STANBUL TEKNK ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ STANBUL UN DÖNEMNDEK KENTSEL GELMNN TÜRK SNEMASINDAK TEMSL

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "STANBUL TEKNK ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ STANBUL UN 1950-1990 DÖNEMNDEK KENTSEL GELMNN TÜRK SNEMASINDAK TEMSL"

Transkript

1 STANBUL TEKNK ÜNVERSTES FEN BLMLER ENSTTÜSÜ STANBUL UN DÖNEMNDEK KENTSEL GELMNN TÜRK SNEMASINDAK TEMSL YÜKSEK LSANS TEZ ehir Planc's' Zeynep ÖZDAMAR Tezin Enstitüye Verildi3i Tarih : 8 May's 2006 Tezin Savunuldu3u Tarih : 12 Haziran 2006 Tez Dan'8man' : Di3er Jüri Üyeleri Prof. Dr. Mehmet OCAKÇI Prof. Dr. Cengiz GRTLOBLU Yrd. Doç. Dr. pek AKPINAR HAZRAN 2006

2 ÖNSÖZ Beni uluslararas sinemann kentle ilikisi konusundan vazgeçirip stanbul un Türk sinemasndaki kullanm konusuna yönlendirdiinden ve deerli fikirleriyle çalmam süresince bana yol gösterdiinden dolay sayn hocam Prof. Dr. Mehmet OCAKÇI ya, Çalmam srasnda bana madden ve manen her türlü destei salayan aileme, Çalmam tamamlamam için bana ellerinden gelen tüm destei veren irketim Yap-Endüstri Merkezi ne ve yöneticim Yüksek Mimar Birgül YAVUZ a, Üç yldr kahrm çeken ve her aradmda orada olan, bata Duygu ERGÜNEY, Mustafa DEMRALP, Nilgün ÇAKIR ve Pnar YILDIRIM olmak üzere tüm Disiplinleraras Kentsel Tasarm Program örencilerine, Tezimin programlanmasndaki üstün çabalarndan ötürü Yüksek Mühendis Erhan ÖZER e, Çalma kapsamnda yaptm görümelerde bana ellerinden geldii kadar yardmc olmaya çalan yönetmenler Halit REF; ve Annie-Ersin PERTAN çifti ile sinema tarihçileri Burçak EVREN ve Giovanni SCOGNAMILLO ya, Çalmamn yönlendirilmesine bana önemli fikirler veren ve çk noktalar salayan karikatürist ve mimar Behiç AK a, Sanal yollardan bana destek veren sinema eletirmenleri Alin TA=ÇYAN ve Yeim TABAK a, Beni o kadar younluk arasnda kabul ettiinden dolay =EKERO;LU na, Prof. Dr. Sami MSÜ-STM Kütüphanesi, BÜ-Mithat Alam Film Merkezi ve Bilgi Üniversitesi Görsel- itsel Merkez çalanlarna, Özellikle tezimin son haftalarnda bana manen desteini esirgemeyen komum Yüksek Mimar Birhan YILDIZ a, Ayrca bu kadar önemli ve bizden filmler yaptklar için Lütfi Ö. AKAD, Atf YILMAZ, Metin ERKSAN, Memduh ÜN, Ertem GÖREÇ, Osman F. SEDEN ve bu sayfada adlarn sayamadm tüm dier yönetmenlere teekkürü bir borç bilirim. Haziran 2006 Zeynep ÖZDAMAR ii

3 ÇNDEKLER TABLO LSTES EKL LSTES ÖZET SUMMARY v vi vii viii 1. GR Çalmann Amaç ve Hedefleri Varsaymlar Çalmann Yöntemi Çalmann Kapsam ve Snrlar 6 2. KENT VE SNEMA LKS Sinemann Ksa Tarihi Dünyada Sinemann Geliimi Türkiye de Sinemann Geliimi Kent - Sinema likisi Tanmlar Zaman ve Mekan Algsna Dayanan Tanmlar Gerçekliin Temsiline Dayanan Tanmlar Hareket Algsna Dayanan Tanmlar Modernizm, Postmodernizm ve Küresellemeye Dayanan Tanmlar Yaam Kurgusuna ve Senaryolara Dayanan Tanmlar Etkileimler Sinemada Kent Kullanm Kategorileri Sinemada Çelitli Kent Kullanm Örnekleri Doallatrlan Kent Törensel ve Ütopik Kent Distopya Kenti Bölüm Özeti TÜRK SNEMASINDA STANBUL KENTNN MEKANSAL TEMSL Türk Sinemasnda stanbul un Temsili Geliim Dönemi ( ) Kentsel Geliim Sinemada stanbul un Temsili Olgunluk Dönemi ( ) Kentsel Geliim Sinemada stanbul un Temsili Bireyseller Dönemi ( ) Kentsel Geliim Sinemada stanbul un Temsili Dönemler Aras Karlatrmalar 68 iii

4 4. SONUÇ 78 KAYNAKLAR 82 ÖZGEÇM 87 iv

5 TABLO LSTES Sayfa No Tablo 1.1: Dönemlere Göre Seçilen Film Listesi... 3 Tablo 3.1: Geliim Dönemi Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar Tablo 3.2: Geliim Dönemi Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlar Tablo 3.3: Geliim Döneminde Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo 3.4: Geliim Döneminde Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo 3.5: Olgunluk Dönemi Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar Tablo 3.6: Olgunluk Dönemi Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlar Tablo 3.7: Olgunluk Döneminde Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo 3.8: Olgunluk Döneminde Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo 3.9: Bireyseller Dönemi Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar Tablo 3.10: Bireyseller Dönemi Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlar Tablo 3.11: Bireyseller Döneminde Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo 3.12: Bireyseller Döneminde Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Dalm (%) Tablo 3.13: ncelenen Balklar Üzerinden Dönemlerin Genel Karlatrlmas Tablo 3.14: Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar Tablo 3.15: Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlar Tablo 3.16: Tüm Dönem Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo 3.17: Tüm Dönem Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo 3.18: Ana ve Yan Mekanlarn Dönemlere Göre Karlatrmal Oransal Kullanm (%) Tablo 3.19: Simgesel Mekanlarn Dönemlere Göre Karlatrmal Oransal Kullanm (%) v

6 EKL LSTES Sayfa No ekil 2.1. Tatl Hayat (La Dolce Vita) filminde tarihi kent dokusunun kullanm ekil 2.2. Tatl Hayat (La Dolce Vita) filminde tarihi kent dokusunun kullanm ekil 2.3. Tatl Hayat (La Dolce Vita) filminde modern kent dokusunun kullanm ekil 2.4. Ortaça kent dokusunun filmin öyküsüne katlmas ekil 2.5. Modernizmin Playtime filmindeki ifade biçimleri ekil 2.6. Modernizmin Playtime filmindeki ifade biçimleri ekil 2.7. Modernizmin Playtime filmindeki ifade biçimleri ekil 2.8. Modernizmdeki mahremiyetin effaflk ile ortadan 29 kalkmas... ekil 2.9. Modernizmdeki mahremiyetin effaflk ile ortadan 29 kalkmas... ekil Modernizmdeki mahremiyetin effaflk ile ortadan 29 kalkmas... ekil Metropolis film afii ekil Sanayilemenin temsili makine ekil Metropolis filminin modern gelecek kenti tasvirleri ekil Metropolis filminin modern gelecek kenti tasvirleri ekil Metropolis filminin modern gelecek kenti tasvirleri ekil Blade Runner filminde postmodern mimari ekil Blade Runner filminde postmodernizm ekil Blade Runner filminde eklektik kent dokusu ekil 3.1. Üç Arkada filminden Taksim Meydan ekil 3.2. Meyhanecinin Kz filminden tarihi kent dokusu ekil 3.3. Altn Kafes filminden tarihi kent dokusu ekil 3.4. Kanun Namna filminden tramvaylar ve sokak dokusu ekil 3.5. Üç Arkada filminden Galata Köprüsü ekil 3.6. Katil filminden Haydarpaa Gar ekil 3.7. Son Kular filminden Boaz fonu ekil 3.8. Diyet filminden gecekondu ina edilecek kent çeperleri ekil 3.9. Vesikal Yarim filminden Beyolu nun modern apartman dokusu ekil Son Kular filminden Ataköy toplu konutlar ekil Gurbet Kular filminden otobüs tamacl ekil A Ay filminden Beyolu nda Avrupa Pasaj ekil Hanm filminden Emirgan da bahçe içinde ahap kök vi

7 ÖZET: STANBUL UN DÖNEMNDEK TÜRK SNEMASINDAK TEMSL KENTSEL GELMNN Bu tez çalmasyla hedeflenen, sinema ile kentbiliminin, genellikle sinematelevizyon ve iletiim formasyonlu çeitli aratrmaclar tarafndan yaplm olan sosyal incelemelerinin yansra mekansal bir incelemeyle aralarndaki ilikinin tanmlanmas, bu iliki yardmyla özellikle 20. yüzyln ikinci yarsnda göç sebebiyle ar nüfus art yaam olan stanbul un aras geliim döneminin Türk sinemas yardmyla üç ayr dönem halinde analiz edilerek mekansal ve kent kimliksel açdan irdelenmesidir. Bu balamda tezin öncelikli amac, bir kent plancs ve tasarmcs gözüyle Türk sinemasnn stanbul u mekansal balamda nasl temsil ettiinin incelenmesi ve deerlendirilmesidir. Bu noktada mekann farkl temsil nitelikleri ortaya çkacaktr: Fiziksel, sosyo-ekonomik ve kültürel anlamda mekan tanmlar yaplacaktr. Hedef, kentin kolektif bir sanat formu olan sinemada kimliini hangi öeler yardmyla ve nasl yanstmakta olduunu gözlemlemek ve yorumlamaktr. Bu amaçla kurulan varsaym, yllar arasnda stanbul u arka plannda kullanan Türk filmlerinin, kentin içinde bulunduu dönemin mekansal geliim eilimlerini, kentin sosyo-ekonomik durumunu ve kentsel kimliini temsil ettiklerini kantlamay öngörmütür. Varsaymn kantlanmas için dönemi üç ana dönem olarak snflandrlm ve bu dönemlerde stanbul u en iyi temsil eden Türk filmleri, kaynaklar ve kaynak kiilerin yardmlaryla seçilmitir. Filmler izlenirken ilevlerine ve simgeselliklerine göre iki ayr mekan listesi çkarlm ve ilevlerine göre snflandrlan mekanlar ana ve yan mekan olmak üzere ayrlmtr. Daha sonra dönem boyunca kullanlan mekanlarn saysal kullanm oranlar hesaplanmtr. Bu ekilde dönem boyunca hangi mekanlarn ne ekilde kullanldklar sonucuna ulalm, sonuçlar stanbul un içinde bulunduu dönemdeki kentsel geliimi ile çaktrlmtr. Bu ekilde, stanbul u arka plannda kullanan Türk filmlerinin, kentin içinde bulunduu dönemi fiziksel, sosyal ve kültürel olmak üzere tüm özellikleriyle temsil ettii varsaym dorulanmtr. vii

8 SUMMARY: THE REPRESENTATION OF THE URBAN DEVELOPMENT OF ISTANBUL BETWEEN 1950 AND 1990 ON TURKISH CINEMA The purpose of the study is to describe the relationship between the cinema and the city with a spatial point of view besides the social approaches, to analyze the urban development of Istanbul between 1950 and 1990 which experienced a huge migration wave in the second half of 20th century with the help of Turkish cinema and to evaluate the representation of Istanbul in Turkish cinema by an urban planner and designer s point of view. In this case, the different representation features of the space like physical, socio-economical and cultural, comes in mind. The main aim is to explain how and with which elements the city represents itself on cinema which is a collective form of art. So, the hypothesis is defined as; the films which use Istanbul as a background represents the urban development of the city in the current period. To prove the hypothesis, three periods between 1950 and 1990 are defined and the films which represent Istanbul in these periods were chosen by the help of the feedbacks taken from the sources and source persons. Two space lists were prepared while watching the films, one considering the spaces according to function and the other considering the spaces according to symbolization of the city. The lists, then, were used to prepare the percentage ratios of the space usages in the periods. The results of the periods were correlated to the urban development process of Istanbul in that period. Finally, the analyses helped to prove the hypothesis of the films using Istanbul as a background, represent the urban development of the city in physical, social and cultural ways. viii

9 1. GR 1.1. Çalmann Amaç ve Hedefleri Kolektif bir sanat kolu olan sinema, kentle bu özellii sebebiyle yakn iliki içerisindedir. Sinema ve kentin öncelikli ortak kriterleri, zaman ve mekan algs olarak nitelendirilebilir. Sinemada, zaman ve mekan snrlandrlmtr; kent ise zamana ve mekana göre tanmlanan, ekillenen ve alglanan özelliklere sahip bir organizmadr. #çinde hareket ettii ve kendisini ifade ettii mekan yaratan insann kendisidir. Mekanlar doarlar ve ölürler. Toplumlar gibi yaamlar ve tarihleri vardr (Heath, 1986). Bu tanmlarn odanda, insan etmeni yer almaktadr. Sinema da, kent de bireysel ve(ya) kolektif alglamalara dayanmaktadr. Bu tezle hedeflenen, sinema ile kentbiliminin, genellikle sinema-televizyon ve iletiim formasyonlu çeitli aratrmaclar tarafndan yaplm olan sosyal incelemelerinin yansra mekansal bir incelemeyle aralarndaki ilikinin tanmlanmas, bu iliki yardmyla özellikle 20. yüzyln ikinci yarsnda göç sebebiyle ar nüfus art yaam olan #stanbul un aras geliim döneminin Türk sinemas yardmyla üç ayr dönem halinde analiz edilerek mekansal ve kent kimliksel açdan irdelenmesidir. Bu balamda tezin öncelikli amac, bir kent plancs ve tasarmcs gözüyle Türk sinemasnn #stanbul u mekansal balamda nasl temsil ettiinin incelenmesi ve deerlendirilmesidir. Bu noktada mekann farkl temsil nitelikleri ortaya çkacaktr: Fiziksel, sosyo-ekonomik ve kültürel anlamda mekan tanmlar yaplacaktr. Hedef, kentin kolektif bir sanat formu olan sinemada kimliini hangi öeler yardmyla ve nasl yanstmakta olduunu gözlemlemek ve yorumlamaktr Varsaymlar Kenti arka plannda kullanan filmler, bu kentin mekansal balamda temsil edilen sosyo-kültürel ve fiziksel kimlii ile bu kimliin geliim ve deiimini yanstr. 1

10 yllar arasnda arka plan olarak #stanbul u kullanan Türk filmleri, #stanbul un içinde bulunduu dönemin mekansal geliim eilimlerini, kentin sosyoekonomik durumunu ve kentsel kimliini temsil ederler. Bu temsilde rol oynayan öncelikli unsurlar iç göçle beraber yaanan nüfus art, buna bal olarak ortaya çkan fiziksel büyüme, yaplam ve beeri çevrede yaanan sosyo-kültürel ve fiziksel deiimler ile simgesel yaplardr Çalmann Yöntemi Tez çalmas kapsamnda sinemann tarihi ve sinema ile kent arasndaki ilikiler alannda yaplan kaynak taramalar ve kaynak kiilerle yaplan görümelerin nda sinemann tarihsel olarak geliim gösterdii ve #stanbul un fiziksel, sosyoekonomik, ve sosyo-kültürel dönüümler geçirdii dönemler belirlenmitir. Bu dönemler belirlenirken kaynak okumalarnn yannda, çeitli sinema tarihçileri, eletirmenleri, akademisyenler ve yönetmenlerle yaplan görümelere dayanlmtr. Kiisel görümeler, konu ile ilgili kaynaklarn kstll nedeniyle tercih edilen bir yöntem olmutur. Tez çalmas kapsamnda 18 kiiden oluan bir görüme listesi yaplmtr. Bunun yansra, görüülen kiilerin yeni isimler önermesi, listeyi deitirip gelitirmitir. Bu görüme listesini sinema tarihçileri, bu dönemlerde yaptklar filmlerde #stanbul u kullanm olan yönetmenler, akademisyenler ve eletirmenler oluturmutur. Ancak, listedeki herkesle görümek mümkün olmamtr. Kendilerine ulalamayanlar ya da görümeyi gerekli görmeyenler çounluktadr. Dier nedenler ise çeitli salk sorunlardr. Bu kiiler arasnda Atilla DORSAY, Atf YILMAZ, Lütfi Ö. AKAD, Agâh ÖZGÜÇ, Ertem GÖREÇ, Memduh ÜN ve Fatih ÖZGÜVEN bulunmaktadr. Sonuç olarak çalma kapsamnda görüülen yönetmenler Halit REF#G, Ersin PERTAN; sinema tarihçileri Giovanni SCOGNAMILLO, Burçak EVREN; sanat yönetmeni (ve Ersin PERTAN n ei) Annie PERTAN; iletiim kurulan sinema eletirmenleri Alin TAJÇ#YAN, Yeim TABAK ve akademisyenler Sami JEKEROGLU ile Tümay ARSLAN dr. Ayrca Behiç AK la, konu hakknda yönlendirmelerle ilgili bir görüme yaplmtr. Ardndan bu dönemlerde #stanbul u en iyi temsil eden filmlerin listesi, kaynaklardan alnan bilgilerin yansra yine yönetmenler, sinema tarihçileri, eletirmenler ve akademisyenlerin, dönemleri içerisinde #stanbul u en iyi tanmladklarn düündükleri film önerileri dorultusunda çkarlmtr. Bu önerilere göre toplam olarak 27 adet film seçilmitir. Bunlarn 7 si aras döneme, 14 ü aras döneme ve 6 s aras döneme aittir. Film saylar dönemler baznda eit tutulmaya çallm olmasna karn, aras dönemin sinemann altn 2

11 yllar olmas sebebiyle, bu dönemi temsil eden film says dier dönemlere göre daha fazladr döneminde çekilmi olan filmlere eriim skntlar yaanmtr döneminde ise sinemadaki bireyseller akm, d mekan kullanmn oldukça azaltmtr. Takip eden film listesi çizelgesi, dönemlere göre ayrlmtr ve sa sütunda filmi öneren kaynak kii yer almaktadr: Tablo 1.1. Dönemlere Göre Seçilen Film Listesi No Film Ad Yl Yönetmen Öneren Kii ya da Kaynak 1 Kanun Namna 1952 Lütfi Ö. Akad Tüm kaynaklar ve kiiler 2 Katil 1953 Lütfi Ö. Akad Refi 3 Hçkrk 1953 Atf Ylmaz Özgüç 4 Meyhanecinin Kz 1958 Lütfi Ö. Akad Algan 5 Üç Arkada 1958 Memduh Ün Taçiyan, Pertan, Abac 6 Altn Kafes 1958 Osman F. Seden 7 Krk Plak 1959 Osman F. Seden 8 Otobüs Yolcular 1961 Ertem Göreç Scognamillo, Pertan, Evren 9 Gurbet Kular 1962 Halit Refi Taçiyan, Refi, Scognamillo, 10 Ac Hayat 1963 Metin Erksan Taçiyan, Pertan, Abac 11 Karanlkta Uyananlar 1964 Ertem Göreç Taçiyan, Öztürk 12 Son Kular 1965 Erdoan Tokatl Scognamillo, Abac, Özgüç 13 Bitmeyen Yol 1965 Duygu Sarolu Ak, Taçiyan, Scognamillo, Özgüç 14 Ah! Güzel #stanbul 1966 Atf Ylmaz Taçiyan, Scognamillo, Öztürk 15 Vesikal Yarim 1968 Lütfi Ö. Akad 16 Seninle Ölmek #stiyorum 1969 Lütfi Ö. Akad Pertan, Öztürk, Algan 17 Gelinlik Kzlar 1972 Atf Ylmaz Pertan 18 GÖÇ ÜÇLEMES# 1 - Gelin 1973 Lütfi Ö. Akad 19 GÖÇ ÜÇLEMES# 2 - Düün 1973 Lütfi Ö. Akad Refi, Öztürk, Algan, Özgüç 20 GÖÇ ÜÇLEMES# 3 - Diyet 1974 Lütfi Ö. Akad 21 Arkada 1974 Ylmaz Güney 22 At 1981 Ali Özgentürk Ak, Evren, Öztürk 23 Asiye Nasl Kurtulur? 1986 Atf Ylmaz 24 Hayallerim, Akm ve Sen 1987 Atf Ylmaz Scognamillo, Ak 25 Hanm 1988 Halit Refi Refi, Scognamillo 26 A Ay 1988 Reha Erdem Taçiyan 27 Souktu ve Yamur Çiseliyordu 1990 Engin Ayça Listeleri oluturulan filmlerin -birkaç hariç- dijital ortamda kopyas bulunmamaktadr. Bu sebeple filmler, Mimar Sinan Üniversitesi Sinema TV Merkezi Kütüphanesi nde, Boaziçi Üniversitesi Mithat Alam Film Merkezi nde ve Bilgi Üniversitesi nde VHS formatnda temin edilerek izlenmitir. Filmler izlenirken dikkate alnan etmenlerden en önemlisi, #stanbul un filme özgün etkileridir. Bu tanmla kastedilen, öykünün yalnzca #stanbul da geçebilecek, dier kentlerde geçemeyecek ya da o kentlere uyarlanamayacak ksmlarnn dikkate alnm olmasdr. 3

