ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ"

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Sina AKAN KERATİNOLİTİK BACILLUS sp. SUŞLARININ İZOLASYONU, KERATİNAZ ÜRETİMİ VE KARAKTERİZASYONU BİYOLOJİ ANABİLİM DALI ADANA, 2010

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KERATİNOLİTİK BACILLUS sp. SUŞLARININ İZOLASYONU, KARAKTERİZASYONU KERATİNAZ ÜRETİMİ VE Sina AKAN YÜKSEK LİSANS TEZİ BİYOLOJİ ANA BİLİM DALI Bu tez 16/08/2010 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu İle Kabul Edilmiştir Doç. Dr. Hatice Korkmaz Prof. Dr. Burhan ARIKAN Prof. Dr. Cumhur ÇÖKMÜŞ DANIŞMAN ÜYE ÜYE Bu Tez Enstitümüz Biyoloji Anabilim Dalında Hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. İlhami YEĞİNGİL Enstitü Müdürü Bu Çalışma Ç. Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: FEF2010YL5 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ KERATİNOLİTİK BACILLUS sp. SUŞLARININ İZOLASYONU, KERATİNAZ ÜRETİMİ VE KARAKTERİZASYONU Sina AKAN ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI Danışman Jüri : Doç. Dr. Hatice KORKMAZ GÜVENMEZ Yıl: 2010, Sayfa: 88 : Doç. Dr. Hatice KORKMAZ GÜVENMEZ : Prof. Dr. Burhan ARIKAN : Prof. Dr. Cumhur ÇÖKMÜŞ Bu çalışmada, tavuk üretim çiftliği toprağından 21 proteolitik (skim-milk agarda) Bacillus suşu izole edilmiş, bunlardan 8 tanesi keratin-azure substratı ile keratinolitik aktivite göstermiştir. HSK-21 nolu suş en iyi keratinaz üreticisi olarak seçilmiş ve VITEK-2 bakteri tanılama sistemi ile Bacillus sp. olarak tanılanmıştır. Keratinaz üretimi için temel tüylü besiyeri kullanılmış ve maksimum enzim aktivitesi ph=8.0 de, de gözlenmiştir. Enzim ph ve 20-60ºC aralıklarında aktivite göstermiş ancak optimum aktivite ph=12.0 ve 40ºC de saptanmıştır. Enzim farklı tamponlarla (ph= ) 30 dk muamele edildiğinde ortalama % oranında aktifliğini korumuş, ph 11.0 ve 12.0 de aktivite %100 korunmuştur. Enzim ºC lerde 30 dk inkübe edildiğinde 20-60ºC lerde yaklaşık %34-86 oranında kalan aktivite saptanmış ve 30ºC de aktivite %100 korunmuştur. SDS-PAGE (jelatin içeren) analizinde proteolitik aktivite gösteren 3 farklı büyüklükte (46.8 kda, 26 kda ve 21.9 kda) protein bandı saptanmıştır. Enzim inhibitörleri ve metal iyonlarının 1-5 mm konsantrasyonları ile 30 dk inkübasyondan sonra, Na 2 SO 3 (%42), CaCl 2 (%39), PMSF (%34), Phenyl Glyoxal (%23), üre (%15) enzim aktivitesini indüklemiş, N-Bromo süksinimit ve ZnCl 2 aktiviteyi tamamen inhibe etmiştir. HgCl 2 (%66), SDS (%56), EDTA (%46), Ethyl acetimidate (%32), MgCl 2 (%15) aktivitede düşmeye neden olurken, KCl ve NiCl 2 önemli bir etki yapmamıştır. Koyun derisi kesitlerindeki yünler, ph=12.0 de ve 40ºC de deri bütünlüğü bozulmadan tamamen uzaklaşmıştır (dehairing). Sonuç olarak; Bacillus sp. HSK-21 nolu izolattan üretilen keratinaz; keratinoliz gerektiren biyoteknolojik uygulamalarda mezofil ve yüksek alkali koşullar için uygundur ve şimdiye kadar literatürlerde bildirilen bakteriyal keratinazlardan daha yüksek ph da aktif bir enzimdir. Anahtar Kelimeler: Bacillus sp. HSK-21, alkali keratinaz, dehairing I

4 ABSTRACT MSc THESIS ISOLATION OF KERATINOLYTIC BACILLUS SP. STRAINS, KERATINASE PRODUCTION AND CHARACTERIZATION Sina AKAN ÇUKUROVA UNIVERSITY INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES DEPARTMENT OF BIOLOGY Supervisor Jury : Assoc. Prof. Dr. Hatice KORKMAZ GÜVENMEZ Year: 2010, Pages: 88 : Assoc. Prof. Dr. Hatice KORKMAZ GÜVENMEZ : Prof. Dr. Burhan ARIKAN : Prof. Dr. Cumhur ÇÖKMÜŞ In this study, twentyone proteolytic (on skim-milk agar) Bacillus strains were isolated from poultry soil. Eight strains of these bacteria were showed keratinolytic activity when keratine azure used as substrat. HSK-21 strain was chosen the best keratinase producer and identified as Bacillus sp. via VITEK-2 (biomerieux) bacteria identification system. The basal feather medium was used for keratinase production and maximum enzyme activity measured at ph=8.0 and 30ºC. The enzyme was active at ph and at 20-60ºC, though optimum activity was obtained at ph=12.0 and 40ºC. When the enzyme tested at different buffers (ph ) for 30 sec., % activity remained and the activity (100%) was stable at ph=11.0 and ph=12.0. When the enzyme incubated at ºC for 30 sec., 34-86% activity retained at 20-60ºC, while 100% activity was seen at 30ºC. Three different (46,8 kda, 26 kda and 21.9 kda) proteolytic activity protein bands were revealed with SDS-PAGE (with gelatin). After incubation for 30 sec. with enzyme inhibitors and metal ions (1-5 mm), Na 2 SO 3 (%42), CaCl 2 (%39), PMSF (%34), Phenyl Glyoxal (%23), urea (%15) induced enzyme activity and N-Bromo süksinimide and ZnCl 2 inhibited completely. While HgCl 2 (%66), SDS (%56), EDTA (%46), Ethyl acetimidate (%32), MgCl 2 (%15) decrased activity, KCl ve NiCl 2 didn t cause any effect. The wool were succesfully dehaired from sheep leather pieces at ph=12.0 and 40ºC. The results showed that, the keratinase from Bacillus sp. HSK-21 is useful for mesophilic and highly alkaline conditions in biotechnological applications requiring in keratinolisis and the enzyme was the only bacterial keratinases working high ph conditions (optimum ph=12.0) documented in the literatures so far. Key Words: Bacillus sp. HSK-21, alkaline keratinase, dehairing II

5 TEŞEKKÜR Hayatım boyunca bana verdiklerini unutamayacağım, her yönden desteğini yanımda hissettiğim, umutsuz zamanlarımda beni aydınlatan, geleceğe umutla bakmamı sağlayan danışman hocam Sayın Doç. Dr. Hatice KORKMAZ GÜVENMEZ e, destekleriyle ve yardımlarıyla her zaman yanımda olan Prof. Dr. Burhan ARIKAN, Prof. Dr. İskender EMRE ve Prof. Dr. Sadık DİNÇER hocalarıma teşekkür ederim. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyesi değerli hocam Prof. Dr. Cumhur ÇÖKMÜŞ e katkıları için teşekkür ederim. Yardımlarını esirgemeyen Dr. Ayşenur KAYA ya, Yard. Doç. Dr. Gülizar ATLI ya ve manevi desteğinden dolayı Prof. Dr. Cengiz DARICI ya, Ar. Gör. Burak KOÇAK ve Ar. Gör. Erman Salih İSTİFLİ ye, bölüm sekreterimiz Mediha KURTOĞLU na teşekkür ederim. Hayatta her zaman en büyük destekçilerim ve daima yanımda olan canım annem Pelin AKAN a, babam Nezih AKAN a, kardeşim Tibet AKAN a, Tolunay BATTAL a, Şule BATTAL a, Buket BATTAL a, Şeyma BATTAL a, biricik AFS ailem GANTA AİLESİ ne, arkadaşlarım Dilek KOMZA, Şevin GÖKÇE, Müge ERCAN, Ahmet TEZER, Tevfik GÜZELBEY, Burak KELLECİ ve Ülker PAKSOY a teşekkür ederim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ.....I ABSTRAKT....II TEŞEKKÜR...III İÇİNDEKİLER..IV ÇİZELGELER DİZİNİ...VIII ŞEKİLLER DİZİNİ......X 1. GİRİŞ Enzimler Mikrobiyal Enzimler Mikrobiyal Proteazlar Keratinler Keratinazlar Bakteriyel Keratinazlar Keratinazların Biyokimyası Keratinazların Üretimi Keratinden- Zengin Atıkların Biyolojik Islahı Keratinazlar için Yeni Uygulamalar Keratinaz Üreten Mikroorganizmalar Arasındaki Çeşitlilik Bacillus Doğal Proteinlerin Hidrolizi Amaç ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR MATERYAL VE METOD Materyal Bakteri İzolasyonunda ve Tanılanmasında Kullanılan Besiyerleri Temel Tüylü Besiyeri Jeloz Besiyeri N1 Besiyeri LB Broth (Luria-Bertoni Broth).. 34 IV

7 Skimmilk-Agar Triptik Soy Agar Kullanılan Tampon ve Çözeltiler Keratin Azure Sitrat-Fosfat Tamponu Fosfat Tamponu Tris-HCl Tamponu Karbonat-Bikarbonat Tamponu Boraks Tamponu Enzim İnhibitörleri ve Metal İyonları Elektroforez Uygulamalarında Kullanılan Çözeltiler Solüsyon-A (Akrilamid Stok Solusyonu) Solüsyon-B (4X Separating Jel Tamponu) Solüsyon-C (4X Stacking Jel Tamponu) AMPS (%10 Amonyumpersulfat) Elektroforez Tamponu Örnek Tamponu (1X Sample Buffer) TEMED (N, N, N, N -tetramethylene-ethylenediamine) SDS-PAGE Boyama Solüsyonu (CBB R-250) Jelden Boyayı Geri Alma (destaining) Solüsyonu İstenilen Konsantrasyonda Ayırıcı Jelin Hazırlanması Triton X-100 (%2.5, v/v) Çözeltisi Tris-HCl (50 mm, ph=7.5) Çözeltisi TCA (Trichloroacetic acid, %10 wt/vol) Çözeltisi Protein Marker (SDS6H2, MW= ) Metod Topraktan Bacillus sp. Suşlarının İzolasyonu Proteaz Aktivitesinin Skimmilk Besiyerinde Saptanması...45 V

8 Bakterilerin tanılanması Keratinaz Enziminin Üretilmesi Enzimin Etanol (Et-OH) ile Çöktürülmesi Keratinolitik Aktivitenin Belirlenmesi Keratinaz Üretiminde En Uygun Besiyeri ph sının Saptanması Keratinaz Üretiminde Uygun İnkübasyon Sıcaklığının Belirlenmesi Keratinaz Aktivitesi Üzerine ph nın Etkisi Sıcaklığın Keratinaz Aktivitesi Üzerine Etkisinin Belirlenmesi Sıcaklığın Enzim Kararlılığına Etkisi ph nın Enzim Kararlılığına Etkisi Keratinaz Aktivitesi Üzerine Kimyasalların Etkisi Elektroforetik Analiz (SDS-PAGE) Deri Yünlerinin Keratinaz ile Uzaklaştırılması (dehairing) BULGULAR VE TARTIŞMA Bakterilerin izolasyonu Proteolitik Aktivitenin Saptanması Keratinaz Üreten Suşların Tanımlanması Keratinolitik Aktivite Gösteren Suşların Saptanması Keratinaz Üretiminde Besiyeri ph sı ve Kültür Sıcaklığının Etkileri Optimum ph ph ın Enzim kararlığına Etkisi (stabilite) Optimum Sıcaklık Sıcaklık Stabilitesi Enzim İnhibitörleri ve Metal İyonlarının Keratinaz Üzerine Etkileri Elektroforetik Analiz Sonuçları Keratinazın Deri Yünlerinin Uzaklaştırılmasındaki Etkinliği (dehairing)...69 VI

