Derlemeler/Reviews S. A. Akgür, A. E. Alt ntoprak, Z. Yüncü, H. Çoflkunol. Sürücülerde Alkol D fl Madde Kullan m n n Saptanmas : Neden? Nas l? Nerede?

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Derlemeler/Reviews S. A. Akgür, A. E. Alt ntoprak, Z. Yüncü, H. Çoflkunol. Sürücülerde Alkol D fl Madde Kullan m n n Saptanmas : Neden? Nas l? Nerede?"

Transkript

1 Derlemeler/Reviews S. A. Akgür, A. E. Alt ntoprak, Z. Yüncü, H. Çoflkunol Sürücülerde Alkol D fl Madde Kullan m n n Saptanmas : Neden? Nas l? Nerede? Serap A. Akgür 1, A. Ender Alt ntoprak 2, Zeki Yüncü 3, Hakan Çoflkunol 4 ÖZET: Sürücülerde alkol d fl madde kullan m n n saptanmas : Neden? Nas l? Nerede? Bu yaz Türkiye de, trafikte madde kullan m n n de erlendirmesi amac yla kanun ve yeni yaklafl mlara yönelik olarak haz rlanm flt r. Geçmifl y llarda yasad fl madde kullan m ndaki art fla paralel olarak madde etkisinde olan sürücü say s nda da bir art fl olmufltur. Alkolün sürücünün yetkinli ini azaltt ve kaza riskini art rd bilinmektedir. Yeni araflt rmalar yasad fl maddelerin ölümcül olan ya da olmayan kazalara olan etkisini göstermektedir. Yasad fl madde nakil yollar üzerinde yer alan ülkemizde madde kullan m sosyoekonomik ve kültürel faktörlerin de etkisiyle artmaktad r. çki içme ve araç kullanma sosyal olarak daha az kabul edilen bir durum olmufltur. Bunun yan s ra di- er maddelerin sebep oldu u zararlar konusunda bilgilenme artm flt r. Yasal ya da yasad fl maddelerin etkisi ile araç kullanma yasalarla düzenlenmifltir. Ayr ca son y llarda Avrupa Birli i ülkelerindeki geliflmeler, karayollar n n güvenli i için tükürük, ter gibi materyallerde madde varl n araflt ran testlerin karayollar nda uygulanmas gereklili ini ortaya koymufltur. Madde al m n n kan tlanmas için beden s v lar nda madde varl gösterilmelidir. Madde varl n de erlendiren farkl dokular n toksikolojik analizlerinde örnek toplama, elde etme ve nâklinde sorunlarla karfl lafl lmaktad r. Ancak yasad fl madde kullan m ve bunun araç kullanma becerisine olan etkisi belirlenmelidir. Birçok reçete edilen ilaçlar özellikle sedatif hipnotikler ya da güçlü analjezikler kontrol edilen maddeler olarak s n fland r lm flt r. Ayr ca trafikte psikiyatrik sorunu olan kifli olarak de erlendirilen çok say da madde ba- ml s olan floför oldu una dikkat edilmelidir. Madde etkisinde araç kullananlar tutuklama ve cezaland rma öncelikli bir durum haline gelmifltir. Bu flartlarda sürücülere duyarl ve h zl yan t al nan baz testler uygulanmal d r. Bu yaz da sürücülerde madde testi düzenlemeleri yasal, sosyal, toksikolojik prensipler ve uluslararas gereklilikler göz önüne al narak tart fl lm flt r. Anahtar sözcükler: Sürücü, trafik, madde testi, yasa Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2008;18: ABSTRACT: The determination of non-alcoholic substance use in drivers: Why? How? Where? This article describes the background, legislations and new approaches in Turkey for control of drug use of drivers. In recent years, in parallel to the widespread use of illicit drugs, the number of drivers affected by drugs is also increasing. It is well established that alcohol impairs driving ability and increases the risk of accidents. New studies show the contribution of illicit drugs to fatal/nonfatal road accidents. With the addition of social, economical and cultural factors, the traffic of drugs has resulted in an increased ratio of drugs of abuse and addiction in our country which is located in a crowded transition area (UNCLEAR). Drinking and driving have become less socially acceptable. Awareness has also grown about the impairment caused by other drugs. Driving under the influence of a legal (prescription drug) or an illegal drug as a controlled substance is controlled by law (Turkish Road Traffic Act 2918 and Related Legislation-Section/ 97 Prohibition for DUI of alcoholic beverages narcotics and euphoric substances). In addition, using screening tests on the road (on-site tests) requirement for controlling DUID is compulsory in order to ensure security of our country s roads from materials including saliva, and sweat to determine the drivers who are under the influence of drugs, according to important developments in EU countries in recent years. Proof of drug consumption requires analysis of a body fluid to identify the drug. The various methods of drug analyses in alternative samples each have problems with respect to sample collection, handling, and transportation as well as toxicological assays used. Therefore the determination of illicit drug use in drivers and its influence on driving is very important. Many prescription drugs, especially sedative-hypnotic or strong analgesics, are classified as controlled substances Also, it should be kept in mind that many addicted patients who constitute a considerable proportion of psychiatric patients may be drivers. Apprehension and punishment of people who chose to drive while impaired has become a higher priority. More stringent controls and onsite tests should be adopted. In this article, drug testing regulations on drivers were evaluated based on legal, social and toxicological principals and the requirements of international standards are discussed. Key words: Drivers, traffic, drug testing, legislation Klinik Psikofarmakoloji Bulteni 2008;18: Yrd. Doç. Dr., Ege Üniversitesi Zehir Araflt rma ve Uygulama Merkezi, zmir-türkiye 2 Uzm. Dr., 4 Prof. Dr., Ege Üniversitesi T p Fakültesi Psikiyatri AD, Ba ml l k Tedavi Birimi, zmir-türkiye 3 Yrd. Doç. Dr., EGEBAM, zmir-türkiye Yaz flma Adresi / Address reprint requests to: Yrd. Doç. Dr. Serap A. Akgür, Ege Üniversitesi, Zehir Araflt rma ve Uygulama Merkezi, 35100, Bornova, zmir-türkiye Elektronik posta adresi / address: Kabul tarihi / Date of acceptance: 15 Ocak 2008 / January 15, 2008 G R fi Madde kullan m bozukluklar (MKB) son zamanlarda, ülkemizde ve dünyada giderek artan ve birçok boyutu ile karfl karfl ya kald m z bir sorundur (1,2). Madde kullan m n n artmas yla birlikte, trafikte madde etkisi alt nda araç kullanan sürücü say s n n da artt (3-7), sürücülerde madde kullan m n n ölümcül kaza riskini alkol kullan m nda oldu u gibi art rd bildirilmektedir (8). Ancak günümüzde motorlu araç kullanan kifliler karayollar nda seyir s ras nda yaln zca alkol kullan m aç s ndan de erlendiril- Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say : 3, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 3,