12 Filmlerin analizinde farkl birkaç yöntem kullanlmtr: Birinci analizde filmde kullanlan tüm d ve iç- mekanlarn ilevlerine göre listesi çkarlmtr. #kinci analizde filmde kullanlan mekanlar, ana mekanlar ve yan mekanlar olarak ayrlmtr. Bu ayrm yaplrken, filmin olay kurgusunda bahsi geçen mekanda gerçekleen önemli gelimeler, bu mekann filmdeki kullanm süreleri ve younluklar dikkate alnmtr. Üçüncü analizde ise filmde kullanlan #stanbul daki simgesel d mekanlar saptanmtr. Bu analiz sayesinde kentin geliimine dair çok daha somut veriler elde etmek mümkün olmaktadr. Filmin izlenmesi srasnda d mekan kullanmlar mümkün olduunca dijital ortamda resim formatnda elde edilmeye çallmtr. VHS formatnda izlenen filmlerin görüntü kaliteleri dikkate alndnda bu seçenek oldukça zor koullarda gerçekletirilmitir. Üçüncü analizin sonunda ise filmde kullanlan d mekanlarn ölçeksel ayrmlar yaplmtr (ör. kent-mahalle-sokak vb.). Bu analizlerin yansra kentin içinde bulunduu dönemsel fiziksel, sosyo-ekonomik ve sosyal veriler dikkate alnarak filmde kentin kullanmna dair ksa notlar alnmtr. Gereken yerlerde kahramanlar arasnda geçen diyaloglardan kent hakknda çkarmlar yaplmtr. Bu analizlerin ardndan, dönemleri temsil eden filmlerin bütünü incelenerek dönemsel sonuçlara ulalmaya ve genel deerlendirmelere varlmaya çallmtr. Bu çalma srasnda #stanbul un içinde bulunduu döneme ait fiziksel geliimi dikkate alnmtr. Ayrca sosyal doku da filmin barol oyuncularnn temsil ettii kahramanlar araclyla tanmlanmaya çallmtr. Bu çalma ertesinde ise varsaymlarn doruluu snanmtr. Filmler, belirtilen incelemelerin yaplmas için en az bir kez izlenmitir. #stanbul un geliimi ile sinema filmlerinin seçimi kriterleri arasnda önemli balantlar kurulmutur. #stanbul un geliimi ve Türk sinemasndaki temsilinin incelenmesi amacyla üç farkl dönem ele alnmtr. Bu dönemlerin seçim kriterleri u ekilde deerlendirilmitir: aras dönem gerek sinemann, gerek #stanbul un geliimi açsndan önemli bir on yllk dönemdir. Kamera ilk kez 1952 ylnda çekilen Kanun Namna filmi ile setlerden sokaa çkmtr (Evren, 2006; Kanbur, 2005; Refi, 2005; Scognamillo, 1990; Pertan, 2006). Bu dönemde Türk sinemas ilk defa kendi izleyicisini oluturmu ve kendine halk arasnda önemli bir yer edinmitir. Bu döneme dek genellikle Muhsin ERTUGRUL tarafndan icra edilen sinema, 1950 lerin bandan itibaren yeni yönetmenlerle tanmtr. Bu yönetmenler 4

13 tarafndan #stanbul un fon olarak kullanld filmler yaplmaya balanmtr. Ayn zamanda, #stanbul da bu dönemde önemli bir deiim sürecine girmitir. Kentleme ve sanayileme hareketlerinin artmasyla tetiklenen tarmda makineleme, köyden kente göçü artrm; özellikle sosyal ve fiziksel açdan kentte deiim süreci balamtr. Bu on yllk dönem, sinemada bir geliim dönemini oluturduundan ötürü tez çalmas genelinde Geliim Dönemi olarak belirtilecektir. Bu dönemin arkasndan aras dönem gelmektedir. Bu dönem, büyük oranda sosyal geliimlerin yaand bir dönemdir Anayasas ile gelen özgürlük, sinemada da kendini göstermitir. Artk daha sosyal ve daha gerçekçi filmler çekilmeye balamtr. Bunun yansra Türkiye geneline elektriin yaylmas ile sinema, ülke genelinde hzla yaylmtr (Refi, 2005). Bu sayede çekilen film says büyük oranda art göstermi; sinema endüstrisinde ksa sürede önemli ilerlemeler olmutur ve altn yllar yaanmtr. #stanbul ise bu dönemde farkl plan kararlar ve geliimler yaamaktadr. Bir önceki dönemde balayan ar göç sonucunda, kentin nüfusu oldukça artm ve kent artk bir metropol olma yoluna girmitir. Bir önceki dönemde kente göç eden kesim, bir yabancdan çok kentin bir parças olmu ve kendine ait kent mekanlar yaratmtr. Sinemadaki altn yllar açsndan bu dönem bir Olgunluk Dönemi olarak nitelendirilecektir. Arkasndan yllar arasnda sinema endüstrisinde yaanan porno film dalgas gelmektedir. #stanbul için 1980 öncesi olmasyla geliim açsndan önem tayan bu be yl, tez kapsamnda dikkate alnmamaktadr. Bunun nedeni ise bu dönemde çekilen ve #stanbul u konu alan birkaç Türk filminin #stanbul kent mekannn geliimi ile ilgili yeterli bilgi veremeyiidir. Son olarak incelenecek olan döneminde sinema dili bireysellemitir. Artk öyküler daha çok marjinal kesim ve onlarn yaamlar çevresinde dönmektedir. #stanbul da ise ikinci bir göç dalgas yaanmaktadr. Artk aileden #stanbullu olanlar kentin aznln oluturmaktadr. Kalanlarda ise sinema filmlerinden gözlenen bir eskiye özlem ve arabeskleme karsnda direnme görülmektedir. Geri kalan kesimler, kendilerine ait mekanlar oluturmaktadr. Gerek kent çeperlerinde, gerekse kent merkezindeki çöküntü bölgelerinde yaayan bu öteki kesim, sinemada da kentte de artk görülebilir hale gelmitir. Sinemadaki bireysellemeden hareketle bu dönem tez genelinde Bireyseller Dönemi olarak nitelendirilecektir. 5

14 1.4. Çalmann Kapsam ve Snrlar Çallan tez kapsamnda Türk sinemasnda #stanbul un temsili, , ve aras olmak üzere üç farkl dönemde incelenecektir. Bu dönemlerde #stanbul un fiziksel ve sosyal geliim süreci film anlatmlar ve dönemsel yansmalar ile irdelenecektir. Ayrca dönemler kendi aralarnda karlatrlacaktr. Son bölümde ise genel bir deerlendirme yaplacaktr öncesinin tez kapsamnda incelenmeyiinin çeitli nedenleri bulunmaktadr öncesinde Türk sinemas henüz emekleme çandadr. Bu dönemde Türk sinemas, genellikle Muhsin ERTUGRUL tarafndan ortaya konulmu (Scognamillo, 1990; Özgüç, 2005; Refi, 2005); filmler genellikle setlerde ve kapal alanlarda çekilmitir. Kamerann sokaa ilk çk 1952 ylnda Lütfi Ö. AKAD n Kanun Namna adl filmi ile gerçeklemitir (Evren, 2006; Kanbur, 2005; Refi, 2005; Scognamillo, 1990). Ayrca 1950 öncesinde çekilmi olan ve #stanbul u arka plannda kullanan sayl filme erime zorluklar yaanmaktadr. Bu sebeplerden ötürü, tez kapsamnda 1950 ylndan itibaren #stanbul un Türk sinemasndaki temsili ilenmektedir. Bir dier dönem snr olan 1990 dan sonra ise sinema tarihi kaynaklarnda, çekilen film saylarnn oldukça dütüü belirtilmektedir. Dolaysyla 1990 l yllarn son dönemine dek #stanbul u analiz edilecek oranda temsil eden film says oldukça azalmtr. Bu sebeple 1990 sonras tez kapsamnda dikkate alnmamtr. 6

15 2. KENT VE SNEMA LKS Filmler, içinde üretim yaplan toplumun kültürel, siyasal ve tarihsel özelliklerini barndran bir temsiller dünyas sunarlar. (...) Sinema, bir toplumu anlamada önemli veriler sunan bir kültürel üretim alandr (Krel, 2004, Kültürel Üretim Alanlar içinde). Buna göre sinema, bir toplumun genel yaam biçimini yanstan en gerçekçi ve önemli sanat biçimidir. Bir sinema filminin yardmyla bir toplum hakknda bilgi sahibi olunabilmektedir. Sinema, André BAZIN in deindii gibi dünyaya açlan bir pencere dir (aktaran Öztürk, 2002). Takip eden balklarda sinemann tarihsel geliimine deinilecek; ardndan sinema ve kent ilikileri gözden geçirilerek çeitli örnekler yardmyla bu ilikiler deerlendirilecektir Sinemann Ksa Tarihi Bu bölümde sinemann dünyadaki ve Türkiye deki geliimi ksaca incelenecektir Dünyada Sinemann Geliimi Sinema sözcüünün kökeni Eski Yunanca da hareketli anlamna gelen kinema sözcüüne dayanmaktadr (Erksan dan aktaran Jenyapl, 1998). Sanayi Devrimi ile birlikte insanlarn kültür ve yaam tarzlarnn deimesinin yansra sinema kavram da insan hayatna girmitir. Bu balamda kent ve sinemann ikisinin de kökeni ve atas Sanayi Devrimi olmutur denilebilir. Fin-de-siécle in ürünlerinden biri olan sinema, Eyfel Kulesi, otomobil, uçak, telgraf gbi objelerle aa yukar e zamanl olarak dodu ve bu feti-objelerle birlikte burjuva toplumunun zaferi olarak görüldü (Öztürk, 2002). Sinematografn ilk gösterimi, 28 Aralk 1895 tarihinde August ve Louis Lumière tarafndan Paris Capucines Bulvar ndaki Grand Café nin Indien Salonu nda Kendini Sulayan Bahçvan (L arroseur arrosé) görüntüsü ile gerçeklemitir (Nowell-Smith, 2003; Scognamillo, 1990; Refi, 2005; Rhode, 1976; Jenyapl, 1998; Özön, 1985; Öztürk, 2002). Sinematografn ticari herhangi bir baars olamayacan düünen Lumière Kardeler in aksine tiyatrolar aras rekabetten ötürü Méliès, tiyatrosunda 7

16 sinematograf kullanmaya balamtr (Nowell-Smith, 2003; Jenyapl, 1998) ylnda çektii Aya Seyahat adl filmle Méliès, ilk bilimkurgu filminin yönetmeni olmutur (Nowell-Smith, 2003; Jenyapl, 1998; Özön, 1985; Rhode, 1976). Lumière Kardeler, film kamerasn teknik ve eksiksiz olarak gerçekliin yeniden canlandrlmasnn bir arac olarak kullanrlarken, Méliès, (...) realiteyi yeniden kaydetmeye deil, fantastik olan yaratmaya giriti (Öztürk, 2002). Ancak ne Lumière Kardeler, ne de Méliès, sinemann gelecei olan bir endüstri olabileceine inanmamtr. Buna ilk inanan Fransz Charles Pathé, Paris te 1898 ylnda ilk sinema yapmevini kuran kii olmutur. Méliès, filmleri satarken, Pathé onlar kiralama yolunu benimsemitir. Gezici ve panayr sinemalar da Pathé sayesinde gelierek sinemann geni halk kitlelerine ulamasn salamtr (Özön, 1985). Ardndan sinema, Avrupa genelinde gelimeye ve yaylmaya balamtr ylnda Fransa da ilk uzun metrajl film çekme denemeleri balamtr (Jenyapl, 1998). Bu dönemde ABD ye giden ilk uzun metrajl film, Avrupa da yaplm olan Kraliçe Elizabeth olmutur. Özellikle 1908 den itibaren #talya nn gelien sinema endüstrisi, Avrupa genelinde egemenlik kurmaya balamtr (Nowell-Smith, 2003). 1. Dünya Sava öncesinde sinema endüstrisi, Avrupa da gerilemeye balamtr. Bunun üzerine ABD, sinema alannda ilerlemeye balamtr. Avrupa da sinema endüstrisine genellikle tiyatrocular ilgi gösterirken, ABD de genellikle iadamlar ve giriimciler sinemaya ilgi göstermitir. Bu dönemde Hollywood banliyöleri, film çekmek açsndan elverili koullara sahip olmas nedeniyle tercih edilmitir. Hollywood da ilk çekilen ABD filmi ise The Old California (1910) olmutur (Jenyapl, 1998). Tarihsel olarak bakldnda, Avrupa ülkelerindeki film üretimi 1.Dünya Sava srasnda durunca Amerikan filmleri boluu doldururlar ylyla birlikte dünyada gösterilen bir çok filmin Hollywood yapm olduu görülmektedir (Krel, 2004, Kültürel Üretim Alanlar içinde). Bu dönemde Hollywood sinemasnda yldz sistemi balam ve daha sonradan tüm dünyaya yaylmtr. Bu sisteme göre yldzlar tek tek filmlerle deil, prodüksiyon firmalaryla çalmaktadr (Nowell- Smith, 2003). Sava ertesinde Hollywood sinemasyla rekabet amacyla Avrupa sinemasnda baz gelimeler yaanmtr. Ardndan 1927 de, ban Almanya ve Sovyetler Birlii nin çektii baz ülkeler, kendi sinemalarna çeitli tevikler verme yoluna gitmitir (Jenyapl, 1998). 8

17 1920 lerde modernizm, özellikle Avrupa sinemasnda kendini göstermeye balamtr. Yine Sovyetler Birlii ve Almanya, bu anlamda ön plana çkan ülkeler olmutur. Sovyetler Birlii nin bu döneme damgasn vurmu modernist yönetmeni Dziga Vertov, sinemay aadaki gibi tanmlamtr: Ben mekanik bir gözüm. Ben, yani makine, size dünyay sadece benim görebildi,im gibi gösteriyorum. Bugünden itibaren ve bütün gelecekler de kendimi insani hareketsizlikten kurtaryorum. Ben kesintisiz hareket halindeyim. Nesnelere yaknla/yor ve onlardan uzakla/yorum, altlarnda sürünüyor, onlara trmanyorum, dörtnala ko/an bir atn a,znn yannda hareket ediyorum, kendimi srtüstü yere atyorum, uçaklarla birlikte havalanyorum, yükselen ve dü/en bedenlerle birlikte yükselip dü/üyorum (Vertov un filmcinin silahlanm gözü nden aktaran Öztürk, 2002)... 6 Ekim 1927 de Hollywood tarafndan ilk sesli film olan Caz 1arkcs nn galas gerçekletirilmitir. Filmin prodüktörlüünü Warner Bros. yapmtr. Baz sahnelerin renklendirilmesi tekniiyle gerçekletirilen ilk renkli sahneler ise 1929 ylnda yine Hollywood tarafndan çekilen Broadway Melodisi ve Çöl 1arks gibi baz müzikallerde kullanlmtr (Nowell-Smith, 2003; Rhode, 1976). Sinemann evrimi, kendi özünün fethi ve yenilii montajla, hareketli kamerayla ve projeksiyondan ayrlan çekimin özgürlemesiyle gerçekleecekti. O zaman plan mekansal bir kategori olmaktan çkp zamansal bir kategoriye dönüecekti; ve kesit artk sabit deil hareketli bir kesit haline gelecekti (Deleuze, 1983) lar, 2. Dünya Sava öncesinde dünyada özellikle siyasi pek çok deiikliin gerçekletii dönemlerin balangc olmutur. Ayrca ABD de yaanan Büyük Buhran, sinema endüstrisinde gerilemelerin yaanmasna neden olmutur. Bu dönemde gerilemelerin yansra, faist yönetimlerin de etkisiyle sinemada sansür kavram güçlenmitir. Sansür, endüstriye önemli bir darbe vurmutur (Nowell- Smith, 2003; Jenyapl, 1998; Özön, 1985; Scognamillo, 1990; Rhode, 1976). 2. Dünya Sava ndan sonra Hollywood un sinema endüstrisini büyük oranda eline geçirmesiyle beraber, dünyada Amerikan Rüyas kavram ortaya çkm ve sinemayla birlikte kendini göstermeye balamtr. Ardndan televizyonun yaygnlamas, endüstriye yine bir darbe vurmutur lerde Avrupa ve ABD deki sinema salonlarnn yaklak %90 kapanmtr (Jenyapl, 1998) l yllarda kaybedilen izleyiciyi yeniden kazanmak amacyla sinema endüstrisinde pek çok yeni teknolojik gelime yaplmtr. Özellikle canlandrma (animasyon) sinemas ve üç boyutlu görüntüler bu teknolojik gelimeler arasnda saylmaktadr (Jenyapl, 1998; Rhode, 1976). 9

18 Bu yllardan sonra sinema endüstrisi eskisi kadar canl ve hareketli yllarna dönü yapamamtr lerde endüstri televizyon filmlerine yönelmitir. Hollywood un küresellemesinde ve dier ülke sinemalarn ve kültürlerini etkilemesinde etken olan bir baka oluum, seksenli yllardan doksanlara uzanarak kendine, kendi büyüklüünde bir baka pazar yaratan video endüstrisidir (Krel, 2004, Kültürel Üretim Alanlar içinde) lar ise sinemann toparlanma sürecine girdii yllar olmutur. Endüstriyi güçlendirecek ve eski günlerine dönmesini salayacak yeni yatrmlar ve giriimlerle sinema endüstrisi yeniden canlanmtr. Ayrca endüstriyi kökünden deitirecek teknolojik gelimeler yaanmtr. Bu sayede sinema, günümüze gelinceye dek eski ilgiyi görmeye balar (Jenyapl, 1998; Krel, 2004, Kültürel Üretim Alanlar içinde). Unutulmamas gereken en önemli nokta, sinemann da belirli bir üretim ve tüketim kitlesi olan bir endüstri olduudur. Bana yeni klieler üretin! Samuel GOLDWYN (MGM Prodüksiyonlar orta) Türkiye de Sinemann Geliimi Sinema, Avrupa daki geliiminin hemen arkasndan hzla #stanbul a gelmitir. Önceleri yalnzca #stanbul odakl olan sinema, özellikle yüzyln ikinci yarsndan itibaren Anadolu ya da yaylm ve Türkiye de önemli bir konuma ulamtr. #stanbul un Pera (Beyolu) semti, henüz varolmayan sinemay tanmadan önce, Diorama ya (1843), Cosmorama ya (1855), Diaphanorama ya (1855) ve benzer büyülü fener ve optik tiyatro gösterilerine tank olmutur (Özön, 1985). Daha sonra II. Abdülhamit in kz Aye Osmanolu, anlarnda bir Fransz tarafndan Yldz Saray na getirilen sinematograftan söz etmektedir. Bu tarih 1896 sonlar ya da 1897 balarna karlk gelmektedir (Scognamillo, 1990). Lumière Kardeler, 1896 ylnda birkaç kameraman yetitirip bu kameramanlar Avrupa nn çeitli kentlerini görüntülemeleri amacyla görevlendirmitir. Lumiére in görüntü yönetmeni Promio, bu ekilde #stanbul u, #zmir i, Türk piyadelerini, Boaziçi ni ve Haliç i görüntülemitir. Takip eden yllarda Promio yu bakalar da izlemitir (Refi, 2005). #stanbul daki ilk halk gösterimi, yllarnda Galatasaray daki Avrupa Pasaj içerisindeki Sponeck birahanesinin salonunda düzenlenmitir. Bu gösteri, sonradan Türk sinemasnn kuruluunda ismi skça duyulacak ve Romanya 10

19 doumlu bir Leh Yahudisi olan Sigmund Weinberg tarafndan gerçekletirilmitir. Weinberg in asl meslei fotorafçlktr. Sinema ile ilgilenmeden önce gramofon imalatçl yapan Fransz Pathé Kardeler irketinin temsilciliini de yapmtr (Scognamillo, 1990; Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde) de Cambon adnda bir Fransz, Varyete Tiyatrosu nda filmler göstermeye gelmitir. Bu olay, Weinberg le Cambon un halkn ilgisini kazanmak için sinema alannda sürekli kendilerini yenilemelerini salamtr. Weinberg; atakl ve sinemac kimliiyle bu rekabetten galip çkmtr (Scognamillo, 1990). Zamanla salon ve gösterim saylar artmtr. #lk sinema salonu, 1908 ylnda Weinberg tarafndan iletilmeye balanacak olan Tepeba ndaki Pathé Sinemas dr. Daha sonra sinema, #stanbul un dier semtleri (Kadköy, Vezneciler, Ortaköy, Büyük Ada...) ile #zmir, Selanik gibi dier kentlerde yaygnlamaya balamtr. Yalnzca Pera da sinema salonu says dokuzu bulmutur. Bu tarihlerde Weinberg, çeitli okullarda sinema gösterimlerine balamtr (Özön, 1985; Scognamillo, 1990). Türkiye de birçok kaynaa göre çekilen ilk sinema filmi, 1914 ylnda daha sonradan Türk sinemasnn geliimi sürecinde oldukça etkili olacak isimlerden biri olan Fuat Uzknay n çektii Ayestefanos taki Rus Abidesinin Ykl/ filmi olarak kabul edilmektedir. Ancak bu filmi günümüze dek izleyen olmamtr (Refi, 2005). Uzknay, #stanbul Sultanisi(#stanbul Lisesi) nde Dahiliye memuru olarak çalrken Weinberg le tanmtr. Baz farkl kaynaklara göre 1911 ylnda günümüzde Makedonya snrlar içerisinde bulunan Manastr kentindeki iki kardein Sultan Reat n kente giriini gösteren bir film çektii söz konusudur ve bu kaynaklara göre bu tarih Türk sinemasnn balangc olarak kabul edilmelidir. Ancak bu tarih ayn zamanda dier Balkan ülkeleri tarafndan da sahiplenilmektedir (Refi, 2004). Weinberg, 1915 ylnda Enver Paa nn emri ile kurulan Merkez Ordu Sinema Dairesi nin bana getirilir. Uzknay da onun yardmcs görevini üstlenir (Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde; Scognamillo, 1990, Özön, 1985). Ayn yl, bilinen ilk konulu Türk filmi, Weinberg in çekmeye balad Himmet A,a nn 9zdivac olmutur. Ayrca yine bu yllarda Weinberg Leblebici Horhor filmine de balam; ancak film sava nedeniyle Weinberg in görevinden alnmas ve Romanya ya dönmesi sebebiyle yarm kalmtr. Himmet A,a nn 9zdivac ise Uzknay tarafndan tamamlanmtr (Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde). 11