9 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR.. 75 ÖZGEÇMİŞ VII

10 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 1.1. Bazı tüy parçalayan bakteri izolatlarının orijini 10 Çizelge 1.2. Bazı bakteriyal keratinazların biyokimyasal özellikleri 12 Çizelge 3.1. Sitrat-fosfat tamponu çözeltilerinin hazırlanması..36 Çizelge 3.2. Fosfat tamponu çözeltilerinin hazırlanması...37 Çizelge 3.3. Tris-HCl tamponu çözeltilerinin hazırlanması...37 Çizelge 3.4. Karbonat-bikarbonat tamponu çözeltilerinin hazırlanması...38 Çizelge 3.5. İnhibitörler, metal iyonları ve kullanılan konsantrasyonlar...39 Çizelge 3.6. SDS6H2 içindeki protein karışımı.44 Çizelge 4.1. Çeşitli organizmalardan üretilen keratinazların aktivite sıcaklıkları.63 Çizelge 4.2. Kimyasalların enzim aktivitesi üzerine etkisi 65 Çizelge 4.3. Bazı keratinazların SDS-PAGE de saptanan moleküler ğırlıkları...69 VIII

11 IX

12 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil Bakteriyel keratinazların uygulama alanları.16 Şekil 4.1. Bacillus sp. nin (HSK-21) gram boyanma karakteristiği..51 Şekil 4.2. Skim-milk besiyerinde 24 ve 48 saatlik proteolitik aktivite sonuçları..53 Şekil nolu izolatın Vitek-2 sistemi ile tanılama sonucu.54 Şekil 4.4. GS nolu izolatın Vitek-2 sistemi ile tanılama sonucu Şekil nolu izolatın Vitek-2 sistemi ile tanılama sonucu...56 Şekil 4.6. Keratinolitik aktivite gösteren suşların saptanması...57 Şekil 4.7. Besiyeri ph sının enzim üretimine etkisi..59 Şekil 4.8. İnkübasyon sıcaklığının enzim üretimine etkisi...59 Şekil 4.9. ph nın enzim aktivitesi üzerine etkisi...60 Şekil ph nın enzim kararlılığına etkisi...62 Şekil Sıcaklığın enzim aktivitesi üzerine etkisi.62 Şekil Sıcaklığın enzim kararlılığına etkisi...64 Şekil Kimyasalların enzim aktivitesi üzerine etkileri...66 Şekil SDS-PAGE Analizi...68 Şekil Koyun deri yünlerinin uzaklaşması...70 X

13 XI

14 1. GİRİŞ Sina AKAN 1. GİRİŞ Enzimler, biyolojik reaksiyonların katalizörüdür. Reaksiyonlar, enzimler ile diğer katalizörlerden daha hızlı katalizlenir ve dengeye ulaşır (Aehle, 2004). Aktivasyon enerjisi, kimyasal tepkimedeki tüm molekülleri reaktif duruma getirmek için gerekli olan enerjidir. Aktivasyon enerjisi kavramı bizleri kataliz ve enzim kavramlarına yönlendirir. Biyokimyasal açıdan katalizör, tepkimenin aktivasyon enerjisini düşüren, dolayısıyla tepkime hızını arttıran bir maddedir. Katalizörler tepkimeleri kolaylaştırır, ancak tepkime sırasında tüketilmez ya da değişikliğe uğratılmazlar. Katalizörlerin bir başka özelliği, tepkimelerin enerjetiğini ya da denge durumunu etkilemeksizin ilerleme hızını etkilemeleridir. Canlı organizmalardaki tepkimelerin birçoğu katalizör olmaksızın gerçekleşmez (Aehle, 2004). Enzim aktiviteleri binlerce yıldır bilinmektedir. Şekerin mayalar tarafından alkole fermentasyonu biyoteknolojik işlemlerin en eski örneklerindendir. Günümüzde biyoteknolojik uygulamaların hızla gelişmesi ile enzimlerin özellikleri çok daha iyi anlaşılabilmiştir (Aehle, 2004). Enzimler, belirli tepkimeler için özgül olan proteinlerdir (ender durumlarda RNA lar) (Aehle, 2004). Her bir enzim tek tip kimyasal tepkimeyi katalizler, bazı enzimler ise birbirine benzeyen tepkime grubunu katalizler. Bu özgüllük, enzim molekülünün özgül üç boyutlu yapısından kaynaklanır. Enzim ile katalizlenen bir tepkimede enzim ile substrat (S) geçici olarak bir araya gelir ve enzim-substrat kompleksi oluşur. Reaksiyon sonucunda oluşan ürün (Ü) enzimden ayrılır ve enzim (E) başlangıçtaki durumuna geri döner. E + S E S E + Ü Enzim genelde substrat(lar)dan çok daha büyüktür ve enzim ile substrat(lar) birlikteliği, hidrojen bağları, van der Waals kuvvetleri ve hidrofobik etkileşimler gibi 1

15 1. GİRİŞ Sina AKAN zayıf bağlara ihtiyaç duymaktadır. Enzim üzerinde substratın bağlandığı kısım enzimin aktif bölgesi olarak isimlendirilir. Enzimler, uygun oranlarda yüksek spesifite ile kimyasal reaksiyonları katalizler. Bu reaksiyonlar bütün canlı organizmaların metabolizmalarının temelidir ve endüstrileri verimli, mükemmel ve ekonomik biyokatalitik dönüşümleri gerçekleştirmek için muazzam fırsatlar sağlamaktadırlar (Pandey ve ark, 2008). Son yıllardaki enzim endüstrisinde görülen hızlı gelişmeler, modern biyoteknolojideki evrim sayesindedir. Enzimler, eski zamanlardan beri doğada peynir, maya, şarap, sirke, bira gibi içecek ve gıdaların ayrıca deri, keten, çivit mavisi gibi malların üretiminde kullanılmıştır (Kirk ve ark, 2002). Biyoteknolojik evrim öncesinde, enzimlerin saf veya iyi karakterize edilmiş formları kullanılmamaktaydı. Geçen yüzyılın sonlarına doğru fermentasyon teknolojilerinin geliştirilmesi ve özellikle enzimlerin üretimi için seçilen uygun organizma suşlarının kullanılmasıyla istenilen saflıkta, iyi karakterize edilmiş ve büyük ölçekli enzim üretimi mümkün olmuştur. Bu gelişmeler sayesinde; deterjan, tekstil, nişasta endüstrilerini içine alan gerçek endüstriyel ürünlerin ve süreçlerin içine enzimler girmiştir. Rekombinant gen teknolojisi üretim işlemlerini geliştirerek daha önce kolay üretilemeyen enzimlerin ticarileştirilmesini sağlamıştır (Kirk ve ark, 2002). Ayrıca modern biyoteknolojideki son gelişmeler; protein mühendisliği ve endüstriyel enzimlerin gelişmesinde yeni çığırlar açmıştır. Bu gelişmeler enzimlerin yeni/farklı aktivitelerini ortaya çıkarmak, yeni süreç şartlarına adapte etmek ve bunların endüstriyel kullanımlarını daha da genişletmeyi mümkün kılmak için yapılmıştır. Şu anda kullanılan enzimler çok çeşitli doğal maddelerin hidroliz proseslerini gerçekleştirmektedir (Kirk ve ark, 2002). Proteazlar deterjan ve süt ürünlerindeki geniş kullanımlarından dolayı enzim çeşitleri arasında daha yaygındır. Deterjan, nişasta, tekstil ve fuel-oil endüstrilerini kapsayan alanlar, endüstriyel enzimlerin en fazla kullanıldığı alanlardır. Genel olarak endüstriyel enzimlerin dünya çapındaki kullanımı 1995 te yaklaşık bir milyar dolardan 2000 de 1,5 milyar dolara çıkmıştır. Bu büyüme öncelikle deterjan endüstrisinde olmak üzere teknik endüstrilerde yavaşlamakla birlikte son on yıl 2

16 1. GİRİŞ Sina AKAN içinde en hızlı büyüme fırıncılık ve hayvan yemi endüstrisinde görülmektedir. Bunun yanında kâğıt, hamur ve kişisel bakımı kapsayan diğer endüstrilerin zenginliği asıl büyümeyi oluşturmaktadır (Kirk ve ark, 2002). Doğal mikroorganizmalar yıllardan beri pek çok enzim için önemli kaynak olmuştur ve bu nedenle enzim çeşitliliğinde önem arzetmektedirler (Kirk ve ark, 2002). Enzim teknolojisi, ekonomik kooperatif ve gelişim kuruluşları tarafından sürdürülebilir endüstriyel gelişme bileşeni olarak tanınan disiplinlerarası bir alandır (Beilen ve Li, 2002) Enzimler Enzimlerin sınıflandırılmasının temeli Uluslararası Biyokimya Birliğinin enzimler komisyonu tarafından kurulan sisteme dayanmaktadır. Katalizledikleri reaksiyon çeşidine göre altı temel grupta sınıflandırılırlar. 1. Oxidoredüktazlar: Oxidasyon ve redüksyonu, H ve O atomları veya elektronların transferini katalizler. 2. Transferazlar: Bir molekülden diğerine transferini katalizler. 3. Hidrolazlar: Hidrolizi katalizler, su molekülünün eklenmesi ile bağların bölünmesini katalizler. 4. Liyazlar: Hidroliz ve oksidasyon olayları dışındaki reaksiyonları katalizler. 5. İzomerazlar: Moleküllerin yapısal düzenlenmesini katalizler. 6. Ligazlar ve sintetazlar: Yeni bağların yapısını katalizler. Örneğin C-N, C-O, C-C ve C-S ve ATP hasarları gibi. Her enzim, sınıf, altsınıf v.s. için dört koda sahiptir. Ticari enzimlerin birkaç bin tonu her yıl değeri bin beş yüz doları aşan bir miktarda üretilmektedir. Bazı hayvanların ve bitkilerin enzimleri kullanılmaktadır. Fakat çoğu ticari enzim, mikrobiyal kaynaklardan sağlanmaktadır. Bu ekstraselüler enzimlerin büyük bir çoğunluğu Bacillus un çeşitli türlerinden elde edilmektedir. Bunların proteazları ve amilazları en yaygın kullanılanlardandır ve bu cinsin bazı türlerinin ürettiği 3

17 1. GİRİŞ Sina AKAN termostabil enzimler için yoğun bir talep vardır. Bütün ticari enzimlerin %34 ü deterjan, %14 ü süt ürünleri, %12 si nişasta işletmeleri ve %11 i tekstil uygulamaları için kullanılmaktadır (Waites ve ark, 2001) Mikrobiyal Enzimler Mikroorganizmalar birçok nedenden dolayı (değerli primer ve sekonder metabolit üretmeleri) bizim için önemlidir. Özellikle çok çeşitli enzim üretmeleri bunlardan en temelidir. Söz konusu değerli bileşikleri üretmek amacıyla, hayvanlardan ve bitkilerden izolasyon veya kimyagerlerin bu bileşikleri sentetik olarak sentezlemesi yerine mikroorganizmaların kullanılmasının ana nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz; Metabolizma ve biyosentezin yüksek miktarda olmasını sağlamak amacıyla hızlı besin tüketimini kolaylaştırmak için gerekli olan büyük hacim-yüzey alanı oranı, Mikroorganizmaların farklı birçok reaksiyonu gerçekleştirebilme özelliği, Birçok farklı çevreye kolay uyum sağlamaları, doğadan alınıp laboratuarda zengin olmayan karbon ve azot kaynaklarıyla kültür edilip önemli bileşikler üretmeleri, Genetik manipülasyonun kolaylığı, hem in vivo hem de in vitro, yapı ve aktivitede yüzlerce kata kadar arttırma sağlanabilmesi, Yöntemlerin binlerce kültürü makul bir sürede gözlemleme olanağı vermesi, Geniş çeşitlilik; farklı türlerin aynı reaksiyonu katalizleyen benzer enzimleri sentezlemesi ve bunların reaktördeki koşulları kontrol etmek adına esneklik sağlaması, Tarama (screening) prosedürlerinin kolaylığı nedeniyle oldukça kısa bir zamanda denenmek için binlerce suşun saf kültürünün elde edilebilmesidir (Barredo, 2005). Mikrobiyal ürünler; proteinler, nükleik asitler, karbonhidrat polimerleri, sadece hücreler ya da vejetatif üreme için gereken metabolitlere parçalanan daha 4