2 Sürücülerde alkol d fl madde kullan m n n saptanmas : Neden? Nas l? Nerede? mektedir. Oysa günümüzde alkol ve sigara d fl nda di- er psikoaktif madde kullan m s kl artmaktad r. Bu nedenle ticari araç sürücülerinin belirli zamanlarda ve trafikte tafl t kullanan sürücülerin de trafikte iken madde kullan m yönünden de erlendirilmeleri üzerinde durulmas gereken önemli bir konudur. MKB nun yayg nlaflmas yla birlikte madde ba ml - lar n n hem bireysel hem de toplumsal sorunlar n n giderek artmas, konu ile ilgili önlemler almay zorunlu hale getirmifltir. Bu yaz da ülkemizdeki sürücülerde, madde kullan m yönünden yap lan uygulamalar n yasal, sosyal ve toksikolojik olarak de erlendirilmesi ve uygulaman n uluslararas ölçülerde yap lmas gereklili- i vurgulanm flt r. SÜRÜCÜLERDE LAÇ VE MADDE KULLANIMI LE LG L UYGULAMALAR Ülkemizde trafikteki sürücülerde alkol analizi, solunum havas nda giriflimsel olmayan ve oldukça h zl yöntemlerle yap labilmektedir. Bu ifllemin düzenli olarak uygulanmas sürücülerin alkol ald klar nda trafi e ç kmalar konusunda cayd r c olabilmektedir (9). Oysa bugünkü uygulamada, (alkol d fl nda) madde etkisi alt nda oldu undan flüphelenilen sürücülere, trafik polisinin yol üzerinde uygulayabilece i basit bir tarama sistemi mevcut de ildir. Karayollar Trafik Kanunu nun ilgili mevzuat nda flüphe durumunda sadece kan veya idrar örneklerinin al nabilece i bildirilmektedir (10). Sürücülerin madde kulland klar ndan flüphe edildi i durumlarda, bu kiflilerden kan al nmas n n t bbi personel deste i gerektiren giriflimsel bir ifllem olmas, idrar örne inin ise gözetim alt nda al nmas zorunlulu u, bu ifllemlerin yol üzerinde yap labilirli ini zorlaflt rmaktad r. Oysa dünyada birçok ülke, -polisin uygulayabilece- i basit tarama testleri için- kan, idrar örne i yan s ra al nmas daha kolay olan tükürük, ter gibi materyaller üzerinde çal fl lmas n uygulamaya koymufltur (11-14). Bu alanda gerçeklefltirilen en kapsaml çal flma Road Site Test Assessment (ROSITA) projesidir. 8 ülkeyi temsilen 12 kat l mc n n yer ald bu proje, trafikteki sürücüler için yol üzerinde uygulanabilecek testler konusunda önemli bilgiler sa lam flt r (15). Bu projede yer alan çal flmalar, trafikte en s k kullan lan yasad fl maddenin esrar oldu unu, bunun yan s ra amfetamin, benzodiazepin ve kokainin de tercih edilen di er maddeler aras nda yer ald n göstermektedir (14) y - l nda zmir de yap lan bir çal flmada, trafikteki sürücülerden rastgele seçilen ve gönüllü olarak çal flmaya kat larak tükürük analizinin yap lmas na izin veren 25 olgudan birinde MDMA (Metilendioksimetamfetamin- Ekstazi) saptanm flt r. Bu bulgu, ülkemizde trafikteki sürücülerde madde kullan m n göstermesi aç s ndan üzerinde durulmas gereken bir veridir (16). Sürücülerin trafikte madde kulland klar nda, yol üzerinde polis taraf ndan bu maddeleri saptayacak bir kontrol yap lmad n bilmeleri, araç kullan rken madde kullan m ndan kaç nmamalar n n nedenlerinden biri gibi görünmektedir. Hatta baz sürücüler trafi e ç kacaklarsa alkol yerine madde kullanmay tercih edebilmektedirler. Ba ml k tan s alan bir kifliye yasal uygulamalar çerçevesinde ehliyet verilmedi i bilinmektedir, ancak ehliyet ald ktan sonra ba ml l k sorunu ortaya ç kan bir kiflinin trafik denetlemelerinde yakalanmad kça ehliyetinin geri al nmas veya hasta oldu u süre boyunca trafi e ç kmas n n engellenmesi fleklinde bir uygulama yoktur. Türkiye de ölüm nedenleri aras nda trafik kazalar - n n ikinci s rada yer almas, konu ile ilgili düzenlemelerin acil olarak yap lmas n n gereklili ini göstermektedir. Bu düzenleme ile ilgili yönergeler, uygulaman n nas l, kimlere ve ne flekilde uygulanaca na iliflkin sorulara tam olarak cevap vermelidir. Yönergelerde özellikle trafi in düzeninden sorumlu olan kiflilerin alkol ve madde kullan m konusunda bilgilendirilmesi ve sorunlu kiflilerin tespiti konusunda yap lmas gerekenlere iliflkin yeni aç l mlar getirmelidir. Bu aç l mlar profesyonellerin konu hakk nda e itimini ve tan ve tespit konusundaki yenilikleri de içermelidir. Bu kapsamda yönerge ile ilgili olas sorular (Tablo 1) ve olas çözüm önerileri (Tablo 2) de sunulmufltur. Tablo 1: Yönerge ile iliflkili sorular Kimlere madde testi yap lmal d r? Ticari araç sürücülerine hangi s kl kla madde testi yap lmal d r? Trafikteki sürücüde polisin madde kullan m ndan flüphelenme ölçütleri neler olmal d r? Örnek vermeyi reddetme nas l tan mlanmal d r? Olgu örnek vermeyi reddederse ne tür yapt r mlar uygulanmal d r? Madde testinde hangi maddelere bak lmal d r? Madde testini kim yapmal d r? Madde testi sonuçlar do rulanmal m d r? Madde testi sonuçlar na göre nas l davran lmal d r? 202 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say : 3, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 3,