20 Bu isimler dnda 1920 lere kadar Sedat Simavi, Ahmet Fehim ve Jadi Karagözolu da çeitli film çekme denemelerinde bulunmutur. Tamamlanan ilk uzun metrajl filmler Pençe (1917) ve Casus (1917) da zaten Simavi nin yönetmi olduklardr (Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde). Ancak 1920 lerden 1938 e kadar sinemay tekelinde tutan tek isim Muhsin Erturul olmutur. Bu açdan sinemann geliiminde en önemli rolü oynam kabul edilen Erturul, kimilerine göre sinemay yönlendirdii ve genellikle Bat uyarlamalar yapt için hatal bulunmaktadr (Refi, 2004, 2005; Özön, 1985; Scognamillo, 1990; Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde) ylnda Almanya dan dönmesiyle beraber Erturul, ayn yl kurulan Kemal Film hesabna ilk filmlerini çekmeye balar. Ertesi yl ilk Türk kadn oyuncusu Bedia Muvahhit in rol ald ve bir Halide Edip Advar uyarlamas olan Ate/ten Gömlek, Türk sinemasnda özellikle gerçeklerle yüz yüze gelen yaklamyla olay yaratmtr. Daha sonra çekilen Sözde Kzlar ile tamamlanan Leblebici Horhor gibi birkaç film iyi i yapmaynca Kemal Film den ayrlan Muhsin Erturul, #pek Film e geçer. Ayn yllarda Erturul un Rusya, #sveç gibi baka ülkelerde de film çekme denemeleri olmutur (Scognamillo, 1990). #lk sesli Türk filmi, Msr ve Yunanistan la ortak gerçekletirilen ve yine Erturul un yönettii 9stanbul Sokaklarnda, 1931 ylnda Pera daki Melek ve Elhamra Sinemalarnda gösterime girmitir. Bir Millet Uyanyor (1932) ve Milyon Avclar (1934) da Erturul un bu dönemde çektii dier baarl örneklerdendir (Scognamillo, 1990; Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde). Ayrca 1930 lu yllarda filmlerine devam eden Erturul, senarist olarak Mümtaz Osman ismini kullanan Nazm Hikmet le de çalmtr. Hikmet bu dönemde çeitli filmleri (Güne/e Do,ru, 1937) yönetmitir. Bu yllarda Erturul filmlerinde çeitli konular ilemeye gayret etmekle beraber mevcut teatral anlay aamamtr. Örnein Aynaroz Kads (1939) Türk tiyatrosundan uyarlanm bir komedidir ve yine ayn oyuncular filmde rol almaktadr; ancak istenilen baary yakalayamamtr. Ertesi yl çekilen 1ehvet Kurban (Oynayanlar: Cahide Sonku, Muhsin Erturul; 1940) dürüst bir aile reisinin tesadüfen tant bir kadna duyduu zaaf sonucu bir daha evine ve toplum içine dönemeyiini anlatmaktadr (Scognamillo, 1990) l yllarn banda Erturul, yine ayn anlayla film çekmeye devam eder (Yahya Kartal, 1945; Kzlrmak-Karakoyun, 1947). Bu kez Halk Film le çalmaktadr. Erturul un artk son dönemleridir. Daha sonra 1953 ylnda Muhsin 12

21 Erturul, sinemadan çekilmesine neden olacak ilk renkli filmi olan Halc Kz çekmitir. Bu film, baz yorumlara göre eskimi bir yönetmenin çada sinema anlatmna uymayan bir örnei oluturur. Erturul bunun üzerine sinemadan çekilir. Erman Jener e göre; Muhsin Erturul, sinemay hiç ama hiç ciddiye almamtr; onu hep bir ayak ii, çok çok bir panayr elencesi olarak görmütür (aktaran Scognamillo, 1990). Yine de bu tek adam döneminde, Muhsin Erturul un hem Batya yaklamaya çalan, hem de bir yandan kendi kültürümüzü ileyen filmleriyle nihayetinde ciddi bir sinema endüstrisine dayanan sinema ürünleri vermesi beklenmemelidir (Scognamillo, 1990). Erturul son dönemlerini yaarken Türk sinemas da bir geçi dönemi ne girmi bulunmaktadr (Özön, 1985). Dönemin balangc Msr dan gelen ve Msr n ünlü iki oyuncusu Abdülvahap ile Ümmü Gülsüm ün rol ald A/kn Gözya/lar adl film olmutur. Bu filmin Türkiye de gördüü ilgi sonucunda hiç büyük bütçeler de olmadan ilgi gören bir filmin çekilebilecei ispat edilmitir (Refi, 2005). Bu onylda Hayri Egeli, Jadan Kamil, Baha Gelenbevi, Faruk Kenç, Aydn Arakon, Turgut Demira, Jakir Srmal gibi yeni yönetmenlerin giriimleri olsa bile özellikle 1940 l yllarn ilk yarsnda Msr dan gelen film says Türk yapmlarnn saysndan daha fazla olmutur. Yine de yapmevi says yerli yapmlara konulan vergi oranlarnn düürülmesiyle hzla artma eilimi göstermitir. Ayrca 1948 ylnda Yerli Film Yapanlar Cemiyeti, bir yerli film yarmas düzenlemitir. Sinema gitgide önem kazanmakta; yerli yapmlar artmaktadr li yllar, sinemann artk kalknma dönemi, sinemaclar dönemi olarak adlandrlmaktadr. Türk sinemasna gelecek vaad eden yeni yönetmenler ve yeni filmler çekilmektedir: Vurun Kahpeye (Lütfi Ö. Akad, 1949), Yüzba/ Tahsin (Orhon Arburnu, 1951), Vatan 9çin (Aydn Arakon, 1951), Efelerin Efesi (Jakir Srmal, 1953) bunlardan bazlardr. Ayrca yine ayn dönemde Atf Ylmaz Batbeki, Metin Erksan, Osman F. Seden gibi yönetmenler ilk örneklerini vermitir. Bu dönemin yönetmenleri, melodramlar, köy destanlar ve özellikle kent filmleri gibi Türk film türlerinin ortaya çkna nezaret etmilerdir (Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde). Bu dönemde genellikle yabanc yapmlardan uyarlanan pek çok fantastik deneme de yaplmtr. Yönetmenler arasnda öne çkan ilk isim kukusuz Lütfi Ö. Akad olmutur. Akad n filmi Kanun Namna da kullanlan sinema dili o güne kadar yaplanlardan tamamen 13

22 farkl ve etkilidir. Gerçeklik duygusu kuvvetlidir; doal ortamlar kullanlmtr ve kent yaantsndan görüntüler barndrmaktadr. Ayrca filmin oyuncusu Ayhan Ik oldukça inandrcdr. Bu sayede ilk sinema yldzmz Ayhan Ik olmutur. #lk olarak bu filmde ele alnmam olsa da bu filmle ayrca ak ve namus kavramlar da önem kazanr. Zaten daha sonralar filmlerdeki temel konu, ak ve namus olur. Ayrca bir dier önemli nokta da bu filmde de kullanlm olan ve sonradan bolca kullanlan alaturka-alafranga kartldr (Refi, 2005). Akad n filmlerinde özellikle mekan kurgular dikkat çekmektedir: Gitgide çevre önem kazanmaktadr; salt olay resimlendirmek, bir fon, bir manzara olmak için deil... Çevre, olayla bir uyum salyor ve bu uyum, hiç kukusuz dekorun getiremeyecei bir gerçek duygusunu getiriyor; Akad, Kanun Namna da (1952) büyük kenti kullanyor, öyküsüne katarak. Öyle ki kent olmasa; yollar, kenar mahalle, tamirci dükkanlar olmasa; onlarn yerine en uygun dekor bile kurulsa olay ayn canll kazanamaz (Scognamillo, 1990). Bunun dnda Öldüren 1ehir (1954) filmi ile Akad kent kullanmnda iirsel bir gerçekçilik yaratmtr: Öldüren 1ehir, Haliç in fakir bir semtinde balyor, Beyolu nun kl caddelerinde devam edip bir kenar mahallede sonuçlanyor. 18 yanda bir kz var (Belgin Doruk), babas dürüst fakat içkiye dükün bir kaptan, annesi çaçaron bir mahalle kars. Kzn nianls ise (Ayhan Ik) bir atölyede ustabadr. Haliç in üzerinde her gece Beyolu nun prl prl klar yanyor; saf genç kz çeken, dülerine giren klardan bunlar. (...) (Scognamillo, 1990) Akad dan önce 1951 ylnda Kani Kpçak yönettii 9stanbul Kan A,larken adl filmle #stanbul u 1919 ylnda, Dolapdere deki meyhaneleri, Bülbül deresi, Tatavla s, karnaval elenceleri, Rum çeteleri ve yosmalar ile tasvir etmektedir (Scognamillo, 1990). Yine #stanbul, ön planda olan olaylara baarl bir fon oluturmaktadr. Atf Ylmaz Batbeki bu dönemde popüler filmleri uyarlayarak naif melodramlar ve komediler yöneterek ie balam (Gelinin Murad, 1957); ayrca Türk folklörünün öelerini de baarl bir biçimde kullanmtr (Alageyik, Karacao,lan n Kara Sevdas; 1959) (Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde). Memduh Ün, 1958 de Üç Arkada/ la yine çk yapan yönetmenlerdendir. Metin Erksan da 1953 ylnda yapt ve Ak Veysel in hayatn anlatan Karanlk Dünya ile büyük ilgi toplamtr. Yalnz bu dönemde sinemay etkileyen bir dier konu sansür olmutur da Cinecitta ya giden M.H. Egeli, dönüte #talyan Sansür Nizamnamesi ni beraberinde getirmitir. Yani sansür sistemi faist #talyan sisteminden gelmitir (Refi, 2005). Bu sansür sistemi nedeniyle 1953 te Metin Erksan n Karanlk Dünya s, köy hayatnn kötü gösterildii gerekçesiyle yasaklanm; iki yl sonra yaplan 14

23 deiikliklerle piyasaya sokulmu olsa da doal olarak gereken ilgiyi görememitir (Refi, 2005). Bu dönem ayrca Türk yldzlarnn ve yldz sisteminin ortaya çkmasnda etkili olmutur. Ayhan Ik, Belgin Doruk, Göksel Arsoy, Sezer Sezin ve Muhterem Nur dönemin en popüler isimleri arasndadr ler ve 1960 larn ilk yars, bir tarm toplumu olan Türkiye, sanayileme ve makinalama sürecine giriininin sanclarn çekmektedir. Bu konu Türk filmlerinde kendine büyük yer bulmutur (Refi, 2005). Planl bir elektrik datm, 1950 lerde balamtr. Sinema bu yllara kadar dar bir kesime hitap etmitir. Ancak artk elektrik giren yerleime sinema salonlar açlmaktadr. Dolaysyla izleyici çoalmakta ve sinema filmlerine olan talep artmaktadr (Refi, 2005). Sinema, büyük kent #stanbul dan syrlp Anadolu ya yaylmaya balamtr ve sonrasna baktmzda sinemann bu gibi sebepler sayesinde Türkiye de ciddi bir endüstri olma yoluna girdiini görürüz. Ayrca sinema filmleri oldukça çeitlenmeye balamtr. 27 Mays 1960 sonras ve 61 anayasas ile birlikte fikir hayatnda bireylerin önü açlmtr. Bu sayede en azndan bir süre için, Türk sinemasna yeni bir soluk, yeni bir umut gelmitir (Scognamillo, 1990). Ayrca 1960 larn genelinde de büyük siyasi ve toplumsal deiiklikler gerçeklemitir. Bu deiimler sinemada da yansmalarn bulmutur. Bu dönemde iki önemli ama ksa süren akm ortaya çkmtr: Metin Erksan ve dierlerinin balatt Toplumsal Gerçekçilik akm (Namus U,runa [1960], Seden, O.; Suçlu [1960] Ylmaz, A.; Ylanlarn Öcü [1962] ve Susuz Yaz [1963], Erksan, M.) ile Halit Refi ve dierlerinin oluturduu Ulusal Sinema Hareketi (Haremde Dört Kadn [1965], 1ehirdeki Yabanc [1962], Bir Türke Gönül Verdim [1969], Fatma Bac [1973], Refi, H.; Sevmek Zaman [1965], Erksan, M.; Hudutlarn Kanunu [1966], Kzlrmak Karakoyun [1967], Irmak [1972], Gelin [1967], Dü,ün [1974], Diyet [1975], Akad, L.; Kozano,lu [1967], Köro,lu [1968], Ylmaz, A.) (Kaplan, 2003). Ayrca Yücel Çakmakl ve arkadalar tarafndan da #slami düünceleri temel alan ve 1980 lerde de devam edecek olan bir Milli Sinema akm balatlmtr. Türk sinemasnda özgün bir dilin ortaya çk, yeni kuak yönetmenlerin hem popüler hem de kaliteli yapmlar üretmeye baladklar 1950 ler dönemine rastlamaktadr l yllar, sinemann kitlesel bir elenceye dönütüü ve Türk film endüstrisinin patlama yapt bir dönem olmutur tan 1970 lerin ilk yllarna kadar olan dönem, ticari baar anlamnda, Türk sinemasnn altn ça kabul edilmektedir de ylda üretilen film says 97 iken, bu 15

24 rakam 1971 de iki buçuk kat artarak 266 ya ulamtr(abisel den aktaran Suner, 2002) ylnda, Türkiye, 229 filmle, dünya film üretiminde ABD, Hindistan ve Msr dan sonra dördüncü sraya yerlemitir (#lal den aktaran Suner, 2002) larn ortalarndan e dek sinemada altn ça yaanmtr larn ortalarnda sinemaya hakim olan renkli filmlere, özellikle komu ülkeler ilgi gösterir. Bu dönemde Hülya Koçyiit Yunanistan da, Emel Sayn Arap dünyasnda, Cüneyt Arkn ise #ran da lokomotif oyuncular olmutur (Refi, 2005). Yine de ticari sinemada pek bir deiiklik olmamtr; olsa olsa bunlarn içine daha toplumsal, daha güncel unsurlar serpitirmitir (Scognamillo, 1990) lar; Ayeciklerin, küçük hanmefendilerin, Turist Ömerlerin, Cilal #bolarn, Cingöz Recailerin ve dar bütçeli yerli kovboy filmlerinin ticari sinemada patlama yllar olmakla kalmayp günümüze dek toplumsal sinema zevkimizi ekillendiren etmen haline gelmitir (Özgüç, 2005) lere gelindiinde ilk yardaki hareketlilik ikinci yarda hem televizyonun egemenlii, hem de seks filmleri furyasyla sönme tehlikesi geçirmitir yl Türk sinemas için önemli bir yldr; çünkü bu yl çekilen film says 298 e ulamtr. Ayrca 1975 ylndan sonra siyah beyaz film tarihe karmtr (Scognamillo, 1990) lerin banda ortaya çkan toplumsal gerçekçilik geleneiyle birlikte, Yeilçam sinemasnn temel türleri olan melodram ve romantik komedi, ana hatlaryla genel yapsal unsurlarn sürdürmekle birlikte, giderek snfsal farkllklar, yoksulluk, göç, gelir dalm eitsizlikleri gibi toplumsal konulara daha fazla eilir hale gelmitir (Suner, 2002) ten itibaren özellikle #srail-arap savayla beraber deiim balam ve Arap dünyasyla ilikilerde zedelenmeler olmutur te ise Kbrs Çkartmas ile Yunanistan la olan ilikiler sarslmtr. Ayrca sürekli TV yaynna geçi, sinemay yeni bir gerileme dönemine sokmutur (Refi, 2005). Yetmilerin ikinci yars Türk sinemas için ciddi anlamda ykc bir dönem olmutur. Seks filmlerinin artmas, ailecek sinemaya gitme alkanlklarn yok etmitir. Bu durumla ancak 1979 ylnda yasal önlemler alnarak çare bulunmaya çallmtr (Ak, 2005). Sinema endüstrisinin gerilemesinin bir dier nedeni de mali destek almlarnda yaanlan zorluklar olmutur. Yine de bu dönemde Yeni Dalga diye adlandrlan ve ban Ylmaz Güney in çektii bir akm ortaya çkmtr (Kaplan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde) ler, sinema endüstrisi için daha farkl bir dönemdir. Türk sinemasnn evde tek bana kalma deneyimi seksenli yllarn sonuna rastlar (Krel, 2004, Kültürel Üretim 16

25 Alanlar içinde). Bu dönemde özellikle 1980 darbesinin etkisi tüm dier alanlarda olduu gibi sinema endüstrisinde de arlaan koullarla kendini göstermektedir (Öztürk, 2004) de yapm says, 68 filmle uzun yllarn en düük rakamna ulamtr. Ayrca yurt genelindeki sinema salonlar oldukça azalmtr. Yine de dönemin geneline bakarsak özellikle video filmlerine olan talep sinema endüstrisini yava yava canlandrmtr denilebilir. Çünkü Almanya da ve Avrupa genelinde yaayan Türklerden seks filmi haricindeki video filmlerine youn talep olmaktadr (Ak, 2005; Refi, 2005) ylndan balayarak izleyici says belirgin bir biçimde azalmaktadr. (...) 1994 ylnda Türk filmine giden izleyici says iken, yabanc film izleyen izleyici says dr (Krel, 2004, Kültürel Üretim Alanlar içinde) li yllarda sinema endüstrisinde görülen bir dier deiiklik arabesk etkiler olmutur yapmlar incelendiinde yapmlarn yaklak %50 sinin arabesk içerikli olduu görülmektedir (Scognamillo, 1990) lerde yasaklanmak istenen arabesk, egemen bir kültüre dönümütür (Öztürk, 2004). Yine 1980 ler dönemi, toplumsal kalplar krmaya yönelik bir dönemdir. Örnein bu dönemde arlkl olarak kadn sorunlarna eilen ya da marjinal kesimi konu alan filmler yaplmtr. Marjinal kesimler için Öztürk, aadaki gibi bir saptamada bulunmaktadr:...oysa büyük kentlerin önemli bir bölümünü ve renkliliini bu kyda köede kalm insanlar kapsamaktadr; aslnda modern kentlerde asli unsur saylacak tek tek hiç bir bireyden söz edilemez (Öztürk, 2002)... Özellikle 1980 darbesinin etkisiyle bu dönemde sinema endüstrisi toplumsal konulardan uzaklaarak bireysel sorunlar ve kimlik bunalmlar üzerine odaklanmtr. Bu eilim günümüzde de sürmektedir (Ak, 2005) lere damgasn vuran yönetmenlerden bazlar Atf Ylmaz (Ad Vasfiye, 1985; Aaah Belinda, 1986; Hayallerim, A/km ve Sen, 1987), Ömer Kavur (Ah Güzel 9stanbul, 1981; Krk bir A/k Hikayesi, 1982; Anayurt Oteli, 1986), Ali Özgentürk (At, 1981), Zeki Ökten (Faize Hücum, 1982), Jerif Gören (1982 de Cannes da Altn Palmiye alan Yol), Nesli Çölgeçen (Karde/im Benim, 1983; Zü,ürt A,a, 1985; Selamsz Bandosu, 1987), Tunç Baaran (Biri ve Di,erleri, 1987; Uçurtmay Vurmasnlar, 1989; Piano Piano Bacaksz, 1990) olmutur (Vardan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde). #slami kesimin de kendi sorunlarn sinemaya tama çabas dikkat çekmitir. Özellikle Yücel Çakmakl (Minyeli Abdullah, 1989; Minyeli Abdullah 2, 1990) ve 17

26 Mesut Uçakan (Reis Bey, 1988; Yalnz De,ilsiniz, 1990) bu kesimin sesi olmaya çalmtr (Scognamillo, 1990; Özgüç, 2005) ylnda balayan ilk özel televizyon yayncl, sinema endüstrisine büyük bir darbe vurmutur. Önce yabanc filmlerin, ardndan da Türk filmlerinin televizyonda tekrar tekrar gösterilmesiyle artk halk sinema alkanlndan tamamen vazgeçmitir ylnda sinema salonu says Türkiye genelinde 300 ün altna inmitir (Refi, 2005). Ayrca yapm saylar da ylda ortalama 10 ila 15 arasnda deimektedir. Bu dönemde sinema, endüstri olmaktan çkmtr. Artk para kazandrmamaktadr l yllarda ön plana çkan baz yönetmenler ise 1980 lerde yönetmenlie balayan #rfan Tözüm (Rumuz Goncagül, 1987; Fazilet, 1989; Cazibe Hanm n Gündüz Dü/leri, 1992; Kzkulesi A/klar, 1993 ve Mum Kokulu Kadnlar, 1996), lezbiyenler, travestiler, ecinseller ve fahieler gibi marjinal kesimden olan karakterleri ilk kez sinema filmlerinde kullanan Atf Ylmaz (Dü/ Gezginleri, 1992; Gece, Melek ve Bizim Çocuklar, 1993), bu kez popüler sinemayla izleyicinin ilgisini çeken Jerif Gören (Amerikal, 1993), Mustafa Altoklar (9stanbul Kanatlarmn Altnda, 1995; A,r Roman, 1997), Fahriye Abla (1984) ve Muhsin Bey (1986) ile kariyerine balayan Yavuz Turgul (A/k Filmlerinin Unutulmaz Yönetmeni, 1990; Gölge Oyunu, 1992; E/kya, 1996), 1980 lerde çektii siyasi içerikli filmlerden sonra popüler sinemaya dönü yapan Sinan Çetin (Berlin in Berlin, 1992; Bay E, 1995; Propaganda, 1999; Komser 1ekspir, 2000); Zeki Demirkubuz (C Blok, 1993; Masumiyet, 1997; Üçüncü Sayfa, 1999; Yazg, 2001; 9tiraf, 2001), Nuri Bilge Ceylan (Kasaba, 1998; Mays Sknts, 1999), Serdar Akar (Gemide, 1999; Dar Alanda Ksa Pasla/malar, 2000), Ylmaz Erdoan ve Ömer Faruk Sorak ikilisi (Vizontele, 2000) olmutur (Vardan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde). Yine 1990 lardan itibaren hayatmza giren ve son yllarda daha da önem kazanan bir dier konu, küresellemeyle birlikte artk sinema endüstrisinde kentlerin kendilerini Batya pazarlama eilimleri olmutur. Bu balamda kent kavram pek çok dier kavramn önüne geçmitir (Ak, 2005). Günümüzde sinema, kiisel olanaklarla yaplmaktadr. Bu balamda çoklukla reklam ve televizyon endüstrisi, sinema filmi çekmektedir (Refi, 2005). Ayrca sinema endüstrisi daha çok televizyona ve dolaysyla gecekonduculara yönelik olmutur (Ak, 2005) lerde bir bocalama ve yeniden ayaa kalkma dönemi yaayan Türk sinemas günümüzde küçük kvlcmlarla durumu idare etmeye balamtr. Jimdilik sinema 18

