Uluslararası İlişkilerin Gerçekçi Teorisi: Kökeni, Kapsamı, Kritiği

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Uluslararası İlişkilerin Gerçekçi Teorisi: Kökeni, Kapsamı, Kritiği"

Transkript

1 Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: Web: Uluslararası İlişkilerin Gerçekçi Teorisi: Kökeni, Kapsamı, Kritiği Mustafa Aydın Doç. Dr., Ankara Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü Bu makaleye atıf için: Aydın, Mustafa, Uluslararası İlişkilerin Gerçekçi Teorisi: Kökeni, Kapsamı, Kritiği, Uluslararası İlişkiler, Cilt 1, Sayı 1 (Bahar 2004), s Bu makalenin tüm hakları Uluslararası İlişkiler Konseyi Derneği ne aittir. Önceden yazılı izin alınmadan hiç bir iletişim, kopyalama ya da yayın sistemi kullanılarak yeniden yayımlanamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz, satılamaz veya herhangi bir şekilde kamunun ücretli/ücretsiz kullanımına sunulamaz. Akademik ve haber amaçlı kısa alıntılar bu kuralın dışındadır. Aksi belirtilmediği sürece Uluslararası İlişkiler de yayınlanan yazılarda belirtilen fikirler yalnızca yazarına/yazarlarına aittir. UİK Derneğini, editörleri ve diğer yazarları bağlamaz. Uluslararası İlişkiler Konseyi Derneği Uluslararası İlişkiler Dergisi Söğütözü Cad. No. 43, TOBB-ETÜ Binası, Oda No. 364, Söğütözü ANKARA Tel: (312) Faks: (312) Web: E- Posta:

2 Mustafa AYDIN* Uluslararasl jli~l<iler'in kavramsal geli~iminde gerr;:elq:i teorinin ayn bir yeri vardlr. 1930'larm sonundan 1980'lerin ortalanna kadar disiplinin neredeyse mutlak hakimi olan gerr;:ekr;:i okul, alan iizerindeki etkisi nedeniyle slklzkla "uluslararasl ili~kilerin teorisi" olarak ifade edilmi!;!tir. Ortaya attlgl tartl~mall kavramlarm yam szra, uluslararasl ili~kileri felsefe, tarih ve hukukun etkilerinden kurtararak, ele aldlgl konulan kavramlar araczlzglyla incelemenin onciiliigiinii yaparak da disiplinin geli~imine katklda bulunan gerr;:ekr;:iligin belki de en etkileyici yam uzun siireli etkinligidir. Her ne kadar dayandlgl giir;: politikasl dii~iincesinin konservatif yaplsl, giiciin mutlak olarak olr;:iilemez/hesaplanamaz bir olgu olmasl, "giir;: dengesi" politikasma ve analiz odagl olarak devlete yapllan a~m vurgu, analizde merkezi bir kavram olan ulusal pkann tammlamaya direni i, determinist yapisl ve benzeri diger yonleriyle Ylllar ir;:erisinde siirekli ele tirilere muhatap ol;mi~sa da, realist gelenek yl11ar ir;:erisinde yeni aphmlar, eklemeler, gozden ger;:irmeler ve yontemsel degi imlerle ayakta kalmayl ba arml$tlr. Ustelik tiim ele tirilere ragmen, basitligi ve anla lllrllglyia realizm, Uluslararasl jli kiler' in en etkin ve yaygm teorisi olmaya da devam ediyor. Anahtar kelimeler: Teorile$me, Realizm (Gerr;:ekr;:ilik), Neo-Realizm, Ulusal (lkar, Giir;:. Realist Theory of Origin, Scope, International ABSTRACT Realist theory occupies a special place in the theoretical development of International Relations discipline. As the dominant theory of the discipline from mid1930s up until mid1980s, realism has often been dubbed as the theory of the International Relations because of its overwhelming influence on IR academia. In addition to controversial concepts it brought into IR discussions, realism has served the discipline by pioneering the study of international developments through conceptual analysis instead of traditional methods based on historical, legal, and philosophical studies. Although its various fundamental aspects (such as its conservative approach to world politics, emphasis on state and power, failure to define national interest convincingly, deterministic approach to international politics) have been criticized over the years from many perspectives, realist tradition has reemerged time and again as the leading conceptual explanation of the discipline. Finally, despite all its exposed' weaknesses, the realist theory of II\, with its clear and simple explanations, is still the most widely used approach in the area. Keywords: Realism, Neo-Realism, National Interest, Power, Balance of Power. * Doc;. Dr., Ankara Siyasal Bilgiler Faktiltesi, Uluslararasl ili kiler Boltimti. Uluslararasl jli kiler, Cilt 1, Sap 1, Bahar 2004, s

3 ULUSLARARASliLi~KilER Uluslararasl ili$kilerdeki koklu degi$imler genellikle teorik ac;:lklamalarda da onemli degi$imlere neden olur. Orne gin buyiik sava;;lar gelecek ylllardaki du;;unce sistemi ve deger kahplanm etkileyecek yeniden degerlendirmelere yol ac;:ar. 20. yuzyllda uluslararasl sistemi degi;;tirici Uc;: sava$ ya$andl: Birinci ve ikinci Diinya sava$lan He Soguk Sava$. Bunlarm her bid sava;; oncesi donemin neredeyse kutsal gorulen varsaylmlanmn ;;upheci gozden gec;:irmelerini dogurdu. TUm bu gozden gec;:irmelerde bir dunya gikii$u, degi$ime ugrasa da, her seferinde evrilip temel ozelliklerini koruyarak lsrarla varhglm surdurmeyi ba;;ardl: Gerc;:ekc;:ilik-Realizm. 1 Eger Uluslararasl ili kiler yazmml buwnuyle tarayabilseydik, ortaya c;:rkacak sonuc;:, realist (gerc;:ekc;:i) bakl ac;lsmdan yazliml eserlerin ac;lk ara ande oldugu olurdu. 0 kadar ki, 1930'lann sonundan 1980'lerin ortalanna kadar disiplinin neredeyse mutlak hakimi olan realist-gen;ekc;i okul slkhkla digerleri arasmda bir yakla lm/ ac;lklama olarak degil, uluslararasl ili;;kilerin teorisi olarak ifade edilmi;;tir.2 Bu makalede realist-gerc;ekc;i yakla$lmln neden bu kadar uzun sure bu kadar egemen oldugu Uzerinde durulmayacak, bu sorunun cevabl yakla$llnm c;e$itli unsurlan ortaya koyuldugunda kendiliginden ortaya C;:lkacaktlr. Burada unutulmamasl gereken Uluslararasl ili kilerin en kapsamh gene 1 teorisi (grand theory) olan gerc;ekc;iligin c;e;;itli versiyonlanyla birlikte kapsamh yapisma ve dominant konumuna ragmen, uluslararasl ili kilerde gerc;ekleri ortaya koyma/ ana liz etrnede tekele sahip olmadlgl ve diger ac;lklama/yakla;;lmlardan sadece bid oldugudur. 3 Realizmin Temel Unsurlan Realist teori, modem Uluslararasl ili;;kiler du ununde, 1. Dunya Sava lmn ardmdan disiplinde egemen olan idealist goru$un II. Dunya Sava lmn C;lkI ml ongorememesi/onleyememesi uzerine geli en, birey ve devletlerin siyasi davram lanmn ve uluslararasl politikanm anar ik yapismm nasil duzenli bir yaplya donu turulebilecegi tarh masmda ("Birinci Biiyuk Tarh ma"), selfdeterminasyon, ortakla~a giivenlik, demokratikle~me, ortak hukuk yapllanmn olu;;turulmasl ve bireyin rasyonelligini vurgulayan liberal bakl;; ac;lsmm ele tirisi ve alternatifi olarak ortaya c;1kt1. E. H. Carr'm The Twenty Years' Crisis (ilk bask11939) kitabmda aynntllanyla ele alman bu tartl;;mada, realistler 1920 ve 30'larda uluslararasl ili kiler yazmmda egemen olan titopyacl (idealist) Eu ~ah mada "realizm" ile "ger<;ek~ilik" vc "realist" ilc "ger~ek<;i" terimleri birlikte ya da birbirinin ycrine aym anlamda kullamlmlgtir. Realizmin disiplindeki egemenligi 1960'larda 0 kadar bclirgindi ki, "ger<;ek anti-realist bulmak ncrcdeyse imkanslzdl". William T. Fox ve Anetta Eaker Fox, "The Teaching of International Relations in the United States", World Politics, Cilt 13, Nisan 1961, s Farklrlrklar bir lara fa, bazl teme! fikir ve varsaylmlan payja trkjan i<;in pek <;ok yazar Uluslararasl lli kiler literattirtinde toptan realist olarak adlandmlml hr. Eu <;alr mada genel olarak realizmin tum versiyonlarmm ortak yonleri tizerinde durulmakla beraber, basitlik i~in temelde siyasi gerc;ck<;ilik iizerinde durulacak, yeri geldik<;c neorealizm'e dcginilecektir, 34

4 llluslamrasl ili kilerin "Gen;;ekr;i" Teorisi gc)rli;;leri, uluslararasi politikamn gen;ek yaplsml ve giic; politikasma dayanan temellerini kavrayamadlklan h;in aym jenerasyon ic;erisinde ikinci btiyiik sava;;m (II. Dtinya Sava;il) <;lkl;;ml engelleyememekle suc;ladllar. 4 Birinci Dtinya Sava;;l'nm sona ermesinin yarathgl umutlar, 1930'lardan itibaren diinya siyasetinde beliren karma;;a, diktatorlerin c;e;;itli tilkelerde hlzla yonetimi ele gec;irmeleri ve Milletler Cemiyeti'nin uluslararasl geli;;meler kar;;lsmdaki etkisizligi sonueu, genel olarak dti;;iintirler ve ozellikle de uluslararasl ili;;kiierle ilgilenenler arasmda umutsuzluk ve sinisizm duygulan yaratml;;t1. Sistemden duyulan hayal kmkhgl (jzellikle Amerikah dti;;tintirler arasmda gaze c;arpmaktaydl. Yaygm olan kam idealist reformeularm inanc;iannda yamlml;; olduklan yantindeydi. Bireyler ne mtikemmeldiler, ne de mtikemmeue;;tirilebilirlerdi ve ahlakm uluslararasi ili;;kiler ara;;hrma ve uygulamalannda herhangi bir wlti olamazdl. Orgtitler ise sava;; tehdidi tamamen ortadan kaldmlmadan reforme edilemezlerdi. Genellikle asked gtic;le ozde;;le;;tirilen 'gtic;' ulus-devletlerin aralanndaki ili~kilerde tek mutlakhk olarak gartilmeye ba~lanml;;h. Bu baglamda gtic; politikalan da artlk amoral veya irrasyonel degil, fakat kac;mllmaz kabul edilmekteydi. Akademik c;evrede ise, idealistler kendi fikirlerinin iki sava~ arasl donemde tamamiyle uygulanmadlgml ve dolaylslyla test edilmediklerini savunurlarken, kendilerini "realistler" olarak adlanduan bir grup akademisyen, aksine test edildiklerini, fakat Avrupa'mn tamamml ve dtinyanm yaylsliu c;igneyip ge<;en ordulara kar~1 duramadildanm soyltiyordu. Ozellikle Carr, "titopist-idealistler" olarak adlandlrdlgl akademisyenlerin temel varsaylmlanna sert ele~tiriler getirdigi kitabmda, 1930'lann geli~melerinin uluslararasl (jrgtitlerin zaylfhglm, devletler arasmdaki gtic; mlieadelesinin gerc;eklerini ve pasifizmi destekleyen kamuoyunun yanh;;hgml ortaya koydugunu ileri stirmekteydi. 5 idealizmin normatif temellerini (hukuk, etik degerler ve adalet anlayl~l) reddederek uluslararasl politika biliminin olu~turulmasl gerektigini ileri stiren Carr'm pe~inden giden Realistler, idealistlerin aksine, uluslararasl politika ara~tmnalannda odagm devletlerarasl ili~kileri belirleyen fakwrler olmasl gerektigini ileri stirdtiler. On lara gore bu fakwrler gtic; pe~inde ko~mak ve ulusal C;lkardl. Bu fakwrlere odaklanarak, devlet adamlanmn dtinyanm geli~melerini etkileme konusunda kar~lla~hklan SlmrJamalan c;ok daha 'gerc;ekc;i' bir sekilde anlayabileeegimizi soylediler. Her ne kadar realistler, 20. ylizylllll ilk <;eyreginde Uiusiararasl lli;;kiler yazllllllda egemen olan idealist/litopist dli lincenin geiit;;imi ve temel iinermeleri i<;in bkz. Atila Eralp, "Uluslararasl ili;;kiler DisipIininin Olu;;umu: Idealizm-Realizm Tarh;;masl", Atila Eralp (der.), Devlet, Sistem, Kimlik; Uluslararasl Ili kilerde Ternel Yakla lmlar, istanbul, Ileti im, 1996, s 'daki bas.klslllm onsozlinde (s. vii) belirttigi lizere Carr kitabllll, " diinemindc ingilizce konu ulan lilkelerdcki akadcmik ya da poptiicr neredeyse tom dti lintirlerin gti<; fakwrtinti tamamiyle giizardl eden parlak fakat tehlikeli analizlerinin eksikliklerini ortaya koymak amaclyla" yaznll;;tl. Edward H. Carr, The Twenty Years' Crisis, : An Introduction to the Study of International Relations, Londra, Macmillan, 1962'dcn aktaran Jack Donnelly, Realism and International Relations, Cambridge, Cambridge University Press, 2000, s