3 S. A. Akgür, A. E. Alt ntoprak, Z. Yüncü, H. Çoflkunol Tablo 2: Çözüme yönelik yaklafl mlar Sürücülere yol üzerinde tarama testi uygulanmal d r. Madde etkisi alt nda iken araç kullan ld ndan flüphe edilen, trafik kazas na kar flan ve mesle i floförlük olan kiflilerin belirli sürelerde analizleri yap lmal d r. Test örne i sadece kan veya idrar ile s n rlanmamal, tükürük ve ter gibi kolay elde edilen di er biyolojik materyaller de kullan lmal d r. Biyolojik materyalin al nmas ndan laboratuara ulafl ncaya kadar geçen süreçte gözetim zinciri kurallar na uyulmal d r. Sürücü ehliyeti olan bir kiflinin ba ml l k sorunu ortaya ç kt ktan sonra izlenecek yöntem belirlenmelidir. Sürücü belgesinin süresiz olarak geriye al nmas kiflilerin madde kullan m n b rakma istekliliklerini olumsuz yönde etkileyen bir uygulama oldu u dikkate al nmal d r. Her bir madde için verilecek para cezalar, hapis cezalar ve ehliyet iptal süreleri belirlenmelidir. Kiflinin yineleyici olarak bu suçu ifllemesi, tahlil için örnek vermeyi reddetmesi veya örnek verme ifllemini tamamlamamas gibi durumlarda izlenecek yöntem belirlenmelidir. MESLEK GRUPLARINDA MADDE TESTLER N N YAPILMASI MKB sadece belirli bir grubun sorunu olmay p, her yafltan, her kesimden, her meslek grubundan insan n karfl laflabilece i çok boyutlu bir sorundur. Hangi meslek grubunda olursa olsun, bireyin madde kullanmas ifl verimini ve ifl kalitesini olumsuz yönde etkiler; hem ifl ve sosyal yaflam nda, hem de trafikte birçok sosyal ve ekonomik boyutu olan mediko-legal sorun yaflamas na neden olur (17). Dünyadaki birçok ülkede, çal flan kiflilerde (iflyerlerinde) düzenli olarak yap lan madde testi uygulamalar n n yayg nlaflmas sonucu madde kullan m aç s ndan güvenli iflyerleri oluflturulabilmesi ve MKB ve bununla iliflkili ortaya ç kabilecek problemlerin (suç davran fl veya sosyal sorunlar, ifl kazalar, sa l k sorunlar ve tedavi giderleri) azalt lmas mümkün olmufltur (18). Bu amaçla ilk kez 1971 de, Amerika Birleflik Devletleri askeri kurum çal flanlar aras nda, madde kullananlar n tespit edilmesi amac yla düzenli olarak madde tarama testi uygulamalar bafllat lm flt r. Bunu 1983 de tafl mac l k sektöründe bafllat lan uygulamalar izlemifltir y l nda hükümet deste i al narak madde kullan m ndan uzak iflyeri (drug-free federal workplace) kavram gelifltirilerek, icras s ras nda yüksek derecede dikkat ve duyarl l k gerektiren meslek gruplar nda (pilotlar, cerrahlar gibi), madde kullan m flüphesi olmaks z n, düzenli olarak madde tarama testi yap lmas sa lanm flt r. Askeri, adli ve tafl mac l k ile ilgili kurumlarla bafllayan ve kimya, nükleer sanayi kurulufllar gibi farkl kurumlarla devam eden bu uygulama, zamanla birçok özel sektör taraf ndan da benimsenmifl ve her kurum kendi içinde konu ile ilgili yönergelerini oluflturmufltur (19-21). ÜLKEM ZDEK LG L KANUN VE MEVZUAT 2918 say l Karayollar Trafik Kanunu (KTK) ile ilgili mevzuatta (Madde 48); uyuflturucu veya keyif verici maddeleri alm fl olanlar ile alkollü içki alm fl olmas nedeniyle güvenli sürme yeteneklerini kaybetmifl kiflilerin karayolunda araç sürmelerinin yasakland belirtilmifltir. Alkol metre ile yap lan test sonucunda, sürücünün alkollü oldu u saptan rsa KTK nun 48/5 maddesi gere- ince sürücü para cezas ile cezaland r l r, arac trafikten men edilir ve sürücü belgesi 6 ay süreyle trafik polisince geri al n r. Suçun tekrar halinde; para cezas ve arac n trafikten men edilmesi yan s ra sürücü belgesi 2 y l süreyle geri al n r. Sürücünün üçüncü kez alkollü olarak saptand durumlarda, kifliye 6 aydan az olmamak üzere hafif hapis ve para cezas verilir, arac trafikten men edilir ve sürücü belgesi 5 y l süreyle geri al - n r. 5. y l n sonunda, psiko-teknik de erlendirme ve psikiyatri muayenesi sonras nda durumu uygun olanlara belgeleri iade edilir. Bu yasa kapsam nda uygulanan ifllemlerde, yol üzerinde alkol taramas yap l rken hangi teknik cihazlar n kullan laca, de erlendirmelerin nas l yap laca ayr nt lar yla aç klanm fl olmas na ra men, madde kullan m na iliflkin flüphe durumunda polisin yol üzerinde kolayca uygulayabilece i herhangi bir teknik cihaz belirtilmemektedir. Karayollar Trafik Yönetmeli i nde (Madde 97) Herhangi bir uyuflturucu, uyutucu veya keyif verici gibi özelliklere sahip psikotrop madde almak suretiyle araç kulland flüphesi uyanan sürücülerin durumlar t bbi yönden incelenmek, kan veya idrar analizleri yap lmak üzere, adli t p kuruluflu olan yerlerde bu kurulufla, olmayan yerlerde ise Sa l k Bakanl na ba l tahlil yapabilecek teknik ve t bbi imkânlara sahip olan sa l k kurulufllar na sevk edilir fleklinde uyuflturucu veya keyif verici madde alm fl olanlar n tespitine iliflkin esaslar aç klanm flt r (10). Uyuflturucu ve keyif verici maddele- Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say : 3, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 3,