18 1. GİRİŞ Sina AKAN küçük moleküller ve esansiyel olan birincil ve ikincil metabolitler olabilmektedirler (Barredo, 2005). Endüstriyel enzimlerin gelişimi ağırlıklı olarak mikrobiyal kaynakların kullanımına bağlıdır. Mikroorganizmalar kullanışlıdır çünkü onlar pahalı olmayan ortamda ve kısa sürede fermentasyonla ekonomik olarak üretilebilmektedirler. Tarama kolaydır ve suşların üretimini artırmak için uygulanan metodlar çok başarılıdır de endüstriyel enzim satışı 1,6 milyara ulaşmıştır. Bu şöyle paylaşılır; besin %45, deterjan %34, tekstil %11, deri %3, kağıt hamuru ve kağıt %1.2. Verilen bu değerler diagnostik (teşhis) ve terapatik (tedavi) amaçlı kullanılan enzimleri içermemektedir (Barredo, 2005). Mikrobiyal enzimler, optimizasyon ve modifikasyon süreçlerindeki kolaylık, uyum ve ekonomik üretimlerden dolayı, bitki ve hayvan enzimlerinden daha çok tercih edilmektedirler. Bunlar, bitki ve hayvanlardan elde edilen enzimlerden daha stabildir. Ekstrem koşullarda (ph, sıcaklık, tuzluluk vs) yüksek katalitik aktivite ve stabilite göstermektedir. Ayrıca bunlar katalitik aktivitelerde büyük farklılıklar sağlamaktadırlar. Günümüzde endüstride kullanılan enzimlerin büyük bir çoğunluğu mikrobiyal orjinlidir (Barredo, 2005) Mikrobiyal Proteazlar Enzimler, verimliliği yüksek, çevre dostu protein katalizörleridir. Canlı sistemler tarafından sentez edilmektedirler. Kimyasal katalizörlere göre daha fazla önem arz kazanmalarının nedeni özgüllük, yüksek katalitik aktivite, ılımlı ve ekstrem sıcaklıklarda çalışma yetenekleri, stabiliteleri ve yüksek miktarlarda üretilebilmeleridir. Proteazlar endüstriyel enzimlerin üç büyük grubundan biridir ve dünya çapındaki enzim satışlarının %60 ından sorumludur. Proteazlar; protein katabolizmasında, kan koagülasyonunda, hücre büyümesinde ve migrasyonunda, doku düzenlenmesinde, morfogenez gelişiminde, yangı oluşumunda, tümör büyümesinde, metastazda, zimogenlerin aktivasyonunda, hormon salınımında, öncü proteinlerden farmakolojik olarak aktif peptidler elde etmede, membranlar arasında salgı proteinlerinin taşınması gibi pek çok olayda kritik rol oynamaktadır. Bunların 5

19 1. GİRİŞ Sina AKAN yanı sıra, besin endüstrisinde, çamaşır ve bulaşık deterjanlarında, farmakolojik endüstrisinde, biyoremedasyonda, deri endüstrisi gibi pek çok alanda kullanılmaktadır (Barredo, 2005). Proteazlar, bitki, hayvan, mikroorganizma gibi çok çeşitli kaynaklarda bulunabilmektedirler (Rao ve ark, 1998). Proteazlar de-polimerize aktivitelerine sahip olmaları nedeniyle besinsel olarak büyük öneme sahiptir. Dünyadaki proteaz talebini karşılayamayan (kantite ve kalite bakımından) bitki ve hayvan proteazlarının yerine mikrobiyal proteazlara giderek artan ilgi dikkate değer bir gelişmedir. Sadece üretim miktarı değil, mikrobiyal proteazların hemen hemen tüm özelliklerinin biyoteknolojik uygulamalar için istenen niteliğe sahip olması önem arzetmektedir (Barredo, 2005). Mikroorganizmalar makromolekülleri özelikle de proteinleri parçalayabilirler ve degradasyon ürünlerini besin olarak kullanırlar. Proteazlar farklı cins ve türe ait hatta aynı türlerin suşlarına ait mikroorganizmalar tarafından üretilirler. Proteazlar aktif oldukları ph a göre adlandırılırlar; asit, alkalin ve nötral ve çoğu ticari serin proteazlar temel olarak alkalin ve nötraldır. Serin proteazlar daha çok Bacillus cinsine ait mikroorganizmalar tarafından üretilirler. Proteazlar ayrıca Thermus caldophilus, Desulfurococcus mucosus, Streptomyces, Aeromonas ve Escherichia suşları tarafından da üretilirler. Fungi, özellikle de Aspergillus oryzae nın çeşitli suşları önemli proteaz üreticileridir. Sistin proteazları serin ve aspartik proteazlar kadar yaygın değildir (Barredo, 2005) Keratinler Keratinler, kuşlar, reptiller ve memelilerin derilerinde bulunan çözünmeyen fibriller yapıdaki proteinlerdir (Kublanov ve ark, 2009). Karakteristik sistin kökleri içeren, hayvanların tüy, yün (yapağı), tırnak, pençe, gaga, telek, diken (kirpilerde), pul (balıklarda), boynuz, toynak, kaplumbağaların kabuğu gibi derinin dış tabakasında (stratum corneum) ve saçta bulunan yapısal proteinlerdir ve yüksek stabiliteye sahipliği ile bilinir (Lehninger, 1984). Keratin polipeptidi, hidrojen bağları ve hidrofobik etkileşimler tarafından yoğun olarak paketlenmiştir. Keratinler güçlü 6

20 1. GİRİŞ Sina AKAN stabilizasyon gösterdiklerinden degredasyonu zordur. Ayrıca disülfid bağlarıyla çapraz bağlanan protein zincirleri, ticari proteazlar tarafından proteolitik degredasyona yüksek mekanik stabilite ve direnç göstermektedir. Keratinler bu yapısal dirençliliklerine rağmen doğada geri dönüştürülebilmektedirler ve bazı mikroorganizmalar tarafından parçalanabilmektedirler (Brandelli ve ark, 2010). Keratin, biyoyıkımı için hücre dışı enzim salgısı gerektiren bir makromoleküldür. Non-substrat spesifik proteazların aktivitesine dirençli, uzun polipeptid zincirlerinden oluşur. Bitişik zincirler, stabilite ve keratinin degredasyonuna dirençliliğinden sorumlu olup, disülfid bağları ile bağlanırlar. Keratin içerikli materyallerin degredasyonu medikal ve tarımsal olarak önemlidir. Dünya genelindeki tavuk işletmelerinde atık olarak yılda milyonlarca ton yaklaşık %90 ı keratinden oluşan tüy üretilir. Bu tüyler, keratinolizisin başarılması durumunda hayvan yemleri açısından potansiyel olarak faydalı protein kaynaklarıdır (Allpress ve ark, 2002). Keratinlerin hidrolizi hakkında önemli bilgilerin çoğunluğu günümüzde ortaya konmuş olmasına rağmen mikrobiyal enzimler tarafından hidrolizi çok önceleri tanımlanmıştır (Brandelli ve ark, 2010). Yüksek düzeyde disülfit ve hidrojen bağları içermeleri nedeni ile keratinler hem kimyasal hem de biyolojik hidroliz ajanlarına karşı dirençlidirler. Keratinler önemli ölçüde farklı olan alfa (α) ve beta (β) keratinler olarak iki temel gruba ayrılmıştır. Alfa-keratinler birçok omurgalı hayvanın epitelyumunda bulunur ve alfa helikal ikinci yapı bakımından zengindir. Molekül ağırlıkları kda arasında değişkenlik gösterir. Sürüngenlerin ve kuşların derisinde bulunan beta keratinlerin boyutları genellikle alfa keratinlerden küçüktür ve 10 kda ile 20 kda arasında çeşitlilik gösterir. Beta keratin molekülleri, beta katlanmaları bakımından zengindir, bu nedenle daha stabil ve hidrolize daha dirençlidirler (Kublanov ve ark, 2009). Selüloz, lignin, kitin ve keratin gibi çözünmeyen makromoleküllerin mikrobiyal degredasyonu, kompakt substrat yüzeyinde hareket etme yeteneklerine ve ekstraselüler enzimlerin sekresyonuna bağlıdır. Tüy atıkları, ticari tavuk işletmelerinde bol miktarda son ürün olarak üretilirler ve neredeyse saf keratindir. 7

21 1. GİRİŞ Sina AKAN Keratinler genel proteolitik enzimler tarafından kolayca parçalanamazlar (Korkmaz ve ark, 2003). Keratinin mekanik stabilitesi ve mikrobiyal degredasyona karşı dirençliliği, beta keratin veya alfa keratin yapılarındaki protein zincirlerinin sıkı paketlenmesine ve bu yapıların sistin köprüleri ile bağlanmasına bağlıdır (Bressollier ve ark, 1999). Kümes hayvanları üretim ve işletme tesislerinde çok büyük miktarlarda tüyün atık olarak üretilmesi hayvanlar için zengin diyet içeriği sağlayan potansiyel alternatif kaynak oluşturmaktadır. Fakat hayvan besinleri için tüylerin diyetsel protein ilavesi olarak kullanımı sınırlıdır çünkü tüy yemi (feather-meal) üretimi yüksek enerji gerektirecek pahalı bir süreçtir (Riffel ve ark, 2003). Tüy atıklarını, daha sindirilebilir yapmak için kuru buhar veya kimyasal muamele gerekmektedir ki bu işlemler fazlaca enerji ihtiyacını doğurur (Kim ve ark, 2001). Amino asiti oluşturan komposizyon ve moleküler konfigürasyon yapısal değişmezliği garanti eder. Keratin zinciri, bir süperkıvrımlı polipeptid zinciri içine alfa helix veya beta tabakaları içinde sıkıca paketlenmiştir bu da mekanik stabilite sağlar ve pepsin, tripsin ve papain gibi genel proteolitik enzimlere dirençliliği sağlar. Ayrıca, sistin köprüleriyle protein zincirlerinin çapraz bağlanmaları yüksek mekanik stabilite ve keratinin proteolitik parçalanmasına karşı direnç sağlamaktadır. Bununla beraber, tüylerin yapısal keratinleri bazı mikroorganizmalar tarafından parçalanabilir olduğundan doğada birikmezler. Birçok araştırmacı proteolitik mikroorganizmalar üzerine odaklanmıştır (Riffel ve ark, 2003). Keratinolitik enzimler, özellikle tavukçuluk, deri endüstrisi gibi keratin içeren atıkların biyoteknolojik proseslerinde önemli yer tutmaktadır (Shih, 1993; Onifade ve ark, 1998). Tüyler, enzimatik hidrolizden sonra, gübrelere, kıvamlaştırıcı maddelere, filmlere ve yemlere dönüşebilir veya nadir amino asitlerin (serin, sistin ve prolin) üretimi için kullanılabilir (Riffel ve ark, 2003). Tüyler keratin formu halinde %90 ın üzerinde ham keratin içerir. Bunlar fiziksel ve kimyasal muamelelerden sonra hayvan yemleri yani feather-meal haline gelmektedir. Biyolojik metodlarla tüy yıkımı çevre temizliğinin farkındalıklardan dolayı oldukça ilgi çekici bir konum almıştır. Keratinaz üreten mikroorganizmalar 8

22 1. GİRİŞ Sina AKAN tüyleri parçalama yeteneklerine göre tanımlanmış ve bu organizmlar üzerinde yoğun olarak çalışılmaya başlanmıştır (Suntornsuk ve Suntornsuk, 2003) Keratinazlar Keratinazlar, çözünmeyen keratin substratlarını parçalayabilme yeteneği gösteren proteolitik enzimlerin belirli bir sınıfıdır. Bu enzimlere keratinöz substratların hidrolizi ve diğer uygulamalar ile alakalı potansiyel kullanımlarından dolayı ilgi artmıştır (Brandelli, 2008). Keratinolitik enzimler fungus, Actinomycetes ve bakteriler tarafından üretilmektedirler. Keratinöz materyalleri ihtiva eden çevrelerden ve topraklardan izole edilmektedirler (Riffel ve Brandelli, 2006). Böylece keratinolitik enzimler, kirletici olmayan işlemlerin gelişimi yoluyla, tavuk ve deri endüstrilerinden gelen keratin içeren atıkların biyoteknolojik dönüşümünde sıklıkla kullanılmaktadır. Ayrıca bu enzimler ilaç ve kozmetik uygulamalarında da önem arzetmektedir (Onifade ve ark, 1998; Brandelli ve ark, 2010). Mikrobiyal keratinolizin mekanizması tam anlaşılmamış olmakla birlikte disülfit köprülerinin redüksyonu keratin degredasyonu üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Brandelli ve ark, 2010) Bakteriyal Keratinazlar Proteolitik enzimler, ticari enzimlerin en önemli gruplarından biridir. Bu enzimleri, deterjan endüstrisinde olduğu gibi besin ve deri endüstrisi de yoğun olarak kullanan işletmelerdir (Brandelli, 2008). Tüy parçalayan çeşitli bakteriler toprak ve tavukçuluk atıklarından izole edilmiştir. Bu izolatlar çoğunlukla Streptomyces ve Bacillus suşlarını kapsamasına rağmen, doğada gram pozitif ve gram negatif bakteriler, funguslar farklı keratinazlar üretmektedir (Lucas ve ark, 2003). Doğada keratinaz üreten en yaygın mikroorganizma türleri Bacillus ve Streptomyces cinslerine aittir (Brandelli, 2008). Bazı keratinaz üreten mikroorganizmaların izole edildikleri habitatlar ve türleri Çizelge 1.1. de verilmiştir. 9