5 ULUSLARARASlili~KilER kurallar ve ahiakm dunya politikasmm pan;:asl ojdugunu kabul etseler de, kurallara saygmm ancak gu<; tehdidiyle desteklendiginde elde edilebilecegine inamyorlard1. 6 Uluslararasl ili;;kileri neredeyse tamamiyle ulus-devletler arasmdaki gu<; ve <;lkar mucadelesi olarak gorduklerinden, uluslararasl hukuk ve orgutlerin etkisi ve mumkiin olan uiusiararasl i;;birliginin <;apl konulannda pek az iyimserdiler. Aynca devletin teme! yukumliilugunun muglak bir 'uluslararasl toplum' kavramma degil, kendine oldugunu soyluyorlardl. Sava;;m ka<;milmaz oldugunu du;;unen realistler, ban;;m temeli olarak sijahslzlanma yerine, sava;;a hazlr olmayl onererek, mantlga ve iyiniyete dayah sava;; problemini <;ozme <;abasmm dunya politikasmm ger<;eklerini gozardl ettigini ileri surduler. Tum bu iddialar, II. Dunya Sava;;I'mn YlklClhgl ve travmaslyla birlikte, Uluslararasl ili;;kiler disiplininin bu ilk buyuk tarti;;masmm realistlerin lehine mnu<;lanmasma kahada bulundu. Bu ;;ekilde realistlerle idealistler arasmda Uluslararasl ili;;kilerin "neyi" <;ah;;masl gerektigi tarh;;masl yaplhrken, bu <;ah;;malann "nasil" olmasl gerektigi, yani metodoloji de ka<;lmlmaz olarak tartl;;maya dahil oldu. Uluslararasl ili;;kiler'de metodoloji tarh;;malanmn en onemli unsuru tarh;;an taraflann slkhkla "bilim" iinvamna sahip <;lkmaya <;ah;;malan nedeniyle tarh;;mamn genellikle uluslararasl ili;;kilerin ne ol<;ude "bilimsel" <;ah;;llabilecegi sorusu etrafmda donmesidir yiizyilda disiplinde geli;;me olmamasmm nedeninin dunya politikaslmn yeterince bilimsel bir ;;ekilde <;ah;;ilmamasl oldugunu soyleyen ilk dii;;iiniirler realistler olmu;;tur. Carr, "UtopyaCl idealistleri", arzulan ger<;eklerle kan;;t1rdiklan iddiaslyla eler;;tirerek, ger<;ek bilimin ilk once "olgulann" aslmda nasil olduklanm anlamaya <;ah;;masl gerektigini soyledi. Uluslararasl ilir;;kileri mumkiin oldugunca normatif olmaktan <;lkartip esas olarak ampirik yapmaya <;ah;;an Carr'm ardmdan giden diger realistler, orne gin Morgenthau, uluslararasl politika biliminin sadece tarihsel ve normatif degil, fakat genel ve teorik oimasl gerektigini de vurguladllar. Boylelikle, realist metodoloji bir taraftan Uiusiararasl ili;;kiler disiplininin slmrlanm zorlar ve onu hukuk, tarih ve politikadan giderek uzaklar;;tmrken, ote yandan 1930'lara kadar normatif ve betimleyici olan Uluslararasl ili;;kiler metodolojisine de ampirik ve a<;lklayicl bir karakter kazandlrd1. 8 Entellektiiel kokenlerini Thucydides'in Atina ile Sparta arasmdaki 36 Jill Stearns ve Lloyd Pettiford, International Relatiolls: Perspectives al1d Themes, Londra, Longman, 2001, s.24. John A. Vasquez (del), Classics of International Relations, 2. bask!, Englewood Cliffs, Prentice Hall, 1990, s. 68. Uluslararas! lligkilerde metodoloji konusunu elc alan iyi bir ~ah ma i<;in bkz. K. Knorr ve James N. Rosenau (der.), Contending Approaches to International Politics, Princeton, Princeton University Press, Hem Inetodoloji hem de paradigma tartr malanm igeren kapsamlr bir <;ah ma i<;in bkz. James E. Dougherty ve Robert L. Pfaltzgraff, Contending Theories of In tematiollal Relations: A Comprehensive Survey, 5. Bask!, New York, Addison Wesley-Longman, 200l. Her ne kadar realistlcr pozitif bilimin genel prensiplerinin uluslararas! ili kilere uygulanmas111! saglam! larsa da, 1960'larda yontem konusunda kendilerinden daha sistemli du ilnen

6 UluslararaSl jij kilerin "Gcrr;ekr;i" Teorisi Niccolo Machiavelli ve 17. ylizyll Ingiliz dti~tintirii Thomas Hobbes'un ~ah~malarmda bulan realist yakla~jmm gii~lii savunuculan arasmda E. H. Carr, Hans Morgenthau, Reinhold Niebuhr, Gottfried-Karl Kindermann, Kenneth Thompson, George Kennan, Henry Kissinger, Thomas Schelling, Kenneth Waltz, Hedley Bull, Robert Gilpin, Barry Buzan, Charles Jones, Richard Little, John Mearsheimer, John Lewis Gaddis, John G. Ikenberry, Charles L. Glaser, Joseph Grieco sayllabilir.9 Zaman i<;:erisinde realizmin kendi evrimi <;er<;evesinde yazarlan klasik, siyasal, yeni (neo), neoklasik, stratejik ve yapisal realizm gibi gruplara aynlml~sa da,lo hemen Wm yazarlann gene! olarak bireyden yola <;lkarak fakat devlet ve/veya sistem analiz duzeyinde iki temel soru/ sorunla ugra~tlklan soylenebilir: 1) Devletlerin uluslararasl ili~kilerinde takmdlklan tutumlar nasil a<;lklanabilir?; ve 2) Uluslararasl sistemin dinamikleri nasi1 a<;;lklanabilir?l1 Yirminci ylizyll uluslararasl ili~kilerine uyarlandlgmda realizm, devlet'i dlinya sahnesindeki en onemli aktbr oiarak gortir. Westphalia'dan bed ge~erli olan "devletlerin egemen e~itligi" prensibi <;er<;evesinde uluslararasl ili~kilerinde devletlerin cevap verdigi! sorumlu olduklan herhangi bir list otorite olmadlgl i<;;in (yani devletler egemen olduklan i<;in) uluslararasl sistem anar~ik bir ortamdlr.12 Bu yaplda, siirekli devletlerarasl <;lkar <;;at1~malarma tamk olan uluslararasl ili~kilerde <;;ah~malann nihai <;oziimii (egemen devletler, akademisyenlerin meydan okumalanyla kar~lla~hklarmda "bilimsel" metoda en fazla direnenler de yine onlar olmu tur. Bu direnme de disiplinde gelenelq:iler ile davra11l~salcllan 1960'larda kar~l kar lya getiren ve esas itibariyle sosyal bilimler felsefesi tizerine farkh gorti lerin ortaya kondugu ~al1 manm odak noktasl olmu tur. C;:e itli ornekler i~in bkz., Reinhold Niebuhr, Moral Man and Immoral Society: A Study in Ethics and Politics, New York~ Charles Scribner's Sons, 1932; Hans]. Morgenthau, Politics Among Nations; The Struggle for Power and Peace, 6. bask!, New York~ Knopf, 1985 [Ttirk~esi: Baskm Or an ve Onsal Oskay (~ev.), Uluslararasl Politika, Ankara, Ti.irk Siyasi Ilimler Derncgi, 1970]; George F. Kennan, Realities of American Foreign Policy, Princeton, Princeton University Press, 1954; A. Henry Kissinger, A World Restored, Boston, Houghton Mifflin, 1957; ve American Foreign Policy: Three Essays, New York, W. W. Norton, 1969; Hedley Bull, The Anarchical Society: A Study of Order in World Politics, New York, Columbia University Press, 1977; Kenneth Waltz, Theory of International Politics, New Yok, Random House, 1979; Thomas Schelling, The Strategy of Conflict, Boston, Harvard University Press, 1980; Bany Buzan, Charles A. Jones ve Richard Little, The Logic of Anarchy: Neorealism to Structural Realism, New York, Columbia University Press, 1993; Jolm J. Mearsheimer, "The False Promise of International Institutions", International Security, Cilt 19, No 3, Ku;; ReaJizmin kendi i<;erisinde pek c;:ok farkh gorti ti savunan yazan banndlrmasmdan hareketle bazl analizciler realizmin kesin varsaylm ve onermelerle tammlanan bir teori olmadlgl, daha <;ok "genel bir yonelim", "felsefi bir bakl~ ac;:lsl", "gev:;;ek ~er~eve" veya "teoriyi ekillendiren normative ifadeler btittinti" oldugunu belirtiyorlar. Bkz. Donnelly, Realism and International Relations, s. 6; Robert Gilpin, "1be Richness of the Tradition of Political Realism", Robert O. Keohane (der.), Realism and Its Critics, New York, Columbia University Press, 1986, s. 304; Yale H. Ferguson ve Richard W. Mansbach, The Elusive Quest: Theory and International Politics, Columbia, University of South Carolina Press, 1988, s. 79; ve Joel H. Rosenthal, Righteous Realists: Political Realism, Responsible Power, and American Culture in Nuclear Age, Baton Rouge, Louisiana State University Press, 1991, s. 7. Thomas R. Cusack ve Richard J. Stoll, Exploring Realpolitik: Probing International Relations Theory with Computer Simulation, Boulder, Lynne Rienner, 1990, s. 53'den aktaran Dougherty /Pfaltzgraff, Contending Theories of International Relations, s. 64. Farkli realist yazarlann temel ilgi alanlanm ozetleyen bir tablo.<;in bkz. Donnelly, Realism and International Relations, s

7 UlUSlARARASlili~KilER aralannda arabuluculuk yapabilecek bir ust otorite tammadlklan ic;in) ancak sava;;la olur. Bu anar;;ik ve dolaylslyla c;atl;;ma dolu uluslararasl ortamda devletlerin en bnemli ugra;;l varhklanmn devamldlr (ulusa1 beld.. national survival). Bu sonuca ula$mak ic;in hic;bir $ey guc; (power)13 e1de etmekten daha bnemli degildii. C;:unku uluslararasl sistemin anar;;ik yaplsl ic;erisinde devletleri yetenekleri/olanaklan c;erc;evesinde slralayan hiyerar;;ik bir yapl sbz konusudur. Bu yapl ic;erisinde devletler c;e$itli ittifaklar ve koalisyonlar kursalar da, varhklanm surdtirmek ic;in temelde kendi olanaklanna dayanmak zorundadlrlar. Yani, anar$ik uluslararasl ortam devletleri kendi guvenliklerini sadece kendi gtic;lerine dayanarak saglarnaya yc)nelik stratejiler uretmeye, bnlernler alrnaya ybnjendirir. 14 Bu nedenle relistler ic;in uluslararasl politika gtic; etrafmda dbnei. Sava;; ise gtic; elde etrnenin ya da sahip olunan gucu kullanrnanm normal bir yolu olarak kabul edilii. Bu c;erc;evede, basitle$tirme riskini gbze alarak hemen tum realist uluslararasl ili$kiler teorisyenlerinin payla$hklan ternel fikir ve varsaylmlan ;;u ;;ekilde bzetleyebiliriz: 1. jnsan dogasmm kotiimser degerlendirilmesi: a. Bireyler dogalan geregi sadece kendilerini du$tinen bencil varhklardlr ve bu zafiyetlerini giderecek yetkinlikten yoksundurlai. insanlann doga halinden kurtulmak amaclyla biraraya gelerek olu$turduklan devletler de, insan1ar gibi, sadece kendi C;lkarlanm du;;tinurler. b. Bireyler dogalan geregi bulunduklan c;evreye egemen olma gtidtisu ve bunu ger:.,ekle$tirebilmek ic;in surekli guc; elde etme arzusu duyarlar. GUC; elde etme gudtisunti ortadan kaldlrma istegi hayalci bir beklentidir: 'insan dogasl kadirn <;agdan beri degi$merni$tir' Ulusal giivenlik ve devlet bekasma verilen onem: Uluslararasl politikamn temel ve en bnemli aktbru devlettii. Devletlerle ilgili akilda tutulmasl gereken iki bnemli unsur devletlerin egemen olduklan ve en temel i$levlerinin gu<; c;er<;evesinde tammlanrnl$ ulusal C;lkarlanm (national interest defined in terms of power) gerc;ekle$tirmek oldugudur. 3. Uluslararasl ili kilerin temel olarak r;atl~ma ir;erdigi ve bu r;ah~malann sonunda sava la r;oziimlenebilecegi inancl: insanlar temelde bencil olduklarmdan 12 Uiusiararasl iligkiler literattirtinde 'anar~i' kavrailll dtizen saglayan ve davram~lan ;;ekillendiren kurallara uyumu denetleyen bir tist otoritenin yoklugunu ifade eder. Anar~i, kaos ya da dtizensizlikle kan tmlmamahdlr; sadece basit alt-tist ili~kisi <;en:;evesinde hiyerar;,;ik siyasi dtizenin yoklugudur. Daha ayrmhh bir tartigma i<;in bkz. Bull, Tile Anarchical Society. 13 Gtie;;, basit<;e, "digerlerinin davral1l lanm arzu edilen yonde degi tirme veya etkileme yetisi" olarak talllmlanabilir. 14 Bu <;aballln nasi! tekrar giivensizlikle sonu<;landlgml ve devletleri "gtivenlik ikilemi" ic;;erisinde ya amaya zorladlgml gormek i<;in bkz. John H. Herz, Political Realism and Political Idealism, Chicago, University of Chicago Press, Kenneth W. Thompson, Moralism and Morality in Politics and Diplomacy, Lanham, University Press of America, 1985, s

