ Çeşitli ölçüm ünitelerine ve sinyal üreteçlerine sahip olan, tüm entegre cihazlarının bilgisayar üzerinden kontrol edilebilir ve gözlemlenebilir olması özellikleri ile Mesleki Eğitim'in önemli bir enstrümanıdır.

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje Proje Raporu Hakan Altuntaş 11066137 16.01.2013 İstanbul

Detaylı

ELM019 - Ölçme ve Enstrümantasyon 3

ELM019 - Ölçme ve Enstrümantasyon 3 DAQ - Converters Veri Toplayıcılar Data Acquisition Bir Veri Toplama Sisteminin (DAS) Bileşenleri Bazı tıbbi cihazlar bir hastadan gelen fizyolojik işaretlerin takibini ve analizini yapabilir. Şekildeki

Detaylı

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR Hazırlayan ve Sunan: ELEKTRİK_55 SUNUM AKIŞI: PWM (DARBE GENİŞLİK MODÜLASYONU) NEDİR? Çalışma Oranı PWM in Elde Edilmesi Temelleri PWM in Kullanım Alanları AC

Detaylı

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI 2. Bölüm: Diyot Uygulamaları Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 Yük Eğrisi Yük eğrisi, herhangi bir devrede diyot uygulanan bütün gerilimler (V D ) için muhtemel akım (I D ) durumlarını gösterir. E/R maksimum I

Detaylı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit değerli pozitif gerilim regülatörleri basit bir şekilde iki adet direnç ilavesiyle ayarlanabilir gerilim kaynaklarına dönüştürülebilir.

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Doğrusal Entegre Devreler EEE325 5 4+2 5 6

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Doğrusal Entegre Devreler EEE325 5 4+2 5 6 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Doğrusal Entegre Devreler EEE325 5 4+2 5 6 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu / Yüz Yüze

Detaylı

BMT104 ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI

BMT104 ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT104 ELEKTRONİK DEVRELER DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI DENEY NO:4 KIRPICI DEVRELER Laboratuvar Grup No : Hazırlayanlar :......................................................................................................

Detaylı

ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)

ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Diyotu tanımlayınız. Diyot bir yönde akım geçiren, diğer yönde akım geçirmeyen elektronik devre elemanıdır. Diyotlarda anot ve katodu tanımlayınız. Diyot

Detaylı

TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EEM201 DEVRE ANALİZİ I LABORATUARI. Deney 2. Süperpozisyon, Thevenin,

TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EEM201 DEVRE ANALİZİ I LABORATUARI. Deney 2. Süperpozisyon, Thevenin, TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EEM201 DEVRE ANALİZİ I LABORATUARI Deney 2 Süperpozisyon, Thevenin, Norton Teoremleri Öğrenci Adı & Soyadı: Numarası: 1 DENEY

Detaylı

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan)

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan) MAK437 MT2-GERİLME ÖLÇÜM TEKNİKLERİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ I. öğretim II. öğretim A şubesi B şubesi ÖĞRENCİ ADI NO İMZA TARİH 30.11.2013 SORU/PUAN

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

BÖLÜM VIII ÖZEL TİP YÜKSELTEÇLER

BÖLÜM VIII ÖZEL TİP YÜKSELTEÇLER BÖLÜM VIII ÖZEL TİP YÜKSELTEÇLE Özel tip yükselteçlerde dar bant ve geniş bantlı yükselteçler işlenecektir. Dar band yükselteçler genelde alıcı-verici devrelerinde kullanılıp, frekans bandı dar olan sinyallerin

Detaylı

Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir.

Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir. DENEY 5 - ALAN ETKİLİ TRANSİSTOR(FET- Field Effect Transistor) 5.1. DENEYİN AMACI Bu deneyde alan etkili transistörlerin DC ve AC akım-gerilim karakteristikleri incelenecektir. 5.2. TEORİK BİLGİ Alan etkili

Detaylı

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören Paralel devre 2 İlk durum: 3 Ohm kanunu uygulandığında; 4 Ohm kanunu uygulandığında; 5 Paralel devrede empedans denklemi, 6 Kondansatör (Kapasitans) Alternatif gerilimin etkisi

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

Proje Teslimi: 2013-2014 güz yarıyılı ikinci ders haftasında teslim edilecektir.