27 yldzlar ve güldürü öeleri formülü ekonomik anlamda geçerliliini hala korumaktadr (Vardan, 2003, Dünya Sinema Tarihi içinde) Kent - Sinema likisi Tanmlar Ya/am, sanat taklit eder. Oscar WILDE Pek çok düünür, sinema yazar, kentbilimci ya da benzeri formasyonlardan gelen kii tarafndan sinemann tanmlar yaplm ve bu tanmlar kentle ilikilendirilmitir. Bu bölümde genel sinema tanmlarna deinilerek sinemann nasl zamann ve mekann snrlandrlmas ve alglama ile ekillendii konular üzerinde durulacaktr. Sinema ve yapsal çevreyi ilikilendiren baz balklar Uluolu tarafndan u ekilde ifade edilmektedir: Alglama ve varlk balamnda özne-nesne ilikileri; özneye, olaya, mekana, kurguya baklar balamnda mimarln sinemaya, sinemann mimarla etkileri; gerçeklik-sanallk ilikileri gibi (Uluolu, 2001) Zaman ve Mekan Algsna Dayanan Tanmlar Sinemann, kabul görmü olan en basit ve genel tanm, mekann ve zamann düzenlenmesidir (Adilolu, 2003, Türk Film Ara/trmalarnda Yeni Yönelimler 3 içinde). Sinemayla yapsal çevrenin ilk balantsn ve ortak yönünü burada da bahsedildii gibi zaman ve mekan alglamalar oluturmaktadr. Mekan ve zaman tanmlar, sinemann yansra yapsal çevreyi ve kenti tanmlayan iki önemli bileendir. Buna göre: Sinema, zaman ve uzam bütünlüklerinden oluur. Sinematik duyumsama da mimari yapda olduu gibi dilin ötesinde bir ifadenin ürünüdür; hareket, zaman, ritm, k, gölge, doku, renk ve ses araclyla kurulur (Özgün&Ocak, 1997). Sinema filmlerinde, yaamdan kesitler ve parçalar, ksa zaman ve mekanlar içinde sktrlp izleyiciye sunulur. Böylece fiziksel mekan, sosyal veriler nda kolayca okunur hale gelir (Kutucu, 2003). Mekan, temsillerin (representation) ürettii bir tarihe sahiptir (Burgin, 1990). Öznemekan ilikisi ve mekann temsili, sinemann kenti tanmlama biçimlerinde kullanlan unsurlardan saylmaktadr (Suner, 2002). Sinemada izleyici, sunulan mekan temsillerini / parçalarn biraraya getirerek yeni bir mekan algs oluturmaktadr (Türeli, 2001). Sinema ile skc dünyalarmz renklenmi, mekan bilinçsizce alglamak yerine bilinçli bir ekilde kefetmemiz mümkün olmutur (Benjamin den aktaran Harvey, 1990) 19

28 Film izlerken izleyici, bedeniyle gördüü olaylarn ve mekanlarn içinde yer almasa da, sinemasal mekan içindeki deneyimi sürecinde tüm duyularn kullanr (Kale, 2004). Zaman deikeni ise kentlerin kimliklerini oluturmasndaki en önemli etmenlerden biridir. Jöyle ki, kentlerin dinamik bir yaps vardr. Doal, beeri ya da yaplam çevre üzerinde gerçekleecek herhangi bir deiiklik, dengeyi bozmakta ve sistemde bir entropi dourmaktadr. Kötü yönde olmak zorunda olmayan bu deiim, kentin tarihi geliimini ortaya koyar. Bu sayede kent kimlii tanmlanr (Ocakç, 1998, 2004). Sinemada da zamana bal olarak simgeler oluturulur ve alg buna dayal olarak gerçekletirilir. Sinema, Harvey(1990) e göre tüm sanat dallar arasnda zaman ve mekan temalarn içiçe ele almak bakmndan en güçlü kapasiteye sahip olandr. Ayrca zaman ve mekann alglanmas ile hakknda düünülmesinde maddi temeller oluturmutur (Kern den aktaran Harvey, 1990) Gerçekli;in Temsiline Dayanan Tanmlar Sinema, Benjamin tarafndan ilk kez alglanan bir gerçek türü ya da bir gerçeklik parças olarak tanmlanr. Buna bal olarak sinema, ölçek ve yaknlk, hz ve yavalk, ses koku, renk ve benzeri pek çok farkl unsurun farkl etkiler yaratmasn salayabilir (aktaran Clarke, 1997). Gerçeklikle yakn ilikiler içerisindedir....sinema, alg evrenimizi, Freud un kuramlarnn yöntemleriyle gösterilebilecek yöntemlerle zenginle/tirmi/tir. (...) Filmin sergiledi,i edimlerin, tabloda ya da tiyatro sahnelerinde betimlenenden çok daha kesin ve çok daha kabark sayda bak/ açlarndan çözümlenebilir olmas, sözü edilen olgu ba,lamnn yalnzca öteki yüzüdür (Benjamn den aktaran Öztürk, 2002)... Sinemann, gerçeklik üzerinde bir temsil (representation) örgüsü kurmas, onun bir temsil arac olmas dnda, gözlerin hareketine dayanarak gerçekliin bir simülakr (benzei) olduu eklinde tanmlanmaktadr (Clarke, 1997; Lefevbre den aktaran Shonfield, 2000). Buna bal olarak sinema, kafamzda etrafa bakarken algladklarmzn bir benzerini oluturmaktadr. Dolaysyla gerçek yaamn simülakr sinemadadr denilebilir. Sinemann do,al duru/unda önceden alglanm/ bir dünyay ya da bu anlaml dünyann kaybn temsil etmek de,il, dünyann kendisini temsil etmek vardr (Nancy den aktaran Kretzschmar, 2002). Sinema ve mimarlk, mekansal ve geçici kurgusal yaplar dnda, gerçek yaam imgeleri yaratma, eklemlendirme ve onlara araclk etme bakmndan ortak özellikler tamaktadr. #ki süreç de varolan mekann boyutlarn ve özünü tanmlar 20

29 ve ifade ederler, yaamda deneysel durumlar ortaya koyarlar. Sinema bireyin aklnda mekanlar ina eder (Pallasmaa, 2005) Hareket Algsna Dayanan Tanmlar Sinema, Clarke(1997) a göre gerçeklii sanal bir mekanda yeniden üretmektedir. Deleuze(1983) ise sinemay, hareketli herhangi bir anla balantlandrarak yeniden üreten sistem olarak tanmlamaktadr. Bu noktada karmza algda dördüncü boyut olan hareket çkmaktadr. Doay Örs(2001) e göre sinema, hareket halinde olan imgelere dayal bir alg biçimine dayanmaktadr. Eisenstein (1984) ise sinemann özünü görüntülerde deil, görüntüler arasndaki ilikilerde aramaktadr. Dolaysyla hareket boyutunun, sinemann en önemli alglama araçlarndan biri olduu söylenebilir. Filmde hareket eden, perde önündeki hareketsiz izleyicidir; film ise bu hareketin düzenlenmesidir (Heath, 1986). Film, her zaman öznelerin kendi yaam dünyalarndaki konumlarn, zaman ve mekan içinde dinamik bir hareket olarak gösteren uzamsal bir araçtr (Orr, 1997). Sinemadaki hareket boyutunun kaynan, filmlerin fotoraflardan olumas gerçekletirmektedir. Sinema, bu özelliiyle bize gördüümüzün benzeri bir gerçeklik duygusu vermektedir (Lindgerten, 1948). Godard a göre sinemay güzelletiren an dr; çünkü sinema, an kaydetmesi için icat edilmitir. Foto,raf gerçektir; sinema ise saniyede yirmi dört kez gerçektir (Godard dan aktaran Öztürk, 2002). Fotoraf ve film, tüm olaylar en ince ayrntsna kadar gösterebilme özellii tamaktadr. Bu özellikleriyle yeni çan en önemli iletiim araçlarndan biri olmutur (Kale, 2004). Tchumi(1994) ye göre hareket, sinema ve mimarlk arasndaki en önemli ortak özelliktir. Hareket, sinemada sekans, mimarlkta ise duraanln kart olarak yer almaktadr. Sabit imajdan hareketli imaja geçi, sinemann ve yaplam çevrenin ortak paydas olarak tanmlanmaktadr (Abbas, 2004) Modernizm, Postmodernizm ve Küresellemeye Dayanan Tanmlar Sinema, kültürel modernizmin ilk büyük atlm balamnda ortaya çkm bir sanat türü olarak tanmlanmaktadr (Harvey, 1990). #te bu noktada, modernizmin ve postmodernizmin douu ile sinema ve kenti ayr ayr nasl etkiledii konusu gündeme gelmektedir. Modernizm, Harvey e göre kentlerin sanatdr; doal meskenini kentlerde bulur. Sinema ise modernliin içinde domu bir sanat daldr (Suner, 2002) ve birçok düünüre göre, metropollerin arka plannda kendi anlatsn 21

30 yaratm ve bir kent sanat olarak gelimitir (Solomon, 1970; Wiseman, 1979; Sorlin, 1991). Kentleme, modernizmin yaam biçimidir (Clarke, 1997). Sinema, kentsel bir keiftir (Marie, 2004, Kentte Sinema Sinemada Kent içinde). Sinema, douundan beri kentle karlkl bir çekim içerisinde olmutur. Sinema, hem kentsel yaamn hzna tanklk etmi, hem de kitlesel dolama sunduu imgeler araclyla bu hza katkda bulunmutur (Suner, 2002). Metropol, modernliin tarihini yazmaktadr. Sinema ise bu tarihi kaydeder. Modernizmin yapsal çevrede bulduu suret, sinema tarafndan -ritmiyle, hareketiyle, örgütlenmesiyle ve zamann akyla- en iyi biçimde belgelenebilir. Dolaysyla sinema, modernizmin belleidir (Özgün&Ocak, 1997). Mehmet Öztürk e göre, kent, sinema için yalnzca dekor ve pasif bir çerçeve olmaktan çok, metnin kendisi olmutur. Kentsel dekor filmin bir parçasdr (2002). Modern kente evrensel bir yabanclama ortam hakimdir. Zaten ancak böyle bir dünyada sinemann sanal varl kendine rahatlkla yer bulabilecektir (Friedberg, 1993). Zira görsellik, modern çan balca duyusu haline gelmitir (Clarke, 1997). Modern kentsel yaam, görsel bir kültürel form olan sinemaya, özellikle çeitli malzemeler sunmas yardmyla oldukça uymaktadr (Öztürk, 2002). Modern insann yaamnda kent, yalnzca içinde yaayp hareket edilen bir yer deil, ayn zamanda yaayp hareket etme biçimidir ve gözün hareketlerini öne çkarr; görsel bir karlama ve deneyim yeridir (Robins ten aktaran Öztürk, 2002). Modernizmde kentin sinemadaki temsili düünüldüünde, modernizmin distopik alt benliinin bir kabus haline geldii görülmektedir. Daha sonraki bölümlerde örneklendirilecek bu filmlerle modernizm için yaplan ütopik ve distopik gelecek tanmlar, Clarke (1997) tarafndan modernizmin manta ve ilerlemeye dair inancnn üretimi olarak ifade edilmitir. Postmodernizmin habercisi ise son yirmi yln büyük kent kültürleridir; kültürü yanstan öncelikli sanat dallar arasnda sinema da saylmaktadr (Chambers tan aktaran Harvey, 1990). Estetik yargya ilikin her tür yetkili ve sözde deimez standard reddeden (ve bunlar aktif biçimde yapbozumuna uratan ) postmodernizm, bir gösteriyi ancak ne kadar gösterili olduuna bakarak yarglayabilir (Harvey, 1990). Günümüzde ise küreselleme sonrasnda pekçok düünür tarafndan savunulan sinema endüstrisinin küresellemeyi yanstt ya da etkiledii görüü, Shiel (2001) tarafndan doru bulunmamaktadr. Ona göre filmler küresellemenin kendisidir, 22

31 sonuçlarndan biri deildir (Shiel, 2001). Zaten sinemann tarihi bölümünün sonunda da belirtildii üzere sonuç olarak sinema, belirli üretim ve tüketim alan bulunan bir endüstridir Yaam Kurgusuna ve Senaryolara Dayanan Tanmlar Sinema, hayat anlatmann, Tanr ile yarmann kutsal bir biçimidir. Baka hiçbir meslek, tandmz, bildiimiz, dünyaya bu kadar benzeyen, fakat ayn zamanda bilmediimiz, tanmadmz dünyalar yaratmaya imkan tanmaz. Federico FELLINI (Grazzini, 1989) Sinemada film kurgusunu oluturma süreci, mekan tasarm süreciyle örtüen özelliklere sahiptir. Bu anlamda mimarlk, ehircilik ve benzeri formasyonlarn mekan yaratmas, filmin kurgusuna benzemektedir. Shonfield(2000) a göre, her gün kentlerde, yaplarda ve odalarda film çekilmekte ve her gün mimarlar ve ehirciler bu mekanlar üzerine kararlar vermektedir. Bu alanlarda çalan kiilerin hepsi ayn konu üzerine çalmaktadr ancak farkl dünyalarda barnmaktadrlar....bir tasarmc, yalnzca bir filmin, ksmi çerçevesi içinde, özel bir tümel sanat yapt (Gesamtkunstwerk) yaratabilir. Tasarmc bu yolla, sadece ehirleri, özerk-özgün mimari yaplar ve mekanlar kefetmekle kalmaz, ayn zamanda, filmin öyküsü balamnda özel imgeler, simgeler, ikonlar yaratarak, temann tarih ile balants için zaman köprüsünü oluturan göstergeleri de var eder (Neumann, 1999). Ersina(2004) nn da belirttii gibi, mimar ve planc, bir mekan deil, sürekli yaanacak bir yaam kurgular ve bir yaamn senaryosunu oluturur. Sinemada da belirli bir zaman ve mekan snrlamas üzerinden bir senaryo oluturulur; ancak bu senaryo tek seferliktir. Luis Bunuel den aktarldna göre, mimar bu sayede set tasarmcsnn yerini alacak ve film, mimarn en cesur hayallerine vefal bir tercüman olacaktr (Ersina, 2004) Etkileimler Kentin ve sinemann birbirlerini hangi açlardan etkiledii konusu, farkl düünürler tarafndan farkl yönlerde ele alnmaktadr. Ancak hepsi sinemann ve kentin birbirini etkiledii görüünde hemfikirdir. Kentle sinemann karlkl etkileimi iki yönde ele alnmaktadr. Bunlardan birincisinde kentin, sinemasal bir ortam olarak kullanm deerlendirilirken, ikinci bak açsna göre kentler sinemann temel ortaya çk noktas olarak görülmektedir. Kent sinematik formlara göre ekillenmi; sinema da tarihsel geliimini kente borçlu olmutur. Sinema ve kent, ayn ortak noktalardansa, ayn kaderi paylamaktadr 23

32 (Daney den aktaran Öztürk, 2003). Ancak Clarke(1997) a göre sinema ve kent ilikisini, ne sinema, ne de kent üzerine çalanlar yeterince incelemitir. Zarife Öztürk, kenti anlamak için sinemaya, sinemay anlamak için ise kentlere bakabileceimizi ifade etmektedir (2003). Kentler, kolektif ve kiisel bellein ortaya çkt ve yansd yerlerdir (Kale, 2004), sinema da bu bellekleri oluturmada etkili bir sanat daldr. Mimarlk ve sinema, görsel ve dokunsal deerleri birarada barndran sanatlar olarak, gördüümüz imgeleri tüm duyularmzla hissetmemizi salarlar. Unutulmu anlara ve duygulara dokunduklar, bellei çarmlarla canlandrdklar ölçüde, bizim varoluumuzu desteklerler. Sinema ve mimarlk etkileiminin izleri, dorudan yönetmenlerin ve mimarlarn yaptlarnda kendilerini göstermeseler de, filmlerde ya da mimari çevrelerde mekann bizi sardn hissettiimiz her an, belleimizde canlanan imgelerin bizi geçmie, gelecee ve imdiye baladn duyumsadmz her yaam durumu, sinema ve mimarln insana ve insann dünya ile kurduu ilikiye yaklamlarndaki ortakl aça çkarr. (Kale, 2004). #lk bak açsna göre, kentte bulunan sinemasal ortam, kent ve sinema ilikilerinde temel oluturmaktadr. Harvey(1990) e göre, kent daha çok bireylerin çeitli roller oynarken kendilerine özgü büyülerini de yaptklar bir dizi sahneye benzetilebilir. Kentin fiziksel biçimi, bu ortamn olanakl kld siyasal örgütlenmeye balyd. Bu, çok sayda oyuncunun toplanp çatmaya girdii bir sahne, kabul etmek ve edilmek için herkesin ve bir kiinin çkarnn gözetildii bir imaj görevi yapan bir ortamd... Ortaça kenti bir düzene bal deilmi gibi görünebilir. Çünkü Ortaça kenti hem Eskiça, hem de Rönesans kentlerinde kullanlan büyük ölçekli geometrik plana dayandrlamaz... Sokaklar ve meydanlar her oyuncunun kendi rolünü oynad ve toplumun kimliini bulduu, iyi kurulmu, benzersiz bir çevre yaratr (Benevolo dan aktaran Öztürk, 2002)... Baudrillard(1988) a göre ise sinema heryerdedir. Kenti anlamak için kent mekanndan (cityscape) balayp sinema mekanna (cinemascape) yönelmek yerine, sinema mekanndan kent mekanna geçi yaplmaldr; zira kent mekan beyazperde üzerinden kavramsallatrlmtr. Clarke(1997), sinemann, bir temsiliyet mantna göre olmaktan çok, kentle birlikte ilediini ifade etmitir. #kinci bak açs olan kentsel ortamn sinemadaki etkileri, düünürler tarafndan daha fazla benimsenmitir. Bu balamda kentlerin, sinemasal anlatmlarda hep önemli bir malzeme, bir öe, bir dekor ya da bir etki alan olarak yorumlanmas sözkonusudur. Örnein Kutucu (2003), kentlerin sinemasal anlatmlarda önemli bir konu ya da malzeme kayna olduunu ifade etmitir. Türeli (2001), 20. yüzyln kentlerinin sinemada insan tarafndan yorumlanarak yeniden üretilebileceini savunmaktadr. Zarife Öztürk(2003) ün Daney den aktardna göre sinema, 24

33 kentten önce varolmamtr ve kentten daha fazla yaamayacaktr; yani kent sinemann atas olmutur. Mehmet Öztürk (2002) ise sinemann d mekan öeleri olan sokak ve cadde ile her zaman içiçe oluunun, onun kamusal bir olgu olmasn beraberinde getirdiini ifade etmitir. Baudrillard(1988) a göre, sinema, mitsel bir atmosferde tüm sokaklar ve kenti yeniden deerlendirir. Bir sokakta yürürken aniden bir film setinde yürüdüümüz hissine kaplmamz, sinemann bir parçasdr. Abbas (2004), sinema uygulamalarnn kentsel mekann anlalmasnda etkili olduunu kabul etmektedir. Sinema filmlerindeki yapsal çevreye dair imgeler, mekana dair ayrntlar görünür klarlar. Film imgeleri bu anlamda bireyin çevresiyle kurduu ilikinin snrlarn geniletmeye yardmc olurlar (Kale, 2004). Benjamin(1973) e göre sinema, kentsel deneyimler olmadan var olamaz. Sinemada izleyiciye anlatlmak istenen mekan ve zaman, belirli simgeler araclyla temsil ve ifade edilmektedir. Örnein elinde sepetle yürüyen çocuk, asl çamarlar, kent meydanndaki güvercinler vb. Doal, beeri ve yaplam çevre öelerinin karlkl etkileimlerinin en önemli örneklerinin yer ald insan yerleimleri, kentsel yerlemelerdir. Kentler tarihsel gelime sürecinde, bu çevresel etki ve etkileimlerle bir kimlik kazanr (Ocakç, 1995). Kent kimlii, Ocakç(1998) nn Hall dan bize aktardna göre temsillere bal olarak tanmlanmaktadr. Sinemada kullanlan simgeler, tpk kent kimliinde kullanlan simge ve temsilleri çartrmaktadr. Bu simge ve temsiller, kentin kimliinin oluturulmasn, kendini ifade etmesini salamaktadr. Örnein kent silueti, pazarlar, kentliler, kent meydan vb Sinemada Kent Kullanm Kategorileri Sinemada kentin kullanlmas, Mehmet Öztürk ün aktardna göre ilk olarak 1913 ylnda Louis Feulliade tarafndan yaplmtr(2002). Kent, sinemada formalist (kurgusal) ve realist (gerçekçi) olarak kullanlmaktadr. Formalist akmda kent tamamyla kurgulanmtr. Realist akmda ise var olan kentler konu olarak alnmaktadr. Sinema, icat edildii günden beri yapsal çevre tasarm ile yakn ilikiler kurmutur. Bunlar takip edilen ekilde özetlenmektedir: Sinemann ina edilmemi ve gerçeklik düzleminde kullanlmayan bir sanal yapsal çevre tanmlamas 25