8 UluslararaSl iii kilerin "Gen;ekri" Teorisi digerleri ic;in zararh olsa ve dolaylslyla <;atl maya neden olsa bile kendi <;1l<arlanm ilerletmeye <;ah lrlar. insan dogasml degi tiremeyecegimize gore bu tilr davram m degi ebilmesine de ihtimal yoktur. ate yandan, sorun sadece ins an dogasl degildir; fakat uluslararasl alanda merkezi otoritenin olmamasldlr. Bu anar i ve guvensizlige neden olur ve devletleri temkinli davranmaya ve oncelikle ulusal <;lkarlanm dikkate almaya zorlar. Bu artlarda uluslararasl politika guc; h;:in mucadeledir (a struggle for power). <::unku, uluslararasl sistemin anar ik yaplsmda devletler, digerleri tarafmdan kontrol edilmekten kac;mmak i<;in, yeterli ve gerekli guce sahip olmak zorundadlrlar. Bunun yolu da askeri hazlrhktan gec;er. Askeri gu<;, devletin varhgml surdurebilmesi ve ulusal guvenligini saglayabilmesinin en onemli unsurudur. 4. Uluslararasl politikada i9 politikadakine benzer geli menin olabilecegine dair upheci yakla lm. Bu tezlerden yola <;lkan realistler uluslararasl ili kilerinde takip etmeleri i<;in devletlere guc; dengesi (balance of power) politikasl izlemelerini saghk veren pragmatik bir yakla lm sunarlar: Realpolitik. 16 Realist du uncenin belki de en onemli iddiasl varsayllnlarmm evrenselligidir. Bireyler, dogu tan getirdikleri ozeliikleriyle heryerde aymdlr ve digerlerinin onunde olma arzusu ile digerleri tarafmdan kontrol edilmekten kac;mma durtilsu evrenseldir. Onde ve yonlendiren olma arzulanyla insanlar ili kilerinde -uluslararasl ili kiler dahil- stirekli rekabet i<;indedirler ve digerlerine kar 1 avantaj/ustunllik elde etme gayretindedirler. 17 insan dogasmm bu negatif degerlendirmesi 20. yuzyllm onde gelen realist du untiru Morgenthau'nun uluslararasl ili kiler teorisinde (Politics Among Nations, ilk bash 1948) belirgin bir ekilde ortadadlr. Morgenthau insanlann a<;lk<;a gti<; pe inde ko tuklanna inamr. Bu ozellikle siyasette ve uluslararasl ili kilerde belirgindir: "Politika gu<; i<;in mticadeledir. Nihai ama<; ne olursa olsun, gti<; onun evvelemirdeki hedefidir ve bunu elde etme, koruma ve gosterme ara<;lan siyasi hareketin teknigini belirler" Gu<;: dengesi kurafi11, Uluslararasl lli$kilerin en Ust duzeyde teorik geli~meyi gosteren klasik du~unudur. Teorinin ilk versiyonlan ikili-denge Uzerinde dururken, daha sonraki versiyonlan <;oklu-denge kavramlm getirdiler ve bir sure soma da 'dengeleyici' kavraml kullamlmaya ba landl. Bkz. E. B. Hass, "The Balance of Power: Prescription, Concept, or Propaganda?", World Politics, Cilt 5, Temmuz Bu teori, doga halinin mutlaka sava$ hali demek olmadlg1l1l gosterme <;abasl olarak gorulebilir. Buna gore, devletlerin guvenlik ikilemlerince zorlandlklan gi.i<; mucadelesi kac;milmaz <;ati\ima yerine aralannda genel bir dengeye (equilibrium) yol a<;ma egilimindedir. Mustafa Aydm, "Uluslararasl Ili kilerde Yakla lm, Teori ve Analiz", 5iyasal Bilgiler Fakultesi Dergisi, Cilt 50, No. 3-4, 1996, s Robert Jackson ve Georg Sorensen, Introduction to International Relations, Oxford, Oxford University Press, 1999, s. 6. ' 18 Morgenthau, Politics Among Nations, s

9 ULUSLARARASlili~KilEl1 Thucydides, Machiavelli, Hobbes ve k1asik rcalizmin temellerini buldugu tum diger yazarlar buyuk oranda bu goruf;>u paylaf;>lrlar. GucOn hedcflenmesi, eldc edilmesi ve kullammmm siyasi faaliyetin temel ugraf;>l olduguna inamrlar. Bu nedenle ulus1ararasl politika da herf;>eyin Otesinde 'guc; politikasl' olarak tammlamr: ulusal C;lkarlarm korunmasl ve devletin bekasl ic;in devletlerarasl rekabet, c;ahf;>ma ve savaf;>m surekli olarak kendini tekrarladlgl bir arena. Bu anarfjik yapl ic;erisinde bireylerin biraraya gelerek oluf;>turduklan dev1et1er, tipkl bireyler gibi, birtaklm ortak evrenscl ozelliklere sahiptirler. Her ne kadar devletler sahip olduklan guc; c;erc;evesinde ef;>it degiller ve uluslararasl politikada devletler arasmda bir guc; hiyeran,;isi mevcutsa da, devletler gunluk faaliyetlerinde benzer if;>levleri yerine getirmeye C;ahf;>malan anlammda birbirinin aymdlr. Bu durumda onlan aylrteden yaphklan if;>ler ya da ozellikleri de gil, bu if;>leri yerine getinne becerileridir. 19 Bu nedenle, ister antik Yunan f;>ehir devletlerinden bahsedelim, ister modem u1us-devletleri ele alahm, temel anahz duzeyi (level of analysis) ve esas analiz birimini (unit of analysis) oiuf;>turan devlet her yerde aymdlr. Uluslararasl ilif;>kiler de temelde devletlerarasl ilif;>kilerin c;ah;111masmdan ibarettir. Her ne kadar, realist gelenek uluslararasl ilif;>kilerde devlet-dlf;>l aktorlerin (bireyler, uluslararasl orgtitler, STO'ler, c;okuluslu f;>irketler, teror orgtitleri vb.) varhglm yadslmazsa da, diger tilm aktorler ya onemsizdir ya da daha az onemlidir; devlet herha1ukarda digerlerinin hareket sahasml belir1eyen birincil (primary) aktordur. Bu c;erc;evede ortaya C;lkan evrensel devletin diger ortak ozellikleri f;>u f;>ekilde ifade edilebilir:20 1. Devlet biitiinciil (unitary) bir aktordiir: Analitik ac;ldan realizm devleti metaforik bir zaria C;evrelenmif;> bir varhk olarak de allr. Yani realist dev1et dlf;> dunyaya karf;>l bir1ef;>mi1;l-btitun1ef;>mif;> tek bir birim gibi davramr. Bu analizde, realist duf;>uncenin dayandlgl temel varsaylm bir ulkenin ic;indeki fark1111k1ann eninde sonunda devleti dlf;> dunyaya karf;>l temsil eden hukumetin tum devlet adma tek bir aglzdan konuf;>abilmesine olanak saglayacak f;>ekilde ~()zumlendigi ve devletin (ya da on un adma hareket eden hukumetin) buna yetkisi oldugudur. Devlftlerin belirli bir anda belirli bir konuda tek bir politikalan oldugunu varsayan bu yaklaf;>lm c;erc;evesinde dev1etin btituncul bir aktor oldugu ac;lktlr. Zaman zaman istisnalan ortaya ~lksa da, bunlar kaideyi bozmaz, hatta genel prensibi destekler. C;:unku, orne gin belli bir konuda bir ulke ic;inde fark11 politika oneri1eri oldugu hemen her zaman devlet (ya da onun yetkili organlan) alternatif goruf;>leri biraraya getiren ortak ve amirane bir siyaset bildirimiyle durumu duzeltici onlemler alii' ve dlf;>anya karf;>l tek bir politikayla C;lkIhr. 19 Waltz, Theory of International Politics, s Bu ozellikler Paul R. Viotti ve Mark V. Kauppi, International Relations Theory: Realism, Pluralism, Globalism, New York, Macmillan, 1987, s. 5-7 ve 35-37'den ozetlenmi tir. 40

10 UluslararaSI jzi kilerill "Gen;ckr;:i" Teorisi Realistler, zaman zaman btirokratik olu~;umlar, htiktimet-dl~l ya da ulusotesi kurumlarm devletin c,;:e~itli kararlanna aykm davranabileceklerini de gozardl etmez. Fakat, realistlere gore bu ancak c,;:lkarlarm devlet tarafmdan kontrol edilmeyi gerekli ktlacak kadar onemli gortilmedigi durumlarda ortaya <;lkar. Eger meseleler ve bunlara bagh olarak <;lkarlar yeterince onemli hale gelirse, devlet duruma mtidahale ederek btirokratik farkhhklara ve/veya htiktimet-dl~l aktorierin merkczi politikaya aykm gelen hareketlerine son verir. 2. Deviet rasyonel bir aktordiir: Buna gore devletlerin dl~ politika olu~turma stireci rasyoneldir. Bu Slraslyla btirokratik dtizeyde hedefierin ortaya konmasl; bunlara ula~mak i<;in buttin oiasl altematiflerin belirienmesi; devletin sahip oldugu yetenekler c,;:erc,;:evesinde uygulanabiliriiklerinin degerlendirilmesi; gerc,;:ekle~tiri1ebiliriiklerin~ gore slralanmasl; her birinin maliyet ve avantajmm tespit edilmesi; ve ttim bunlann sonucunda da hedefienen amaca ula~mada fayda maksimizasyonunu saglayacak olan altematifin sec,;:ilmesini ic,;:erir. Ote yandan, realistler de devleti rasyonel bir aktor olarak gormenin pratikte birtaklm zoriuklar dogurdugunun farkmdadlr. Bir kere, karar vericiler gerc,;:ek hayatta slkhkla deger/fayda maksimizasyonuna ula~malanm saglayacak btittin bilgi ve enformasyona sahip degillerdir. Ortada pek c,;:ok belirsizlik olabilecegi gibi, karar vericiler onlan yanh~ kararlar almaya yonlendirebilecek algilamalar ve onyargilara da sahip olabilirler. Fakat, her haltikarda yapilan sec,;:im, her zaman altematifierin en iyisi ve hatta deger maksimizasyonunu saglayan altcmatif olmasa bile, en azmdan eldeki meseleyi halletmek ic,;:in karar-verici tarafmdan varoldugu ongortilen alternatifler arasmda yeterli olarak algilanandlr. Diger bir ifadeyle, en optimal sec,;:im olmasa bile, yine de hedeflenen amac,;: c,;:erc,;:evesinde elde var olduguna inamlan alternatifler arasmdan rasyonel bir se<;im yaplhm~tir. 3. Devletlerin uluslararasl arenada kar lla hklan sorunlar hiyerar isinde ulusal giivenlik en tepede yer allr: Realist analizlerde askeri-stratejik konular ve bunlarla ilgili politikalar uluslararasl ili~kilerde egemendir. Bu nedenle realistler devletler arasmda varolan veya potansiyel c,;:ati~malara odaklanarak uluslararasl istikrarm nasll saglamp korunabilecegini, nasil bozuldugunu, anla~mazhklann <;oztimtinde gtictin kullamlabilirligini ve devletlerin toprak btittinltiklerine tecavtiz edilmesinin nasil onlenebilecegini ara~tinriar. Anahtar kavram olan gtic,;: <;erc,;:evesinde realistler, devletin bekasl ic,;:in ~art gordtikleri askeri gtivenlik ve stratejik meselelerle (high politics) daha az onem verdikleri ekonomik ve sosyal meseleler (low politics) arasmda aynma giderler. Devletler gibi uluslararasl sistemin yapisl ve i~leyi~i de evrenseldir. DolaYlslyla realist yeakla~lmm analizleri sadece belli bir donem ic,;:in veya belirli iilkeler ic,;:in degil, ttim devletler ve ttim zamanlar ic,;:in gec,;:erlidir. Bu da realistleri uluslararasl poldkada ic,;: siyasi hayatla kar~ila~tmlabilecek bir ilerlemenin 41