4 Sürücülerde alkol d fl madde kullan m n n saptanmas : Neden? Nas l? Nerede? ri alarak araç kullananlara, eylemi baflka bir suç olufltursa bile, alt ay hafif hapis cezas ile birlikte para cezas uygulan r ve sürücü belgeleri süresiz olarak geri al n r. Belediye trafik birimleri; belediye baflkanl klar ; karayollar trafik kanunu, bu yönetmelik ve kanuna dayan larak ç kar lan di er yönetmeliklerle verilen görevleri, trafik hizmetleri birimleri arac l ile yürütür. Ayr - ca, 3030 say l Büyükflehir Belediyelerinin Yönetimi Hakk ndaki Kanunun 7.maddesine göre Büyükflehirlerde Ulafl m Koordinasyon Merkezleri (UKOME) kurulmufltur. Kurul halinde çal flan UKOME ler, ulafl m, trafik ve toplu tafl ma konular nda üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatt rma hak ve yetkilerine haizdir. Örne in, zmir Büyükflehir Belediyesi s n rlar kapsam nda 5216 say l Büyükflehir Belediyesi Yasas ve di er ilgili yasalar n öngördü ü her türlü ulafl mla ilgili karar alan Merkezi UKOME, Minibüs Çal flma Yönergesi kapsam nda Büyükflehir Belediyesi nce denetlenen hatl minibüslerde floförlük yap labilmesi için; kiflinin tam teflekküllü sa l k kurumundan keyif verici madde kullan p kullanmad na dair rapor almas istenmektedir (22). Ancak madde kullan m n n tespitine iliflkin yap lacaklar ve toksikolojik analizler ayr nt l olarak belirlenmemifltir. MADDE TEST UYGULAMASI Madde kullan m n n belirlenmesi için biyolojik s v - larda madde analizleri yap lmaktad r. Konunun yasal ve t bbi boyutu yap lacak bu ifllemlerin standardize edilmesini zorunlu k lmaktad r. Bu nedenle, madde testleri ile ilgili oluflturulan rehberlerde, örnek al nmas ndan sonucun verilmesi aflamas na kadar uygulanmas gereken zorunlu bilimsel ve teknik aflamalar ayr nt lar yla aç klanmal d r (National Institute of Drug Abuse (NIDA) (21,23). Dünyadaki birçok ülkede, madde etkisi alt nda iken tafl t kullananlara uygulanabilecek yasalar mevcuttur. Bu yasalar, bilimsel geliflmeler ve sosyal gereksinimler do rultusunda yenilenmektedir. Almanya (1998), Belçika (1999), sveç (1999), Fransa (2003), Finlandiya (2003) gibi birçok ülke gereksinimlerine göre yönergelerini düzenli olarak de ifltirmektedir (11-14). Bu bak fl aç s yla, sürücülerde madde kullan m aç s ndan yap lmas gerekenler kademeli olarak uygulanabilir. I-Olgunun Madde Kullan m Aç s ndan Klinik Olarak De erlendirilmesi Madde kavram ndan; psikotrop etkisi olan ilaçlar ve ilaç olarak kullan lmayan psikotrop etki gösterebilen yasal ve yasad fl maddeler kastedilmektedir. Sakinlefltirici ve/veya uyku verici ilaçlar: ilaç olarak kullan labilecekleri gibi keyif alma amac yla kötüye de kullan labilmektedirler. Kötüye kullan m olan maddeler; tepki süresinde uzama, zaman ve mesafe alg s nda de ifliklikler, dikkat, uyan kl k, koordinasyon ve tepki yetene inde azalma, görme alan nda daralma ve görmede bulan kl k yapabilir. Uyar c maddelerin kullan lmas durumunda, kifli oldu undan daha iyi sürücü oldu una inan r, daha fazla risk al r, afl r uyar lm fll k ya da konsantrasyon kayb yaflayabilir. Bulan k ve s n rl görmeye ba l olarak, olmayan nesneleri görebilir (varsan ) veya nesneleri oldu undan farkl yerde alg layabilir (illüzyon). Düflünce hatalar ve düflünce kopmalar, yarg lama ve dikkat sorunlar yaflayabilir. S kl kla do ru fleridi takip edebilmekte, uygun h z ve vitesi seçmekte zorlanabilir (15,24,25). II-Kullan lan Maddenin Analitik Olarak Saptanmas a-örnek al nacak olgu secimi: Madde etkisi alt nda iken araç kullan ld ndan flüphe edilen, trafik kazas na kar flan (yaya ve sürücülerin) ve mesle i floförlük olan ticari araç sürücülerinin belirlenen zamanlarda madde analizleri yap lmal d r (14). b-örnek olarak al nacak biyolojik materyal: Yönetmeliklerimizde sadece idrar ve kanda madde testi yap labilece i bildirilmektedir. Kan örne i al m nda sa l k personeline duyulan ihtiyaç, idrar örnek al m nda ise olay yeri nedeniyle örnek al m nda karfl lafl lan zorluklar nedeniyle tükürük ve ter gibi di er biyolojik materyallerin kullan labilece i bilinmelidir (26-30). c-örne in al m : Seçilen her biyolojik örne in nas l ve ne kadar al naca, hangi malzemede biriktirilece i, laboratuara nas l iletilece i, nas l saklanaca, do rulama yap lmas gerekirse nereye gönderilece i belirlenmelidir (31,32). d-örne in analiz yap laca laboratuara gönderilme süreci: Uygulanan yönteme göre, hiç test uygulanmam fl biyolojik materyal veya elde edilen pozitif sonuçlar n do rulanmas için laboratuara gönderilen tüm biyolojik örneklere gözetim zinciri uygulanmal d r. Gözetim zinciri, örne in bütünlü ü ve özerkli inin korun- 204 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say : 3, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 3,