23 1. GİRİŞ Sina AKAN Çizelge 1.1. Bazı tüy parçalayan bakteri izolatlarının kaynakları (Brandelli, 2008) Bakteri izolatları Orijin Kaynak Gram Pozitif Bacillus licheniformis PWD-1 Tavuk işletmesi atıkları Williams ve ark, 1990 Bacillus subtilis S14 Toprak Macedo ve ark, 2005 Bacillus pumilus, Bacillus licheniformis, Tavuk işletmesi atıkları Kim ve ark, 2005 ve Bacillus cereus Bacillus pseudofirmus Alkalin soda gölü Gessesse ve ark, 2003 Bacillus macroides ve Bacillus cereus Kuru mera toprağı Lucas ve ark, 2003 Streptomyces pactum DSM Koleksiyon kültürü Bockle ve ark, 1995 Streptomyces albidoflavus K 1-02 Tavuk çiftliği toprağı Bressolier ve ark,1999 Streptomyces thermoviolaceus Toprak Chitte ve ark, 1999 Fervidobacterium pennavorans Kaplıca Friedrich ve Antranikian, 1996 Microbacterium sp. kr10 Dekompoze tüyler Thys ve ark, 2004 Microbispora aerate ve Antartik toprak Gushterova ve ark, 2005 Streptomyces flavus Terrabacter terrae Toprak Montero-Barrientos ve ark, 2005 Kocuria rosea Toprak Bernal ve ark, 2006a Gram-negatif Vibrio sp. kr2 Tavuk mezbaha toprağı Sangali ve Brandelli, 2000b Lysobacter sp. NCIMB 9497 Koleksiyon kültürü Allpress ve ark, 2002 Stenotrophomonas sp. Geyik postu Yamamura ve ark, 2002 Chryseobacterium sp. kr6 Dekompoze tüyler Riffel ve ark, 2003a Alcaligenes faecalis, Kuru mera toprağı Lucas ve ark, 2003 Janthinobacterium lividum, ve Stenotrophomonas maltophilia Keratinazların Biyokimyası Mikrobiyal keratinazların özellikleri üretici mikroorganizmaya bağlı olarak çeşitlilik gösterir. Hücreye bağımlı ve hücre içi enzimler tanımlanmış olmasına rağmen bu enzimler yaygın olarak hücre dışıdır (Gupta ve Ramnani, 2006). Mikrobiyal keratinazların çoğu ph aralığında aktivite gösteren alkalin ve nötral proteazlardır. Fakat bazı enzimler bu aralığın dışında extrem alkalifilik veya asidik ph larda optimum aktivite göstermektedir. Keratinazların genel anlamda geniş ph aralığında stabil olduğu çalışmalarla gösterilmiştir (Brandelli ve ark, 2010). Keratinazların aktivite gösterdiği optimum sıcaklık, izolatın habitatına ve ürettiği mikroorganizmaya bağlı olarak çok değişkendir. Mezofilik Stenotrophomonas maltophila DHHJ nin optimum aktivitesi 40 C de, termofilik F. 10

24 1. GİRİŞ Sina AKAN Pennavorans ın optimum aktivitesi 80 C de saptanmıştır. F. islandicum AW 1 den elde edilen enzimin optimum aktivitesi 100 C de gözlenmiştir (Brandelli ve ark, 2010). Keratinazların moleküler ağırlıkları da çok farklı boyutlarda tanımlanmıştır. S. albidoflavus ve K. rosea dan elde edilen enzimin moleküler ağırlığı kda aralığında olmasına rağmen çoğu keratinaz 50 kda dan daha küçüktür. Keratinazların çoğunluğu monomerik enzimlerdir fakat multimerik keratinazlar da tanımlanmıştır. Yüksek moleküler ağırlıklı olanlar genellikle metalloproteaz karakterli veya termofilik organizmalardan elde edilen keratinazlardır (Brandelli ve ark, 2010). Metal iyonlarının ve inhibitörlerin enzim üzerindeki etkinliklerinde çok farklı sonuçlar elde edilmiştir. Bazı araştırmaların sonuçlarına göre (Gupta ve Ramnani, 2006) Ca 2+, Mg 2+ ve Mn 2+ gibi divalent metal iyonları keratinazları genellikle stimule etmektedir. Bu pozitif etki aktif enzim konformasyonunun korunmasıyla ve enzim-substrat kompleksinin stabilizasyonu ile ilgilidir (Farag ve Hassan, 2004; Suntornsuk ve ark, 2005; Cao ve ark, 2009). Ayrıca metal iyonları, termal denatürasyona karşı enzimi koruyabilmektedir. Substiline yakın akraba keratinazlarda genellikle kalsiyum termostabiliteyi arttırırken Cu 2+, Ag +, Hg 2+, ve Pb 2+ gibi ağır metaller keratinolitik enzimlerin aktivitesinde azalmaya neden olurlar (Brandelli ve ark, 2010). Organik solventler, deterjanlar, indirgeyici ajanlar farklı keratinazlar üzerinde farklı etkilere sahiptir. Ancak çeşitli araştırmalarda gözlenen bir eğilim, indirgeyici ajanların keratinolitik aktiviteyi sitümüle ettiği yönündedir. Bu tür etki genellikle enzim üzerine direkt etki yerine keratinöz substratlarının sistin köprülerinin indirgenmesi şeklinde açıklanmaktadır (Brandelli ve ark, 2010). 11

25 1. GİRİŞ Sina AKAN Çizelge 1.2. Bazı bakteriyal keratinazların biyokimyasal özellikleri (Brandelli, 2008). Üretici organizma C.T. MW Op. Kaynak kda ph B. licheniformis PWD-1 Serin Lin ve ark, 1992 B. subtilis Serin Suh ve Lee, 2001 B. pseudofirmus FA30-10 Serin Kojima ve ark, 2006 S. pactum DSM40530 Serin Böckle ve ark, 1995 S. albidoflavus K 1-02 Serin Bressolier ve ark, 1999 F. pennavorans Serin Friedrich ve Antranikian, 1996 X. maltophilia POA-1 Serin De Toni ve ark, 2002 Vibrio sp. kr2 Serin Sangali ve Brandelli, 2000a Chryseobacterium sp. kr6 Metallo Riffel ve ark, 2007 Microbacterium sp. kr10 Metallo Thys ve Brandelli, 2006 Kocuria rosea LPB-3 Serin Bernal ve ark, 2006a C.T.:Katalitik tip, MW: Moleküler ağırlık Keratinazların Üretimi Keratinolitik proteazların biyoteknolojik uygulamalardaki önemi ve giderek artan talep nedeniyle, ticari amaçlar için yeterli miktarda bu enzimlerin üretimine gereksinim duyulmaktadır. Keratinaz üretimi, keratin ile indüklenmektedir bu nedenle keratinöz substratlar (tavuk tüyü, tüy yemi, saç, boynuz unu v.b.) genellikle mikroorganizmanın üretildiği kültür ortamına eklenir. Keratin yönünden zengin materyaller pek çok tarımsal ve endüstriyel faaliyetler sonucu büyük miktarda üretilir ve atık olarak çevreye atılırlar (Brandelli ve ark, 2010). Atıklardan biyoyararlanım ve çevre kirliliğinin engellenebilmesi amacıyla, düşük maliyetli substratlardan mikroorganizmalar aracılığı ile değerli ürünlerin üretilmesi teknolojileri biyoteknolojinin en önemli konularını kapsamaktadır. Biyodegradasyon prosesleri her geçen gün geliştirilmekte ve çevreye atık olarak sunulmuş biyolojik materyallerin hidrolizi ile çok değerli yeni ürünler insanların kullanımına sunulmaktadır (Gessesse ve ark, 2003; Brandelli, 2008; Tatineni ve ark, 2008; Daroit ve ark, 2009). Her nekadar keratin varlığı keratinaz üretimini indüklese de, keratinöz substratların ilavesi keratinaz üretimi için her zaman gerekli değildir. Soya unu, soya fasulyesi yemi, yağı alınmış süt, karides kabuğu unu, jelatin, kazein ve peynir altı suyu gibi diğer nonkeratinöz substratların keratinaz üretimini indükledikleri saptanmıştır (Brandelli ve ark, 2010). 12

26 1. GİRİŞ Sina AKAN Ayrıca keratin içeren ortama farklı karbon ve azot kaynaklarının ilavesi keratinaz üretiminde önemli artışa neden olur. Örneğin; glukoz, sukroz, nişasta, melas, küspe gibi karbon kaynaklarının ve üre, pepton, tripton, maya özütü, amonyum klorür ve sodyum nitrat gibi azot kaynaklarının ilavesi enzim verimini arttırmaktadır (Brandelli ve ark, 2010). Bazen, bu durumun tam tersine, ek substartların ilavesi (karbonhidratlar, inorganik ve/veya organik azot kaynakları) bazı mikroorganizmaların enzim üretiminine negatif yönde etki eder. Represyon metabolizmasını katabolize etmesi nedeniyle (Brandelli ve Riffel, 2005; Mabrouk, 2008; Son ve ark, 2008; Da Gioppo ve ark, 2009) keratinaz üretimi üzerine farklı üreme substratlarının etkileri çok değişkenlik gösterir ve keratinaz üretimi substrata, karbon/azot konsantrasyonuna ve ortama ilave edilecek diğer bileşenlere bağlı olarak değişkenlik gösterir (Cai ve Zheng 2009; Brandelli ve ark, 2010) Keratinden-Zengin Atıkların Biyolojik Islahı Bilhassa tavukçuluk ve deri endüstrilerinde yan ürün olarak üretilen keratinöz ürünlerin geridönüşümü için, keratinolitik mikroorganizmaların kullanılması önemli bir alternatiftir (Brandelli, 2008). Biyolojik arıtımın gelişimi ile büyük miktarlarda ortaya çıkan söz konusu yan ürünlerin değerli ürünlere dönüşümü hakkında ciddi çalışmalar yapılmaktadır (Brandelli, 2008). Birçok keratinazın farklı susbtratları hidrolize etme yetenekleri (Lin ve ark, 1992; Bockle ve ark, 1995; Brandelli, 2005), keratin atıklarının yemlere veya diğer değerli ürünlere biyolojik dönüşümleri için potansiyel oluşturmaktadır. Keratin, toplam tavuk ağırlığının %10 unu, tüy ağırlığının yaklaşık %90 nını oluşturur. Ticari tavuk işletmeleri tarafından üretilen tüylerin giderek artış göstermesi kirlilik problemi yaratmaktadır bu yüzden bu sorunun çözümüne yönelik doğru işlemler gerekmektedir (Shih, 1993). Günümüzde tüyler, yüksek enerji kullanımı gerektiren buhar basınçlı pişirme yöntemiyle tüy yemine dönüştürülmektedir. Tüy yemleri, hayvan yemlerinde methionin, histidin ve triptofan eksikliği nedeniyle belirli oranlarda kullanılır (Papadopoulos ve ark, 1986; Wang ve Parsons, 1997). Keratinaz kullanımı 13