11 ULUSLARARASliLi~KiLER (progressive change := geli;;meci degi;;im) mumkun olmadlgl inancma goturur. Bu aym zamanda uluslararasl ili;;kiler teorisinin sadece belli donemlerde degil, uluslararasl politikanm temel ozellikleri hi<; degi;;medigi i<;in, her zaman ge<;erli oldugu anlamma gelir. Fakat, tum bunlar realizmin bir normatif yammn olmadlgl anlamma gelmez. Realizmin normatif yonu devlet adamlannm en temel hedefinin ulusal guvenligin ve devletin varhgmm devammm saglanmasl oldugunu soyledigimizde ortaya <;lkar. \=unku, ulusal guvenlik ve devletin bekasl realist du;;uncede dl;; politikayl harekete ge<;iren degerler olarak sunulur. 21 Devletin varhgl vatanda;;lann iyi bir hayat surmeleri i<;in ;;arttir. Guvenligi saglayan, refahl gu<;lendiren devletin yoklugunda insan hayati 'yalmz, sefil, aclmaslz, vah;;i ve klsa' olurdu. 22 DolaYlslyla devlet topragm, nufusun ve toplumun aylrtedici degerlerinin koruyucusudur. DH;, politikanm ba;;ansml degerlendirecek nihai mirengi noktasl ise ulusal <;lkardlr. Ote yandan, toplumsal degerler devletlerle slmrhdlr ve devletlerarasl <;ah;;ma ve gerilim alam olan uluslararasl ili;;kilere uygulanamazlar. 23 Tum devletlerin kendi ulusal <;lkarlan pe;;inde ko;;makta olduklan olgusu diger devlet ve hiikumetlere guvenilemiyecegi anlayl;;ml da beraberinde getirir. Bu durumda tum uluslararasl anla;;malar ge<;ici ve devletlerin kurallanyla bagh olma arzulanyla smlrhdlf. Tum devletler kendi ulusal <;lkarlan i<;in uluslararasl yukumluluklerini gozardl etmeye hazlr olmahdlrlar. Ahlaki anlamda bagl!tisiz devletler arasmda uluslararasl yukumluluk diye bir ;;ey sozkonusu olamaz. \=unku devlet adamlanmn en temel yukumlulugu ulusal <;lkann korunmasl ve ilerletilrnesidir. Bu yargl hi<;bir yerde Machiavelli'nin Prens'indeki kadar a<;lkhkla dile getirilmemi;;tir: Bir Prens (... ) diger ins21nlann iyi ol21r21k dcgerlendirdigi pek c;ok $ey1e kendini b21gl21y21m21z, (... )c;unku dev1eti surdiirmek ic;in slkhk121 kcndi sozune, iyi niyete, ins21nhg21 ve dine k21r$1 h21reket etmek zorund21 k21h1'. Bu neden1e, $21ns riizg21rl21n ve siy21setin k21yp21khgmm t211eplerine gore kendini degi$tirmeye hazir olmah, (... ) miimkiin oldugunca iyiden 21yn1mamah, f21kat durum gerektirdiginde kotiiyii de nasil yapac21gini bilmelidir.24 Genel olarak, bir taraftan uluslararasl politikanm degi;;medigini, yuzylliardir benzer kahplar <;er<;evesinde hareket edildigini soylerken (yani bireylere gidi;;atr degi;;tirme konusunda fazla bir insiyatif tammazken), diger taraftan devlet adamlannm en temelde "devletin bel<iismm saglanmasl" olarak tammianan uiusal <;lkar pe;;inde ko;;malan "gerektigini" soylemek a<;lk<;a 21 Jackson/Sorenson, Introduction to International Relations, s Thomas Hobbes, Leviathan, def. C. B. Macpherson, Harmondsworth, Penguin, 1986, s Morgenthau, Politics Among Nations, s Niccola Machiavelli, The Prince, New York, Oxford University Press, 1984, s

12 UluslararaSl ili$kilerin "Gen;ek<;i" Teorisi normatif bir Hade tarzldlr. Fakat, bu noktada klasik realizimle <;:agda~ (neo)realist modeller arasmda onemli bir farkhhk vardlr. Klasik realizm, Uluslararasl ili~kilerin 1960'larda davram~salc1 e1e~tirilerden etkilenmesinden once egemen olan ge1eneksel yakla~lmlardan biridir. Antik Yunan'dan bugtine kadar <;ok farkh tarih dc)nemlednde ya~aml~ olan klasik realistier temel yakla~nnlannda normatif olup, ulusal guvenlik ve devlet bekasl gibi siyasal degerlere odaklanml~lardl. Realizmin davram~salc1hgm etldsiyle evrimle~en c;agda~ (neo) versiyonlan ise temelde davram~salclhk somas1 'bilimsel' metodolojiyi kullanarak uluslararasl sistem ve yaplya odaklanarak normativizmden uzakla~lrlar.25 Kokenleri Her ne kadar modem bir u1us1ararasl ili~kiler yakla~lml olarak rea liz min hakimiyeti II. Dtinya Sava~mdan soma ba~laml sa da, Thucydides (Lb ), Machiavelli (16. ytizyil) ve!--[obbes (17. ytizyil) hemen turn analizlerde realizmin k1asikled arasmda sayillrlar. 26 bte yandan, 20. ytizyllda realizmi sistematik olarak uluslararasl ili kileri a<;lldayacak ekilde ortaya koymadaki katl<jlan nedeniyle ve C;izdigi genel <;er<;evey1e sadece kendinden soma gel en realistler i<;in degit fakat realizmin kan;>1smda konum1anarak u1us1araras1 ili kilerin farkh okuma1anm ge1i tiren1er i<;in de ba langl<; noktasl olan 20. ytizyll Alman-Amerikan uluslararas1 i1i kiler teorisyeni Hans J. Morgenthau da bu gruba dahi! edilebilir. Kadim Yunan ehir-devletleri olan Atina ile Sparta arasmdaki Peleponnez sava lanm (tb ) anlathgl tinlti kitabml Thucydides, "i;;birligi ve ytiksek moral degerlerden c;ok gij<; politikasmm [yani u1usal <;lkar ve gti<; pe inde ko manm] devletler arasl ili~kileri ve c;ati mayl nasil etkiledigini gostermek ic;in kullanml~tlr".27 U1uslararasl ili kilerde "gti<;liintin yapabileceklerini yapacagml, gti<;stiz 0lan1annsa bunlan kabullenmek zorunda olduklanm" ileri stiren Thucydides/ 8 realist dti~tincelerini kti<;tik bir gti<; olan Melos'un lider1eriyle yapbklan konu~mada donemin btiytik gticti Atina'mn komutanlannm agzmdan verir. iki devlet arasmda Lb. 416'da ya~anan gerilim slrasmda gtic;1ii Atina'hlarm adalet duygusu ve ilkelerine atjfta bulunarak baglmslz bir devletin onuruna saygl gostermeleri gerektigini iled stiren Melianlara kar~l, adaletin bil' '5 Jackson/Sorensen, Introduction to International Relations, s '6 Bkz. Torbjorn L. Knutsen, A History of International Relations Theory, An Introduction, Manchester, Manchester University Press, 1992, s '7 Stearns/Pettiford, International Relations, s. 26; Viotti/Kauppi, Tnternatiollal Relations Theory, s Thucydides'e gore Atina'yla Sparta arasmdaki sava\ll kaqmlmaz blan Atina'nm artan gticti ve bunun Sparta'da yarattjgl korkuydu. Thucydides, History of the Pelopol1l1esiall War (der. M. 1. Finley, tel'. Rex Warner), Harmondsworth, Penguin, 1972, s Thucydides, History of the Pelopol111csian War, s

13 ULUSLARARASlili~KilER c;ef;lit uluslararasl ilif;lkiler modeli olduguna, fakat herkesin ef;lit degerlendirilmesi anlamma gelmedigine, aksine herkesin gtictine gore yerini bilmesi gerektigine inanan Thucydides'in Atinah komutana verdirdigi cevap oyledir: Adaletin ekli gucun e itligine dayamr; aslmda gil<;lu gucu yettigini yapar, zaylflarsa kabul etmeleri gerekeni kabullenirler. (...)Guvenli kural ~udur: Kendi e~itine kar~l durmak, kendinden usttin olanlara kar l caydmclhkla kan;nhk vermek ve kendinden altta olanlara anlayl~la davranmak. (...)bu to plant! sona erdiginde yeniden tekrar tekrar du~unun: Burada tarh tiglmlz ulkenizin kaderidir; sadccc bir ulkeniz var ve onun gelecegi sizin vermek uzere oldugunuz, iyi ya da kotti, tek bir karara baghdlr. 29 Bu belki de uluslararasl ili kilerin temelde devletlerarasl anar i oldugu, devletlerin guc; politikasmm ilke ve kurallanyla hareket etmekten ba ka alternatiflerinin olmadlgl, guvenlik ve bekamn temel degerler oldugu ve savar;;m nihai karar mercii oldugu anlaylr;;lmn en ac;lk ornegidir. 30 Thucydides aynca yine konur;;turdugu Atinah komutanlardan birinin "Komr;;ular arasmdaki dur;;manhk bagunslzhgm aynlmaz parc;asldlr" ifadesiyle uluslararasl ilir;;kilerde daha sonra gelir;;tirilecek olan egemenlik ve anarr;;ik uluslararasl ortam kavramlan arasmdaki baglanttya da ir;;aret etmi tir. 31 Machiavelli ise devlet adamlanna giic; maksimizasyonu lc;m pratik tavsiyelerde bulunmu tur. Machiavelli ic;;in temel siyasi deger ulusal baglmslzhkhr. Yoneticilerin temel sorumlulugu her zaman kendi ulusal C;lkarlanm korumak, ilerletmeye c;ahr;;mak ve bekayl saglamakhr. Bu da guc;lii olmayl gerekli blar. Eger bir devlet guc;;lu degilse, bu digerlerinin avl olmaya davettir. DolaYlslyla yonetici av de gil avcl olmahdlr. Bu gerektiginde ulusal C;lkarlann korunmasmda aclmaslzhk da ic;erir. 32 Machiavelli'nin tavsiyeleri aynca eger C;;lkarlar gerektiriyorsa verilen sozlerin tutulmayabilecegini de ic;eriyordu. Bu da Machiavelli'nin ahlakslz olarak su<;lanmasma neden olmur;;tur. Fakat, belki de Machiavelli'nin dur;;uncelerini ahlakslz (immoral) olmaktan c;ok, ahlak dlr;;l (amoral) olaral tammlamak daha dogrudur, c;unku Machiavelli moral veya etik davramr;;lll ancak belirli insan ilir;;kilerinde gec;;erli olduguna, devlet adamlarmm tedbirli davranmak ve siyasisosyal duzenin zafiyetlerine dikkat etmekten bar;;ka alternatifleri olmadlgma inamyordu. 33 Her ne kadar Machiavelli etik ya da adaletle dogrudan 29 Ibid., s Jackson/Sorenson, IntroductlOn to International Relations, s Aktaran A. Lijphart, 'The Structures of the Theoretical Revolution in International Relations', International Studies Quarterly, Cilt 18,1974, s Jackson/Sorenson, Introduction to International Relations, s Stearns/Pettiford, International Relations, s

14 UluslararaSI tli kilerin "Ger~el((;i" Teorisi ilgilenmemi~se de, ins an dogasml tamamiyle olumsuz gbrdugti ve ahlaki degerlerle genel adalet sbylemini halihazlrda gtic;lu olanlann tercihleri olarak degerlendirdigi anla~lhyor. Thomas Hobbes'un c;ah~malan da realist duf;>unurler uzerinde etkili olmuf;>tur. Hobbes analizlerinde, toplumsal sbzlef;>me bncesi insanlann birbirleriyle c;at1f;>ma ic;inde yaf,3achklan doga hall (state of nature) kavramml prens1er arasi ilif;>kilere uyarlamlf;>br. Dogal hallerinde tum insanlarm hayatlan tehlikededir ve kimseye guvenemezler. 34 jnsanlarm siirekli birbirlerinden korkarak yaf;>adlldan bu ortamdan kurtulu~;un yolu egemen devletlerin kurulup korunmasldlr. Dolaylslyla insanlar birbirlerinden korkulanm ortak bir guvenlik pakti (Commonwealth--devlet) kurarak af;>arlar. Bunu manhklan geregi degil, korkulan geregi yaparlar ve sonuc;ta kendilerini birbirlerinden ve dlf;> tehditlerden koruyacak mut1ak otoriteye ve yeterli giice sahip devleti (Leviathan) 0Iuf;>tururlar. 35 Bbylece 0 devletin korumasl altmda refahlanm gelif;>tirme af;>amasma ula~lrlar. Fakat bu oluf;>um bir baf;>ka sorunu beraberinde getirir: Tehlikeli doga halinden kurtulmak ic;in oluf;>turulan devlet aym anda devletler arasmda benzer bil' doga hali, ya da uluslal'al'asl ilif;>kilel' literattil'tindeki ifadesiyle "guvenlik ikilemi" dogurul' (bkz. not 14). Egemen otoriteye sahip krallal', "baglmslzhklanndan dolayl [kendilerinij surekli klskanc;hk ve savaf;> durumu demek olan, gladyatbl'lel'e benzel' bil' dogal hal ic;inde" bulurlar.36 Ote yandan, bir ktiresel devlet veya hukumet kurma 0lasll1g1 olmadlgl ic;in, uluslaral'asl guvenlik ikileminden kif;>isel guvenlik ikileminde oldugu gibi bil' kac;lf;> sbzkonusu degildil'. Doga haliel'indeki bireylel'in aksine, egemen devletler kiiresel gtivenlik garantileri kal'f;>lhgmda baglmslzhklanm terketmeyi kabul etmezler. Bunun nedeni u1us1al'aras1 doga halinin bireylel' arasmdaki orijinal doga hali kadar tehlikeli ve tehdit edici 0lmamasldlr. 37 C:=unkU gucu ve olanaklan smlrli tek tek bil'eylerin aksine, devletler c;ok saylda bil'eyin kollektif gticunu kullanal'ak grubun tumilne guvenlik ve ozgiirluk saglayabilil'ler. Fakat bunun maliyeti egemen devletler arasmda siil'ekli ve gal'antili banf;>m saglanamamasl; aksine potansiyel sava;;m val'ligldlr. (unku, "devletler, digel'leri kendilerinden guc;lu oldukc;a, kendilel'ini zaylf hissedel'ler. GuvenIik ve korunma ic;giidusu kendisini kom;;ulanndan daha guc;lu hale getil'mesini Hobbes'un yakm ~evresine korku i<;inde dogdugunu soyledigi rivayet olunur. Buna gore annesi Ispanyol donanmasmm i~gal haberini ~Imca korkudan erken dogum yapmli;;tir. ate yandan, Hobbes'un siyasi gorti~lerinin 1640'larda Ingiliz i~ sava mm karma asmda olu tugunu belirtmekte fayda var. Bkz. Donnelly, Realism and International Relations, s Burada ozetlenen gorti leri i<;in bkz. Hobbes, Leviathan, boltim Jackson/Sorenson, Introduction to International Relations, s Aktaran Lijphart, "The Structures of the Theoretical Revolution in International Relations", s Jackson/Sorenson, Introduction to International Relations, s