34 Sinemann gerçek yapsal mekanlar kendi sanal evreninde yeniden üretmesi Sinemann kendi olay kurgusu içinde bir kiilik olarak mekan tasarmcsn ve/veya mekan tasarmn konu almas (Sinema ve Mimarlk Dosyas önsözü, Arredamento Mimarlk, 2001) Kentin 1960 lar sinemasndaki sunumu, Easthope (1997) tarafndan üç balk altnda incelenmektedir: Doallatrlan Kent: Bu gruba var olan kent formu dahil edilmektedir. Törensel ve Ütopik Kent: Bu grupta olumlu gelecek senaryolar üzerinden kent formu oluturulmutur. Distopya Kenti: Bu grupta ise olumsuz gelecek senaryolar üzerinden kent formu oluturulmutur (The Cinematic City ve Kentte Sinema Sinemada Kent içinde). Sinemada kurgulanan distopya kenti, Türeli tarafndan dört alt balkta gruplandrlmaktadr (2001): Fabrika Kenti Bürokrasi a olarak kent Yabanclam kent Fütüristik distopya olarak kent Bir dier gruplama ise Özakn tarafndan yaplmtr. Bu gruplamada ise bilimkurgu dünyalarnn öngörülerine göre ayrlmas sözkonusudur (2001): Kyamet öngörüleri ör: Mad Max, Terminatör Mecazi öngörüler ör: Total Recall, 5. Element, Blade Runner Radikal öngörüler ör: Tron, Total Recall, Johnny Mnemonic, Matrix, Dark City Var olan, yani doallatrlan kentin gerçekçi sinemada nasl temsil edildii konularnda az saydaki kaynak, belli baz yönetmenler üzerinde durmaktadr. Örnein Fellini sinemasnn mimarlkla etkileimi, Kaçmaz (2001) tarafndan tek bir makale konusu olarak ele alnmtr (Sinema ve Mimarlk dosyas içinde, Arredamento Mimarlk, 2001). Ayn dosyada yer alan Türeli(2004) nin makalesinde Tati nin modernist kent tanmlarnn alt çizilmitir (Sinema ve Mimarlk dosyas içinde, Arredamento Mimarlk, 2001). Tanrkent (2002) filmi de, var olan kentlere iyi bir örnek olarak tanmlanmaktadr (Kale, 2004). 26

35 Sinema ve kent ilikisini konu alan yabanc kaynaklar ise, çounlukla etkin bir mekan ve kent tasarm süreci barndrmas gerekçesiyle bilimkurgu sinemas üzerinde younlamaktadr. Metropolis (1927) ve Blade Runner (1982), sinema ve kent ilikisi üzerinde younlaan tüm kaynaklarda kendine yer bulmu filmlerdendir. Takip eden bölümde de görülecei gibi bu kaynaklar tarafndan Metropolis, ilk modernist kent ütopyas tanmn yapm olan film olarak kabul edilmektedir. Dier tüm filmler, Metropolis in kent tanm üzerinden ifade edilmekte ve yorumlanmaktadr. Blade Runner ise postmodern kenti tanmlamaktadr. Bilimkurgu sinemasnda yaplan kent tanmlar açsndan vurgulanan dier filmlerden bazlar, srasyla Brazil (1985), Dark City (1998), Be/inci Element (1997), Fahrenheit 451 (1966) ve Strange Days (1995) tir (Sands, 2003, Global Cities içinde; Milner, 2004; Aydn, 2005; Ersina, 2004). Bilimkurgu sinemasnda yaplan ütopik ve distopik gelecek öngörüleri, modern ve postmodern gelecek kent kurgular üzerinde younlamtr. Metropolis, modern bir ütopya kenti tanmlamasna karn distopya özellikleri de tamaktadr. Be/inci Element, modern özellikler tayan bir ütopya geleceidir. Brazil ve Fahrenheit 451 distopya kentine modern bir gelecek tanmlarken, Blade Runner ve Strange Days, distopya kentine postmodern bir gelecek öngörmektedir. Dark City filmi ise postmodern özellikler tamasna karn, bize günümüzde var olmayan kurgusal bir kent tanmlamas yapmaktadr. Takip eden bölümde bu filmlerden bazlar incelenmektedir. 27

36 2.4. Sinemada Çeitli Kent Kullanm Örnekleri Do;allatrlan Kent Federico Fellini Filmleri - La Dolce Vita (Tatl Hayat) (1960) Federico Fellini, mekan olgusunu film kurgusundaki en etkili öe olarak kullanm yönetmenlerden biridir. Fellini nin filmlerinde mekan; zaman, doa ya da dünya görüü gibi yaamn bir parças olarak, yaamsal bir öe olarak irdeleniyor ve anlam bu balamda aranyor (Kaçmaz, 2001). Fellini filmlerinde kent ölçeindeki mekanlar kent, kasaba / tara ve köy (Kaçmaz, 2001). Fellini filmlerinde özellikle Roma, mekansal anlamda sonsuz kombinasyonla ve filmin bir tamamlaycs olarak kullanlmtr. Özellikle yerel öeler ve kent mekan, dier filmlerinde olduu gibi Tatl Hayat ta da filmin tanmlaycs rolüne sahiptir. ekil 2.1 ve 2.2. Tatl Hayat (La Dolce Vita) filminde tarihi kent dokusunun kullanm San Pietro Meydan, filmde özellikle vurgulanan simgesel mekanlardandr (Jekil 2.1 ve Jekil 2.2). Film, öyküye göre gerek tarihi kent dokusunu, gerekse yeni gelimekte olan toplu konut alanlarn dekor olarak kullanmtr (Jekil 2.3). ekil 2.3. Tatl Hayat (La Dolce Vita) filminde modern kent dokusunun kullanm Simgesel mekan: Belirli bir nüfus tarafndan referans olarak gösterilebilen ve bu ki iler tarafndan ortak bir anlama sahip olan mekan. Ör. antsal bir yap ya da ki inin hafzasnda bir veya birkaç olay canlandracak bir alan (Pol, 1999). 28

37 Ortaça formuna sahip eski kentte geceyars kaybolan ve Trevi çemesinin bulunduu meydana ulaan kahraman, bize Ortaça da ekillenen sokak dokusunun savunma amaçl kullanmn hatrlatmaktadr (Jekil 2.4). ekil 2.4. Ortaça kent dokusunun filmin öyküsüne katlmas Jacques Tati Filmleri Playtime (1967) Jacques Tati, Playtime ile aslnda modernizmin bir eletirisini yapmtr. Tati, filmde elindeki tüm olanaklar (k-yansmalar, ses, alg vb...), modernist kent tanmlamasna yönelik kullanmtr. Ik oyunlar filmin anlatmn güçlendirmektedir (Jekil 2.5, 2.6 ve 2.7). ekil 2.5, 2.6 ve 2.7. Modernizmin Playtime filmindeki ifade biçimleri Zemin katlarda effaflk, filmin (ve Tati nin modernizminin) önemli bir parçasdr. Konutlarda bile effaflk vardr (Jekil 2.8, 2.9 ve 2.10). ekil 2.8, 2.9 ve Modernizmdeki mahremiyetin effaflk ile ortadan kalkmas 29

38 Törensel ve Ütopik Kent Metropolis (Fritz Lang 1927) ekil Metropolis film afii ekil Sanayilemenin temsili makine Metropolis in çekimi iki yl sürmütür ve baz kaynaklara göre Almanya nn çektii en pahal filmlerden kabul edilmektedir (Milner, 2004). Film, modernizmin gelecek tasviridir. Kent, hiçbir yer de yer al(ma)maktadr (Sands, 2003, Global Cities içinde). Fritz Lang n filminde hayal ettii Metropolis, yükselen gökdelenleri, uçan araçlar, ufuktan ufka atlayan otoyollar ve üstte süregiden bu hareketli yaam destekleyen devasa yeralt makineleri ile fütüristik bir kent ütopyas karakteri tar. Nitekim sonralar Mies in cam gökdelenleri ile Metropolis in hayali siluetini süsleyen yüksek binalarn biçimsel karlatrmas çok yaplacaktr (Knayolu, 2001). Hem ütopik, hem de distopik öeler barndran Metropolis, aslnda fütüristik bilimkurgu filmlerin yolunu açmtr. Çünkü günümüze dek çekilen fütüristik filmlerin çou, kent mekan olarak Metropolis i çk noktas kabul etmektedir. Ayrca kaynaklarda da dier bilimkurgu filmleri incelenirken, Metropolis bir nirengi noktas kabul edilmektedir (Milner, 2004; Clarke, 1997). ekil 2.13, 2.14 ve Metropolis filminin modern gelecek kenti tasvirleri Kentte düey yükselme, sanayileme sonras ortaya çkan sosyal ve fiziksel deiiklikler ve ulam sistemleri, filmdeki kent tasvirinin en dikkat çekici özelliklerindendir (Jekil 2.13, 2.14 ve 2.15). 30

39 Beinci Element (Luc Besson 1997) 2214 ylndaki New York kentini kurgulayan filmde kent, günümüz kentinin üzerinde ina edilmitir. Günümüz kentsel dokusu, hava kirlilii nedeniyle youn bir sis tabakasnn içinde kalmarak yaanmaz hale gelmitir. Kent yatayda deil, düeyde büyümütür. Tatlar artk yerden gitmemekte, binalarn arasnda kalan boluklar dikine ve enine olmak üzere üç boyutta kullanmaktadr.(...) Bugünün ehirlerindeki kaldrmlar ise aynen durmaktadr. Ancak bu kaldrmlar binalarn yüzeylerinden belli katmanlarda geçen yaya akslar olarak düzenlenmitir. (...) Jehrin yükseklii, yalnzca yatayda deil, düeyde de toplu tamay gerekli klmaktadr. Binalarn yüzeylerinden giden dev asansörler bu gereksinimi karlar (Aydn, 2005). Be/inci Element filmi de, Metropolis gibi hem ütopya, hem de distopya özellikleri tamaktadr. Filmin ilerleyen bölümlerinde 23. yüzyl kent mekannda distopik öeler göze çarpmaya balar. Öncelikle konut biriminin büyüklüü (ya da küçüklüü), o yüzyldaki inanlmaz nüfus younluuna iaret etmektedir. (...) Görülen bu distopik öelere karn, Beinci Element filminde mekan pozitif ütopya çizmektedir (Aydn, 2005) Distopya Kenti Blade Runner (Ridley Scott 1982) Blade Runner, hiç kukusuz kent ve sinema ilikisini tanmlayan tüm kaynaklarda yer alan balca filmdir ylnda çekilen film, Ridley Scott tarafndan Philip K. Dick in Do Androids Dream of Electric Sheep? adl romanndan uyarlanmtr (Sands, 2003, Global Cities içinde). Scott a göre görsel arkaplan, en az öykü kadar, hatta öyküden daha önemlidir (aktaran Özakn, 2001) ylnn Los Angeles kentinde geçen öykü, insanlar ve androidler arasnda yaanan sava konu almaktadr. Kent, Milner (2004) tarafndan kyamet sonras distopya olarak tanmlanmaktadr. Blade Runner ile yaplan postmodern gelecek tanm, sanayi sonras çöküntü ve hibrid mimari tasarm üzerinden yaplmaktadr (Bruno, 1990; Harvey, 1990). Kentte, sokak düzeyinde kentsel çürüme yaanmaktadr (Davis, 1992). #nsan, insan-ötesi (android) ve fiziksel çevre, kentin olumasn salayan organizmalar olarak tanmlanmaktadr (Bruno, 1990). Blade Runner da köhne bir endüstri kenti sunulmaktadr. Dünya-d kolonilerin cazibesiyle yaramayarak gözden dümü yeni Los Angeles n sakinleri çounlukla kapa dünya-dna atamam yoksul 3. dünya insanlardr. Eski binalar ve nesneler yeni teknolojinin ürünleriyle yer deitirmemi, yeni olan herey eskinin üzerine ina edilmitir. (...) Bu tasarm karar, kenti bugüne kadar çizilen dier tüm öngörülerden daha gerçekçi hale dönütürmektedir. (...) Kirli ve 31

40 bakmsz sokaklara yukardan bakldnda, gelimi bir organizmann dolam sistemini andran servis damarlarnn kenti sarmaladn görürüz. Post-endüstriyel dünyann yeni kavramlarndan biri olan geridönüebilirlik, yüksek teknolojinin artklaryla yanyana yaanmasn gerektirmektedir. Bu tema, büyük bir hurdal andran Blade Runner kentini biçimlendiren önemli bir etkendir. (...) Yeniden kullanma sokulmu antik Roma kolonlar, Msr ve Maya süslemeleri, Çin ejderhalar, Msr piramitlerini andran gökdelenler, Modernist ta kaplamalarla süslü asansörler, Sebastian n barok apartman, Tyrell n altn renkli devasa bir piramidin zirvesindeki Gotik evi (Özakn, 2001)... Özakn(2001) n da bir önceki paragrafta belirttii gibi, kent dev bir organizmadr ve her yeni oluum, eskisinin üzerine ina edilmektedir. Postmodern etkiler, Antik çalardan kalma yaplam çevre unsurlarnda net bir biçimde görülmektedir. Özakn(2001) a göre kent adeta büyük bir hurdalktr. Dank kentsel mekan, artk postmodern söylemlerin konusudur (Knayolu, 2001) (Jekil 2.16 ve 2.17). ekil Blade Runner filminde postmodern mimari ekil Blade Runner filminde postmodernizm Blade Runner, kentsel gelecek tasviri bakmndan bir görüe göre Metropolis e benzetilmektedir (Davis, 1992). Kent, Los Angeles olmaktan çkm, New York, 32

41 Hong Kong ya da Tokyo ya benzemitir (Doel & Clarke, 1997, The Cinematic City içinde). Dolaysyla gelecekte kentsel kimliin kaybolmas sözkonusudur. Bir dier görü ise Blade Runner n kent tasvirinin Metropolis inkine benzemediini iddia etmektedir. Metropolis te kentte ticari reklamlar, iyerleri ya da insan aktivitesi yer almaz; ancak Blade Runner da tüm kent reklam istilasna uramtr; sonu gelmeyen küçük iletmeler tüm kenti kaplamtr ve bunlarn büyük çounluu yemek üzerinedir (Sands, 2003, Global Cities içinde) (Jekil 2.18). ekil Blade Runner kentinde eklektik kent dokusu Kentte sürekli karmza çkan Çinliler ve bina cephelerindeki kl tabelalarda gösterilen Çinlilerin oynad reklamlar, Amerikallarn gözündeki yabanclamay temsil etmektedir. Kent geneline hakim olan hurda görünümlü düzen Çin mahallesinde yerini tpk Dou kentlerindeki gibi bir karmaa ve baka bir pis düzensizlie brakmaktadr. Onun ölecek olmas çok kötü... Ama yine de kim yayor ki? Gaff (Blade Runner) Strange Days (Kathryn Bigelow 1995) Strange Days de de Blade Runner a benzer postmodern bir distopya kenti tasviri bulunmaktadr. Yeni olan herey eskinin üzerine ina edilir. Bu sayede kent bir nevi çöplük haline gelir (Ersina, 2004). Bu filmin üzerinde durulmas gereken bir dier özellii ise Biliim Devrimi nin ortaya çkmas ve buna bal olarak kent formunda ve kademelenmelerinde yaanan deiikliklerin tasvir edilmi olmasdr. Dark City (Alex Proyas 1998) Dark City, distopya kenti olarak tanmlanmakla beraber kurgusal bir kenttir. Bu filmin en önemli özellii kent mekannn sürekli yeniden tanmlanyor olmasdr. 33

42 Buna bal olarak filmin öyküsüne göre hem d, hem de iç mekanlar her gece saat da yeniden bambaka bir biçimde ina edilmektedir. Kent, organik bir yaam formu gibi ekil deitirmekte, büyümekte ve esnemektedir (Milner, 2004). Filmde tanmlanan kent formu genel olarak Blade Runner daki hurdalk yn kente benzetilmektedir. Metropolis, Blade Runner ve Dark City filmlerinin ortak özellikleri, distopya kenti tanmlamalar, sosyal ve mimari açlardan kyamet (catastrophe) olgusunun kentin içine ilemi oluu ve (Metropolis de modern, Blade Runner ve Dark City de postmodern olmak üzere) dönemlerinin öngörülerini yanstmalardr (Milner, 2004). Brazil (Terry Gilliam ) Brazil, 20. yüzylda nerede olduu belirsiz bir toplumu tasvir etmektedir. Kent, yaayan bir organizmadr. Hem küresel, hem de yaayan özellikler gösterir (Sands, 2003, Global Cities içinde). Filmde, Metropolis e birçok gönderme bulunmaktadr. #ki filmde de birey sistem için çalmaktadr; Metropolis teki antsal yaplarn izlerini Brazil de de bulmak mümkündür (Ersina, 2004). Filmde, Le Corbusier nin üzerinde durduu konutlarn seri üretimi konusu da gerçekletirilmektedir. Standart malzemelerle konut üretimi yaplmakta ve istenilen yere götürülmektedir. Filmdeki ironi, bir sahnede bu seri üretilmi konutun önünde, banliyölerdeki tek katl ev görüntüsünün, sahnenin devamnda vinçler vastasyla kaldrlarak konutun arkasndaki devasa fabrika yapsnn ortaya çkmasdr. Bu sahne, Le Corbusier nin konutun, tpk otomobil gibi bir gerece dönüecei ve antiyenin sanayilemesi ile ilgili fikirlerine kar alnm açk bir tavrdan baka birey deildir (Ersina, 2004) Bölüm Özeti Bu bölümde ilk olarak sinemann dünyada ve Türkiye deki geliimi üzerinde durulmutur. Yüzyl banda Sanayi Devrimi ile ortaya çkan sinema, hzla Türkiye ye de gelerek kendine önemli bir yer edinmitir. Sinema endüstrisinde önceleri Avrupa egemenlii sözkonusu iken 2. Dünya Sava sonrasnda ABD, endüstriyi ele geçirmitir. Türkiye de ise 1950 lerde gelien sinema, 1980 lere dek verimli yllar geçirmitir. Ardndan bir duraklama dönemine girmitir. Günümüzde ise yeniden canlanmaktadr. Bu bölümün ardndan kuramsal olarak sinemann kentle nasl ilikilendirildii konusu gündeme gelmektedir. Zaman ve mekan algs, gerçeklik temsili, hareket 34

43 algs, modernist ve postmodernist dünya kavramlar ve yaam kurgular ile senaryolara dayanan çeitli altbalklar, kentle sinemay birbirinden ayrlmaz bir bütün olarak tanmlamaktadr. Sinema, kentin hafzas, kentin tarihini kaydedici bir sanat olarak görülmekte, kent de sinemann ortaya çkmasn salayan bir sahneye benzetilmektedir. #kisi de ortak kaderleri paylamaktadr. Son bölümde ise sinemada kentin kullanm biçimleri, doallatrlan, ütopik ve distopik kent tanmlar üzerinden deerlendirilmitir. Her bir balk altnda çeitli filmler incelenmitir. 35

44 3. TÜRK SNEMASINDA STANBUL KENTNN MEKANSAL TEMSL 3.1. Türk sinemasnda stanbul un Temsili Türk sinemasnda #stanbul un temsili, özellikle son yllarda konunun uluslararas sinema incelemeleri arasnda yer almasyla birlikte baz eletirmenler ve akademisyenler tarafndan incelenmeye balamtr. Yine de bu konudaki kaynaklar oldukça clzdr (Öztürk, 2002). Var olan incelemeler ise fiziksel mekann kullanm üzerine sistematik herhangi bir analiz barndrmamakta olup, incelemelerde arlkl olarak konunun sosyal ve kültürel boyutlar ele alnm; yaam biçimleri üzerinden kiisel bak açlarna göre yorumlamalar yaplmtr. Yaplan incelemelerin bu alanlarda yeterli bilgi veremeyii, yöntem olarak kaynak kiilerle görümelere yönelinmesini beraberinde getirmitir. Eriilebilen yönetmenler, eletirmenler, tarihçiler ve akademisyenlerle yaplan görümelerin nda #stanbul un sinemadaki kullanm ve mekansal temsili deerlendirilmitir. Bu noktada ise mekann, alnan eitim ve bak açsna göre nasl ekillendii ve algland sorusu ortaya çkmtr. Zira görüme yaplan kiilerin konuya bak açlar genellikle sosyal ve kültürel içerikli olmutur. Fiziksel çevreye yaklam ve mekansal deerlendirmeler, arzu edilen ve beklenen düzeye eriememitir. Kanbur(2005), Lütfi Akad n yapt Türk filmlerinin bat sinemasyla ayn ekilde deerlendirilemeyeceini savunmaktadr. Bu konu, tüm Türk sinemas için geçerli olan bir konudur. Jöyle ki Türk sinemasnda kent temsili, bir önceki bölümde deinilen kategoriler üzerinden yaplmam; yalnzca var olan, yani do,alla/trlm/ kent kullanlmtr. Türk sinemasnda bilimkurgu sinemas ise hiçbir zaman batda olduu kadar güçlü olmamtr. Var olan bilimkurgu örneklerinde ise batnn tasarlad gibi etkin mekan ve kent tasarmlar yaplmamtr. Bu gibi sebeplerden ötürü Türk sinemasnda #stanbul un temsili, uluslararas örneklerle kyaslanarak yaplamaz. #stanbul un Türk sinemasndaki temsili konusu, farkl görülere ve bak açlarna sahne olmaktadr. Suner(2002) e göre, #stanbul 1950 li yllardan balayarak 1980 li yllarn sonuna dek Türk sinemasnda daima merkezi ve ayrcalkl bir konuma sahip olmu; kente bak açlarnn ya da alglama biçimlerinin zamanla yaad deiikliklere karn, #stanbul önemli bir referans noktas ve anlam oluturucu öe özellii tamtr. Ancak Öztürk(2002), ayn dönemde sinemann tamamen #stanbul a kilitlenmi olmasnn, #stanbul ile sinema arasndaki ilikiyi tanmlayan literatürün clz olmasn engelleyemediini savunmaktadr. 36