27 1. GİRİŞ Sina AKAN tüylerin veya tüy yemlerinin besinsel değerini arttırmaktadır (Onifade ve ark, 1998; Grazziotin ve ark, 2006) Kültür ortamına temel olarak tüy yemi (feather-meal) veya ham tüy ilave edilerek keratinaz üretiminde ortamın ph sı, tüy konsantrasyonu, inokulum miktarı ve yaşı, sıcaklık gibi parametreler enzim verimini etkilemektedir (Brandelli, 2008). Organik kirliliğin en önemli miktarını deri endüstrisi oluşturmaktadır ve bu kirleticilerin önemli bir kısmı keratin ihtiva eden proteinden zengin atıklardır. Bilim insanları bu protein içerikli katı atıkların geri dönüşümü için biyoteknolojik seçenekler aramakta ve bunları uygulamaya çalışmaktadır (Thanikaivelan ve ark, 2004). Streptomyces ve Bacillus un saç ve yün keratinlerini hidroliz etme yeteneklerinden dolayı deri endüstrisi atıklarının biyodegredasyonunda bu organizmalar kullanılmaktadırlar (Brandelli, 2008). Günümüzde, tarım endüstrisinde ortaya çıkan keratin içerikli yan ürünlerin hidrolizatlarının temel tüketicisi hayvan yem endüstrisidir (Brandelli, 2008). Tüylerin geridönüşümü ucuz ve alternatif protein kaynağı olmasından dolayı hayvan beslemede önemli bir alandır. Keratinin sınırlı besinsel değerine rağmen, sindirilebilirliği ve tüy proteinlerinin amino asit dengesi mikrobiyal fermentasyonla sağlanabilmektedir (Williams ve ark, 1991; Grazziotin ve ark, 2006) Keratinazlar için Yeni Uygulamalar Keratin içerikli atıkların biyoteknolojik yöntemlerle hidrolizinde ilk akla gelen mikrobiyal keratinazlardır. Tabaklama aşamasındaki sülfidten kaynaklanan problemlerden kurtulmak için, enzimatik olarak deri tüylerinin uzaklaştırılması giderek artan mantıklı bir alternatif yöntemdir (Cantera, 2001; Thanikaivelan ve ark, 2004). Enzimatik olarak deri, yün ve tüylerinin uzaklaştırılması çeşitli kirleticilerden kurtulmak ve yünlerin geri kazanılması gibi avantajlar sağlar (Brandelli, 2008). 14

28 1. GİRİŞ Sina AKAN Ancak, bu uygulamanın potansiyel yararı yetersiz kalmaktadır çünkü, enzimler geleneksel kimyasal yöntemlere göre daha pahalıdır ve kullanımlarında dikkatli kontrol gerekmektedir (Brandelli, 2008). Deri üretiminde ticari enzimlerin tercih edilmesinin sebebi onların etkinliği ve spesifik katalitik özelliklerindendir (Brandelli, 2008). Deri üretiminde zaman ekonomisi nedeniyle verimlilik artabilmektedir. Enzimatik olarak deri tüy ve/veya yünlerin uzaklaştırılması sürecinin önemli bir özelliği tamamen tüylerin giderilmesi ve sülfidin minimal kullanımıdır ve tabaklama sırasında ortaya çıkan atık suyun dekompozisyonunda ortaya çıkan ürünün azalması ile bu atık suyun kalitesi yükselmektedir (Brandelli, 2008). Buna rağmen mikroorganizmalar tarafından üretilen proteolitik enzimlerin deri endüstrisinde kimyasal tüy dökücü ajanların yerine kullanılması önemli ekonomik ve çevresel etkilere sahiptir (Brandelli, 2008). Hücre dışı keratinaz üreten bazı mikroorganizmaların dehairing (tüy/yünlerin uzaklaştırılması) aktivitesi gösterdiği belirtilmiştir ve bakteriler içerisinde en çok çalışılanlar çeşitli Bacillus suşlarıdır. B. subtilis ve B. amyloliquefaciens in proteolitik suşları karakterize edilmiş ve bunların deri endüstrisi için tercih edilebilir özellikler sergilediği görülmüştür (Brandelli, 2008). Keratinazların kollojen gibi diğer yapısal proteinlerle reaksiyona girmeden etkinlik göstermesi bu enzimleri deri endüstrisi için oldukça uygun kılmaktadır. Derilerle yapılan mikroskobik deneyler keratinazların, genellikle deriden kolaylıkla ayrılabilen ve tüy kaybını sağlayan dış çubuksu kaplama yapının hidrolizini yaptıklarını göstermiştir (Riffel ve ark, 2003b). Bazı keratinazlar, kollojenler için sentetik substratları ve jelatini hidrolize etmezler ve sığır derilerinde tüy dökmek (dehairing bovine test) için kullanılması kollojen yıkımına neden olmaz. Bu enzimler, kollojenlere dokunmadan çalışması gereken kozmetik ürünler ve ilaçlar için ilgi çekici karakteristiğe sahiptirler. Keratinazların kozmetik uygulaması, traşlamada kullanılan tüy dökücü karışımların içeriğinde bulunması olarak belirtilmektedir. Keratinazlar sedef hastalığı ya da sivilcelerde oluşan keratini elimine etmek amacıyla oluşturulan lokal formüllerde ve insanlarda nasırların uzaklaştırılmasında da kullanılabilir (Brandelli, 2008). 15

29 1. GİRİŞ Sina AKAN Keratinazların kullanım alanları Şekil 1.1 de şematik olarak verilmiştir. Yem Hidrolizatları İlaç geliştirme Gübreler Deterjanlar KERATİNAZLAR Deri endüstirisi Biyohidrojen üretimi Prionların hidrolizi Tekstil endüstrisi Şekil 1.1. Bakteriyel keratinazların uygulama alanları (Brandelli, 2008). Son zamanlarda keratinolitik enzimlerin, ilaçların iletimini geliştirmek amacıyla da kullanıldığı görülmüştür. Tırnak hastalıklarının lokal terapisi ilaçların tırnak plağına oldukça az iletilebilmesi nedeniyle sınırlıdır. Paecilomyces marquandii den elde edilen keratinaz insan tırnağındaki ilaç geçirgenliğini kayda değer şekilde arttırmaktadır (Mohorcic ve ark, 2007). Prion proteinleri, kronik zayıflama hastalığı, kuru hastalığı gibi birçok ölümcül ve bulaşıcı nörodejeneratif hastalığa sebep olan ajanlardır. Keratinaz PWD- 1 geniş bir spektrumda aktivite gösterir ve ayrıca prion PrP sc yi hidrolizler. Bacillus sp. MSK 103 subtilizin DY ile oldukça benzer sekans homolojisi ve PrP sc yok etme aktivitesi göstermektedir. Seçilen bir anaerobik termofilin keratinolitik enzimlerinin sıcaklıkla yıkılmış bir amiloid prionunu da hidroliz ettiği bulunmuştur (Suzuki ve ark, 2006). Prion proteinlerinin enzimatik hidrolizi bakteriyel keratinazlar için umut verici uygulamalar içermektedir (Brandelli, 2008). Hareketli proteazlar sık sık küçük otolizler gösterir ve bu yüzden stabiliteleri arttırılmıştır. Diğer yandan hareketli keratinazlar içinse çok az bilgi vardır. B. licheniformis PWD-1 den elde edilen keratinaz, kontrollü porları olan cam 16

30 1. GİRİŞ Sina AKAN boncuklar üzerinde immobilize edilmiştir (Lin ve ark, 1996). Hareketli keratinaz daha iyi sıcaklık stabilitesi göstermiş ve keratin ile kazeine karşı aktivitesi gözlenmiştir. Diğer bir çalışmada, bir keratinaz streptavidin füzyon proteini biyotinlenmiş bir matriks ile immobilize edilmiştir. Bu immobilizasyonda sıcaklık dayanıklılığı ve ph toleransı oldukça artmıştır ancak katalitik aktivitesi 8 kat az gözlenmiştir. İmmobilize keratinazlar, proteinlerin çözünürlük ve jelleşme gibi fonksiyonel özelliklerinin modifiye edilmesindeki sınırlı proteoliz işlemlerinin geliştirilmesinde kullanışlı olabilir (Chen ve ark, 1994). Keratinlerin biyolojik yıkıma uğrayabilen filmlere ve tarımsal-biyomedikal uygulamalar için kaplamalara dönüştürülmesi konusunda ilgi oldukça artmıştır. Keratin, kimyasal ya da enzimatik olarak muamele edilerek elde edilen modifiye keratin, gübre paketlenmesi, tarımsal filmler ya da tüketilebilir film oluşumunda kullanılabileceği bildirilmiştir (Brandelli, 2008). Tavuk tüyünden elde edilen keratin fiberler kullanılarak polietilen içerikli kompozitler hazırlanmıştır (Barone ve Schmidt, 2005). Keratin fiberler standart termomekanik karıştırma teknikleri ile polimerle doğrudan birleşebilirler ve tüy keratin fiberleri polietilen polimer matriksi destekler niteliktedirler. Tüy keratini içeren polimerler birçok sentetik termoplastikle benzer özellik göstermektedir (Barone ve Arıkan, 2007). Biyolojik temelli polimerlerin diğer bir önemli karakteristik özelliği de doğal yollardan yıkıma uğramalarıdır, bunlar paketlemede kullanılan plastiklerin çevresel etkilerini oldukça azaltmaktadırlar (Brandelli, 2008). Balint (2005), keratinden zengin atıkları biyohidrojene dönüştürmek amacıyla iki aşamalı bir fermentasyon sistemi tanımlamıştır. Bir Bacillus suşu, keratin içeren maddeleri yıkıp peptid ve amino asit açısından zengin bir fermentasyon ürünü elde etmek amacıyla kullanılmıştır. Bu karışım daha sonra, fizyolojik yan ürün olarak oldukça önemli miktarda hidrojen üreten anaerobik Thermococus litoralis için besin kaynağı olarak kullanılabileceğini belirtmiştir. Bunların yanı sıra keratinazların deterjanlarla kullanımları da önerilmiştir (Gupta ve Ramnani, 2006). Bu uygulamalar, gömleklerin yakaları gibi çamaşırlarda karşılaşılan keratin içerikli kirlerin çıkarılması ve keratinli atıkların tıkadığı bölgelerin temizlenmesi için keratinaz eklenmesi olabilmektedir. Keratinolitik 17

31 1. GİRİŞ Sina AKAN enzimler yün boyamasının geliştirilmesi ve yün sıkıştırma denemeleri gibi metodlarla yün tekstil endüstrisinde önemli uygulamalara sahiptir (Sousa ve ark, 2007). Keratinazlar, keratin içerikli atıkların biyolojik işlemleri için değerli enzimlerdir. Onların çok inatçı bir protein olan keratini yıkıma uğratması oldukça önemli bir özelliktir. Keratinolitik mikroorganizmalar ve onların keratinazlarının biyokimyasal özellikleri hakkındaki bilgilerin artışı keratinin biyolojik yıkımının daha iyi anlaşılmasını sağlamaktadır. Bu yoğunlukta bilgi de keratince zengin tarımsal yan ürünlerin geri dönüşümünü yönlendirmek için ürünler ve işlemler geliştirilmek üzere kullanılabilir (Brandelli, 2008) Keratinaz Üreten Mikroorganizmalar Arasındaki Çeşitlilik Keratinazlar, mikrobiyal dünyada çok yaygındırlar ve bunlar canlılar alemini oluşturan üç domainin Ökaryot, Bakteri ve Arkea- üyelerinden izole edilebilmektedirler. Keratinaz üreten ökaryotik ve prokaryotik mikroorganizmalar, aerobik ve anaerobik çevreleri içeren antartik topraklarından sıcak su kaynaklarına kadar çok farklı yerlerden izole edilebilmektedir. Bundan dolayı mikrobiyal keratinazlar biyokimyasal, biyofiziksel, katalitik ve stabilite özellikleri açısından çok büyük farklılıklar sergilemektedirler (Brandelli ve ark, 2010). Doğal çevrelerde, keratinolitik fungiler, keratinlerin karbon, nitrojen, sülfür dönüşümünü gerçekleştirirler. Bunların çeşitli habitatlardaki varlığı ve dağılımı özellikle insan ve hayvanların biyolojik faaliyetleri sonucu keratin içerikli materyallerin varlığına bağlıdır (Marchisio, 2000). Keratinazlar ile ilgili pek çok araştırma, özellikle tıp ve veterinerlik alanlarında Trichophyton ve Microsporum gibi dermatofitik fungilerin keratinolitik potensiyellerine odaklanmıştır. Söz konusu fungusların biyoteknolojik potensiyelleri üzerinde bazı çalışmalar yapılmış olmasına rağmen, potansiyel patojenitelerinden dolayı ticari ilgi yetersiz kalmıştır (Brandelli ve ark, 2010). Nondermatofitikler arasında Aspergillus, Trichoderma, Doratomyces, Myrothecium, Paecilomyces, Scopulariopsis, ve ayrıca Acremonium, Alternaria, Beauveria, Curvularia, ve Penicillium dan elde edilen keratinazların etkili 18