5 S. A. Akgür, A. E. Alt ntoprak, Z. Yüncü, H. Çoflkunol mas n sa layan yaz l belgeler ile desteklenmifl bir güvenlik zinciridir (19,33). Kiflilerden denetleyicilerin do rudan kendilerinin ald klar biyolojik materyaller d fl ndaki (örne in kan, tükürük) tüm biyolojik materyallerin, de ifltirilmesi ya da içine yap s n de ifltirecek maddelerin eklenmesi olas d r. Özellikle idrar örne i al n rken, kiflinin uygun ve kapal bir mekânda bulunmas bu durumu kolaylaflt r. Bu nedenle, idrar örne i al naca nda, gerçek örne in de ifltirilebilece i ve/veya içine bütünlü ünü bozan maddelerin eklenebilece i öngörülerek gerekli önlemler al nmal d r (Gözetim zinciri, idrar bütünlük testleri gibi) (34,28). e-test yöntemleri: Tarama aflamas ; seçilen biyolojik materyale göre renk testleri veya immunoassay yöntemler bu aflamada kullan labilir. Kullan lacak testlerin duyarl l n n yüksek olmas gereklidir. Tarama aflamas sadece negatif örneklerin elimine edilmesi için yap lmal d r (35-38). Do rulama aflamas ; tarama aflamas nda elde edilen pozitif sonuçlar n daha hassas ve farkl bir yöntemle do rulanmas d r (39-43). f-test sonuçlar n n de erlendirilmesi ve raporland r lmas : Konu ile ilgili e itim alm fl uzmanlarca, seçilen materyal ve yönteme göre de erlendirme yap lmal d r. Test sonuçlar n n de erlendirilmesinde ve raporland r lmas nda, uygulanan analitik yöntem, olgunun kulland ilaçlar, olgunun sosyo-demografik ve klinik özellikleri göz önünde bulundurulmal d r. Raporda, kullan lan materyal ve yöntem belirtilmeli ve test sonuçlar kurumdaki bir heyet taraf ndan heyet raporu olarak verilmelidir. SÜRÜCÜLERDE MADDE KULLANIMINDA KURUMSAL FARKINDALIK VE fib RL Madde kullan m sorunu olan kiflilerin tedavileri süresince trafi e ç kmalar s kça karfl lafl lan bir sorundur. Madde kullan m sorunu olan olgularla karfl laflan sa l k personelinin bu olgular n trafi e ç kmalar n denetleyen kurumlarla iflbirli ini sa lamak üzere gerekli düzenlemeler yap lmal d r. Bu iflbirli i, tüm tedavi boyunca sürdürülmelidir. Di er yandan, trafikte iken madde etkisi alt nda oldu u saptanan sürücülerin zorunlu tedaviye al nmalar n sa layacak tedavi programlar gelifltirilmelidir. Tafl t kullanma becerisini etkileyebilecek reçete edilmifl ilaçlar n kiflinin sürüfl güvenli ine etkisi ayr ca ele al nmal d r (45). Sürücülerde madde kullan m na iliflkin düzenlemelerde, kurumlar aras iflbirli inin yap labilece i çok merkezli oluflumlar ile oluflturulacak önlemler paketi yasal düzenlemelerin yap lmas na zemin oluflturacakt r. SONUÇ Uyuflturucu ve keyif verici maddeleri alarak araç kullananlara, eylemi baflka bir suç olufltursa bile alt ay hafif hapis cezas ile birlikte para cezas uygulan r ve sürücü belgeleri süresiz olarak geri al n r fleklindeki uygulamada sürücü belgelerinin süresiz olarak geriye al nmas kiflilerin madde kullan m n b rakma istekliliklerini olumsuz yönde etkileyebilecek bir uygulamad r. Birçok ülkedeki uygulamalarda maddenin cinsi, düzeyi, suçun tekrarlamas gibi durumlar göz önüne al narak ayr nt l yönergeler haz rlanm flt r. Ülkemizde de madde etkisi alt nda iken trafi e ç kanlar n saptanmas na iliflkin yap lacaklar ve kiflilere verilecek para ve hapis cezalar n n, ehliyet iptal sürelerinin belirlendi i; kiflinin yineleyici olarak bu suçu ifllemesi, tahlil için örnek vermeyi reddetmesi veya örnek verme ifllemini tamamlamamas gibi durumlarda yap lacak olanlara ve bu kiflilerin tedavilerine iliflkin ayr nt l yönetmeliklerin oluflturulmas na gereksinim vard r. Kaynaklar: 1. EMCDDA,. National prevalence estimates of problem drug use in the European Union, Final Report CT.00.RTX.23. Lisbon: European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction EMCDDA Biomontly Newsletter of the European monitoring center for Drugs and Drug Addiction 2004:21 3. Deveaux M, Prangere R, Marson J. The incidence of psychotropic drugs, opiates, and alcohol in fatally injured drivers: A prospective study in northern France. J Anal Toxicol 1996; 20: Smink BE, Ruiter KJ, Lusthof KJ, Zweipfenning PGM. Driving under the influence of alcohol and /or drugs in the Netherlands in view of German and Belgian legislation. Forensic Sci Int 2001; 120: Mura P, Kintz P, Ludes B, Gaulier JM, Marquet P, Martin-Dupont S, Vincent F, Kaddour A, Goulle JP, Nouveau J, Moulsma M, Tilhet- Coartet S, Pourrat. Comparison of the prevalance of alcohol cannabis and other drugs between 900 injured drivers and 900 control subjects: Results of a french collaborative study. Forensic Sci Int 2003; 133: Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say : 3, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 3,