Proje Teslimi: 2013-2014 güz yarıyılı ikinci ders haftasında teslim edilecektir. ELEKTRONĐK YAZ PROJESĐ-2 (v1.1) Yıldız Teknik Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümünde okuyan 1. ve 2. sınıf öğrencilerine; mesleği sevdirerek öğretmek amacıyla, isteğe bağlı olarak

Detaylı

BİRİNCİ DERECEDEN ELEKTRONİK AYARLANABİLİR ALÇAK GEÇİREN SÜZGECİN LOGARİTMİK ORTAMDA TASARIMI

BİRİNCİ DERECEDEN ELEKTRONİK AYARLANABİLİR ALÇAK GEÇİREN SÜZGECİN LOGARİTMİK ORTAMDA TASARIMI BİRİNCİ DERECEDEN ELEKTRONİK AYARLANABİLİR ALÇAK GEÇİREN SÜZGECİN LOGARİTMİK ORTAMDA TASARIMI Nazif Küçükkoç 1 Umut Engin Ayten 2 Herman Sedef 3 1,2,3 Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü, Yıldız

Detaylı

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış

Detaylı

MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRONİK-BİLGİSAYAR BÖLÜMÜ ELEKTRONİK 3 LAB. DENEY FÖYLERİ

MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRONİK-BİLGİSAYAR BÖLÜMÜ ELEKTRONİK 3 LAB. DENEY FÖYLERİ MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRONİK-BİLGİSAYAR BÖLÜMÜ ELEKTRONİK 3 LAB. DENEY FÖYLERİ İŞLEMSEL KUVVETLENDİRİCİLER 16 AMAÇ 1. Eviren işlemsel kuvvetlendirici devresini öğrenmek. 2. Evirmeyen

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde; Voltmetrenin çekeceği güç artar. Yüksek gerilimden kaynaklanan kaçak akımların

Detaylı

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DENEY 1-3 DC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-22001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını

Detaylı

İstanbul Teknik Üniversitesi IEEE Öğrenci Kolu

İstanbul Teknik Üniversitesi IEEE Öğrenci Kolu Direnç Dirençler elektronik devrelerin vazgeçilmez elemanlarıdır. Yaptıkları iş ise devre içinde kullanılan diğer aktif elemanlara uygun gerilimi temin etmektir. Elektronik devreler sabit bir gerilim ile

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 3 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28517 YÖNETMELİK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 1 22/1/2003 tarihli

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI

ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI ELE 201L DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI Deney 2 Thevenin Eşdeğer Devreleri ve Süperpozisyon İlkesi 1. Hazırlık a. Dersin internet sitesinde yayınlanan Laboratuvar Güvenliği ve cihazlarla ilgili bildirileri

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM 108 Elektrik Devreleri I Laboratuarı Deneyin Adı: Kırchoff un Akımlar Ve Gerilimler Yasası Devre Elemanlarının Akım-Gerilim

Detaylı

DENEY 1 Basit Elektrik Devreleri

DENEY 1 Basit Elektrik Devreleri ULUDAĞ ÜNİVESİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTİK-ELEKTONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM203 Elektrik Devreleri Laboratuarı I 204-205 DENEY Basit Elektrik Devreleri Deneyi Yapanın Değerlendirme Adı Soyadı : Deney

Detaylı

KST Lab. Shake Table Deney Föyü

KST Lab. Shake Table Deney Föyü KST Lab. Shake Table Deney Föyü 1. Shake Table Deney Düzeneği Quanser Shake Table, yapısal dinamikler, titreşim yalıtımı, geri-beslemeli kontrol gibi çeşitli konularda eğitici bir deney düzeneğidir. Üzerine

Detaylı

KURANPORTÖR SİSTEMİ MEHMET ŞENLENMİŞ ELEKTRONİK BAŞ MÜHENDİSİ

KURANPORTÖR SİSTEMİ MEHMET ŞENLENMİŞ ELEKTRONİK BAŞ MÜHENDİSİ MEHMET ŞENLENMİŞ ELEKTRONİK BAŞ MÜHENDİSİ Üretim merkezlerinde üretilen elektrik enerjisini dağıtım merkezlerine oradan da kullanıcılara güvenli bir şekilde ulaştırmak için EİH (Enerji İletim Hattı) ve

Detaylı

Bölüm 11 PWM Modülatörleri

Bölüm 11 PWM Modülatörleri Bölüm PWM Modülatörleri. AMAÇ. µa7 kullanarak bir darbe genişlik modülatörünün gerçekleştirilmesi.. LM555 in karakteristiklerinin ve temel devrelerinin incelenmesi. 3. LM555 kullanarak bir darbe genişlik

Detaylı

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir.

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir. Sadeleştirilmiş bir şebeke şeması ; bir sabit AC güç kaynağını, bir anahtarı, anahtarın üstündeki empedansı temsil eden Zsc yi ve bir yük empedansı Zs i kapsar. (Şekil 10.1) Gerçek bir sistemde, kaynak

Detaylı

Anten Tasarımı. HFSS Anten Benzetimi

Anten Tasarımı. HFSS Anten Benzetimi Bu dokümanda, antene ait temel bilgiler verilmiş ve HFSS programında anten tasarımının nasıl yapıldığı gösterilmiştir. Anten Tasarımı HFSS Anten Benzetimi KAZIM EVECAN Dumlupınar Üniversitesi Elektrik-Elektronik

Detaylı