15 ULUSLARARASlili~KilER talep eder. Glictinti, digerlerinin zararma olma durumu haric; kullanamaz, arhramaz veya saglamla$hramaz".38 Her ne kadar realizmin entelektuel kokenleri Thucydides'e kadar uzahlabilirse ve her ne kadar Carr idealistlere saldmmn onctiltigtinti yapml$sa da, uluslararasl ili$kilerde II. Dtinya Sava$l'ndan sonra beliren realist dtii;>tinceye en btiytik entelekwel destek, daha sonralan realist okulun babasl olarak da amlacak olan Hans J. Morgenthau'nun 1948'de yaymlanan ve uluslararasl ili$kilere daha kavramsal bir yaklai;>lm getirmeyi hedefleyen kitabl Politics Among Nations'dan gelmi$tir. 39 Burada Morgenthau, insan davrami;>larmm ve dolaylslyla devletlerin davram$lanmn ac;lklanmasmda gtice ulai;>ma mlicadelesinin onemini vurgulaml$hr. Morgenthau'ya gore insanlar dogalan geregl glic; pei;>inde ko$an yarahklardlr. Bu glic; pe$inde koi;>ma dlirwsti insanlan birbirleriyle c;atli;>maya stirtikler. Eger insanlar digerlerinin baskl ve kontrollinden bagnnslz bir siyasi alan istiyorlarsa biraraya gelerek kendilerine bunu saglayacak devleti olui;>turmak zorundadlrlar. Devletlerarasl sistcm de kac;lmlmaz olarak uluslararasl anari;>i ve e;ahi;>maya gottirtir. Morgenthau uluslararasl ilii;>kiler teorisini altt temei ilkede ozetler: GeneI olarak toplum gibi, siyaset de kokleri insan dogasmda bulunan objektif yasalarla yonetiiir. Bunlan degii;>tirme e;abasl bai;>anslzllgl beraberinde getirir. Siyaset yasalannm objektifligine inanan realizm ie;in teod olgulan tespit etmek ve bunlara mantlga uygun anlamlar kazandlrmaktlr. Rasyonel e;ere;eve olui;>turabilmek ie;in kendimizi devlet adamlanmn yerine koymahylz. 2. Siyasi gere;eke;iligin hareket noktasl gtie; e;ere;evesinde tammlanan ulusal e;lkar (interest defined in terms of power) kavramldlr. Bu kavram siyaseti iktisadi ihtiyae;lara veya ahlaki degerlere indirgenemeyecek kendi bai;>ma otonom bir alan haline getirir. Devlet adamlan siyasi ongortinlin ve glie; olarak tammlanan C;lkann (interest defined as power) diktelerine gore hareket etmek zorundadlrlar. 3. Siyaset bench insan arzulanmn ifade edildigi, dolaylslyla er ya da gee; e;ahi;>hklan alandlr. Uluslararasl politika da devletlerin e;lkarlanmn 38 Jean-Jacques Rousseau'nun Sava!i Hali'ndcn aktaran A. Lijphart (der.), World Politics: The Writings of Theorists and Practitioners, Classical and Modem, Boston, Allyn and Bacon, 1971, s Vasquez'e gore Morgenthau'nun <;;ahgmasl tek bagma Uluslararasl iligkilerde realist paradigmanm egemenligini saglamlghr. John M. Vasquez, Power of Power Politics: A Critique, New Brunswick, Rutgers University Press, 1983, Kitabm birinci basklsmda yer almayan bu ilkeler ilk defa 1954'deki ikinci basklda ifade edilmi ve sonradan degi meden kalml~hr. Morgenthau, Politics Among Nations, s

16 UluslararaSl ili;;kilerin "Ger(:ek9i" Teorisi <;at1;;ma alamdlr. Fakat siyasetin temeli olan <;lkarlar sabit degildir ve zamanla degi;;ebilir. Realizm degi;;en siyasi ger<;ekligi takip eder. 4. Devletlerin dl;; politika eylemleri evrensel moral degerlere gore degerlendirilemez. Uluslararasl ili~kilerin degerleri ki;;isel ahlaktan farkh olarak siyasi ve durumsaldlr. Bir siyasi lider basit bir vatanda~m sahip oldugu "dogru olam yapma" ozgurhigune sahip degildir. Devletin sorumlulugu siyasetin en usttin degeri olan tedbiri elden blrakmamaktlr, ahlak kurallanna uymak degil. 5. I:-Ierhangi bir devletin etiksel se<;imleri uluslararasl ili~kileri yoneten degerlerle ozde$le;;tirilemez. Biz1 ahlaki a mhktan ve siyasi hatalardan koruyan gu<; <;er<;evesinde tammlanan <;lkar kavramldu. Eger ttim devletleri kendi <;lkarlan pe;;inde ko an devletler olarak gorursek, siyasi tutumlanm degerlendirirken hata yapmaz ve adil oluruz. 6. Siyasi ger<;ek<;ilikle diger du unee okullan arasmdaki aymm temel ve ger<;ektir. Her alan kendi kriterlerine gore degerlendirilmelidir. Bu <;er<;evede, otonom bir alan olan siyaset de kendi ilkeleri <;er<;evesinde ele almmahdlr. Neo.,realizm ve Waltz Her ne kadar 1960 ve 70'ler Uluslararasl ili~kiler disiplininde <;ok <;e;;itli a<;lklama ve teorile me <;abalanna tamk olduysa da bunlar arasmda bir anlayl birligine ula;;mak miimkiin olmaml, ozellikle uluslararasl sistemin dogasl hakkmda yaygm bir anla;;mazhk ortaya <;lkml tlr. Donemin egemen yakla lml realizm hemen her yoniiyle ele tiri bombardlmanma tutulmu, ozellikle, devlet-dl l aktorlerin uluslararasl ili$kilerdeki artan onemini; devletin i<; ve dl~ siyaseti arasmdaki farazi aynmm giderek ortadan kalkmasml; somiirgecilik kar ltl mueadele sonueunda ozellikle U<;iineii Diinya'da sayllan hlzla art an egemen devletlerin c;e;;itli yonleriyle geleneksel ulus-devletten farkhla maya ba ladlklanm; askeri-stratejik konularm yam sua ozellikle ekonominin uluslararasl ili$kilerde belirleyici hale geldigini; ve Vietnam Sava l'mn a<;lk<;a ortaya koydugu gibi askeri giiciin her zaman sonueu belirleyen unsur olmadlgml gorememekle su<;lanml tir. Klasik realizmin temellerini sarsaeak diizeye ula an bu ele~tirilerden hareketle neo-realistler, bir taraftan uluslararasl ekonomi-politigin endi~eleriyle ilgilenirken, bir yandan da, gene I analizde, devlet ve askeri-politik meselelerin onceligini tekrar kurmaya <;ah tllar. 41 Ornegin, Stephen Krasner, U<;iineii Diinya iilkelerinin 'yeni uluslararasl ekonomik diizeni'nin genel kabul gormemi Neo-realizmin gencl bir incelemesi ve elegtirisi i<;in bkz. Keohane (der.), Neorcaiis111 and Its Critics. Aynca Robert 0, Keohane ve Joseph Nye, Power and Interdependence; World Politics in Transition, 47

17 UlUSlARARASlili~KilEl'! olmasmm altmda bu devletlerin ekonomik zaylfhklannm degil, fakat devlet olarak zaylfhklannm ve uluslararasl sistemdeki hakim gilc;lerin \;lkarlanyla c;eli;;en prensipleri savunmalanmn yathgml one silrdu. 42 Aynca Uc;ilncil Dilnya illkelerinin dilnya ekonomisinin bazl kurumlanm ve uygulamalanm degi;;tirme c;abalannm da aslmda fakirlikten degil, fakat uluslararasl karar-vermede daha c;ok gilc; ve etki sahibi olma endi;;esinden kaynaklandlgnn vurguladl. Benzel' ;;ekilde, Robert Tucker, uluslararasl sistemin devammm saglanmasmda bilyilk gilc;lerin ve asked kuvvetin devam eden onemini vurguladl ve UC;Uncil Dilnya devletlerinin geri kalml;;hglm kendi ic;lerinden kaynaklanan politik ve ekonomik faktorlere baglad1. 43 Bu arada, neo-realizmin merkezi kavramlan en ac;lk ;;ekilde 1970'lerin sonuna dogru basil an iki c;ah;)jtiada ortaya kondu: Hedley Bull, The Anarchical Society ve Kenneth Waltz, Theory of International Politics. Ozellikle Waltz'un c;ah;;masl 1980'lerde Uluslararasl ili;;kiler c;ah.;;malannm temel okumasl haline geldi. Her ikisi de bir tara tan onceki yirmi yllm ele~tirilerinin hakhhgml kabul ederken, diger tara tan bunlan c;ilriltmeye c;ah;;tllar. DolaYlslyla, tekrar, uluslararasl sistemde devletin merkeziligini ve devlet-dl~l aktorlerin gilcilniln ve rollerinin ikincilligini vurguladilar. Aym zamanda, diger ulus-otesi aaliyetier gibi, ekonomik siirecin de giivenlik ve devamhhgml saglayacak diizenlemeler getirmek ic;in devletlere ihtiyacl oldugunu one siirdiiler. Kar;;Illkh bagnnhhgm arttigt iddialanna kar~l ~iipheci davrandtlar ve iyi ya da kotil, uluslararasl ili;;kilerin yonetilmesinde bilyilk giic;lerin devam eden onemini vurguladllar. Waltz klasik realizmin temel unsuru olan anar;;ik uluslararasl sistem ic;erisinde hareket eden baglltislz devletleri analizinin ba~langlc; noktasl olarak allr. Fakat bu gelenegin normati unsurlanm gozardl ederek klasik realizmden uzakla;;lr. Morgenthau'nun aksine insan dogastyla ilgilenmez ve devlet adamhgmm etigini analizi dl;;mda blralm. Waltz'un bilyiik oranda pozitivist modellerden etkilenen Theory of International Relations'l uluslararasl siyasi sistemin "bilimsel" bir a<;lklamasml saglamaya <;ah~arak, bizi devletierin belirli (ongoriilebilir) ;;ekillerde davranmalanm beklemeye iter. 44 Waltz'a gore en iyi Uluslararasl ili;;kiler teorisi sistemin yaplsl, siireklilik ve degi;;kenliklerine odaklanan neo-realist sistem teorisidir. Bu yakla;;lmda, sistemin yap lsi ve ozellikle sistem i<;inde giiciin daglliml temel analiz noktasldlr. Aktorler yapmm Boston, Little Brown, Her ne kadar yaylmlandlgmda realizmin ele~tirisi ve guc;iu bir alternatifi olarak gbrulduyse de, Keohane ve Nye 10 yil sonra kitaplannll1 realizmi Ylkmaya degil guc;lendirmeye/ geli tirmeye c;alj tjgml ilcri surduler. Bkz. "Power and Interdependence Revisited", international Organization, CUt 42, Sonbahar 1987, s Stephen Krasner, Structural Conflict: The Third World against Global Liberalism, Berkeley, University of California Press, Robert Tucker, The Inequality a/nations, LoncIra, Martin Robertson, Jackson/Sorenson, Introduction to International Relations, s

18 UluslamraSl jli~kilerin "Gen,;ekr;i" Teorisi belli ~ekillerde yonlendirmesine tabi olduklarmdan daha az onemlidirler. YapIlar btiytik oranda davram~lari belirler. 45 Waltz'un neorealist teorisine gore uiusiararasl ili~kilerin temel ozelligi devletler arasl adem-i merkeziyeb:;i anar~ik yapldlr. Devletler, ttim ktilttirel, ideolojik v.b. farkhhklarma ragmen, temel ozelliklerinde birbirlerine benzerler ve aym temel i~levleri yerine getirirler, sadece farkhla an kapasiteieriyle birbirlerinden aynhrlar. Waltz'un ifadesiyle, uiusiararasl sistemin devlet birimieri "benzer i~ievjeri yerine getirmekteki performans ve kapasiteleriyle [birbirlerinden] 3Ylrtedilebilir [vel... sistemin yapisl sistemin birimleri arasmdaki kapasitenin daglhmmm degi imiyle degi~ir".46 Diger bil' ifadeyle, sistemsei degi im devletler arasmdaki gtic; daglhmmm degi imiyle meydana gelir ve bu ttir bir degi imin temel aracl sava hr. Burada da Waltz temel olarak btiytik gti<;lerin politikalanyla ilgilenir ve tarihsel oiarak uiusiararasl politikanm yaplsmdaki degi~imi btiytik gti<;jerin ytikseli ve dti ti leriyle a<;ildar. 47 Gte yandan, Robert Gilpin de gtictin sistemdeki daglhml tizerinde yogunla arak, sistemin bu gti<; daglhml ile tammianan genei yaplsmm politik <;lkhian nasrl etkiledigini ara~hrmak yoluyla klasik realizmin smlrlanm a maya <;ah~ml~hr.48 Bu c;ah malarm ortaya koydugu sonuc;, gtictin sistemde her zaman e it olmayan bir ekilde dagllml~ oldugu, kendi ulusal C;lkarlanm en tiste <;lkarmak isteyen gti<;lti devletlerin kar lhkh etkile~imierinin uluslararasl ili kilerin herhangi belirli bir zamandaki karakterini ve yaplslm belirledigi olmu~tur. Buna gore, uluslararasl i1i~kilerdeki en onemli tarihsei stire<;, en gti<;lti devletin btittin sistem tizerinde kendi politik hakimiyetini kurmasl, stirdtirmesi ve korumasl yolundaki arzusu, yani hegemonya (hegemony)'dlr. GorUldtigti tizere, neo-realistier, ekonomik sorunlann ve artan kar~lhkh baglmhhgm dtinya politikasmdaki onemini kabul ederler, ancak aym zamanda her bir devletin <;e itli politikalanmn, goreli gtictinti maksimuma ula hrma arzusu tarafmdan belirlendigini de one stirerler. Gte yandan, 1980'lerin ikinci yansmda, kurumsalliberalie~menin neo-realizme yonelttigi ele~tirilerden yola <;lkan ABD'de Robert Keohane ve Stephen Krasner He ingiltere'de Susan Strange neo-realizmi uluslararasl ekonomi-politik analizle daha yakmdan ili~kilendiren bir noktaya ta~ldllar John M. Hobson, The State and International Relations, Cambridge, Cambridge University Press, 2000, s Waltz, Theory of International Politics, s Ibid., s Robert Gilpin, War and Change in World Politics, Cambridge, Cambridge University Press, Krasner, Structural Conflict; Robert O. Keohane, After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy, Princeton, Princeto~" University Press, 1984; ve Susan Strange, Staies and Markets: An Introduction to International Political Economy, Londra, Pinter,