6 Sürücülerde alkol d fl madde kullan m n n saptanmas : Neden? Nas l? Nerede? 6. Drummer OH, Gerostamoulos G, Batziris H, Chu M, Caplehorn J, Robertson M D, Swann P. The involvement of drugs in drivers of motor vehicles killed in Australian road traffic crashes. Accid Anal Prev 2004; 36: Bernhoft IM, Steentoft A, Johansen SS,. Klitgaard NA, Larsen LB, Hansen LB. Drugs in injured drivers in Denmark. Forensic Sci Int 2005; 150: Drummer OH, Gerostamoulos J. Cannabis and the risk of road crashes. Proceedings of TIAFT Prague 2001: Kunsmann GW, Kusman CM, LevineB, Smith ML. The effect of consumtion of Hempen Ale on urine cannabinoid screens. J Anal Toxicol 1999; 23: Adresinden tarihinde indirilmifltir. 11. Krüger HP, Perine BMV, Mettke M, Huessy F. Road traffic and illicit drugs, overview of the legal provisions, difficulties faced by the police, and analysis of prevention attempts in selected European countries. P-PG/Circrout (98), Pompideou Group, Concil of Europe, Strasbourg: 1999:4 12. Moeller MR, Steinmeier S, Bregel S. Determination of drugs of abuse in blood. J Chromatogr B Biomed Sci Appl. 1998; 21; 713: Samyn N, Viaene B, Laeremans B,Deboeck G, Maes V. First experience with the enforcement of the new per se duid legislation in Belgium. Proocedings of TIAFT Helsinki: 2000: Verstraete AG: Roadside testing for drugs: Recent development in Europe. Proceedings of TIAFT, Helsinki: 2000: Adresinden tarihinde indirilmifltir Akgür SA, Dönmez T, Yemiflcigil A. Madde etkisi flüphesi alt ndaki sürücülerde tükürük analizi. Adli T p Bülteni 2006; 11(1): Adresinden tarihinde indirilmifltir Adresinden tarihinde indirilmifltir. 19. Jenkins AJ, Forensic Drug Testing, Principles of Forensic Toxicology, (Levine B.), AACC Pres, 1999: sf Thieme D, Sachs H. Improved screening capabilities in forensic toxicology by application of liquid chromatography tandem mass spectrometry. Anal Chim Acta 2003; 492: Draft 2006 Changes.pdf. Adresinden tarihinde indirilmifltir MenuName=minibüs çal flma yönergesi. Adresinden tarihinde indirilmifltir tarihinde indirilmifltir. 24. Augsburger M, Donzé N, Ménétrey A, Brossard C, Sporkert F, Giroud C, Mangin P. Concentration of drugs in blood of suspected impaired drivers. Forensic Sci Int 2005; 153: gdriving.pdf adresinden tarihinde indirilmifltir 26. Kintz P, Ludes B. Applications of alternative matrices (hair, saliva, sweat.) in forensic toxicology. Toxicol Lett. 1995; 95(Suppl.1): Kintz P, Samyn N. Determination of Ecstasy components in alternative biological specimens. J Chromatogr B. 1999; 733: Kintz P, Villain M, Concheiro M,Cirimele V. Screening and confirmatory method for benzodiazepines and hypnotics in oral fluid by LC-MS/MS Forensic Sci Int 2005; 150): Choo RE, Huestis M. A. Oral Fluid as a Diagnostic Tool. Clin Chem Lab Med. 2004;42: Verstraete AG. Oral fluid testing for driving under the influence of drugs: history, recent progress and remaining challenges. Forensic Sci Int 2005; 150: Lambert WE, Van Bocxlaer JF, De Leenheer AP. Potential of highperformance liquid chromatography with photodiode array detection in forensic toxicology. J Chromatogr B Biomed Sci Appl. 1997, 689: Aebi B and Bernhard W. Gas chromatography with dual mass spectrometric and nitrogen phosphorus specific detection: a new and powerful tool for forensic analyses. Forensic Sci Int 1999; 102: Bush MD, Forensic drug testing, Federal Bureu of Investigation- FBI-Laboratory Symposium on Forensic Toxicology, Washington DC: 2004: Spiehler V. The view of from USA-revised HHS Guidelines for specimen validity testing in the workplace. Bulletin of the nternational association of Forensic Toxicogists 2004; 34: Cagle JC, McCurdy HH, Pan YM. Evaluation of the CEDIA TM DAU Assays and the AxSYM TM system for the analysis of cannabinoids in whole blood. J Anal Toxicol 1988; 21: Gjerde H, Christophersen AS, Skuterud B Screening for drugs in forensic blood samples using EMIT urine assays. Forensic Sci Int 1990; 44: Bergmann-Iwersen S, Schmoldt A. Direct semiquantative screening of drugs of abuse in serum and whole blood by means of CEDIA DAU urine immunassays. J Anal Toxicol 1999; 23: Grönholm M. And Lillsunde P. A comparison between on-site immunassay drug-testing devices and laboratory results. Forensic Sci Int 2001; 121: Segura J, Ventura R, Jurado C. Derivatization procedures for GC- MS determination of xenobiotics in biological samples, with special attention to drugs of abuse and doping agents. J Chromatogr B 1998;713: Marquet P, Saint-Marcoux F, Gamble T N, Leblanc JCY. Comparison of a preliminary procedure for the general unknown screening of drugs and toxic compounds using a quadrupolelinear ion-trap mass spectrometer with a liquid chromatography mass spectrometry reference technique. J Chromatogr B 2003; 789: Meer AJP, Huizer H. A contribution to the improvement of accuracy in the quantitation of THC. Forensic Sci Int 1999; 101: Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say : 3, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 3,

7 S. A. Akgür, A. E. Alt ntoprak, Z. Yüncü, H. Çoflkunol 42. Maralikova B, Weinmann W. Confirmatory analysis for drugs of abuse in plasma and urine by high-performance liquid chromatography tandem mass spectrometry with respect to criteria for compound identification. J Chromatogr B 2004; 811: Laloup M, Tilman G, Maes V, Boeck G, Wallemacq P, Ramaekers J, Samyn N. Validation of an ELISA-based screening assay for the detection of amphetamine, MDMA and MDA in blood and oral fluid. Forensic Sci Int 2005; 153: Cooper G, Wilson L, Reid C, Hand C, Spiehler V. Validation of the Cozart Amphetamine Microplate EIA for the analysis of amphetamines in oral fluid. Forensic Sci Int 2006; 159: Bramness JG, Svetlana S, Mørland J, Engeland A. The risk of traffic accidents after prescriptions of carisoprodol. Accident Analysis & Prevention 2007 (bas mda) Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 18, Say : 3, 2008 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 18, N.: 3,

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol 1 Acibadem University Medical Faculty 2 Maltepe University Medical

Detaylı

OTOMATİK TARTI ALETLERİNİN KALİBRASYONUNDA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER

OTOMATİK TARTI ALETLERİNİN KALİBRASYONUNDA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER 1 OTOMATİK TARTI ALETLERİNİN KALİBRASYONUNDA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER Burcu BİLİR ESİT Elektronik Sistemler İmalat ve Tic. Ltd. Şti. Nişantepe Mah. Handegül Sk. No:6 Alemdağ Çekmeköy/İSTANBUL Tel: 0216 585

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

T.C. DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ RODİ ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZİ HAKKINDA YÖNETMELİK. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Kuruluş

T.C. DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ RODİ ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZİ HAKKINDA YÖNETMELİK. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Kuruluş T.C. DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ RODİ ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZİ HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Kuruluş Amaç MADDE 1-Bu Yönetmeliğin amacı, Diyarbakır Büyükşehir