45 Klasik Yeilçam melodramlarnda, içerisi ni oluturan tüm bir #stanbul kentidir. #stanbul, Yeilçam sinemasnn asli türleri olan melodram ve romantik komedide, fazlasyla ainalam, evcillemi, neredeyse bir tür iç mekana dönümü bir arkaplan ilevi üstlenir li ve 60 l yllarn Yeilçam filmlerinde, sürekli dolamda olan belirli bir #stanbul imgesiyle karlarz. Yeilçam melodramlar da, Elsaesser in vurgulad gibi, ak ve aile ilikilerine dair öyküler anlatr ve anlatlan öyküler daima içeride, çounlukla zengin burjuva evlerinin, bazen yoksul kenar mahallelerin içinde geçer. Ancak bu zengin köklerinin, bu yallarn, bu kenar mahallelerin daima bir bahçesi, bir teras, bir rhtm, arnavut kaldrml bir soka vardr: öyküyü dorudan Boaz a, denize, #stanbul a açan bir aralk. #stanbul, bahçeleri, korular, rhtmlar, iskeleleri, vapurlar, arnavut kaldrmlar, bahçe duvarlarndan taan ortanca ve manolyalar, kayk/motor sefalar, Boaz a bir tepeden bakan çay bahçeleri, minareleri, pencerelerden çamarlarn sarkt fakir mahalleleriyle bu öykülerin içine nüfuz eder. Sürekli tekrarlanan bu görüntülerde hayat bulan #stanbul, klasik Yeilçam sinemasnda adeta tandk bir yüze, aina bir mekana, bir tür içerisi ne dönüür. Filmin tematik ve görsel yaps kaçnlmaz biçimde daima #stanbul a balanr. Filmin dokusu, kent dokusuyla bütünleir. (...) #stanbul, bu dönem filmleri için herhangi bir mekan deil, metnin kurucu öesi ilevini üstlenen asl mekandr (Suner, 2002). Asl mekan olmann yansra #stanbul, filmlerde önemli bir malzeme olarak da kullanlmtr (Evren, 2006; Öztürk, 2002). Bu malzemenin ortaya çk, yaam biçimlerine dayaldr. Jöyle ki #stanbul, bir yönüyle Türk sinemasnda daima tezatlar simgelemitir. Buna Alaturka-Alafranga, modernlik-geleneksellik, kent-kr, Beyolu-gecekondular vb. gibi kartlk örnekleri verilebilir (Refi, 2005; Evren, 2006; Öztürk, 2004). Bu ekilde #stanbul daki yaam biçimlerinin çeitlilii de vurgulanmtr (Öztürk, 2004). #stanbul, her ne kadar filmlerde önemli bir malzeme, arka plan, asl mekan ya da filmin kurucu öesi olarak tanmlanyor olsa da, görüülen kiiler kentin, sinema endüstrisinin merkezi olduundan ötürü bu kadar aktif olarak kullanldnda hemfikirdir (Jekerolu, 2006). Türk sinema dilinin 1950 lerden sonra olumaya baladn ve bu dönemde zorunlu olarak #stanbul un kullanldn dile getirmektedir. Kentin zorunluluktan kullanldn söyleyen dier bir akademisyen ise Öztürk(2004) tür. Zira yeterli stüdyolar bulunmamaktadr. Refi(2005) ise, popüler Türk filmlerinin büyük çounluunun #stanbul u fon olarak kullandn, bunun da sinema endüstrisinin bu kentte bulunmasndan kaynaklandn belirtmitir. Scognamillo(2006) da #stanbul un Türk filmlerinde yalnzca bir kartpostal olarak kullanldn, yine film irketlerinin en yaknda neresi varsa en az maliyetle orada sahneyi çektiini ifade etmitir. Evren(2006) e göre ise #stanbul un Türk sinemasnda belirleyici olduu hiç bir film bulunmamaktadr. Türk sinemas çaa tanklk etme sorumluluunu hiç tamamtr; kent yalnzca öykünün istedii ekle sokulmutur. 37

46 Bu yorumlardan #stanbul un Türk sinemasnda yeterince temsil edilmedii gibi bir sonuç çkarlmamaldr. Zira kent bilinçli ya da bilinçsizce de olsa fonda kullanlyorsa, bu ekilde yaam biçimleri üzerinden kent temsillerinin ifadesi mümkün olmaktadr. #stanbul ve Türk sinemas üzerinde en fazla aratrma yapm olan akademisyenlerden biri olan Öztürk, #stanbul un en fazla gecekondulama ile filmlere konu olduunu ifade etmektedir (2002, 2004). Göçmenlerin, Haydarpaa tren garndan vapurla Galata köprüsü ve Eminönü ne geçmeleri, yani onlarn bu ilk #stanbul deneyimi belki yüzlerce filmde geçmitir. Sonraki sahneler ise onlarn genellikle gecekondularda barnacak yer ve akraba aradklarn belgelemitir. Filmlerdeki görüntüler, Türkiye deki kentleme biçiminin kentlilii ortadan kaldrmakta olduuna tanklk etmitir (Öztürk, 2004). Takip eden bölümlerde Türk sinemasnda #stanbul un içinde bulunduu dönem temsili ile bu dönemlerin karlatrmalar yer almaktadr Geliim Dönemi ( ) Kentsel Geliim 1950 yl, tüm Türkiye için olduu gibi #stanbul için de önemli ve köklü deiikliklerin balad bir yl olmutur. 2. Dünya Sava sonrasnda dünyada yaanan siyasi deiiklikler Türkiye yi de etkilemi ve özellikle sanayileme hareketlerinin balamasn salamtr. Dönemin dört büyük sorunu, hzl nüfus art ve göç, arsa spekülasyonlarnn balamas, sanayileme ve ciddi ulam sorunlarn balatan tat artdr (Tekeli, 1992, Development of Istanbul Metropolitan Area and Low Cost Housing içinde). Bu sorunlara bal olarak #stanbul kent mekannn ekillenmesi tanmlanmaktadr. Bu dönemde üzerinde durulmas gereken bir dier nokta, #stanbul un gelecei açsndan çok önemli olan Menderes operasyonlardr. Bu operasyonlarla plann ve planlama kavram ile geleneinin neredeyse tümüyle reddedilmesi sözkonusu olmutur (Tekeli, 1992, Development of Istanbul M.A.L.C.H. içinde; R. Turgut, 2004). Planlama Bu dönemde dünyada belediyecilik ve imar planlama sorunlar ön plana çkmtr (Ramazanoullar Turgut, 2004). Bu dönemde kentin planlama sorunlarndan en büyüü kaçak yaplama ve göçle ortaya çkan mücavir alanlar olmutur. Prost plannn kentin geliimi açsndan yetersiz görülmesiyle beraber, #stanbul için

47 ylnda Högg plan ve 1958 ylnda Piccinato plan üzerinde çallmaya balanlmtr (Tekeli, 1992, Development of Istanbul M.A.L.C.H. içinde). Bu planlarla bölgesel düzeyde karar alnm, desantralize ve lineer bir sistem oluturulmas amaçlanmtr. Sanayi alanlarnn desantralize edilmesinin öngörüldüü planlarda bu ilev için uygun görülen bölge, iç pazara yaknlndan ötürü #stanbul un dousudur (Kuban, 1996). Konut ve Kentleme Bu dönemde krdan kente yaanan göçün hz kazanm olmas, #stanbul kent mekannn ekillenmesinde büyük rol oynamtr li yllarda #stanbul un henüz tarihi kent snrlarn fazla amam bir kent olduu görülmektedir, ancak bahsedilen hzl göç dalgasyla birlikte kent yeni gelime alanlarna doru ya lekesi eklinde büyümeye balamtr (Berköz, 1991; Tekeli, 1992, Development of Istanbul M.A.L.C.H. içinde; R. Turgut, 2004). Bu büyümede takip edilen en önemli aks, demiryolu aksdr. Buna bal olarak bu dönemde lineer bir geliim görülmektedir. Kentin mevcut konut alanlar, bu dönemde tipik Osmanl kenti özellikleri tamaktadr. Ahap cumbal konutlar, dini tesis ve meydandan oluan bu bölgelerde mahalle ölçei görülmektedir. Buralarda çoklukla orta gelir grubu barnmaktadr. #stanbul un konut dokusunda yaanan önemli bir dier gelime, planlanan çada toplu konut alanlardr. Özellikle Levent, Etiler ve Kouyolu, bu yllarda planlanm önemli toplu konut alanlarndandr. Bu alanlarda ve Gümüsuyu ile çevresinde yaplaan apartmanlarda daha çok üst gelir grubu barnmaktadr (Kuban, 1996). Çalma 1950 li yllarda yaanan sanayileme hareketleri sonucunda, #stanbul da sanayi yer talebinde yaanan arta bal olarak denetimsiz ve arazinin daha ucuz olduu çeper bölgelerinde yer seçme eilimi görülmütür (Levent-Büyükdere, Bomonti, Zeytinburnu gibi) (Dökmeci ve di., 1993; Berköz, 1991; Kuban 1996). Büyük sanayinin yansra imalat sanayii, kentte oldukça gelimi bir çalma kolu haline gelmitir ylnda #stanbul imalat sanayiinin, toplam imalat sanayii iyerlerinin sat haslat içindeki pay %62 dir. #stanbul un ayn yl Türkiye nin nüfusunun %6 sn barndrd dikkate alndnda, kentin imalat alanndaki önemi ortaya çkmaktadr (Kele, 1993). 39

48 #stanbul un çalma yaam, sanayi haricinde d ticarete ve toptancla dayanmaktadr lerden sonra #stanbul da arlkl olarak ticarete yönelinmitir. Özellikle ithalat oranlar artmtr. #stanbul un bu dönemdeki M#A s Eminönü, Hanlar Bölgesi, Karaköy ve Beyolu çevresinde toplanmtr (Berköz, 1991; Tekeli, 1992, Development of Istanbul M.A.L.C.H. içinde; Tümertekin, 1997). Ayrca Jili ye uzanan Cumhuriyet Caddesi üzerinde de bu dönemde M#A özellikleri görülmeye balanmtr. Ulam 1950 li yllarda kentin geneline rayl sistem (tramvay) ve deniz tamacl hakimdir. Ancak Menderes operasyonlaryla tamacln yönünün karayoluna doru deitirilmesi amaçlanmtr. Adnan Menderes in balatt imar hareketleri ile hedeflenen, #stanbul a Batl ve modern bir kent imgesi kazandrmaktr. Bu nedenle kent genelinde istimlakler yaanm; Tarihi Yarmada da Vatan, Millet ve Ordu Caddeleri, Barbaros Bulvar, Karaköy-Dolmabahçe Yolu ve Maslak Yolu açlmtr. Menderes operasyonlar, daha çok siyasi kararlara odakl ve ulam arlkldr Sinemada stanbul un Temsili Türk sinemasnda #stanbul, genellikle mutluluun vadedildii bir alan eklinde canlandrlmtr. Özellikle 1950 lerin ve 1960 larn filmleri masalms bir #stanbul tasvir ederek, #stanbul mitosu nu yeniden üretti (Öztürk, 2004). Öztürk tarafndan da belirtildii gibi 1950 li yllarda #stanbul, Türk filmlerinde masalms bir arkaplan olarak kullanlmtr. Bu durum, sinema tarihinde bahsi geçen Amerikan rüyasn çartrmaktadr. Suner(2002) e göre ise #stanbul, Yeilçam n temel türleri olan melodram ve romantik komedilerde görsel ve tematik anlamda filmin kurucu öesini ve öyküye anlam kazandran mekansal ve toplumsal balam oluturmutur. Toplumsal Yaam ve Simgesel Mekanlar Bu dönemin filmlerinde kentte yaayan tüm kesimlerin ve filmin esas kahramanlarnn #stanbullu olduu görülmektedir. Henüz göç olgusu kente girmemitir; girmi olsa bile henüz hissedilmemektedir. Ancak modern ve geleneksel (alaturka ve alafranga) ztl toplumsal yapda açkça kendini göstermektedir. Orta gelirli kesim geleneksel özellikler tarken, üst gelirli kesim daha moderndir (Refi, 2005). Ayn zamanda modern yaam, beraberinde 40

49 yozlamay da getirmitir (Evren, 2006). Üst gelirli kesim genellikle kötü alkanlklara sahiptir ve orta kesimdeki iyi insanlar bu yöne çekmektedir. Bu dönem filmlerinde bir dier önemli nokta, baroldeli kahramanlarn genellikle alt ve orta snfa mensup olmalardr. Bu karakterler üst snftaki yoz kiiler tarafndan kötü etki altnda braklmaktadr. Snflar aras ilikiler, hiçbir zaman iyi sonlanmaz. Çünkü modern kesim (üst gelir grubu) yozdur ve alt-orta gelir grubunu kendi yoz dünyasna uydurmaya çabalar. Göç olmamasna karn, bu dönemin filmlerine bir yolculuk temas hakimdir. Kent, iyileri kötüye yönlendirici bir unsur olarak yer almaktadr. #yi kahramanlar hep #stanbul u terketmek isterler; geleneksel kökenli olan kahramanlar hep kötü insanlara ayak uydurup saflklarn kaybederler. #stanbul daki baz öeler, sinemada simgesel anlamlara gelmektedir. Bunlara en iyi örnekler Hilton un üst gelir grubunu, Eyüp ya da Samatya nn at ve orta gelir grubunu simgelemesidir. Haydarpaa Gar ise kente geli ya da kentten gidii vurgulamaktadr. #stanbul un en önemli merkezi olma özelliini tayan #stiklal Caddesi ise kentin en kozmopolit yeridir. Henüz tatlarn ve tramvaylarn geçtii cadde, yerine göre kalabal ve kentin kaosunu simgelemektedir. Buluma yerleri bu dönemde genellikle parklardr (Evren, 2006). ekil 3.1. Üç Arkada/ filminden Taksim Meydan Kentleme Bu dönemde kentleme henüz hz kazanmamtr. Boaz kylar baz Boaz köyleri hericinde yaplamamtr ve plaj kullanmlar youndur. Sahil köylerinin meydanlarnda mahallenin sosyal donat unsuru olan kahveler yer almaktadr (Üç Arkada/ filminde Ortaköy Meydan). 41

50 #stanbul, henüz mahalle ölçeinde yaamn sürdürmektedir. Örnein Kanun Namna filminde Kapalçar da yaplan Aksaray merkezden Nazm tanyan memurlar çary aratrsn! duyurusu, Katil filminde Ayaspaa daki Yldz Apartman nn kime sorsan gösterilecek olmas ya da yine ayn filmde kl haber panosunda Kemal in Sinop Hapishanesi nden kaçtnn yaz olarak geçmesi, mahalle ölçeini vurgulamaktadr. Barnma Dönemin içinde bulunduu koullar dikkate alndnda, birincil konut geliimleri iki yönlü temsil edilmektedir. Daha önceki bölümlerde belirtilen mekansal ztlklar ve kutuplama (modernlik-geleneksellik), konut alanlar üzerinden yansmasn bulmaktadr (Algan, 2005, Sadeli,in Derinli,inde Bir Usta: Lütfi Akad içinde). Orta gelir grubu tarihi dokuda barnrken, üst gelir grubu daha çok Ayaspaa, Beyolu ve çevresinde yer alan yma apartmanlarda ya da Levent gibi yeni gelimekte olan toplu konut alanlarnda barnmaktadr. Orta gelir grubunun barnd mahalleler, tipik Osmanl mahallesi özellii tamaktadr. Yollar dar ve ta kapldr; ortasnda suyolu vardr; konutlar ahap ve bir-üç katldr; bazlarnn avlusu bulunmaktadr; caminin önünde mahallenin meydan yer almaktadr. ekil 3.2. Meyhanecinin Kz filminden tarihi kent dokusu ekil 3.3. Altn Kafes filminden tarihi kent dokusu 42

51 Üst gelir grubu ise planl bölgelerde yer alan çada yma apartmanlarda yaamaktadr. Yollar bu semtlerde asfaltla kaplanmtr; etrafta mutlaka semtin bir park bulunmaktadr. Üst gelir grubunun ikincil konut tercihi, Üç Arkada/ filminde görüldüü gibi genellikle Emirgan ya da Yeniköy gibi Boaz n henüz yaplamam kylarnda ya da Suadiye, Bostanc gibi Marmara Denizi kylarndadr. Bu semtler yava yava deer kazanmaya balamtr (Örnek: Katil filminde Yeniköy deki yalnn iyi para edeceinden bahsedilir.). Çalma Bu dönemde Türkiye, sanayileme dönemine yeni girmitir. Dolaysyla henüz makine üretimi sözkonusu deildir (Refi, 2005). Bu balamda film kahramanlarnn ileri gözden geçirildiinde Kanun Namna daki kahramann oto tamircisi, Katil deki kahramann elektrik ustas, Meyhanecinin Kz ndaki kahramann ise tersane içisi olduu görülmektedir. Üst gelir grubunun meslei genellikle ticaret üzerinedir. Merkezi i alanlar, bu dönemde Eminönü ve çevresinde yer almaktadr. Ofis kullanmlar ise, Katil filminde görüldüü gibi tarihi hanlardadr. Ulam Tüm bu dönem filmlerinde en net temsil edilen konu ulamdr. Henüz karayolu ulam yoktur. Tramvaylar tüm kenti sarmtr; kent içi ulam tramvay, banliyö treni ve deniz yoluyla; kent d ulam ise ehirleraras trenlerle yaplmaktadr. Tatlar henüz çok youn olarak kullanlmamaktadr; arabal vapurlar tatlarn iki yaka arasndaki hareketini salamaktadr. ekil 3.4. Kanun Namna filminden tramvaylar ve sokak dokusu 43

52 ekil 3.5. Üç Arkada/ filminden Galata Köprüsü ekil 3.6. Katil filminden Haydarpaa Gar 44

53 Tablo 3.1. Geliim Dönemi Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar ANA VE YAN MEKANLAR FLMLER YIL Kamusal D Mekan B. Donat Çalma Ulam Film Ad Sokak ve Cadde Meydan Yeil Alan/Park Piknik Alan Tarihi Kent Surlar levsiz Manzara N. ve A. Konut Postane Mahkeme Hastane Hapishane Karakol Cami Okul / Üniversite Nikah Salonu Spor Sahas Mezarlk Tamirhane / Garaj Büro Çamarhane Randevuevi Marangozhane Matbaa Gazino / Gece Kulübü Sinema Tiyatro Meyhane Kahve Dükkan Film Seti Fabrika Tersane skele Gar Havaalan Yl Kanun Namna 1952 Katil 1953 Hçkrk 1953 Meyhanecinin Kz 1958 Üç Arkada 1958 Altn Kafes 1958 Krk Plak 1959 LEJAND: Ana Mekan Kullanlan Tüm Mekanlar 45 45

54 Tablo 3.2. Geliim Dönemi Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlar SMGESEL MEKANLAR Ulam Akslar Park- Rekreasyon Yaplar Semt mgeleri Meydanlar FLMLER YIL levsiz Manzara N. ve A. Tarihi Yarmada Caddeleri Nuruosmaniye Camii Sultanahmet Meydan 46 stiklal Caddesi Galata Köprüsü Esma Sultan Yals Hilton Oteli Haydarpaa Gar Kapalçar Haliç Kylar Bo;az Sahili Maçka Park Taksim Gezi Park Ortaköy Meydan Beyazt Meydan Taksim Meydan Maçka Kasmpaa Karaköy Beyo;lu Adalar Bebek Emirgan Ortaköy Harbiye Samatya Sirkeci Eminönü Ayaspaa Aksaray Film Ad Yl Kanun Namna 1952 Katil 1953 Hçkrk 1953 Meyhanecinin Kz 1958 Üç Arkada 1958 Altn Kafes 1958 Krk Plak 1959 Laleli ili LEJAND: Kullanlan Tüm Mekanlar 46

55 Tablo 3.3. Geliim Döneminde Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) ANA VE YAN MEKANLAR Kamusal D Mekan Bar. Donat Çalma Ulam Sokak/Cadde Meydan Yeil Alan/Park Piknik Alan Tarihi Kent Surlar levsiz Manzara N. ve A. DIMEKAN TOPLAM BARINMA TOPLAM Postane Mahkeme Hastane Hapishane Karakol Cami Okul / Üniversite Nikah Salonu Spor Sahas Mezarlk DONATI TOPLAM Tamirhane / Garaj Büro Çamarhane Randevuevi Marangozhane Matbaa Gazino / Gece Kulübü Sinema Tiyatro Meyhane Kahve Dükkan Film Seti Fabrika Tersane ÇALIMA TOPLAM skele Gar Havaalan ULAIM TOPLAM TOPLAM Ana Mekan (%) 18,2 18,2 9,1 4,5 50,0 27,3 4,5 4,5 4,5 4,5 4,5 4,5 18,2 100 Yan Mekan (%) 4,9 3,3 3,3 1,6 4,9 18,0 1,6 3,3 1,6 4,9 6,6 8,2 3,3 1,6 1,6 1,6 1,6 34,4 1,6 1,6 3,3 1,6 1,6 1,6 4,9 1,6 1,6 4,9 3,3 1,6 1,6 1,6 1,6 34,4 3,3 4,9 3,3 11,5 100 TOPLAM (%) 8,4 7,2 4,8 1,2 1,2 3,6 26,5 8,4 2,4 2,4 3,6 4,8 6,0 2,4 1,2 1,2 1,2 1,2 26,5 2,4 1,2 2,4 1,2 1,2 1,2 4,8 1,2 2,4 4,8 2,4 1,2 1,2 1,2 1,2 30,1 2,4 3,6 2,4 8,4 100 Tablo 3.4. Geliim Döneminde Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Oransal Dalm (%) SMGESEL MEKANLAR Semt mgeleri Meydanlar Park-Rekreasyon Yaplar Ulam A. Aksaray Ayaspaa Eminönü Sirkeci Samatya Harbiye Ortaköy ili Emirgan Bebek Adalar Beyo;lu Laleli Karaköy Kasmpaa Maçka SEMT MGELER TOPLAM Taksim Meydan Beyazt Meydan Sultanahmet Meydan Ortaköy Meydan MEYDANLAR TOPLAM Taksim Gezi Park Maçka Park Bo;az Sahili Haliç Kylar PARK-REKR. TOPLAM Kapalçar Nuruosmaniye Camii Haydarpaa Gar Hilton Oteli Esma Sultan Yals YAPILAR TOPLAM Galata Köprüsü Tarihi Yarmada Caddeleri stiklal Caddesi ULAIM AKSLARI TOPLAM levsiz Manzara N. ve A. TOPLAM % 1,5 3,0 6,0 6,0 3,0 1,5 1,5 1,5 1,5 1,5 1,5 4,5 1,5 3,0 1,5 1,5 40,3 4,5 3,0 3,0 1,5 11,9 4,5 1,5 10,4 6,0 22,4 1,5 1,5 3,0 1,5 1,5 9,0 6,0 3,0 3,0 11,9 4,5 100 LEJAND: Ara Toplam En Çok Kullanlan Mekan Grubu En Çok Kullanlan #lk #ki Mekan 47