19 ULUSLARARASlili~KilEH ReaHzm: 'U.'~AU"'.ALUCA ve KatkIlan UluslararaSl lli;;kiler teorilerinin hi<;:birisi ele;;tiriden rnuaf degildir. Tarihsel olarak uluslararas1 ili;;kilerdeki egernen yakla;;lrn olan Realizrn, biraz da bu ytizden, ama ozellikle varsayllnlanmn keskinligi ve bunlardan tirettigi politik tavsiyeler nedeniyle faz1asly1a ~Je;;tiriye rnuhatap 0Irnu;;tur. 5o Realistlerin ulus1ararasl hukuk ve orgtitler gibi konulardan <;:ok askeri strateji, u1usa1 giictin elernanlan, diplomasi ve devlet yonetirninin Liiger ara<;:lan He u1usa1 <;:lkarlann dogasl tizerinde yogunla;;malan, tarihsel pcrspektiften bakhglmlzda, pek de ;;a;;lrhcl degil. II. Dtinya Sava;;l'ndan kendi derslerini a1dlklanm soyleyen realistlere gore gelecekteki sava;;lan on1emenin yolu resmihukuki yapl1anmalar veya ahlakl kurallara dayanmak degil, olasl sa1dlrganlan caydlracak bir gti<;: dcngcsine veya dtinyanm polisligini yaprnaya arzu1u olan bir gti<;:ler uyumuna (concert of powers) dayanmakh. Eu fikirlcrin <;:ekkiligi 0 kadar fazlaydl ki, Uluslararasl ili;;kilerin 1945'den soma akadernik bir disiplin olarak giderek belirginlc;;rnesiyle birlikte, rcalizrn bu alamn tek degilse bile egernen yakla;;llni haline ge1di. Aslmda ara;;hrmacllar daha somalan Morgenthau'nun realizrnine ikinci defa bakhk1annda, bu "realizrnin" oztinde insan dtirttileri hakkmda kararnsarhk ve siniklikten ba;;ka bir ;;ey olrnadlgml ileri stirerek devlet dl;;mdaki aktorlerin onemini yadslmaslm, asked gtic; He ozde;;le;;tirdigi gtic; kavrarnlyla a;;m me;;guliyetini, devletlerin giderek artan kar;;111k11 baglmhllgml gozden kac;lrmaslm ve dtinyayl sadece benzer u1usdev1etlerden olu;;an homojen bir yaplda gormti;; oimasim ele;;tirdiler. Fakat yine de, ozellik1e Soguk Sava;;m belirgin :;;eki1de hissedildigi 1950'ler boyunca, bunlarm hic;biri sorgulanmadl ve 0 gunku ortarnda gtic; teorileri uluslararasl ili;;kilerin ac;lklanmasmda neredeyse rakipsiz kaldl. Realist dti;;tincenin Uluslararasl ili;;kiler disiplinine belki de en onemli kathsl, Morgenthau1nun rnetodoloji olarak ul uslararasl m;;kileri kururnlar (etik, hukuk vb.) veya olaylardan c;ok kavramlar arac1l1g1yla incelemenin onctiltigtinti yapmasldir. Morgenthau, oncelikle, siyasi tarihin ve gtincel olaylarm tammlanmasma ve anlahlmasma dayanan ara;;tirmayl reddetti. 13unun yerine tarihten, realistlerin "kanunlar" dedikleri genel kahplan elde etmeye c;ah;;an bir ara;;hrma ;;ekli olu;;turdu. 13undan soma ara;;hrrnalar olaylann nas11 ortaya C;lktIgmm anlahlrnasmdan c;ok, nic;in boyle olduklannm ac;ll<lanmasl tizerinde odakla;;tl. Benzel' ;;ekilde, Carr da disiplinin politika tavsiyeleri tiretmeden once u1uslararasl politikanm teme1 kanunlanm anlamasl ve ac;lklamasl gerektigini ileri stirerek normatif ve hukuksa1 analizi disiplinin slmrlanna iui. Onlann ba;;lattigl bu stirec; u1uslara1'as1 ili;;kileri geleneksel alanlar olan tarih, hukuk ve felsefeden uzakla;;tmrken, devletlerin c;e;;itli davram;;lanmn nedenlerinin 50 James E. Dougherty ve Robert 1. Pfaltzgraff, Contending Theories of Intemational Relations, 3. basb, New York, Harper Collins, 1990, s

20 UluslamraSI jli~kilerin "Gerrekri" Teorisi ara~tmlmasmda yakla~tlrdl. sosyoloji, ekonomi ve psikoloji gibi diger sosyal bilimlere Realist yakla;hmm belki de en etkileyici yam uzun sureli etkinligidir. Her ne kadar yillar i<;erisinde realist ge1enek c;erc;evesinde yeni a<;lklamalar, eklemeler, gozden gec;irmeler ve metodolojik degi~imler olduysa da, realizmin temel unsurlan degi~meden kaldl. Bunun <;e~itli nedenleri olmahdlr. Bir kere kendilerine se<;tikleri isim daha en ba~tan onlan bir adlm one C;lkartIr. Ote yandan, "eger realizm (ger<;ekc;ilik) dunyanm ger<;ekc;i (realistic) bir imajml <;iziyorsa, 0 zaman diger rakip imajlar i<;in ne soylenebilir?"51 Tamm geregi on1ar "ger<;ek dl~n" mi? TartI~malarda yaftalar onemlidir. iki sava~ arasl donemde realizmin en onemli altematifini ortaya koyanlann realistler tarafmdan "idealist" ya da "Utopist" olarak adlandlnlmasl onlan tartl~mada dezavantajh bir konuma sokmu~tu. C;:Unku realistler bir taraftan kendilerinin, her ne kadar arzu edilmez olursa olsun, "gen;ek" dunyanm i~leyi~iyle ilgijendiklerini soylerken, idealistlerin sadeee olmasi gerekenle ilgilendiklerini ileri siirmli~lerdi. Donemin liberal uluslararasl ili~kiler du~unurleri i<;in "idealist" yaftasllu sec;en realistler boy Ieee rakiplerini hayaller pe~inde ko~an, pratikten uzak, gerc;eklerden habersiz akademisyenler ~eklinde yansltarak belli bir me~ruluktan yoksun blrakml~lardl.s2 ate yandan, bu till' bir ele9tiriyle kar~lla~tlklannda realistlerin buna vereeekleri eevap realizmin ger<;ekten de kelimenin Hade ettigi anlamda aimabileeegi, realist onermelerin ve analizlerin gen;ekten de dunyamn i<;inde bulundugu yap1yl yakmdan yanslthgl olaeakhr. Dolay1s1yla, realizmin bu kadar uzun sure etkin olmasmm nedeni sadeee basit bir yaftanm insanlar uzerindeki etkisi degil, realizmin betimleyici, a<;iklay1cl ve ongorueu gucudur. Realizmin etkinliginin bir ba!;lka nedeni realist du!;liinurlerin <;izdigi dunya resminin devlet adamlanmn sahip olduk1an diinya imajml <;ok yakmdan yans1tmasldlr. Realizm hep gu<;lu bir politika- uretrne/ tavsiye etme gelenegine sahip 0lmu9tur. Omegin Machiavelli Prince'i ac;lkc;a yonetieiler i<;in bir rehber olarak kaleme alrnl~ti. Benzer gekilde ABD dl~ politika sahnesinde kendilerine yer bulan en et(dn akademisyen1er (am. Henry A. Kissinger, Zbigniew Brzezinski, GeoJige Kennan) hep a<;lk<;:a realist gelenekten gelen ki~iler olmu~tur, <;unku realist akademisyenler <;:ogunlukla realist devlet adamlanyla aym dili konu!;lurlar: gu<;:, etki, ulusal C;lkar, diplomasi, vb. ate yandan, bazl realist yazarlann devlet yonetimlerinde etkin konuma gelmelerinden yo1a <;lkarak realistlerin ana liz ettikleri dunyanm 51 Viotti/Kauppi, International R.elations Theory, s Ibid. 51

Uluslararası İlişkilere Giriş PSIR 211 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Ön Koşul Dersleri.

Uluslararası İlişkilere Giriş PSIR 211 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Ön Koşul Dersleri. DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Uluslararası İlişkilere Giriş PSIR 211 3 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Uluslararası İlişkiler Teorisi (IR204) Ders Detayları

Uluslararası İlişkiler Teorisi (IR204) Ders Detayları Uluslararası İlişkiler Teorisi (IR204) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Uluslararası İlişkiler Teorisi IR204 Bahar 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

Uluslararası İlişkiler Teorisi (UI501) Ders Detayları

Uluslararası İlişkiler Teorisi (UI501) Ders Detayları Uluslararası İlişkiler Teorisi (UI501) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Uluslararası İlişkiler Teorisi UI501 Güz 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası UI512 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin

Detaylı

ABD Dış Politikası (IR510) Ders Detayları

ABD Dış Politikası (IR510) Ders Detayları ABD Dış Politikası (IR510) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS ABD Dış Politikası IR510 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i yok Dersin Dili

Detaylı

ULUSLARARASI İLİŞKİLER KURAMLARI I

ULUSLARARASI İLİŞKİLER KURAMLARI I DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI İLİŞKİLER KURAMLARI I KISA

Detaylı

Liberalizmden Neoliberalizme Güç Olgusu ve Sistemik Bağımlılık

Liberalizmden Neoliberalizme Güç Olgusu ve Sistemik Bağımlılık Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Liberalizmden Neoliberalizme Güç Olgusu ve Sistemik Bağımlılık Yücel Bozdağlıoğlu*, Çınar

Detaylı

ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE REALİSTLER VE REALİZM PARADİGMASI. Rövşen İbrahimov ABSTRACT

ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE REALİSTLER VE REALİZM PARADİGMASI. Rövşen İbrahimov ABSTRACT ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE REALİSTLER VE REALİZM PARADİGMASI Rövşen İbrahimov Qafqaz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Baku/Azerbaycan Rovsen@azerimail.net ABSTRACT Being one of the essential

Detaylı

Ders Kodu Dersin Adı Yarıyıl Teori Uygulama Lab Kredisi AKTS RI-801 Uluslararası Güvenlik ve Strateji

Ders Kodu Dersin Adı Yarıyıl Teori Uygulama Lab Kredisi AKTS RI-801 Uluslararası Güvenlik ve Strateji İçerik Ders Kodu Dersin Adı Yarıyıl Teori Uygulama Lab Kredisi AKTS RI-801 Uluslararası Güvenlik ve Strateji 2 3 0 0 3 8 Ön Koşul Derse Kabul Koşulları Dersin Dili Türü Dersin Düzeyi Dersin Amacı İçerik

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sistem Düşüncesi PSIR

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sistem Düşüncesi PSIR DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Sistem Düşüncesi PSIR 412 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Neogramşiyan Hegemonya Yaklaşımı Çerçevesinde Güç ve Global Finans: Pax Britannica daki Büyük Dönüşüm

Neogramşiyan Hegemonya Yaklaşımı Çerçevesinde Güç ve Global Finans: Pax Britannica daki Büyük Dönüşüm Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Neogramşiyan Hegemonya Yaklaşımı Çerçevesinde Güç ve Global Finans: Pax Britannica daki

Detaylı

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Uluslararası Ekonomi Politik IR502 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

ULUSLARARASI POLİTİKA Yrd. Doç. Dr. A. Sait SÖNMEZ

ULUSLARARASI POLİTİKA Yrd. Doç. Dr. A. Sait SÖNMEZ Realizm ve Neorealizm 2 Ünite 4 Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Tezsiz Yüksek Lİsans Programı ULUSLARARASI POLİTİKA Yrd. Doç. Dr. A. Sait SÖNMEZ 1 Ünite 4 REALİZM ve NEOREALİZM 2 Yrd. Doç. Dr. A. Sait

Detaylı

Küresel Politikada İnsan Hakları (IR408) Ders Detayları

Küresel Politikada İnsan Hakları (IR408) Ders Detayları Küresel Politikada İnsan Hakları (IR408) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Küresel Politikada İnsan Hakları IR408 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön Koşul

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5. Temel siyasal deyimleri ayırt eder 1,2,3 A,C

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5. Temel siyasal deyimleri ayırt eder 1,2,3 A,C DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Siyaset Bilimine Giriş PSIR 101 3 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Uluslararası Siyaset SPRI 322 2 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Uluslararası Siyaset SPRI 322 2 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Uluslararası Siyaset SPRI 322 2 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

Dünya Tarihi I (IR101) Ders Detayları

Dünya Tarihi I (IR101) Ders Detayları Dünya Tarihi I (IR101) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Dünya Tarihi I IR101 Güz 3 0 0 3 7,5 Ön Koşul Ders(ler)i Yok Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

Westfalyan Sistemin Direnişi: 11 Eylül ve Uluslararası Politika

Westfalyan Sistemin Direnişi: 11 Eylül ve Uluslararası Politika Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Westfalyan Sistemin Direnişi: 11 Eylül ve Uluslararası Politika Gökhan Bacık Yrd. Doç. Dr.,

Detaylı

Uluslararası Siyasi İktisat (IR211) Ders Detayları

Uluslararası Siyasi İktisat (IR211) Ders Detayları Uluslararası Siyasi İktisat (IR211) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Uluslararası Siyasi İktisat IR211 Güz 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i Yok

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Dış Politika Analizi (IR310) Ders Detayları

Dış Politika Analizi (IR310) Ders Detayları Dış Politika Analizi (IR310) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Dış Politika Analizi IR310 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i yok Dersin Dili

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Giresun Üniversitesi/Uluslararası İlişkiler Bölümü Adres : İkt.ve İd. Bil. Fak. Uluslararası İlişkiler Bölümü Güre Yerleşkesi Merkez/GİRESUN E-Posta: kemalciftci@hotmail.com

Detaylı

Realist Confusion and the Problem of Historicism

Realist Confusion and the Problem of Historicism Uluslararası Hukuk ve Politika Cilt. 10, Sayı. 40, s. 95-120, 2014 Realizm Karmaşası ve Tarihselcilik Sorunu Hasan B. YALÇIN* Özet Bu çalışma, Realist paradigmanın tanımlanmasındaki karmaşıklığı incelemektedir.