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI

TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI YAZILAR TÜRK BORÇLAR VE TÜRK T CARET KANUNU TASARILARI PROF. DR. ERDO AN MORO LU (*) Türk Borçlar Kanunu Tasar s ndan sonra Türk Ticaret Kanunu Tasar s da Türkiye Büyük Millet Meclisi ne sunulmufl bulunmaktad

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Dünyada ve Ülkemizde Meslek hastalıkları

Dünyada ve Ülkemizde Meslek hastalıkları Dünyada ve Ülkemizde Meslek hastalıkları Dr. Rana GÜVEN, MSc., PhD. Genel Md. Yrd. Dr. R. Güven 01.11.2012 1 İÇERİK Dünyada ve Türkiye de İş Sağlığı ve Güvenliğinin Mevcut Durumu Meslek hastalıklarının

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI Türk Tesisat Mühendisleri Derne i / Turkish Society of HVAC & Sanitary Engineers 8. Uluslararası Yapıda Tesisat Teknolojisi Sempozyumu / 8. International HVAC +R Technology Symposium 12-14 Mayıs 2008,

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI KAMUDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ PANELİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI Uzm. Yusuf DUMAN İSG Koordinatörü / İş Güvenliği Uzmanı Mayıs/2016 (1/55) 6331 SAYILI İSG KANUNU İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Detaylı

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 24 Mart 2016 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 29663 YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 ve 49 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 ve 49 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU EĞİTİM, ÖĞRETİM VE SINAV YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı Ağrı İbrahim Çeçen

Detaylı

KAMU İHALE KURULU KARARI. Toplantıya Katılan Üye Sayısı : 7 : Elektrik ihtiyacının temini.

KAMU İHALE KURULU KARARI. Toplantıya Katılan Üye Sayısı : 7 : Elektrik ihtiyacının temini. Toplantı No : 2011/047 Gündem No : 2 Toplantıya Katılan Üye Sayısı : 7 Gündem Konusu : Elektrik ihtiyacının temini. Elektrik piyasası ve ilgili mevzuatındaki değişiklikler ve gelişmeler sonrasında, 4734

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu 3.Klinik Farmakoloji Sempozyumu-TRABZON 24.10.2007 Klinik ilaç araştırmalarına

Detaylı

Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI

Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI Risk nedir? Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI Projeler, proje yöneticilerinin do rudan kontrol edemeyecekleri olaylardan etkilenebilirler. Proje gerçek durumun bütün boyutlar n kapsayamaz. D fl faktörler,

Detaylı

Türkiye de Uluslararası Koruma Arayan Kişiler için İŞGÜCÜ PİYASASINA ERİŞİM

Türkiye de Uluslararası Koruma Arayan Kişiler için İŞGÜCÜ PİYASASINA ERİŞİM Türkiye de Uluslararası Koruma Arayan Kişiler için İŞGÜCÜ PİYASASINA ERİŞİM SORULAR & YANITLAR MÜLTECİLER İÇİN ÜCRETSİZ HUKUKİ DESTEK Şubat 2016 Güncellemesi Türkiye de uluslararası korumaya başvurdum.

Detaylı

T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU 2015-2016 EĞİTİM ve ÖĞRETİM YILI MERKEZİ YERLEŞTİRME PUANIYLA YATAY GEÇİŞ İŞLEMLERİ (EK MADDE-1 E GÖRE) ve BAŞVURULARI Yükseköğretim Kurumlarında Ön lisans ve Lisans

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

SPROGVURDERING OG SPROGSCREENING AF 3-ÅRIGE BØRN

SPROGVURDERING OG SPROGSCREENING AF 3-ÅRIGE BØRN SPROGVURDERING OG SPROGSCREENING AF 3-ÅRIGE BØRN Århus Kommune Børn og Unge Århus Belediyesinde Yaşayan 3 Yaşındaki çocuklar için Dil Durum Değerlendirmesi/Dil Tarama Testi Önsöz Sevgili ebeveynler İyi

Detaylı

ÇANKAYA BELEDİYESİ EVDE BAKIM HİZMETLERİ YÖNERGESİ

ÇANKAYA BELEDİYESİ EVDE BAKIM HİZMETLERİ YÖNERGESİ ÇANKAYA BELEDİYESİ EVDE BAKIM HİZMETLERİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1 (1) Bu yönergenin amacı; Çankaya Belediye sınırları içinde yaşayan, yaş sınırı

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG ÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Doç.. Dr. Ercan ÖZGAN Düzce Üniversitesi YAPILARDA OLU AN R SKLER N NEDENLER GENEL OLARAK 1. Tasar m ve Analiz Hatalar 2. Malzeme Hatalar 3. çilik Hatalar

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler TÜBİTAK Üniversite Öğrenci Projesi Hazırlama

Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler TÜBİTAK Üniversite Öğrenci Projesi Hazırlama Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel bilgiler TÜBİTAK Üniversite Öğrenci Projesi Hazırlama İçerik Giriş Proje amacı Yöntem ve metotlar Örnek 2 Giriş 3 Alt Sorunlar Odaklama ve sorun analizi

Detaylı

YURTDIfiI H ZMET BORÇLANMASI YAPILAB LECEK SÜRELER

YURTDIfiI H ZMET BORÇLANMASI YAPILAB LECEK SÜRELER YURTDIfiI H ZMET BORÇLANMASI YAPILAB LECEK SÜRELER Yrd. Doç. Dr. Hediye ERG N* I. GENEL OLARAK Türk vatandafllar yurtd fl nda geçen hizmet sürelerini 8.5.1985 tarihli 3201 say l Yurt D fl nda Bulunan Türk

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 4691 SAYILI KANUN

4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 4691 SAYILI KANUN 4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 4691 SAYILI KANUN 253 4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 5035 SAYILI KANUNDAK MADDES KANUN MADDES N N ESK fiekl KANUN MADDES N N YEN fiekl 49/7 Destek ve muafiyetler

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İŞ GÜVENLİĞİ VE İŞÇİ SAĞLIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İŞ GÜVENLİĞİ VE İŞÇİ SAĞLIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İŞ GÜVENLİĞİ VE İŞÇİ SAĞLIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir?