56 Öncelikle bu dönemde kullanlan ana ve yan mekan çizelgesine bakldnda, ana mekanlarn en fazla %27,3 ile konutlar ve %18,2 lik paylarla sokak/caddeler ile meydanlar olduu görülmektedir. Mekan gruplarndan ise kamusal d mekanlar, %50 ile en fazla kullanlan mekan grubu olmutur. Yan mekanlarda ise karakol kullanm %8,2 ve hapishane kullanm %6,6 oranlaryla ilk iki srada yer almaktadr. Kategorilerde ise donatlar ve çalma ilevi, %34,4 lük paylaryla ilk sradadr. Ana ve yan ayrm yaplmakszn genel bir deerlendirme yapldnda, en fazla kullanlan mekanlarn konut(%8,4), sokak/cadde(%8,4) ve meydan(%7,2) olduu görülmektedir. Dönem filmlerinde en çok karlalan mekan grubu ise %30,1 ile çalma ilevidir. Simgesel mekanlarn dönem baznda oransal dalm çizelgesinde ise %10,4 lük kullanm oranyla Boaz sahili birinci srada yer almaktadr. #stanbul un temsili filmlerde Boaz ile yaplmaktadr. #kinci srada ise %6 arlk paylarla Eminönü, Sirkeci, Haliç ve Galata Köprüsü yer almaktadr. Simgesel mekanlarda en çok kullanlan mekan grubu %40,3 ile semt imgeleridir. #stanbul u bu dönemde en iyi kullanan filmlerden ilki kukusuz Lütfi Akad n Kanun Namna(1952) sdr. Kamerann ilk kez sokaa çkarlmasyla #stanbul un günlük yaants ilk olarak bu filmle belgelenmitir (Algan, 2005, Sadeli,in Derinli,inde Bir Usta: Lütfi Akad içinde). #stanbul, bu sayede doal bir çevre olarak ilk kez perdeye yanstlmtr Olgunluk Dönemi ( ) Kentsel Geliim 1960 sonras, DPT nin kurulmas, Be Yllk Kalknma Planlar nn kabul edilmesi ve Dou Marmara Kalknma Plan nn yaplmasna bal olarak #stanbul un planl kalknma dönemi olarak tanmlanmaktadr (Kele, 1993; R. Turgut, 2004). Bu dönemde kent geliiminde tanmlanan önemli sorunlar, kentin yeni çevreyollarna bal olarak geliimi, kentsel alanlarn (konut, sanayi, ticaret vb.) gelien ulam olanaklarna bal olarak desantralizasyonu, hisseli mülkkiyete dayal gecekondulama, eski gecekondu alanlarnda apartmanlama olarak tanmlanmaktadr (Berköz, 1991; Tekeli, 1992, Development of Istanbul M.A.L.C.H. içinde). 48

57 Planlama Türkiye de gerçekletirilen ilk bölge plan olan Dou Marmara Bölge Plan, yllar arasnda yaplmtr. Plana göre metropoliten kent snrlar tanmlanarak bölgenin bir bütün olarak ele alnmas gerektii vurgulanmtr. Bu plann ardndan #stanbul Sanayi #mar Plan (1966) ile #stanbul Metropoliten Alan Nazm Plan ( ) çalmalarna balanmtr. Ayrca 1965 ylnda #stanbul Nazm Plan Bürosu görevine balamtr (Kele, 1993). Konut ve Kentleme 1960 ylna dek gecekondulama ve krdan kente göç hareketleri kent genelinde ciddi oranda farkedilmemitir. Ancak 1960 l yllara gelindiinde kentin geliminin bu yöne dayal olarak tanmlanmaya balad görülmektedir. Bunun sonucunda arsa spekülasyonlar ve rant kavramlar ortaya çkmtr. Gecekondulama ile beraber kent snrlar genilemi ve özellikle çeperlerde younlaan yeni yerleim bölgeleri ortaya çkmtr. Gecekondu alanlar, sanayi bölgelerinin yerseçimine göre ekillenmitir. BM den Jurkat n hazrlam ve Tekeli nin aktarm olduu 1960 verilerine göre sanayi igücünün %74 ü çevredeki gecekondu mahallelerinden salanmaktadr (Tekeli, 1992, Development of Istanbul M.A.L.C.H. içinde). Dolaysyla alt ve orta gelir grubu, Tarihi kent merkezinden kentin çeperlerine doru hareket ederek kent merkezini orta gelir grubuna brakmtr. Üst gelir gruplar ise kentin banliyöleri olan Marmara Denizi kysndaki yeni yerleim alanlarnda (Suadiye, Bostanc, Caddebostan gibi) barnmaya balamtr. Bu dönemde yaanan bir dier önemli gelime 1960 ylnda kabul edilen Kooperatifleme Kanunu ile kooperatiflemeye yönelinmesi olmutur. Ban Ataköy(1966) ün çektii toplu konutlar da yaygnlamtr. Ayrca kent çeperlerinde pek çok yeni toplu konut alan yaplmtr. Kent merkezinde ise artan younlua paralel olarak önce özellikle Maçka, Bakrköy, Tevikiye, Nianta, Jili ve çevresinde, daha sonra ise eski gecekondu alanlarnda apartman inaatlar artmaya balamtr (Kuban, 1996). Tarihi ahap konutlardan oluan ve Osmanl kenti özellikleri tayan mahalle ölçeindeki doku yerini kent ölçeindeki apartmanlara brakr. 49

58 Çalma Bu dönemin ortalarna doru artan yabanc sermaye ile özel sektör yatrmlar, kentin sanayi yaamnn hzla büyümesine neden olmutur (Kuban, 1996). Kent snrlarnn hzla büyümesi sonucunda sanayi, alnan kararlarla birlikte bir önceki dönemde bahsedilen bölgelerden de desantralize edilmeye balanmtr. Bu kez, sanayinin #stinye, Avclar, Alibeyköy ve benzeri bölgelere yöneldii görülmektedir. Küçük sanayi tesisleri ise Eminönü ve Fatih gibi tarihi kent merkezlerinde yerlemitir (Tekeli, 1992, Development of Istanbul M.A.L.C.H. içinde; Berköz, 1991). M#A, yeni çevreyollarnn etkisiyle Eminönü ve Karaköy den Taksim-Jili- Mecidiyeköy hattna doru kaym; büro ve ofis kullanmlar Galata, Beyolu ve çevresinde yer alan ve çan gereklerini karlayamayan tarihi hanlardan çkarak yeni gelimekte olan bu alanlarda kendilerine yer bulmutur (Dökmeci ve di., 1993). Ulam Ulam sistemleri bu dönemde bir önceki dönemde alnan kararlar takip eder ve karayoluna doru yönelir. Çevreyollar, kentin geliiminde belirleyici rol oynar. Rayl sistemlerin yerini troleybüsler ve otobüsler alr; deniz tamacl ise 1973 ylnda tamamlanan Boaziçi Köprüsü ile ikinci plana atlr Sinemada stanbul un Temsili 1960 larn ortalarndan 1980 lerin sonlarna kadar olan dönemde, filmlerin ekseni #stanbul un içinden d çeperlerine kaym, kente içeriden ve aina bir bakn yerini, dardan ve yabanc bir bak alm (kente yeni göç edenlerin bak), kentle kurulan yaknlk ve içli dllk ilikisi yerini giderek mücadele merkezli hasmane bir ilikiye brakmtr (Suner, 2002). Suner in de belirttii ve kentin dönemsel geliimi bölümünde de deinildii gibi, #stanbul un kentsel yaamna bu dönemde damgasn vurmu en önemli olgu krdan kente yaanan göç olmutur. Toplumsal Yaam ve Simgesel Mekanlar Bir önceki dönemde filmlerin ba kahramanlar #stanbullular arasndan seçilirken bu dönemde kente göç edenlerin bak filmlerde incelenmeye balanmtr. #stanbul un Türk sinemasndaki kullanm iki bak açsna dayanmtr: Bunlardan birincisi kentlinin kente bak, ikincisi ise krdan kente göç edenin kente bak. #stanbul, Türk sinemasnda krdan kente göç eden insanlarn bakyla deerlendirilmitir (Evren, 2006). 50

59 #stanbul bu dönemde de bir önceki dönemde olduu gibi tematik ve görsel anlamda, filmlerin vazgeçilmez arkaplann ve baat öesini oluturmaktadr. Ancak artk, filmin sunduu bak açs, #stanbul un içinden, #stanbullu bir perspektif deil, #stanbul a yeni varm bir yolcunun, kente dardan bakan bir yabancnn perspektifidir (Suner, 2002). Bu kez de kartl, kent ile göç eden kesim arasnda görürüz. Kent, göç eden saf ve temiz insanlar yozlatrmaktadr. Artk gelenekseli krdan kente göç eden kesim oluturmaktadr. Kentliler ise yozlaan modern kesimdir. Barol oyuncularnn canlandrd esas karakterler ise yine orta-alt kesimden gelmektedir. Yalnz bu kez orta-alt kesimi göç edenler oluturmaktadr. Moderngeleneksel kutuplamas yine yoz kahramanlar tarafndan yoldan çkarlmaya çallan saf ve temiz genç kzlar ve delikanllar ile vurgulanmaktadr. Bu dönemde bir önceki dönemdeki gibi tekrar eden bir dier tema, snflar arasnda yaanan ilikilerdir. Bu ilikilerin sonu pek çok filmde iyi bitmese de bazlarnda baarl olur. Bu dönemin filmlerine de bir önceki dönemin filmlerinde olduu gibi yolculuk temas hakimdir. Ancak bu kez krsal kesimden kente göç edenlerin yolculuu sözkonusudur. Simgesel mekanlar deimemi; aralarna yenileri eklenmitir. Büyük Tarabya Oteli, tpk Hilton gibi zenginlii temsil etmeye balamtr. Haydarpaa Gar bu kez göç odakl kullanlmaktadr; #stiklal Caddesi yine kozmopolit özellikler tamakta olup kentin en hareketli merkezidir. ekil 3.7. Son Ku/lar filminden Boaz fonu Bu dönemde buluma yerleri, yaam biçimlerindeki deiikliklere paralel olarak parklardan muhallebici ve pastanelere dönümütür (Evren, 2006). Kentleme #stanbul genelinde gecekondulamann tanmlad kentleme olgusu, sinemada da olduu gibi temsil edilmektedir. Kent snrlar gün geçtikçe büyümektedir; 51

60 dönemin sonlarna doru çekilen filmlerde Boaz n ne kadar yaplat rahatlkla görülebilir. Kent çeperlerinde eski bostan alanlarnda krsal özellikler tayan gecekondu mahalleleri olumutur. Bir önceki dönemde tarihi dokuda nasl meydan ve cami varsa bu kez benzer özellikler bu gecekondu alanlarnda görülmektedir. Filmlerde özellikle #stanbul u tepeden gören bo arazilerde yaplan çekimler gecekondulamay temsil etmektedir. ekil 3.8. Diyet filminden gecekondu ina edilecek kent çeperleri Gecekondulamann yansra apartmanlama ve apartman yaam da, bu dönemin sonlarna doru çekilen filmlerde önemli bir unsur olarak kullanlmtr. Arsa spekülasyonlar, filmlerde önemli bir malzeme görevi görmütür. #stanbul, mahalle ölçeinden kent ölçeine geçmitir. Artk semtte yaayanlarn birbirlerini tanmasna olanak yoktur. Örnein Vesikal Yarim filminde bir süredir o mahallede yaayan Halil i henüz o mahallenin polislerinin tanmamas, Göç Üçlemesi nde göç edilen mahalledekilerin tamamnn tannmamas ya da kente gelince ne yapacaklarn armalar kent ölçeini vurgulamaktadr. Barnma Sinemann temel ztlklar ve kutuplamas, bu dönemde temsil edilen konut dokusunda da kendini göstermektedir. Kente göç eden kesimler, daha çok alt gelir grubundandr. Bu kesimler ilk balarda tarihi dokuda kendilerine yer bulurken daha sonralar kent çeperlerinde kendilerine derme çatma bir-iki katl, genellikle avlulu gecekondular yapmtr. Daha önce de belirtildii gibi bu bölgeler krsal özellikler tamaktadr. Mahallenin bir camisi, önünde meydan ve karsnda kahve yer almaktadr. 52

61 Üst gelir gruplar ise kent merkezindeki apartmanlardan, bir önceki dönemde ikincil konut olarak gördüümüz banliyö alanlarna doru yönelmitir. Yine kent çeperlerindeki kooperatif ve (Levent ve Ataköy gibi) toplu konutlar ilgi çekmektedir. ekil 3.9. Vesikal Yarim filminden Beyolu nun modern apartman dokusu ekil Son Ku/lar filminden Ataköy toplu konutlar Üst gelir grubunun ikincil konut alanlar ise bu dönemde kentin daha da dna kaymtr. Çalma Dönemin ilk yllarnda bir önceki dönem özellikleri görülmektedir. Ancak daha sonralar sanayilemenin ilerlemesiyle fabrikalar görülmektedir. Fabrikalarda krdan kente göç eden içiler çalmaktadr. Genellikle gecekondu alanlar, fabrikalarn çevresinde konumlandrlmtr. (Örnek: Karanlkta Uyananlar, Göç Üçlemesi) Ayrca seyyar satclk, taksi oförlüü, otoparkçlk gibi marjinal iler de göç eden kesim tarafndan tercih edilmektedir. Tarihi Yarmada daki hanlarda konfeksiyon ileri yaplmakta ya da inaatta içi olarak çallmaktadr. Üst gelir grubu ise sanayilemeyle paralel olarak fabrikatörler olmutur. Ayrca dönemin sonlarna doru arsa spekülasyonlar sebebiyle müteahhitler de filmlerde skça karlalan zenginler arasna girmitir. 53

62 Merkezi i alanlar yine Eminönü ve çevresinde yer almaktadr. Ulam Ulamn, dönemin ilk yllarnda tramvay arlkl olmasna karn, ksa bir süre içinde otobüs ve troleybüslere dönütüü görülmektedir. Artk karayollar önem kazanmtr; kentin iki yakay balayan bir köprüsü vardr. Trafik gün geçtikçe artmaktadr; deniz tamaclnn younluu azalmtr. Demiryollar göç eden kesim tarafndan tercih edilmekle beraber, bu kesimlerin alt gelir grubundan olduu düünüldüünde trenin ekonomik nedenlerle tercih edildii yorumu yaplabilmektedir. ekil Gurbet Ku/lar filminden otobüs tamacl Otopark olgusu, Gurbet Ku/lar filminde görüldüü gibi hayata katlmtr; kente göç eden Haybeci ise otoparkç olmutur. 54

63 Tablo 3.5. Olgunluk Dönemi Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar ANA VE YAN MEKANLAR FLMLER YIL Kamusal D Mekan B. Donat Çalma Ulam Sokak ve Cadde Meydan Yeil Alan/Park Piknik Alan levsiz Manzara N. ve A. Konut Banka Postane Hastane Hapishane Karakol Kütüphane Film Ad Yl Otobüs Yolcular 1961 Cami / Kilise Okul / Üniversite Gurbet Kular 1962 Ac Hayat 1963 Karanlkta Uyananlar 1964 Son Kular 1965 Bitmeyen Yol 1965 Ah! Güzel stanbul 1966 Vesikal Yarim 1968 Seninle Ölmek stiyorum 1969 Gelinlik Kzlar 1972 Gelin 1973 Dü;ün 1973 Diyet 1974 Arkada 1974 LEJAND: Ana Mekan Kullanlan Tüm Mekanlar Nikah Salonu Spor Sahas / Salonu Mezarlk Büro / naat irketi Restoran Oto Tamirhanesi Pansiyon Otel / Han Sinema Tiyatro Kahve Meyhane Gazino / Gece Kulübü Lunapark / Müzikhol Dükkan Fabrika Sendika Yaps Ta Oca; Otopark skele/liman Gar Havaalan 55

64 Tablo 3.6. Olgunluk Dönemi Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlar SMGESEL MEKANLAR FLMLER YIL Semt mgesi Meydanlar Park-Rekr. Yaplar Ulam Akslar Sirkeci Eminönü Karaköy Mahmutpaa Kabata Galata Cihangir Beyo;lu Tarabya Saraçhane Üsküdar Samatya Ataköy Maçka Beikta Harbiye Kocamustafapaa Aksaray Hanlar Bölgesi Taksim Meydan Beyazt Meydan Sultanahmet Meydan Dolmabahçe Meydan Kocamustafapaa Meydan Taksim Gezi Park Maçka Demokrasi Park Harbiye Park Bo;az Sahili Haliç Kylar Cemil Topuzlu Açkhava Tiyatrosu Lütfi Krdar Sergi Salonu Haydarpaa Gar Hilton Oteli Takla Çiçek Pasaj Tarihi Yarmada Caddeleri Sraselviler Caddesi stiklal Caddesi Cumhuriyet Caddesi Galata Köprüsü levsiz Manzara N. ve A. Film Ad Yl Otobüs Yolcular 1961 Gurbet Kular 1962 Ac Hayat 1963 Karanlkta Uyananlar 1964 Son Kular 1965 Bitmeyen Yol 1965 Ah! Güzel stanbul 1966 Vesikal Yarim 1968 Seninle Ölmek stiyorum 1969 Gelinlik Kzlar 1972 Gelin 1973 Dü;ün 1973 Diyet 1974 Arkada 1974 LEJAND: Kullanlan Tüm Mekanlar 56

65 Tablo 3.7. Olgunluk Döneminde Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) ANA VE YAN MEKANLAR Kamusal D Mekan B. Donat Çalma Ulam Sokak /Cadde Meydan Yeil Alan/Park Piknik Alan levsiz Manzara N. ve A. DIMEKAN TOPLAM BARINMA TOPLAM Banka Hastane Hapishane Karakol Kütüphane Cami / Kilise Okul / Üniversite Nikah Salonu Spor Sahas / Salonu Mezarlk DONATI TOPLAM Büro / naat irketi Restoran Oto Tamirhanesi Pansiyon Otel / Han Sinema Tiyatro Kahve Meyhane Gazino / Gece Kulübü Lunapark / Müzikhol Dükkan Fabrika Sendika Yaps Ta Oca; ÇALIMA TOPLAM Otopark skele/liman Gar Havaalan ULAIM TOPLAM TOPLAM Ana Mekan (%) Yan Mekan (%) TOPLAM (%) 32,0 4,0 4,0 8,0 48,0 32,0 4,0 4,0 12,0 20,0 4,8 9,7 7,3 1,6 5,6 29,0 4,8 0,8 4,0 0,8 2,4 0,8 1,6 3,2 0,8 1,6 2,4 18,5 3,2 2,4 0,8 0,8 2,4 0,8 0,8 3,2 4,0 7,3 1,6 7,3 2,4 0,8 0,8 38,7 0,8 4,0 3,2 0,8 8,9 9,4 8,7 6,7 1,3 6,0 32,2 9,4 0,7 3,4 0,7 2,0 0,7 1,3 2,7 0,7 1,3 2,0 15,4 2,7 2,0 0,7 0,7 2,0 0,7 0,7 2,7 3,4 6,7 1,3 6,7 4,0 0,7 0,7 35,6 0,7 3,4 2,7 0,7 7,4 Tablo 3.8. Olgunluk Döneminde Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Oransal Dalm (%) SMGESEL MEKANLAR Semt mgesi Meydanlar Park-Rekreasyon Yaplar Ulam Akslar Sirkeci Eminönü Karaköy Mahmutpaa Kabata Galata Cihangir Beyo;lu Tarabya Saraçhane Üsküdar Samatya Ataköy Maçka Beikta Harbiye Kocamustafapaa Aksaray Hanlar Bölgesi SEMT MGES TOPLAM Taksim Meydan Beyazt Meydan Sultanahmet Meydan Dolmabahçe Meydan Kocamustafapaa Meydan MEYDANLAR TOPLAM Taksim Gezi Park Maçka Demokrasi Park Harbiye Park Bo;az Sahili Haliç Kylar PARK-REKR. TOPLAM Cemil Topuzlu A. Tiyatrosu Lütfi Krdar Sergi Salonu Haydarpaa Gar Hilton Oteli Takla Çiçek Pasaj YAPILAR TOPLAM Tarihi Yarmada Caddeleri Sraselviler Caddesi stiklal Caddesi Cumhuriyet Caddesi Galata Köprüsü ULAIM AKSLARI TOPLAM levsiz Manzara N. ve A. TOPLAM % 3, 5 5, 2 3, 5 0, 9 2,6 3,5 0,9 4,3 0,9 0,9 0,9 0,9 0,9 3,5 1,7 1,7 0,9 0,9 0,9 38,3 2,6 0,9 2,6 0,9 0,9 7,8 1,7 1,7 0,9 11, 3 4,3 20,0 0,9 2,6 3,5 3,5 2,6 0,9 13, 3,5 0,9 3,5 0,9 3,5 12,2 7,8 9 LEJAND: Ara Toplam En Çok Kullanlan Mekan Grubu En Çok Kullanlan #lk #ki Mekan 10 0