32 1. GİRİŞ Sina AKAN biyokimyasal özellik gösterdiği saptanmıştır. Biyoteknolojik ilginin yanı sıra, bu araştırmalar doğada kompleks keratinöz substratların degredasyonunda fungilerin rolünün anlaşılmasını sağlamıştır. Birçok keratinaz, bakterilerden izole edilmiş ve tanımlanmıştır. Bacillus suşları keratinaz üreticisi olarak önem arzetmektedir. Bacillus licheniformis ve Bacillus subtilis in farklı suşları keratinolitik tür olarak bilinmektedir fakat Bacillus pumilus ve Bacillus cereus gibi diğer türler de keratinaz üretirler (Brandelli ve ark, 2010). Bacillus halodurans AH-101, Bacillus pseudofirmus AL-89 ve Bacillus pseudofirmus FA30-01 gibi Bacillus un bazı termofilik ve alkalifilik suşları keratin parçalama yeteneğindedirler. Aynı cinse (Bacillus) ait farklı türler, farklı keratinazlar üretebilirler. Mikrobiyal çeşitlilik biyoteknolojik kullanımlar için uygun özelliklere sahip keratinazlar sağlamaktadır. Bacillus sp. ve Actinomycetes lere ek olarak keratinaz üretimi bakterilerin artan çeşitliliğine bağlıdır. Keratinaz degredasyonu yüksek sıcaklık ve ph da kolay olduğundan ve termostabil hidrolazlar çeşitli endüstriyel işlemlerde verimli çalıştığından, termofilik ve alkalifilik mikroorganizmalarla ileri düzeyde ilgilenilmektedir. Fervidobacterium pennavorans, Fervidobacterium islandicum, Meiothermus ruber H328, Clostridium sporogenes ve Thermoanaerobacter nin suşları kaplıca, jeotermal çıkışlar, çamur-balçık ve volkanik bölgeler gibi extrem çevrelerden izole edilebilirler. Nesternkonia sp. ve Nocardiopsis sp. TOA-1 gibi bazı alkalifilik suşlar yüksek ph da keratinaz aktivitesi göstermesiyle karakterize edilmektedirler. Tüy parçalayan çeşitli bakteriyel suşlar, topraktan, tavuk işletim atıklarından ve diğer kaynaklardan izole edilmiş ve mezofilik keratinaz üreticileri olarak karakterize edilmiştir. Bunlar; Lysobacter NCIMB 9497, Kocuria rosea ve Microbacterium sp. kr10 gibi bazı gram-pozitifler ve Vibrio sp., Xanthomonas maltophilia, Stenotrophomonas sp., Chryseobacterium sp. ve Serratia sp. gibi gram negatif bakterilerdir (Brandelli ve ark, 2010). Keratinolitik enzimler birçok fungi ve bakteri çeşidinde çalışılmıştır. Fakat şu anki çalışmalar keratin içerikli materyallerin endüstriyel muamelesi için bakteriyel orjinli keratinazların potansiyel kullanımına odaklanmıştır. Örneğin Bacillus licheniformis PWD-1 ve Bacillus licheniformis Carlsberg NCIMB 6816 dan elde edilen serin proteaz buna örnek verilmektedir (Allpress ve ark, 2002). 19

KERATİNOLİTİK Bacillus sp. SUŞLARININ İZOLASYONU, KERATİNAZ ÜRETİMİ VE KARAKTERİZASYONU

KERATİNOLİTİK Bacillus sp. SUŞLARININ İZOLASYONU, KERATİNAZ ÜRETİMİ VE KARAKTERİZASYONU KERATİNOLİTİK Bacillus sp. SUŞLARININ İZOLASYONU, KERATİNAZ ÜRETİMİ VE KARAKTERİZASYONU Isolation of Keratinolytic Bacillus sp. Strains, Keratinase Production and Characterization Sina AKAN Biyoloji Anabilim

Detaylı

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 1 METABOLİZMA Hücrede meydana gelen tüm reaksiyonlara denir Anabolizma: Basit moleküllerden kompleks moleküllerin sentezlendiği enerji gerektiren reaksiyonlardır X+Y+ENERJİ

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir.

NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir. NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir. Tüm hayvanlar besinleri sindirmek için enzimleri kullanırlar. Bunlar hem hayvanın kendi sentezlediği hem de bünyelerinde

Detaylı

Enzimler ENZİMLER ENZİMLER ENZİMLER İSİMLENDİRME ENZİMLER

Enzimler ENZİMLER ENZİMLER ENZİMLER İSİMLENDİRME ENZİMLER Enzimler Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu q Vücuttaki tüm reaksiyonlar, tüm işlem sonunda kendileri değişmeden reaksiyonların hızını artıran protein katalizörler olan enzimler

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Aktivasyon enerjisi. Enzim kullanılmayan. enerjisi. Girenlerin toplam. enerjisi. Enzim kullanılan. Serbest kalan enerji. tepkimenin aktivasyon

Aktivasyon enerjisi. Enzim kullanılmayan. enerjisi. Girenlerin toplam. enerjisi. Enzim kullanılan. Serbest kalan enerji. tepkimenin aktivasyon ENZİMLER Enzimler Canlı sistemlerde meydana gelen tüm yapım ve yıkım reaksiyonlarına metabolizma denir Metabolizma faaliyetleri birer biyokimyasal tepkimedir. Ve bu tepkimelerin başlayabilmesi belirli

Detaylı

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler proteindir. Katalitik aktiviteleri doğal protein konformasyonunun

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 9.Çözünmüş İnorganik ve Organik Katıların Giderimi Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK İnorganiklerin Giderimi Çözünmüş maddelerin çapları

Detaylı

Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır.

Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır. FİTİK ASİT İN BESLENMEDEKİ ÖNEMİ FİTİK ASİT NEDİR? Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır. Birçok

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf DOĞRU YANLIŞ SORULARI Nitel gözlemlerin güvenilirliği nicel gözlemlerden fazladır. Ökaryot hücrelerde kalıtım materyali çekirdek içinde bulunur. Ototrof beslenen canlılar

Detaylı

Protein Ekstraksiyonu

Protein Ekstraksiyonu Protein Ekstraksiyonu Dr.Gaye Güler Tezel Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı Proteinler tüm canlı organizmalar için en önemli makromoleküllerden biridir. Bazıları yapısal komponentleri

Detaylı

DOĞAL ORTAMLARDA B. AMYLOLIQUEFACIENS İLE α-amilaz ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ ÖZET

DOĞAL ORTAMLARDA B. AMYLOLIQUEFACIENS İLE α-amilaz ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ ÖZET DOĞAL ORTAMLARDA B. AMYLOLIQUEFACIENS İLE α-amilaz ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ M. Ş. TANYILDIZI, M. ELİBOL, D. ÖZER Fırat Üniversitesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, 23119, ELAZIĞ ÖZET Son yıllarda endüstriyel

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

GIDALARIN YÜZEY ÖZELLİKLERİ DERS-9

GIDALARIN YÜZEY ÖZELLİKLERİ DERS-9 GIDALARIN YÜZEY ÖZELLİKLERİ DERS-9 KÖPÜK OLUŞUMU Köpük oluşumu Köpük, gazın dağılan faz, bir sıvının ise sürekli faz olduğu bir kolloidal dispersiyondur. Dispersiyon ortamı genellikle bir sıvıdır. Ancak,

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf 1 BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI CANLININ ORTAK ÖZELLİKLERİ DOĞRU YANLIŞ SORULARI Bilimsel problemlerde hipotezler her zaman bir sonuca ulaşır. Bir problemle ilgili gözlem

Detaylı

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri Ötrifikasyon Ötrifikasyon, göllerin olgunlaşma aşamalarında meydana gelen dogal bir olay. Genç göller düşük oranlarda besin içermekte dolayısıyla biyolojik aktivite az..oligotrofik göller Yaşlı göller,

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

Metabolizma. Metabolizmaya giriş. Metabolizmaya giriş. Metabolizmayı tanımlayacak olursak

Metabolizma. Metabolizmaya giriş. Metabolizmaya giriş. Metabolizmayı tanımlayacak olursak Metabolizma Yaşamak için beslenmek zorundayız. Çünkü; Besinlerden enerji elde ederiz ve bu enerji; Hücresel faaliyetleri sürdürmemiz, Hareket etmemiz, Taşınım olaylarını gerçekleştirebilmemiz, Vücut sıcaklığını

Detaylı

Organik Bileşikler. Karbonhidratlar. Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1

Organik Bileşikler. Karbonhidratlar. Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1 Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1 Hazırladığımız bu yazıda; organik bileşikler ve organik bileşiklerin yapısını, canlılarda bulunan organik bileşikleri ve bunların görevlerini, kullanım alanlarını, canlılar

Detaylı

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 8. Hafta (04.04.

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 8. Hafta (04.04. Laboratuvar Tekniği Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 8. Hafta (04.04.2014) 1 6. Haftanın Ders İçeriği Bazı Temel Kavramlar Şekerlerin Tayini Enzimlerin

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ İbrahim Hakkı Karakaş a*,mehmet Çopur b, M. Muhtar Kocakerim c, Zeynep Karcıoğlu Karakaş d a Bayburt Üniversitesi, Bayburt Meslek Yüksek Okulu, Bayburt

Detaylı

PROTEİNLER. -Proteinlerin Yapısında Bulunan Elementler. -Aminoasitler. --Kimyasal Yapılarına Göre Amino Asitlerin Sınıflandırılması

PROTEİNLER. -Proteinlerin Yapısında Bulunan Elementler. -Aminoasitler. --Kimyasal Yapılarına Göre Amino Asitlerin Sınıflandırılması PROTEİNLER -Proteinlerin Yapısında Bulunan Elementler -Aminoasitler --Kimyasal Yapılarına Göre Amino Asitlerin Sınıflandırılması - Esansiyel olan veya olmayan amino asitler -Proteinlerin Kimyasal Özellikleri

Detaylı

Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları. Dr. Suat Erdoğan

Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları. Dr. Suat Erdoğan Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Proteinlerin moleküler yapılarını hangi kimyasal güçler belirler? Proteinlerin moleküler yapıları Primer yapı Sekonder yapı α-heliks

Detaylı

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi 1. Termometre Çimlenen bezelye tohumlar Termos Çimlenen bezelye tohumları oksijenli solunum yaptığına göre yukarıdaki düzenekle ilgili, I. Termostaki oksijen miktarı azalır. II. Termometredeki sıcaklık

Detaylı

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Altaca Çevre Teknolojileri ve Enerji Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu

Detaylı

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997).

Solunum. Solunum ve odunsu bitkilerin büyümesi arasında yüksek bir korelasyon bulunmaktadır (Kozlowski ve Pallardy, 1997). SOLUNUM Solunum Solunum, canlı hücrelerdeki organik maddelerin oksidasyonuyla, enerjinin açığa çıkarılması olayı olarak tanımlanır. Açığa çıkan enerji, kimyasal enerji (ATP) olarak depolanır. Solunum ürünleri,

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 7 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI

12. SINIF KONU ANLATIMI 7 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI 12. SINIF KONU ANLATIMI 7 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI GENETİK MÜHENDİSLİĞİ Belirli bir amaca yönelik olarak genetik madde üzerinde yapılan çalışmaları içerir. Canlıların genlerine

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a)

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a) - Azotlu bileşikler Su ürünleri yetiştiricilik sistemlerinde oksijen gereksinimi karşılandığı takdirde üretimi sınırlayan ikinci faktör azotlu bileşiklerin birikimidir. Ana azotlu bileşikler; azot gazı

Detaylı

ADIM ADIM YGS- LYS 92. ADIM KALITIM 18 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI

ADIM ADIM YGS- LYS 92. ADIM KALITIM 18 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI ADIM ADIM YGS- LYS 92. ADIM KALITIM 18 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI GENETİK MÜHENDİSLİĞİ Belirli bir amaca yönelik olarak genetik madde üzerinde yapılan çalışmaları içerir. Canlıların

Detaylı

WESTERN BLOT. Yrd. Doç. Dr. Eda Becer. Yakın Doğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı

WESTERN BLOT. Yrd. Doç. Dr. Eda Becer. Yakın Doğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı WESTERN BLOT Yrd. Doç. Dr. Eda Becer Yakın Doğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı Northern Blot (RNA) James Alwine George Stark Western Blot (Protein) Eastern Blot (??) George Stark