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? Kazanım Değerlendirme Uygulaması (KDU), Vitamin Ortaokul Kurumsal üyesi olan özel okullarda, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin bilişsel süreçler çerçevesinde

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

TeSLA Projesi: öğrenme ortamları için uyarlanabilen ve güvenilir bir e-değerlendirme sistemi

TeSLA Projesi: öğrenme ortamları için uyarlanabilen ve güvenilir bir e-değerlendirme sistemi Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi AUAd auad.anadolu.edu.tr TeSLA Projesi: öğrenme ortamları için uyarlanabilen ve güvenilir bir e-değerlendirme sistemi Yrd.Doç.Dr. Serpil KOÇDAR a Prof.Dr.

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

İLK YARDIM KURSUNUN KONULARI LKYARDIMDA TEMEL UYGULAMALAR AC L SA LIK H ZMETLER UBES E T M B R M

İLK YARDIM KURSUNUN KONULARI LKYARDIMDA TEMEL UYGULAMALAR AC L SA LIK H ZMETLER UBES E T M B R M İLK YARDIM KURSUNUN KONULARI LKYARDIMDA TEMEL UYGULAMALAR 1 LKYARDIM NED R? Herhangi bir hastal k veya kaza sonucu ya am tehlikeye girmi olan ki iye, Olay yerinde, sa l k görevlilerinin yard m sa lan ncaya

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

TEBLİĞ. c) Eğitim merkezi: Bakanlık tarafından kan bankacılığı ve transfüzyon tıbbı eğitimi vermek üzere yetkilendirilmiş kan hizmet birimini,

TEBLİĞ. c) Eğitim merkezi: Bakanlık tarafından kan bankacılığı ve transfüzyon tıbbı eğitimi vermek üzere yetkilendirilmiş kan hizmet birimini, 31 Aralık 2009 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 27449 (5. Mükerrer) TEBLİĞ Sağlık Bakanlığından: KAN HİZMET BİRİMLERİNDE GÖREV YAPACAK SAĞLIK PERSONELİNİN EĞİTİMİ VE SERTİFİKALANDIRILMASINA DAİR TEBLİĞ BİRİNCİ

Detaylı

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi)

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Bağımlılıkta rehabilitasyon süreci dediğimizde bağımlı bireylerin psikolojik ve sosyal destek ile hayata yeniden kazandırılması kast edilmektedir.

Detaylı

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK?

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? Cevdet CEYLAN* I-G R fi tibari hizmet süresi; a r, riskli ve sa l a zararl ifllerde fiilen çal flan ve bu ifllerin risklerine maruz kalan sigortal

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN 80 ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN

Detaylı

İSG Yasası & Uygulamalar

İSG Yasası & Uygulamalar İSG Yasası & Uygulamalar Dr. Rana GÜVEN, MSc. PhD. Genel Md. Yrd. 24 Mayıs 2013, Bursa İÇERİK Güvenlik Kültürü Kavramı Dünyada ve Türkiye de İSG İSG Yasası İSG Hizmetleri Yetkilendirme Hizmetleri Çalışma

Detaylı

RADYASYONDAN KORUNMA UZMANLARI DERNEĞİ (RADKOR) NİN

RADYASYONDAN KORUNMA UZMANLARI DERNEĞİ (RADKOR) NİN RADYASYONDAN KORUNMA UZMANLARI DERNEĞİ (RADKOR) NİN Taslak Yönetmelik Hakkındaki Görüşleri Taslağın geneli üzerindeki görüş ve Teklif Yönetmelik Başlığında ; test, kontrol ve kalibrasyon ifadeleri kullanılmıştır.

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK 24 Aralık 2010 CUMA Resmî Gazete Sayı : 27795 YÖNETMELİK Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığından: YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ

Detaylı

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Prof. Dr. Günay Özmen İTÜ İnşaat Fakültesi (Emekli), İstanbul gunayozmen@hotmail.com 1. Giriş Çağdaş deprem yönetmeliklerinde, en çok göz önüne

Detaylı

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük Sürekli elastik ve fleklini koruyabilen poliüretan köpükten üretilen yast k özel tasarlanan ergonomik flekliyle omuz ve boyun bölgesinin gevflemesini sa lar. Fermuarl, kolayl

Detaylı

YARGITAY 20. HUKUK DA RES

YARGITAY 20. HUKUK DA RES YARGITAY 20. HUKUK DA RES 2386 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 5 Y l 2007 YARGITAY 20. HUKUK DA RES E: 2006/7421 K: 2006/10706 T: 17.07.2006 TÜKET C HUKUKU TÜKET C HAKLARINA L fik N DAVALAR HER K

Detaylı

Türkiye'de Sürücü De erlendirmeye Yönelik Yasalar ve Al nan Sonuçlar: Avrupa Ülkelerindeki Uygulamalarla Karfl laflt rmal Bir De erlendirme

Türkiye'de Sürücü De erlendirmeye Yönelik Yasalar ve Al nan Sonuçlar: Avrupa Ülkelerindeki Uygulamalarla Karfl laflt rmal Bir De erlendirme TÜRK Ψ PS KOLOGLAR DERNE 1976 Türk Psikoloji Yaz lar 2002, 5 (9-10)137-156 Türkiye'de Sürücü De erlendirmeye Yönelik Yasalar ve Al nan Sonuçlar: Avrupa Ülkelerindeki Uygulamalarla Karfl laflt rmal Bir

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

TEBLİĞ. c) Liman baģkanlığı: UlaĢtırma, Denizcilik ve HaberleĢme Bakanlığı liman baģkanlıklarını,

TEBLİĞ. c) Liman baģkanlığı: UlaĢtırma, Denizcilik ve HaberleĢme Bakanlığı liman baģkanlıklarını, 7 Haziran 2013 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28670 Gümrük ve Ticaret Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRKĠYE LĠMANLARI VE ĠSKELELERĠ ARASINDA DENĠZ TAġITLARIYLA YAPILAN TAġIMA ĠLE YÜKLEME VE BOġALTMALARDA GÜMRÜK GÖZETĠM

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1)Yönergenin Amacı, Ağrı İbrahim Çeçen

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU HAZIRLIK SINIFI YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU HAZIRLIK SINIFI YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU HAZIRLIK SINIFI YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; İzmir Kâtip Çelebi

Detaylı

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim 2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim (TÜSİAD ve UNFPA Ortak Raporunun Değerlendirilmesi) Prof. Dr. Zafer Öztek 27 Kasım 2012 Fütürist Prof. David Passig 2050 adlı eserinde Türkiye nin 2050 yılında Dünyadaki

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı(UKAA), 17 Ekim 2013 tarihinde, hava kirliliğinin

Detaylı