Detaylı

Dünya Tarihi II (IR102) Ders Detayları

Dünya Tarihi II (IR102) Ders Detayları Dünya Tarihi II (IR102) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Dünya Tarihi II IR102 Bahar 3 0 0 3 7,5 Ön Koşul Ders(ler)i Yok Dersin Dili Dersin

Detaylı

Uluslararası Sistemde Düzen ve Değişim Sakarya Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü, Doktora Programı

Uluslararası Sistemde Düzen ve Değişim Sakarya Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü, Doktora Programı Uluslararası Sistemde Düzen ve Değişim Sakarya Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü, Doktora Programı Murat Yeşiltaş, PhD muratyesiltas@gmail.com Dersin Amacı Bu derste amaç uluslararası ilişkilerin/dünya

Detaylı

Halkla İlişkiler ve Reklamcılıkta Teori ve Pratik (PR 223) Ders Detayları

Halkla İlişkiler ve Reklamcılıkta Teori ve Pratik (PR 223) Ders Detayları Halkla İlişkiler ve Reklamcılıkta Teori ve Pratik (PR 223) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Kodu Saati Saati Saati Halkla İlişkiler ve Reklamcılıkta Teori ve Pratik

Detaylı

Uluslararası Đlişkilere Giriş 1. vize ders notları

Uluslararası Đlişkilere Giriş 1. vize ders notları Uluslararası Đlişkilere Giriş 1. vize ders notları B.Can Keleş ULUSLARARASI ĐLĐŞKĐLERE GĐRĐŞ AKTÖRLER: 1. Devlet (states) toprak, güç, nüfus ulus-devlet 192 B.M üyesi devlet var.b.m üye olmak için egemen

Detaylı

Dersin İngilizce Adı Dersin Türkçe Adı Kurums al Kredi. Akademik İletişim

Dersin İngilizce Adı Dersin Türkçe Adı Kurums al Kredi. Akademik İletişim MÜFREDAT ADI: Siyaset 2012 Bu program 2012-2013, 2013-2014 ve 2014-2015 akademik yıllarında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır. BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL Dersin Dersin İngilizce Adı Dersin

Detaylı

Ekonomiye Giriş I Economics I

Ekonomiye Giriş I Economics I MÜFREDAT ADI: Siyaset 2010 Bu program 2010-2011 ve 2011-2012 akademik yıllarında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır. Siyaset 2012 müfredatı için tıklayınız Siyaset 2015 müfredatı için tıklayınız

Detaylı

Dünya Tarihi I (IR101) Ders Detayları

Dünya Tarihi I (IR101) Ders Detayları Dünya Tarihi I (IR101) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Dünya Tarihi I IR101 Güz 3 0 0 3 7,5 Ön Koşul Ders(ler)i Yok Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Uluslararası İlişkiler Kuramları PSIR

Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Uluslararası İlişkiler Kuramları PSIR DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Kuramları PSIR + 0 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersi Verenler Dersin Yardımcıları Dersin Amacı

Detaylı

Westfalyan Sistemin Direnişi: 11 Eylül ve Uluslararası Politika

Westfalyan Sistemin Direnişi: 11 Eylül ve Uluslararası Politika Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Westfalyan Sistemin Direnişi: 11 Eylül ve Uluslararası Politika Gökhan Bacık Yrd. Doç. Dr.,

Detaylı

Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com.tr Web: www.uidergisi.com.tr

Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com.tr Web: www.uidergisi.com.tr Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com.tr Web: www.uidergisi.com.tr KİTAP İNCELEMESİ Barry Buzan, Uluslararası İlişkilerin İngiliz Okuluna Giriş Adem

Detaylı

MALi KRizLER TARiHi: CiNNET, PANiK VE <;OKUS

MALi KRizLER TARiHi: CiNNET, PANiK VE <;OKUS Sosyoloji Dergisi, 3. Dizi, 16. SaYI, 200811, 239-244 MALi KRizLER TARiHi: CiNNET, PANiK VE

Detaylı

Küreselleşme ve Demokrasi (KAM 421) Ders Detayları

Küreselleşme ve Demokrasi (KAM 421) Ders Detayları Küreselleşme ve Demokrasi (KAM 421) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Kodu Saati Saati Saati Küreselleşme ve Demokrasi KAM 421 Seçmeli 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

CURRICULUM VİTAE. Doç. Dr. Sezgin Seymen Cebi

CURRICULUM VİTAE. Doç. Dr. Sezgin Seymen Cebi CURRICULUM VİTAE Doç. Dr. Sezgin Seymen Cebi E-Mail: Sezgin.Cebi@antalya.edu.tr sezginseymen@yahoo.com Eğitim Ocak/2003- Mayıs/2008 Nelson A. Rockefeller College Public Affairs & Policy-SUNY-Albany/New

Detaylı

Uluslararası İlişkilerde Klasik Jeopolitik Teoriler ve Çağdaş Yansımaları

Uluslararası İlişkilerde Klasik Jeopolitik Teoriler ve Çağdaş Yansımaları Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Uluslararası İlişkilerde Klasik Jeopolitik Teoriler ve Çağdaş Yansımaları İsmail Hakkı İşcan

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 303 Güz

DERS PROFİLİ. POLS 303 Güz DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Uluslararası İlişkiler Kuramı POLS 303 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI KURULUŞLAR PSIR 331 5 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI KURULUŞLAR PSIR 331 5 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI KURULUŞLAR PSIR 331 5 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

DERS PROFİLİ. Rus Dış Politikası POLS 439 Güz 7 3+0+0 3 6. Mehmet Turan Çağlar

DERS PROFİLİ. Rus Dış Politikası POLS 439 Güz 7 3+0+0 3 6. Mehmet Turan Çağlar DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Rus Dış Politikası POLS 439 Güz 7 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

Uluslararası Örgütler (IR205) Ders Detayları

Uluslararası Örgütler (IR205) Ders Detayları Uluslararası Örgütler (IR205) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Uluslararası Örgütler IR205 Güz 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i yok Dersin Dili

Detaylı

Bu program akademik yılı ve sonrasında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır.

Bu program akademik yılı ve sonrasında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır. MÜFREDAT ADI: Siyaset 2015 Bu program 2015-2016 akademik yılı ve sonrasında birinci sınıfa başlayan öğrencilere uygulanacaktır. Siyaset 2010 müfredatı için tıklayınız Siyaset 2012 müfredatı için tıklayınız

Detaylı

Uluslararası İlişkiler Çalışmalarında Merkez-Çevre : Türkiye Nerede?

Uluslararası İlişkiler Çalışmalarında Merkez-Çevre : Türkiye Nerede? Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Uluslararası İlişkiler Çalışmalarında Merkez-Çevre : Türkiye Nerede? Pınar Bilgin Yrd. Doç.

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 450 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri - Dersin Seviyesi

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 450 7-8 3 + 0 3 6. Ön Koşul Dersleri - Dersin Seviyesi DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 450 7-8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü İngilizce Lisans

Detaylı

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI BUSH DOKTRİNİ VE ASKERİ GÜCÜN ÖNALICI VE ÖNLEYİCİ SAVAŞ KAPSAMINDA KULLANILMASI Doktora Tezi Ahmet CURAL Tez Danışmanı

Detaylı

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I İLİŞKİSEL PAZARLAMA 31 MAYIS 2014 K O R A Y K A R A M A N

Detaylı

Proceedings/Bildiriler Kitabı. siber silah fabrikas nda ve bir ya da birden fazla devlet. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 6.

Proceedings/Bildiriler Kitabı. siber silah fabrikas nda ve bir ya da birden fazla devlet. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 6. Hakan devlet- Anahtar Kelimeler Abstract In the last decade, it has become evident that states or state-sponsored actors are involved in large scale cyber attacks and that many States have been developing

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

Uluslararası Örgütler (IR205) Ders Detayları

Uluslararası Örgütler (IR205) Ders Detayları Uluslararası Örgütler (IR205) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Uluslararası Örgütler IR205 Güz 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i yok Dersin Dili

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Latin Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 453 7-8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Latin Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 453 7-8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Latin Amerika da Toplum ve Siyaset PSIR 453 7-8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin

Detaylı

ÖRGÜT VE YÖNETİM KURAMLARI

ÖRGÜT VE YÖNETİM KURAMLARI ÖRGÜT VE YÖNETİM KURAMLARI Örgüt Örgütsel amaçları gerçekleştirmek için yönetimin kullandığı bir araçtır (Başaran, 2000, 28). Örgüt Toplumsal gereksinmelerin bir kesimini karşılamak üzere, önceden belirlenmiş

Detaylı

ULUSLARARASI İLİŞKİLER TEORİSİNDE YENİ DÜŞÜNCE NEW THINKING IN INTERNATIONAL RELATIONS THEORY

ULUSLARARASI İLİŞKİLER TEORİSİNDE YENİ DÜŞÜNCE NEW THINKING IN INTERNATIONAL RELATIONS THEORY ULUSLARARASI İLİŞKİLER TEORİSİNDE YENİ DÜŞÜNCE NEW THINKING IN INTERNATIONAL RELATIONS THEORY Uluslararası İlişkiler Teorisinde Yeni Düşünce New Thinking in International Relations Theory EDITED BY Michael

Detaylı

ULUSLARARASI ÖRGÜTLER

ULUSLARARASI ÖRGÜTLER DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI ÖRGÜTLER KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

ĠġLETME ve ĠġLETME Ġkinci Öğretim BÖLÜMLERĠ 1. SINIF (Bahar Dönemi) 2. SINIF (Bahar Dönemi) Kodu

ĠġLETME ve ĠġLETME Ġkinci Öğretim BÖLÜMLERĠ 1. SINIF (Bahar Dönemi) 2. SINIF (Bahar Dönemi) Kodu ĠġLETME ve ĠġLETME Ġkinci Öğretim BÖLÜMLERĠ İŞL.102 Davranış Bilimleri II 3 4 İŞL.202 İşletme Yönetimi İŞL.104 Genel Muhasebe II İŞL.208 Örgütsel Davranış (Öġ: İŞL.102 Davranış Bilimleri II) İŞL.110 Borçlar

Detaylı

Karşılaştırmalı Siyaset (IR407) Ders Detayları

Karşılaştırmalı Siyaset (IR407) Ders Detayları Karşılaştırmalı Siyaset (IR407) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Kredi AKTS Saati Karşılaştırmalı Siyaset IR407 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i yok Dersin

Detaylı

1980 lerde ve 1990 larda yaşanan siyasi dönüşümler ulusal ve uluslararası güvenlik

1980 lerde ve 1990 larda yaşanan siyasi dönüşümler ulusal ve uluslararası güvenlik 1980 lerde ve 1990 larda yaşanan siyasi dönüşümler ulusal ve uluslararası güvenlik modellerini çarpıcı şekilde etkiledi. Özellikle Soğuk Savaş ın sona ermesinden bu yana akademisyenler güç dengesindeki

Detaylı

Editörler Prof.Dr. Mimar Türkkahraman & Yrd.Doç.Dr.Esra Köten SİYASET SOSYOLOJİSİ

Editörler Prof.Dr. Mimar Türkkahraman & Yrd.Doç.Dr.Esra Köten SİYASET SOSYOLOJİSİ Editörler Prof.Dr. Mimar Türkkahraman & Yrd.Doç.Dr.Esra Köten SİYASET SOSYOLOJİSİ Yazarlar Prof.Dr.Önder Kutlu Doç.Dr. Betül Karagöz Doç.Dr. Fazıl Yozgat Doç.Dr. Mustafa Talas Yrd.Doç.Dr. Bülent Kara Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

Uluslararası Hukuk I (IR301) Ders Detayları

Uluslararası Hukuk I (IR301) Ders Detayları Uluslararası Hukuk I (IR301) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Uluslararası Hukuk I IR301 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i yok Dersin Dili

Detaylı

İdeal, Fonksiyonel ve Disiplinlerarası Program Sorunu

İdeal, Fonksiyonel ve Disiplinlerarası Program Sorunu Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com İdeal, Fonksiyonel ve Disiplinlerarası Program Sorunu Alaeddin Yalçınkaya Doç. Dr., Sakarya

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Giresun Üniversitesi/Uluslararası İlişkiler Bölümü Adres : İkt.ve İd. Bil. Fak. Uluslararası İlişkiler Bölümü Güre Yerleşkesi Merkez/GİRESUN E-Posta: kemalciftci@hotmail.com

Detaylı

SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI

SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ.Sınıf/.Yarıyıl YDİ0 Temel Yabancı Dil (İngilizce) (Basic Foreign Language (English)) - 2 YDF0 Temel Yabancı Dil (Fransızca) (Basic Foreign Language (French)) - YDA0

Detaylı

Siyaset Psikolojisi (KAM 318) Ders Detayları

Siyaset Psikolojisi (KAM 318) Ders Detayları Siyaset Psikolojisi (KAM 318) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Siyaset Psikolojisi KAM 318 Her İkisi 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili

Detaylı

EK: SENATO ONAYI ALMIŞ MEVCUT EKDAL PROGRAMLARI A) GENEL EKDALLAR Genel ekdallar tüm öğrencilere açıktır.