Detaylı

Limon Atıklarından Mikrobiyal Selüloz Üretimi ve Karakterizasyonu

Limon Atıklarından Mikrobiyal Selüloz Üretimi ve Karakterizasyonu Limon Atıklarından Mikrobiyal Selüloz Üretimi ve Karakterizasyonu Melih Güzel1* Özlem Akpınar2 1Gümüşhane Üniversitesi, Gümüşhane 2Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat 1 Selüloz Selüloz, β-1,4 bağlarıyla

Detaylı

12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU

12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU 12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU HÜCRESEL SOLUNUM HÜCRESEL SOLUNUM Besinlerin hücre içerisinde parçalanması ile ATP üretimini sağlayan mekanizmaya HÜCRESEL SOLUNUM denir. Canlılar

Detaylı

PEYNİR ALTI SUYU VE YOĞURT SUYUNDA Zn Ve TOPLAM ANTİOKSİDAN KAPASİTESİ TAYİNİ DANIŞMANLAR. 29 Haziran-08 Temmuz MALATYA

PEYNİR ALTI SUYU VE YOĞURT SUYUNDA Zn Ve TOPLAM ANTİOKSİDAN KAPASİTESİ TAYİNİ DANIŞMANLAR. 29 Haziran-08 Temmuz MALATYA TÜBİTAK -BİDEB Kimya Lisans Öğrencileri Kimyagerlik, Kimya Öğretmenliği, Kimya Mühendisliği- Biyomühendislik Araştırma Projesi Eğitimi Çalıştayı KİMYA-3 (ÇALIŞTAY 2012) PEYNİR ALTI SUYU VE YOĞURT SUYUNDA

Detaylı

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ Protein Değerlendirilmesi Enerji Kullanımı Süt Kalitesi Karaciğer Fonksiyonları Döl Verimi Karlılık BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI

Detaylı

1.ÜNİTE:KİMYA BİLİMİ KİMYA NE İŞE YARAR? KİMYA DİSİPLİNLERİ KİMYANIN BAŞLICA UYGULAMA ALANLARI

1.ÜNİTE:KİMYA BİLİMİ KİMYA NE İŞE YARAR? KİMYA DİSİPLİNLERİ KİMYANIN BAŞLICA UYGULAMA ALANLARI Serüveni 1.ÜNİTE:KİMYA BİLİMİ KİMYA NE İŞE YARAR? KİMYA DİSİPLİNLERİ KİMYANIN BAŞLICA UYGULAMA ALANLARI KİMYA DİSİPLİNLERİ KİMYA ALT BİLİM DALLARI ORGANİK KİMYA: Karbon kimyasıda denir.h,o,n,p,s elementlerinin

Detaylı

TÜRKİYEDE KİMYA ENDÜSTRİSİ

TÜRKİYEDE KİMYA ENDÜSTRİSİ ALİ UZUN FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENİ TÜRKİYEDE KİMYA ENDÜSTRİSİ Yaşadığınız ortamı incelediğinizde kullandığınız pek çok malzemenin kimya endüstrisi sayesinde üretildiğini görürsünüz. Duvarlarda, kapılarda

Detaylı

o Serin o Triyonin o Sistein o Metiyonin o Arjinin o Histidin

o Serin o Triyonin o Sistein o Metiyonin o Arjinin o Histidin III.PROTEİNLER Karbon,hidrojen,oksijen ve azot elementlerinden oluşmuş organik bileşiklerdir.yapısında bazen sülfür,fosfor veya demir de bulunabilir. Proteinler canlılarda en fazla bulunan organik madde

Detaylı

BES 231- BESİN KİMYASI VE ANALİZLERİ I HAFTA ÜNİTE DERS SORUMLUSU 1. Lab. Tanıtımı Dr. Berat Nursal Tosun 2

BES 231- BESİN KİMYASI VE ANALİZLERİ I HAFTA ÜNİTE DERS SORUMLUSU 1. Lab. Tanıtımı Dr. Berat Nursal Tosun 2 BES 231- BESİN KİMYASI VE ANALİZLERİ I HAFTA ÜNİTE DERS SORUMLUSU 1 Genel Giriş Lab. Tanıtımı Dr. Berat Nursal Tosun 2 Kolloid Sistemler 3-4 Karbonhidratlar 5-6 Proteinler 7 I. Ara Sınav 8-9 Lipitler 10-11

Detaylı

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015 Mikrobiyal Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde funguslarda görülen

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

Hücre Solunumu: Kimyasal Enerji Eldesi

Hücre Solunumu: Kimyasal Enerji Eldesi Hücre Solunumu: Kimyasal Enerji Eldesi Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. Organik moleküllerin atomları enerji depolamaya müsaittir. Hücreler enzimler aracılığı ile organik

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

Biyoteknolojinin Temelleri

Biyoteknolojinin Temelleri Biyoteknolojinin Temelleri KİM 458 Prof. Dr. Y. Murat ELÇİN KİM 458 Biyoteknolojinin Temelleri Biyoteknolojiye Genel Bakış Prof. Dr. Y. Murat ELÇİN BİYOTEKNOLOJİ Mikroorganizmaların, hücre ve doku kültürlerinin

Detaylı

SODYUM DODESİL SÜLFAT POLİAKRİLAMİD JEL ELEKTROFOREZİ İLE PROTEİNLERİN ANALİZİ

SODYUM DODESİL SÜLFAT POLİAKRİLAMİD JEL ELEKTROFOREZİ İLE PROTEİNLERİN ANALİZİ T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ BÖLÜMÜ SODYUM DODESİL SÜLFAT POLİAKRİLAMİD JEL ELEKTROFOREZİ İLE PROTEİNLERİN ANALİZİ Yüksek Lisans Semineri Hazırlayan: Abdullah ASLAN Danışman:

Detaylı

BACILLUS AMYLOLIQUEFACIENS İLE α-amilaz ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ

BACILLUS AMYLOLIQUEFACIENS İLE α-amilaz ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ BACILLUS AMYLOLIQUEFACIENS İLE α-amilaz ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ M. Ş. TANYILDIZI, M. ELİBOL, D. ÖZER Fırat Üniversitesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, 9, ELAZIĞ ÖZET Giderek endüstriyel üretimde payı artan

Detaylı

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ UYGULAMA DERSİ NO:5 Enzim Analizleri

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ UYGULAMA DERSİ NO:5 Enzim Analizleri 1. Enzimler GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ UYGULAMA DERSİ NO:5 Enzim Analizleri Enzimler, hücreler ve organizmalardaki reaksiyonları katalizleyen ve kontrol eden protein yapısındaki bileşiklerdir. Reaksiyon hızını

Detaylı

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler)

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Biyokimya Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Bölüm 1: Biyokimya ve önemi: 1. Biyokimya tanımı, önemi ve boyutsal

Detaylı

Riketsia, Bedsonia, Klamidya ve virüsler canlı ortamlarda ürerler. Canlı ortamlar üç kısma ayrılır.

Riketsia, Bedsonia, Klamidya ve virüsler canlı ortamlarda ürerler. Canlı ortamlar üç kısma ayrılır. MİKRO ORGANİZMALARIN ÜRETİLMESİ İÇİN BESİYERLERİ Mikroorganizmaları izole etmek ve saf kültür olarak üretebilmek için birçok ortamlar geliştirilmiştir (Besiyerleri, vasatlar). Besi yerleri başlıca iki

Detaylı

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0)

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında Enstitümüz tarafından yüksek lisans tez programları kabul edilen yüksek lisans öğrencileri için danışman

Detaylı

TÜBİTAK MAM GEN MÜHENDM HENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJB YOTEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ (GMBE) TANITIMI IKEV Türkiye için Biyoteknoloji Toplantısı 8 Kasım m 2007 1 GMBE Personeli Araştırmacı 50 Toplam Personel 65 Teknisyen

Detaylı

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik)

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik) Hücre Biyoloji Laboratuarı 2014-2015 Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik Konular: ph ve tamponlar, hücre kültür tekniği, mikrometrik ölçüm ph ve Tamponlar 1. ph sı 8.2 olan 500 ml. 20mM Tris/HCl

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

Toprak organizmaları arasında birkaç üretici olmasına rağmen ana. bileşenleri tüketiciler, ayrıştırıcılar ve cansız maddelerdir.

Toprak organizmaları arasında birkaç üretici olmasına rağmen ana. bileşenleri tüketiciler, ayrıştırıcılar ve cansız maddelerdir. EKOSİSTEM OLARAK TOPRAK Toprak organizmaları arasında birkaç üretici olmasına rağmen ana bileşenleri tüketiciler, ayrıştırıcılar ve cansız maddelerdir. Toprağın mineral ve organik madde parçaları karasal

Detaylı

HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN ORGANİK GÜBRE. Çabamız topraklarımız için. www.letafet.co

HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN ORGANİK GÜBRE. Çabamız topraklarımız için. www.letafet.co HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN ORGANİK GÜBRE Çabamız topraklarımız için www.letafet.co LETAMİN BASE HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN SIVI ORGANİK GÜBRE Letafet Uluslararası Pazarlama Gıda Satış

Detaylı

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 5. Hafta (14.03.

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 5. Hafta (14.03. Laboratuvar Tekniği Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 5. Hafta (14.03.2014) 1 5. Haftanın Ders İçeriği DNA ekstraksiyonu DNA ekstraksiyonunun amacı

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

Akvaryum veya küçük havuzlarda amonyağın daha az zehirli olan nitrit ve nitrata dönüştürülmesi için gerekli olan bakteri populasyonunu (nitrifikasyon

Akvaryum veya küçük havuzlarda amonyağın daha az zehirli olan nitrit ve nitrata dönüştürülmesi için gerekli olan bakteri populasyonunu (nitrifikasyon Azotlu bileşikler Ticari balık havuzlarında iyonize olmuş veya iyonize olmamış amonyağın konsantrasyonlarını azaltmak için pratik bir yöntem yoktur. Balık havuzlarında stoklama ve yemleme oranlarının azaltılması

Detaylı

BAL ÜRETİM SÜRECİNDE KRİTİK KONTROL NOKTALARININ BELİRLENMESİ, SEKONDER KONTAMİNASYON KAYNAKLARININ

BAL ÜRETİM SÜRECİNDE KRİTİK KONTROL NOKTALARININ BELİRLENMESİ, SEKONDER KONTAMİNASYON KAYNAKLARININ BAL ÜRETİM SÜRECİNDE KRİTİK KONTROL NOKTALARININ BELİRLENMESİ, SEKONDER KONTAMİNASYON KAYNAKLARININ ve TEHLİKELERİN TANIMLANMASI, RİSK FAKTÖRLERİNİN VE KORELASYON İLİŞKİLERİNİN ORTAYA KONMASI Hayrettin

Detaylı

ENZİMATİK ANALİZ VE AKTİVİTE TAYİNLERİ

ENZİMATİK ANALİZ VE AKTİVİTE TAYİNLERİ ENZİMATİK ANALİZ VE AKTİVİTE TAYİNLERİ Enzim Tanımı Sınıflandırma Üç Boyutlu Yapı Etkime Şekli Enzimler biyolojik katalizörlerdir, yani biyokimyasal reaksiyonları hızlandıran biyolojik kökenli maddelerdir.

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ

ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ Prof. Fazilet VARDAR SUKAN EBİLTEM 3 Nisan 2013, Ankara Tanımlar Biyoteknoloji Biyoekonomi Giriş Endüstriyel Biyoteknoloji sınırları, ürünlerin niteliği ve hangi sektöre hizmet

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile

Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile Su Kimyası Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile canlılık için gerekli ortamı sunar. Canlıların

Detaylı

NÜKLEİK ASİTLERİN ELEKTROFOREZİ

NÜKLEİK ASİTLERİN ELEKTROFOREZİ T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ BÖLÜMÜ NÜKLEİK ASİTLERİN ELEKTROFOREZİ Yüksek Lisans Semineri Hazırlayan: Venhar ÇELİK Danışman: Yrd.Doç.Dr. Dilek Turgut-BALIK NÜKLEİK ASİTLERİN

Detaylı

KİMYASAL VE FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ SEBEBİYLE MİKROBİYEL GELİŞMEYE EN UYGUN, DOLAYISIYLA BOZULMAYA EN YATKIN, GIDALARDAN BİRİDİR.

KİMYASAL VE FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ SEBEBİYLE MİKROBİYEL GELİŞMEYE EN UYGUN, DOLAYISIYLA BOZULMAYA EN YATKIN, GIDALARDAN BİRİDİR. KIRMIZI ETLER KİMYASAL VE FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ SEBEBİYLE MİKROBİYEL GELİŞMEYE EN UYGUN, DOLAYISIYLA BOZULMAYA EN YATKIN, GIDALARDAN BİRİDİR. ETTEKİ ENZİMLER VE MİKROBİYEL AKTİVİTE BOZULMANIN BAŞLANGICIDIR.

Detaylı

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 1 Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde

Detaylı

Mikotoksin nedir? En sık karşılaşılan mikotoksinler; Aspergillus Penicillium Fusarium Alternaria

Mikotoksin nedir? En sık karşılaşılan mikotoksinler; Aspergillus Penicillium Fusarium Alternaria Mikotoksin nedir? Aspergillus Penicillium Fusarium Alternaria belirli nem ve ısı koşullarında oluşturdukları fungal metabolitler En sık karşılaşılan mikotoksinler; o aflatoksinler, o okratoksin, o trikotesen,

Detaylı

Merve ŞAHİNTÜRK Prof. Dr. Zübeyde ÖNER Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü

Merve ŞAHİNTÜRK Prof. Dr. Zübeyde ÖNER Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü Merve ŞAHİNTÜRK Prof. Dr. Zübeyde ÖNER Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü Kimyasal bileşiminin anne sütüne benzerlik göstermesi Temel besin ögeleri açısından zengin

Detaylı

Prolidaz; Önemi ve güncel yaklaşımlar

Prolidaz; Önemi ve güncel yaklaşımlar Prolidaz; Önemi ve güncel yaklaşımlar Dr. Ahmet Çelik Sütçü İmam Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı 1. Kahramanmaraş Biyokimya Günleri 7-9 Kasım 2013 Kahramanmaraş Başlıklar Tarihçe,Tanım

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMI 37 KALITIM 18 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI

10. SINIF KONU ANLATIMI 37 KALITIM 18 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI 10. SINIF KONU ANLATIMI 37 KALITIM 18 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI GENETİK MÜHENDİSLİĞİ Belirli bir amaca yönelik olarak genetik madde üzerinde yapılan çalışmaları içerir. Canlıların

Detaylı

1. Öğretmen Kılavuzu. 2. Öğrenci Kılavuzu

1. Öğretmen Kılavuzu. 2. Öğrenci Kılavuzu 1. Öğretmen Kılavuzu a. Konu b. Kullanıcı Kitlesi c. Deney Süresi d. Materyaller e. Güvenlik f. Genel Bilgi g. Deney Öncesi Hazırlık h. Ön Bilgi i. Deneyin Yapılışı (Prosedür) j. Deney Sonuçları k. Öğrenci

Detaylı

Yem Değerlendirme Sistemleri. Pof. Dr. Adnan ŞEHU

Yem Değerlendirme Sistemleri. Pof. Dr. Adnan ŞEHU Yem Değerlendirme Sistemleri Pof. Dr. Adnan ŞEHU Kriterler Yemdeki Azotlu maddelerin Sınıflandırılması Genel analiz HP Proteine bağlı azot NPN Kimyasal analiz Proteinler Peptidler Aminoasitler Aminler

Detaylı

Geri Dönüşüme Katıl,Dünyaya Sahip Çık İLERİ PİROLİZ

Geri Dönüşüme Katıl,Dünyaya Sahip Çık İLERİ PİROLİZ BİYO KÜTLE ENERJİ Geri Dönüşüme Katıl,Dünyaya Sahip Çık İLERİ PİROLİZ «Son balık tutulduğunda, Son kuş vurulduğunda, Son ağaç kesildiğinde, Son nehir kuruduğunda, Paranın yenilecek bir şey olmadığını anlayacaksınız!»

Detaylı

Scytalidium thermophilum Fenol Oksidaz Enziminin Tanımlanması ve Biyodönüşüm Reaksiyonlarının İncelenmesi

Scytalidium thermophilum Fenol Oksidaz Enziminin Tanımlanması ve Biyodönüşüm Reaksiyonlarının İncelenmesi Scytalidium thermophilum Fenol ksidaz Enziminin Tanımlanması ve Biyodönüşüm Reaksiyonlarının İncelenmesi YNCA YÜZÜGÜLLÜ 1, UFUK BAKIR 2, ZÜMRÜT BEGÜM ÖGEL 3 1 Biyoteknoloji ABD, DTÜ, Ankara; e-mail: yyonca@metu.edu.tr

Detaylı

ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ POLİTİKA, STRATEJİ VE HEDEFLER

ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ POLİTİKA, STRATEJİ VE HEDEFLER Teknoloji Alanı: Su Kaynaklarında Kirliliğinin Önlenmesi ve Kontrolü Hedef 2: Bu bakterilerin ve ortamından alınma tekniklerinin geliştirilmesi Hedef 3: Kontamine bakterinin etkisiz hale getirilme yöntemlerinin

Detaylı

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA ESER ELEMENTLER İnsan vücudunda en yüksek oranda bulunan element oksijendir. İkincisi ise karbondur. İnsan vücudunun kütlesinin %99 u sadece 6 elementten meydana gelir. Bunlar:

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER... V 1. LABORATUVARDA KULLANILAN MALZEME VE ALETLER... 1 1.1. Tüpler... 1 1.2. Beher... 1 1.3. Erlenmeyer... 2 1.4. Balonlar... 2 1.5. Mezur... 3 1.6. Pipetler...

Detaylı

SU KALİTE ÖZELLİKLERİ

SU KALİTE ÖZELLİKLERİ SU KALİTE ÖZELLİKLERİ Su kirliliği Su kaynağının kimyasal, fiziksel, bakteriyolojik, radyoaktif ve ekolojik özelliklerinin olumsuz yönde değişmesi şeklinde gözlenen ve doğrudan veya dolaylı yoldan biyolojik

Detaylı

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş KİMYA-IV Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş Organik Kimyaya Giriş Kimyasal bileşikler, eski zamanlarda, elde edildikleri kaynaklara bağlı olarak Anorganik ve Organik olmak üzere, iki sınıf altında toplanmışlardır.

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

FAQ-TIENS DICHO II.Nesil Meyve&Sebze Temizleyici

FAQ-TIENS DICHO II.Nesil Meyve&Sebze Temizleyici FAQ-TIENS DICHO II.Nesil Meyve&Sebze Temizleyici 1. II.Nesil Meyve&Sebze Temizleyici tam olarak nedir ve nasıl çalışılır? TIENS DICHO II.Nesil Meyve&Sebze Temizleyici bir temizleme ürünü olup, gerçek hayata

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #2

YGS ANAHTAR SORULAR #2 YGS ANAHTAR SORULAR #2 1) Bir hayvan hücresinde laktoz yapımı ile ilgili olarak, sitoplazmadaki madde miktarının değişimlerini gösteren grafik aşağıdakilerden hangisi olamaz? A) Glikoz B) Su miktarı 2)

Detaylı

Elektoforez ENSTRÜMENTAL ANALİZ 10/12/2015. Elektroforez

Elektoforez ENSTRÜMENTAL ANALİZ 10/12/2015. Elektroforez Elektoforez ENSTRÜMENTAL ANALİZ Elektroforez Elektroforez yüklü moleküllerin bir elektriksel alandaki hareketlerinin izlendiği bir tekniktir. Bir örnekteki maddelerin tümü veya bazıları iyonlaşabiliyorsa

Detaylı

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ.

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. BİYOGAZ NEDİR? Anaerobik şartlarda, organik atıkların çeşitli mikroorganizmalarca çürütülmesi sonucu

Detaylı

Biyokimya (CEAC 212) Ders Detayları

Biyokimya (CEAC 212) Ders Detayları Biyokimya (CEAC 212) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Biyokimya CEAC 212 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i CEAC 202 Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

Karbohidratlar. Karbohidratların sınıflandırılması. Monosakkaritler

Karbohidratlar. Karbohidratların sınıflandırılması. Monosakkaritler Karbohidratlar Yeryüzünde en çok bulunan organik molekül grubudur, (CH 2 O) n genel formülüyle ifade edilebilirler. Genelde suda çözünürler, Güneş ışığının fotosentez yapan organizmalar tarafından tutulmasıyla

Detaylı

Listeria monocytogenes in Asit Dirençli Türlerinin Benzalkonyum Klorür Direnci ve Biyofilm Oluşumu. Emel ÜNAL TURHAN, Karin Metselaar, Tjakko Abee

Listeria monocytogenes in Asit Dirençli Türlerinin Benzalkonyum Klorür Direnci ve Biyofilm Oluşumu. Emel ÜNAL TURHAN, Karin Metselaar, Tjakko Abee Listeria monocytogenes in Asit Dirençli Türlerinin Benzalkonyum Klorür Direnci ve Biyofilm Oluşumu Emel ÜNAL TURHAN, Karin Metselaar, Tjakko Abee Çalışmanın İçeriği L. monocytogenes ve asit dirençli türler,

Detaylı

TEMEL ZOOTEKNİ KISA ÖZET KOLAY AÖF

TEMEL ZOOTEKNİ KISA ÖZET KOLAY AÖF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. TEMEL ZOOTEKNİ KISA ÖZET KOLAY AÖF Kolayaöf.com

Detaylı

BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI

BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI Dr. Metin AYDIN KONYA 2011 BİTKİ BESİN ELEMENTLERİNİN GÖREVLERİ, ALINIŞ FORMLARI ve KAYNAKLARI Besin Elementi Bitkideki Görevi Alınış Formu Kaynakları Karbon (C) Karbonhidratların

Detaylı

Kanatlılara Spesifik Performans Katkısı

Kanatlılara Spesifik Performans Katkısı Kanatlılara Spesifik Performans Katkısı İÇERİĞİ Kanatlı hayvancılık sektörü genetik calışmalar, yem teknolojisi ve beslenme rejimlerindeki bilimsel ilerlemelerle sürekli gelişmektedir. Dünyada artan kaliteli

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

KATI-SUBSTRAT FERMANTASYONU KULLANARAK SHIPWORM BAKTERİ (Teredinobacter turnirae) İLE PROTEAZ ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ

KATI-SUBSTRAT FERMANTASYONU KULLANARAK SHIPWORM BAKTERİ (Teredinobacter turnirae) İLE PROTEAZ ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ KATI-SUBSTRAT FERMANTASYONU KULLANARAK SHIPWORM BAKTERİ (Teredinobacter turnirae) İLE PROTEAZ ÜRETİMİNİN İNCELENMESİ M. ELİBOL, Ş. BULUT, M.Ş. TANYILDIZI, D. ÖZER Fırat Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

JELATİN VE JELATİN İÇEREN ÜRÜNLERDE DNA İZOLASYON YÖNTEMİ İLE TÜR TESPİTİ

JELATİN VE JELATİN İÇEREN ÜRÜNLERDE DNA İZOLASYON YÖNTEMİ İLE TÜR TESPİTİ MARMARA ARAŞTIRMA MERKEZİ GIDA ENSTİTÜSÜ Gebze, Kocaeli JELATİN VE JELATİN İÇEREN ÜRÜNLERDE DNA İZOLASYON YÖNTEMİ İLE TÜR TESPİTİ Mediha Esra ALTUNTOP YAYLA, Canan DOĞAN EKİNCİ, Serkan SAVSAR 2016 12.

Detaylı

Doğal Bileşikler ve Yeni İlaçların Keşfindeki Önemi

Doğal Bileşikler ve Yeni İlaçların Keşfindeki Önemi Doğal Bileşikler ve Yeni İlaçların Keşfindeki Önemi Doç. Dr. Ömer KOZ HO Bursa Teknik Üniversitesi, Kimya Bölümü HO BTÜ, 2014-2015 Güz Yarıyılı Seminerleri «Perşembe Seminerleri» 20 Kasım 2014 Bursa Başlıklar:

Detaylı

Bakteriyel Büyüme. Kesikli - Sürekli Biyoreaktör. Erlenmeyer de saf kültürlerin büyüme (gelişme) eğrisi. Bakteriyel Büyüme

Bakteriyel Büyüme. Kesikli - Sürekli Biyoreaktör. Erlenmeyer de saf kültürlerin büyüme (gelişme) eğrisi. Bakteriyel Büyüme Bakteriyel Büyüme Kontrollü ortamda iki yaklaşım mevcuttur Bakteri hücreleri, potansiyel binlerce reaksiyonu gerçekleştirebilme yeteneğindedirler. Reaksiyonların bir kısmı büyüme mekanizması için bir kısmı

Detaylı