EK: SENATO ONAYI ALMIŞ MEVCUT EKDAL PROGRAMLARI A) GENEL EKDALLAR Genel ekdallar tüm öğrencilere açıktır. EK: SENATO ONAYI ALMIŞ MEVCUT EKDAL PROGRAMLARI A) GENEL EKDALLAR Genel ekdallar tüm öğrencilere açıktır. HUKUK EKDALI (Aşağıdaki derslerden 4/5 adet) LAW250 Main Concepts of Turkish Law/IR 263 Fundamental

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI. Avrupa İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü

DERS ÖĞRETİM PLANI. Avrupa İktisat Tarihi. Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Avrupa İktisat Tarihi Seçmeli Dersin Seviyesi Doktora ( iktisat ) Dersin AKTS Kredisi 8 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar

Detaylı

Oyun Teorisi (KAM 425) Ders Detayları

Oyun Teorisi (KAM 425) Ders Detayları Oyun Teorisi (KAM 425) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Oyun Teorisi KAM 425 Her İkisi 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com

Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com KİTAP İNCELEMESİ Bülent ARAS, Şule TOKTAŞ ve Ümit KURT, Araştırma Merkezlerinin Yükselişi,

Detaylı

Türkiye de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Toplantı Tutanakları

Türkiye de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Toplantı Tutanakları Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Türkiye de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Toplantı Tutanakları Bu makalenin

Detaylı

Uygarlık Tarihi (HIST221) Ders Detayları

Uygarlık Tarihi (HIST221) Ders Detayları Uygarlık Tarihi (HIST221) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Uygarlık Tarihi HIST221 Her İkisi 2 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin

Detaylı

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman 2 Đçerik 1.Dış Ticaret Politikası-Giriş: Tanım, Genel Ekonomi Politikası içindeki Yeri, Teori-Politika Farkı, Devlet Müdahalesinin Gerekliliği;

Detaylı

(23) GÜVENLİK KAVRAMININ REALİZM, NEOREALİZM ve KOPENHAG OKULU ÇERÇEVESİNDE TARTIŞILMASI Dr. Övgü KALKAN KÜÇÜKSOLAK *

(23) GÜVENLİK KAVRAMININ REALİZM, NEOREALİZM ve KOPENHAG OKULU ÇERÇEVESİNDE TARTIŞILMASI Dr. Övgü KALKAN KÜÇÜKSOLAK * (23) GÜVENLİK KAVRAMININ REALİZM, NEOREALİZM ve KOPENHAG OKULU ÇERÇEVESİNDE TARTIŞILMASI Dr. Övgü KALKAN KÜÇÜKSOLAK * ÖZET Uluslararası ilişkiler alanının en temel unsurlarından birini teşkil eden güvenlik,

Detaylı

Bürokrasi ve Türkiye Bürokrasisi (KAM 302) Ders Detayları

Bürokrasi ve Türkiye Bürokrasisi (KAM 302) Ders Detayları Bürokrasi ve Türkiye Bürokrasisi (KAM 302) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Bürokrasi ve Türkiye Bürokrasisi KAM 302 Bahar 3 0 0 3 5 Ön Koşul

Detaylı

FELSEFE DERSKiTABI Komisyon

FELSEFE DERSKiTABI Komisyon ORTAÖ GRE TiM FELSEFE DERSKiTABI Komisyon DEVLET KiTAPLARI ÜCÜNCÜ BASKI Dergah Ofset - istanbul, 2012 i(indekiler I. ÜNiTE FELSEFEYLE TANI~MA A. FELSEFE NEDiR? 2 1. Fe1sefenin An1aml 2 2. Fe1sefenin A1an!.

Detaylı

GÜVENLİK ALGILAMASI VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER TEORİLERİNİN GÜVENLİĞE BAKIŞ AÇILARI. Şeref ÇETİNKAYA

GÜVENLİK ALGILAMASI VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER TEORİLERİNİN GÜVENLİĞE BAKIŞ AÇILARI. Şeref ÇETİNKAYA GÜVENLİK ALGILAMASI VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER TEORİLERİNİN GÜVENLİĞE BAKIŞ AÇILARI Şeref ÇETİNKAYA . Güvenlik Algılaması ve Uluslararası İlişkiler Teorilerinin Güvenliğe Bakış Açıları Şeref ÇETİNKAYA Harp

Detaylı

15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi. MIT Sloan School of Management

15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi. MIT Sloan School of Management 15.660 Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi MIT Sloan School of Management Stratejik İnsan Kaynakları Yönetiminde Hedef Sürdürülebilir rekabet avantajını ve buna ulaşmak için gerekli değişiklikleri hayata

Detaylı

Küreselleşme Avrupa Birliği ve Türkiye Üçgeninde Kimlik Parçalanması ve Kimlik Yönetişimi

Küreselleşme Avrupa Birliği ve Türkiye Üçgeninde Kimlik Parçalanması ve Kimlik Yönetişimi Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Küreselleşme Avrupa Birliği ve Türkiye Üçgeninde Kimlik Parçalanması ve Kimlik Yönetişimi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Diplomasi: Dış Politika'nın Uygulanışı PSIR 410 7-8 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Diplomasi: Dış Politika'nın Uygulanışı PSIR 410 7-8 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Diplomasi: Dış Politika'nın Uygulanışı PSIR 410 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin

Detaylı

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK DANIġMAN: Faik GÖKALP SOSYOLOJĠ ALANI ORTAÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠ ARASI ARAġTIRMA PROJE YARIġMASI BURSA TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE

Detaylı

İNSAN HAKLARı. Kısa Tarihi ve Felsefi Temelleri. Doç. Dr. Doğan Göçmen Adıyaman Üniversitesi-Felsefe Bölümü Adıyaman Üniversitesi 10 Aralık 2010

İNSAN HAKLARı. Kısa Tarihi ve Felsefi Temelleri. Doç. Dr. Doğan Göçmen Adıyaman Üniversitesi-Felsefe Bölümü Adıyaman Üniversitesi 10 Aralık 2010 İNSAN HAKLARı Kısa Tarihi ve Felsefi Temelleri Doç. Dr. Doğan Göçmen Adıyaman Üniversitesi-Felsefe Bölümü Adıyaman Üniversitesi 10 Aralık 2010 İnsan hakları düşüncesi tamamlanmamış bir düşüncedir İnsan

Detaylı

Ahlâk ve Etikle İlgili Temel Kavramlar

Ahlâk ve Etikle İlgili Temel Kavramlar Ahlâk Kavramı Yrd. Doç. Dr. Rıza DEMİR İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İnsan Yönetimine Etik Yaklaşım Dersi Etik Türleri Mesleki Etik Türleri 2017 Ruhumu kudret altında tutan Allah'a yemin ederim

Detaylı

HUKUK FELSEFESİ AÇISINDAN YARARCILIK TEORİSİNİN ELEŞTİRİSİ

HUKUK FELSEFESİ AÇISINDAN YARARCILIK TEORİSİNİN ELEŞTİRİSİ Prof. Dr. Ahmet GÜRBÜZ Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Anabilim Dalı HUKUK FELSEFESİ AÇISINDAN YARARCILIK TEORİSİNİN ELEŞTİRİSİ Yenilenmiş ve Geliştirilmiş 2. Baskı (1.

Detaylı

DERS PROFİLİ. Uluslararası İktisat ECO311 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Aslı Şen-Taşbaşı

DERS PROFİLİ. Uluslararası İktisat ECO311 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Aslı Şen-Taşbaşı DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Uluslararası İktisat ECO311 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

Türkiye de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Toplantı Tutanakları

Türkiye de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Toplantı Tutanakları Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Türkiye de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Toplantı Tutanakları Bu makalenin

Detaylı

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar)

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) Merkantilizm: 15. ve 16. yüzyıllardaki coğrafî keşiflerde birlikte Avrupa ülkeleri dünyaya açılmaya

Detaylı

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma İÇİNDEKİLER Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma 1. FELSEFE NEDİR?... 2 a. Felsefeyi Tanımlamanın Zorluğu... 3 i. Farklı Çağ ve Kültürlerde Felsefe... 3 ii. Farklı Filozofların Farklı Felsefe Tanımları... 5 b.

Detaylı

Medya ve Toplumsal Temsil (PR 437) Ders Detayları

Medya ve Toplumsal Temsil (PR 437) Ders Detayları Medya ve Toplumsal Temsil (PR 437) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Medya ve Toplumsal Temsil PR 437 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Genel Kamu Hukuku I Law 151 1 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Lisans Zorunlu

Detaylı

Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: Web:

Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi:   Web: Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com.tr Web: www.uidergisi.com.tr KİTAP İNCELEMESİ Burak Gülboy, Mutlak Savaş: Birinci Dünya Savaşı nın Kökenleri Üzerine

Detaylı

Bağlaç 88 adet P. Phrase 6 adet Toplam 94 adet

Bağlaç 88 adet P. Phrase 6 adet Toplam 94 adet ÖNEMLİ BAĞLAÇLAR Bu liste YDS için Önemli özellikle seçilmiş bağlaçları içerir. 88 adet P. Phrase 6 adet Toplam 94 adet Bu doküman, YDS ye hazırlananlar için dinamik olarak oluşturulmuştur. 1. although

Detaylı

2006 (Ocak)- 2007 (Ocak) SUNY/Albany Uluslararasi Programlar Ofisinde (Office of International Programs) asistan.

2006 (Ocak)- 2007 (Ocak) SUNY/Albany Uluslararasi Programlar Ofisinde (Office of International Programs) asistan. CURRİCULUM VİTAE Yard Doç. Dr. Sezgin Seymen Cebi E-Mail: sezginseymen@yahoo.com Eğitim Ocak/2003- Mayıs/2008 Nelson A. Rockefeller College Public Affairs & Policy-SUNY-Albany/New York Siyaset Bilimi Doktora

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Jeopolitik POLS

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Jeopolitik POLS DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Jeopolitik POLS 411 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

Ütopya İle Pratik Arasında: Uluslararası İlişkilerde İnsan Güvenliği Kavramsallaştırması

Ütopya İle Pratik Arasında: Uluslararası İlişkilerde İnsan Güvenliği Kavramsallaştırması Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: bilgi@uidergisi.com Web: www.uidergisi.com Ütopya İle Pratik Arasında: Uluslararası İlişkilerde İnsan Güvenliği Kavramsallaştırması

Detaylı

Hatta Kant'ın felsefesinin ismine "asif philosopy/mış gibi felsefe" deniyor. Genel ahlak kuralları yok ancak onlar var"mış gibi" hareket edeceksin.

Hatta Kant'ın felsefesinin ismine asif philosopy/mış gibi felsefe deniyor. Genel ahlak kuralları yok ancak onlar varmış gibi hareket edeceksin. Diğer yazımızda belirttiğimiz gibi İmmaunel Kant ahlak delili ile Allah'a ulaşmak değil bilakis O'ndan uzaklaşmak istiyor. Ne yazık ki birçok felsefeci ve hatta ilahiyatçı Allah'ın varlığının delilleri

Detaylı

Oyun Teorisi IENG 456 Karar Vermede Analitik Yaklaşımlar

Oyun Teorisi IENG 456 Karar Vermede Analitik Yaklaşımlar Oyun Teorisi IENG 456 Karar Vermede Analitik Yaklaşımlar Bu ders notlarının hazırlanmasında Doç. Dr. İbrahim Çil in ders notlarından faydalanılmıştır. Yrd. Doç. Dr. Hacer GÜNER GÖREN Pamukkale Üniversitesi

Detaylı

Hüseyin Gelis CEO, Siemens A Istanbul, 1 st June 2010

Hüseyin Gelis CEO, Siemens A Istanbul, 1 st June 2010 Hüseyin Gelis CEO, Istanbul, 1 st June 2010 Değerli konuklar, Siemens olarak gerçekle tirdiğimiz büyük bulu mamıza, Sürdürülebilir Gelecek temalı konferansımıza ho geldiniz. Daha ya anabilir bir gelecek

Detaylı

DERLEYEN: Faruk YALVAÇ Orta Doğu Teknik Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü

DERLEYEN: Faruk YALVAÇ Orta Doğu Teknik Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü ISBN: 978-605-64199-7-3 1. Basım, Kasım 2015 Uluslararası İlişkiler ve Siyasal Düşünce DERLEYEN: Faruk YALVAÇ Orta Doğu Teknik Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Copyright 2015,Uluslararası İlişkiler

Detaylı

I.YIL HAFTALIK DERS AKTS

I.YIL HAFTALIK DERS AKTS I.YIL SOS 101 Z Sosyal Bilgilerin Temelleri Basics of Social Sciences 2-0-2 4 I SOS 103 Z Sosyal Psikoloji Social Psychology 2-0-2 4 SOS 105 Z Arkeoloji Archeology SOS 107 Z Sosyoloji Sociology SOS 109

Detaylı