66 Olgunluk dönemi filmlerinin ana ve yan mekanlarndaki oransal dalmlara göre filmlerde en fazla kullanlan ana mekanlar srasyla konut(%32) ve sokak/cadde(%32) ile fabrika(%12) olmutur. Bu dönemde sanayileme, beraberinde fabrikalarn artmasn ve içi snfnn ortaya çkmasn getirmitir. Ana mekanlarda en fazla kullanlan mekan grubu %48 ile d mekan grubudur. Filmlerde en fazla kullanlan yan mekanlar ise %9,7 ile meydanlar, %7,3 er paylarla da yeil alan/parklar, gazino/gece kulüpleri ile dükkanlardr. %38,7 lik kullanmla çalma ilevli mekan grubu en çok kullanlan yan mekan grubu olmutur. Genel mekan kullanm deerlendirmesine göre en fazla kullanlan mekanlar %9,7 er payla konutlar ve sokak/caddelerdir. %35,6 ile çalma ilevli mekanlar, mekan gruplarna göre en fazla mekan kullanmn gerçekletirmitir. Simgesel mekanlarn dalmnda ise %11,3 ile Boaz sahili ve %7,8 ile ilevsiz manzara noktalar ve araziler ilk sralarda yer almaktadr. Bu araziler daha önceki bölümlerde de deinildii gibi bu dönemde gecekondulamay temsil etmektedir. Mekan grubu olarak en fazla kullanlan grup ise %38,3 ile semt imgeleridir. Bu dönemde çekilen baz filmler özel olarak incelenmitir. Vesikal Yarim(1968) de mekann tümüyle öykünün belirleyici öesi olmasna çallmtr. Örnein kahramanlarn ilikileri hakknda konutuu bir d sahnede, sokan iki yakasnda duvarlar bulunmaktadr. Bu duvarlar ilikiyi simgelemektedir. Ayrca sahildeki meyhane sahnesinde arkadan geçen vapur özel olarak ayarlanmtr (Önal, 2006). Gelin, Dü,ün ve Diyet ten oluan Göç Üçlemesi nde ise d mekan kullanm oldukça azdr. Bunun nedeni, kentin göç eden kesim tarafndan nasl görüldüünün ve deneyimlendiinin filmde ön plana çkarlmaya çallmasdr. Akad bu filmde (Gelin) snfsal ilikileri, köyden kente göçü, göç edenlerin sermaye biriktirme tarzlarn, bunun için göze aldklarn günna çkard kadar, törelerin ve geleneksel aile ilikilerinin kapitalizmin yasalar gerei nasl vahileebileceini, bu acmasz dönüüm sürecini olanca çplakl ve hoyratl ile gözler önüne sermitir. (...) Mesele sadece büyük ehirde perian olanlarn hikayesi deildir.(...) Filmin büyük ksm ev içinde, bahçe avlusunda ve küçük bakkal dükkannda geçiyor. Kenti bir kez, çok ksa bir bir sahnede (hastaneye gidi) görüyoruz (Algan, 2005, Sadeli,in Derinli,inde Bir Usta: Lütfi Akad içinde). Gelin filminde aile daha yeni göç etmitir; bilinçsizdir. Filmin sonunda oullarn kente kurban ederler. Dü,ün filminde ise artk aile bilinçlenmeye balamtr. Ayrca lahmacun satcl ile kent yaamna katlmann yollarn bulmutur. Diyet te ise aile artk sendikal bile olmutur (Öztürk, 2002). Sosyal haklarnn farkndadr. 58

67 Bireyseller Dönemi ( ) Kentsel Geliim Bu dönemde kent formunu etkileyen en önemli etmen, küreselleme ve uluslararas yatrmlardr. Ekonomik anlamda canlanan #stanbul mekansal boyutta önemli sorunlarn yaand bir metropol haline gelmitir (R. Turgut, 2004). Bu döneme 1950 lerdeki Menderes operasyonlar gibi ulam arlkl Dalan operasyonlar damgasn vurmutur. Planlama 1980 ylnda, bugüne dek onaylanamam olan #stanbul Metropoliten Alan Nazm #mar Plan onaylanmtr. Bu dönemde planlama alannda 1980 darbesinin etkisiyle merkeziyetçi bir tutum sergilenmitir. Ancak 1984 seçimleriyle #stanbul da her ilçede bir belediye kurulmu ve belediye bakanlar seçilmitir (Kele, 1993). Kentleme ve Konut Metropoliten alan snrlarnn Tekirda ve Hereke ye kadar uzand 1980 li yllarda #stanbul ikinci bir göç dalgasyla kar karya kalmtr (Kele, 1995, 9stanbul ve Göç içinde). Bu göç dalgasyla, 1950 lerde Zeytinburnu ndaki derme çatma gecekondu yerlemeleri yerine yüksek katl apartmanlardan ve dükkanlardan oluan mahalleler kurulmutur. Metropolün snrlarnn zorlanmasyla var olan younluklar artm; üst gelir grubu yaplan Boaz köprülerinin etkisiyle Marmara denizi ve çevresinden kentin kuzeyindeki banliyö alanlarna doru yönelmitir (Berköz, 1991). Bu dönemde ikincil konut alanlarnn tamam da sürekli iskan alanlarna dahil olmutur (Kuban, 1996). Bir önceki dönemdeli kent ölçei deierek metropol ölçeine dönümütür. Çalma #stanbul, 1980 sonrasnda perakende ticaretin youn olarak yapld bir metropol haline gelmitir. M#A, 1980 sonras dönemde Beikta-Maslak aksna kaymtr (Berköz, 1991; Dökmeci ve di., 1993). Kent içindeki liman aktiviteleri ile Haliç çevresindeki sanayi alanlar ve toptanc halleri kaldrlmtr. Büyük üretim birimleri, #stanbul merkezinden Kocaeli, Sakarya gibi çevre illere tanmtr (Kuban, 1996). 59

68 Ulam Dalan operasyonlar ile açlan bulvarlar, tarihi dokunun yklmasna neden olmutur. Ulam karayollar odakldr. Deniz tamacl da her ne kadar dier dönemlerde olduu gibi olmasa da etkindir Sinemada stanbul un Temsili 1980 li yllar, darbenin etkisiyle sinemada toplumsal sorunlardan bireysel sorunlara yönelinen yllar olmutur. Dolaysyla bu yllarda sinema, bireyselciler dönemine girmitir. Dönemin filmleri, daha çok marjinal kesimlerin yaantlarn ele almaktadr. Ayrca bu yllarda Türkiye nin yabanc sermayeye açlmas ve göç eden ikinci kesimle birlikte arabeskleme olgusunun hayat bulmas ile eski deerlerin korunmas ve yaatlmas konular da filmlerde skça kendine yer bulmaktadr. Bu dönemde filmlerde d mekan kullanmlarnn görece büyük oranda azald görülmektedir. Toplumsal Yaam ve Simgesel Mekanlar Bu dönemde filmlerde kahramanlarn iki farkl bak açs incelenmektedir. Bunlardan birincisi, deien yaama ayak uydurmakta zorlanan eski #stanbulludur. Dieri ise kente dardan göç etmi bireylerin bak açsdr. Bu dönemde modern- geleneksel kutuplamas ekil deitirerek eski deerler ve arabesk kültürü kutuplamasna dönümütür. Ancak bu kez biri iyi, biri kötü deildir. #kisinin de kendine göre iyi ve kötü özellikleri vardr. Barol kahramanlar da artk karma özellikler göstermeye balamtr. Kentli kesim de, krdan göç etmi kesim de görülmektedir. Ak ilikileri de genellikle farkl snflar arasnda yaanmaktadr. Bu aslnda açkça snflarn giderek birbirine karmaya baladn ifade etmektedir. Yolculuk temas da ekil deitirmitir. Artk kente gelme ya da kentten gitme sözkonusudur. At filminde kahraman ölünce, olu köyüne geri döner. Ya da A Ay filminde kentten uzaklamak için Adalar a giderler. D mekanlarn kullanm azaldndan ötürü simgesel mekanlarda da bir seyrekleme görülmektedir. Haydarpaa Gar, yine göç temal kullanlmtr. #stiklal Caddesi de, her dönemde olduu gibi bu dönemde de önemli bir simgesel mekan olmutur. Ancak bu dönemde d mekan çekimleri mekan deil, insan odakldr. 60

69 ekil A Ay filminden Beyolu nda Avrupa Pasaj Yaam biçimlerinin deimesiyle buluma yerleri barlar ve gece kulüplerine dönümütür (Evren, 2006). Kentleme Kentler, ikinci büyük göç dalgasyla kar karya kalmtr. Artk #stanbul bir metropoldür. Snrlar Tekirda ve Hereke ye dayanmtr. Korular dnda Boaz da yaplamam fazla bölge kalmamtr. Kentin mutluluk vadeden bir yer olarak tasvir edilmesi sklkla görülmekle beraber, ayn zamanda bir karabasan olarak da tasvir edilmitir. Kent merkezindeki tarihi dokuda marjinal kesimler barnmaktadr. Eski kenti çoklukla göç edenler ele geçirmitir. Eski #stanbullu zengin aileler ise aileden kalan yallarn satp apartman yaamna geçmeyi düünmektedir. Artk tüm kent apartmanlarda barnmaktadr. #stanbul un ölçei, kentten metropole dönü yaamtr. At filminde sokaklarda seyyar satclk yapan kahraman kaybolunca akama kadar dolar ve herhangi bir nirengi noktas bulamaz; sonunda otobana çkar. Hanm da Boaz da motorla kenti gezen kahramanlar kentin büyüklüü karsnda ne yapacaklarn arrlar. Kent, küçük insanlar yutan bir ejderha olarak görülmektedir (Öztürk, 2004). Barnma Kent yine farkl gelir gruplarnn farkl bölgelerde barnmasn beraberinde getirmitir. Kente göç eden ya da etmi olan kesimler kent merkezinde ve tarihi dokuda barnmaya balamtr. Aznlklardan kalan apartmanlar bunlara örnektir. En alt gelir gruplar ise Tarihi Yarmada daki eski hanlarda barnmaya çalmaktadr. 61

70 Üst gelir gruplar, ailelerinden kalan Boaz kysndaki yal ya da köklerde barnmakta ve apartman yaamna geçmeyi planlamaktadr. ekil Hanm filminden Emirgan da bahçe içinde ahap kök Neredeyse tüm gelir gruplar apartmanlarda ikamet etmektedir. #stanbul içinde ikincil konut kullanm kalmamtr. Ancak Adalar da seyrek kullanm bulunmaktadr. Çalma Marjinal kesim, marjinal ilerde çalmaya balamtr. Artk arkclk, seyyar satclk, bar kadnl, pazarlamaclk ve benzeri ilere sahip kahramanlar filmlerde yer almaktadr. Sradan insanlarn yaamlar filmlere konu olmamaktadr. Zira küçük insanlar daha acldr (Evren, 2006). ekil At filminden seyyar satclar Üst gelir gruplar ise entelektüeldir ve bohem yaarlar. Hepsi okumutur. Meslekler farkllk gösterir. Merkezi i alanlar her ne kadar Eminönü ve çevresinde yer alsa da bu bölgelerin alt gelir gruplarna yöneldii gözlerden kaçmamaktadr. 62

71 Ulam Kentin ulam sistemi, otobüsler üzerine kuruludur. Deniz tamacl da yine sk olmamakla beraber kullanlmaktadr. Tren, bir önceki dönemde olduu gibi yine alt gelir grubu ve göç eden kesimler tarafndan tercih edilmektedir. 63

72 Tablo 3.9. Bireyseller Dönemi Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar ANA VE YAN MEKANLAR FLMLER YIL Kamusal D Mekan B. Donat Çalma Ulam Sokak ve Cadde Meydan Yeil Alan/Park levsiz Manzara N. ve A. Pazar Konut (Barnak) Manastr Film Ad Yl At 1981 Asiye Nasl Kurtulur? 1986 Hayallerim, Akm ve Sen 1987 Hanm 1988 A Ay 1988 So;uktu ve Ya;mur Çiseliyordu 1990 Hastane Yetimhane Okul Kahve / Kafe Çay Bahçesi Meyhane Sinema Bar / Gazino Film Seti Dükkan Fabrika Otel Han Randevuevi skele Gar LEJAND: Ana Mekan Kullanlan Tüm Mekanlar 64

73 Tablo Bireyseller Dönemi Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlar SMGESEL MEKANLAR FLMLER YIL Semt mgesi Park-Rekr. M. Yaplar Ulam Akslar Süleymaniye Beyazt Eminönü Mahmutpaa Beyo;lu Beikta Galata Adalar Rumelihisar Emirgan Hanlar Bölgesi Yldz Korusu Bo;az Sahili Haliç Kylar Taksim Meydan Haydarpaa Gar Avrupa Pasaj Danman Geçidi Beyazt Kulesi Galata Köprüsü Bo;aziçi Köprüsü Tarihi Yarmada Caddeleri stiklal Caddesi Çevreyollar levsiz Manzara N. ve A. Film Ad Yl At 1981 Asiye Nasl Kurtulur? 1986 Hayallerim, Akm ve Sen 1987 Hanm 1988 A Ay 1988 So;uktu ve Ya;mur Çiseliyordu 1990 LEJAND: Kullanlan Tüm Mekanlar 65

74 Tablo Bireyseller Döneminde Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) LEJAND: Ara Toplam En Çok Kullanlan Mekan Grubu En Çok Kullanlan #lk #ki Mekan ANA VE YAN MEKANLAR Kamusal Dmekan B. Donat Çalma Ulam Sokak/Cadde Meydan Yeil Alan/Park levsiz Manzara N. ve A. DI MEKAN TOPLAM BARINMA TOPLAM Manastr Hastane Yetimhane Okul DONATI TOPLAM Kahve / Kafe Çay Bahçesi Meyhane Sinema Bar / Gazino Film Seti Dükkan Fabrika Otel Han Randevuevi ÇALIMA TOPLAM skele Gar ULAIM TOPLAM TOPLAM Ana Mekan(%) 27,3 9,1 36,4 36,4 9,1 9,1 9,1 9,1 18,2 100 Yan Mekan(%) 8,6 14,3 5,7 5,7 34,3 5,7 2,9 2,9 2,9 8,6 8,6 5,7 5,7 2,9 2,9 2,9 5,7 2,9 2,9 5,7 45,7 2,9 2,9 5,7 100 TOPLAM(%) 13,0 10,9 4,3 6,5 34,8 13,0 2,2 2,2 2,2 2,2 8,7 6,5 4,3 4,3 2,2 4,3 2,2 4,3 2,2 2,2 4,3 2,2 39,1 2,2 2,2 4,3 100 Tablo Bireyseller Döneminde Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Dalm (%) SMGESEL MEKANLAR Semt mgesi Park-Rekr. M. Yaplar Ulam Akslar Süleymaniye Beyazt Eminönü Mahmutpaa Beyo;lu Beikta Galata Adalar Rumelihisar Emirgan Hanlar Bölgesi SEMT MGES TOPLAM Yldz Korusu Bo;az Sahili Haliç Kylar PARK-REKR. TOPLAM Taksim Meydan Haydarpaa Gar Avrupa Pasaj Danman Geçidi Beyazt Kulesi YAPILAR TOPLAM Galata Köprüsü Bo;aziçi Köprüsü Tarihi Yarmada Caddeleri stiklal Caddesi Çevreyollar ULAIM AKSLARI TOPLAM levsiz Manzara N. ve A. TOPLAM % 2,3 2,3 7,0 4,7 9,3 4,7 4,7 2,3 4,7 2,3 4,7 48,8 2,3 9,3 4,7 16,3 2,3 2,3 2,3 2,3 2,3 9,3 2,3 2,3 2,3 9,3 2,3 18,6 4,

75 Bireyseller döneminde en fazla kullanlan ana mekanlar konut(%36,4) ve sokak/caddedir(%27,3). Ana mekanlarda en fazla kullanlm olan mekan grubu da kamusal d mekanlar(%36,4) ve barnmadr(%36,4). Yan mekanlar dikkate alndnda en fazla kullanlan yan mekanlar srasyla meydan(%14,3) ile sokak/caddeler(%8,6) olmutur. %45,7 ile çalma ilevli mekanlar, filmlerde en fazla rastlanlan mekan grubudur. Tüm mekan kullanmlarna göre ise %13 er payla konut ve sokak/caddeler ile %10,9 ile meydanlar ilk sralarda yer almaktadr. En fazla kullanlan mekan grubu çalma ilevli mekanlardr(%39,1). Simgesel mekanlarn dalmna göre en fazla kullanlan simgesel mekanlar %9,3 lük paylarla Beyolu, Boaz ve #stiklal Caddesi dir. Grup olarak en fazla kullanm yine semt imgelerindedir(%48,8). 67

76 3.2. Dönemler Aras Karlatrmalar Takip eden çizelgede incelenen ana balklar üzerinden dönemler arasndaki genel farkllamalar yer almaktadr. Tablo #ncelenen Balklar Üzerinden Dönemlerin Genel Karlatrlmas Kent Kullanm Ana Tema Kentle likili Ana Tema Kentle likili Yan Tema Geliim ( ) Masalms Arkaplan Kentlilerin Konut ve Mahalle Ölçeindeki Sorunlar Yolculuk: Kentten Kaç Hayalleri Olgunluk ( ) Gecekondulama Kente Göç Eden Kesimlerin Kentte Barnma Çabalar ve Kentli Sorunlar Yolculuk: Kente Göç ve Kentte Barnma Çabalar Kahramanlar Kentliler 1. Nesil Göç Edenler Bireyseller ( ) Bireysel Sorunlar ve Arabesk Kültürü Metropol Ölçeinde Bireysel Varolma Çabalar Yolculuk: Kentte Barnma Çabalar ve Kentten Uzaklama Eilimi 1. veya 2. Nesil Göç Edenler ya da Eski Kentliler 1. veya 2. Nesil Erkek Barol Kentliler + 1. Nesil Göç Kentliler Kahraman Edenler Göç Edenler Kadn Barol Kentliler + 1. Nesil Göç Eski Kentliler + 1. veya Kentliler Kahraman Edenler 2. Nesil Göç Edenler Kent Ölçe;i Mahalle Kent Metropol Üst Gelir Grubu Birincil Konut Üst Gelir Grubu kincil Konut Orta ve Alt Gelir Grubu Konut Üst Gelir Grubu Meslek Orta ve Alt Gelir Grubu Meslek Merkezi Alanlar Kent çi Ulam Kent D Ulam Buluma Yerleri Planl apartman bölgeleri ve toplu konut alanlar Marmara Denizi ya da Boaz kylar Tarihi Yarmada da eski doku Tüccar Tamirci, usta Eminönü ve çevresi, tarihi hanlar Rayl sistem + deniz tamacl Demiryolu Parklar Marmara Denizi ya da Boaz kylar ve toplu konut alanlar Kentin en d çeperleri Tarihi doku ya da kentin çeperlerindeki gecekondu alanlar Fabrikatör, müteahhit #çi, amele, marjinal iler Eminönü ve çevresi Otobüs ve troleybüsler + deniz tamacl Demiryolu + Havayolu Muhallebici ya da pastaneler Boaz kysndaki kökler ya da apartmanlar Adalar Kent merkezindeki tarihi apartman dokusu Eitimli deiik meslekler Marjinal iler Eminönü, Beyolu Otobüs + deniz tamacl Demiryolu + Havayolu + Otobüs Barlar Çizelgede de görüldüü gibi, izlenen filmlere dayanarak her dönemin özellikleri net olarak ortaya konulmaktadr. Tüm dönemlerde deimeyen öncelikli tema, modernlik ve geleneksellik kartldr. Gerek snf, gerekse kentli-köylü farklar olarak ortaya çkm olan bu kutuplama, Bireyseller döneminde deiime uramtr. Bu dönemde snflarn yava yava içiçe girmesi sözkonusu olmutur. 68

77 Yine tüm dönemlerde üzerinde durulan ve kentle birebir iliki içerisinde olan bir dier yan tema yolculuktur. Bu tema yine dönemlerin içinde bulunduu yaam tarzlarna bal olarak ekil deitirse de kente gelme ve kenti terketme kavramlar hem gerçek anlamda, hem de mecazi anlamda youn olarak üzerinde durulan bir olgu olmutur. Toplumsal yaam, Geliim döneminde yalnzca #stanbullular çevresinde dönmektedir. Bu dönemde göç olgusu henüz kent genelinde belirleyici deildir. Bu nedenle toplumda kutuplama, gelir dalmlar üzerinden yaplmaktadr. Oysa bir sonraki dönem olan Olgunluk döneminde göçün filmlerde kendine önemli bir yer bulduu görülmektedir. Dolaysyla kutuplamada bu kez göç eden kesimler ve kentliler kar karya gelmitir. Bireyseller döneminde ise bu göç dalgalar sonucunda bir arabeskleme ortaya çkmtr. Daha önce de belirtildii üzere iki snf birbirine karmaya balamtr. Eski #stanbullular kentin sosyal yapsnn urad deiim karsnda rahatszlklarn dile getirirken göç etmi olan kesim artk aznlk olmaktan çkarak çounluu oluturmu ve kendi kültürünü ekillendirmeye balamtr. Barol kahramanlar da dönemler deitikçe deiime uramaktadr. Geliim döneminde tümü kentli olan kahramanlar, Olgunluk döneminde kentlilerin yansra 1. nesil göç edenler olmutur. Bireyseller döneminde ise erkek barol kahramanlar genellikle göç edenler arasndan çkm; kadn barol kahramanlarda ise yalnzca göç edenlere bal kalnmam, eski kentlilerin de öyküleri sinemada yer bulmutur. Kentin Geliim döneminde mahalle ölçeinden, Olgunluk döneminde kent ölçeine geçiini ve Bireyseller döneminde ise metropol ölçeine ulatn filmler araclyla açkça izlemek mümkün olmaktadr. Filmlerdeki toplumsal snflarn temsilinde, yaanlan konut bölgelerinin etkisi büyüktür. Jöyle ki, Geliim döneminde orta ve alt kesimler tarihi ahap konut dokusunda, üst gelir gruplar ise modern apartmanlarda barnrken Olgunluk döneminde kente göç eden kesimlerin kent çeperlerinde gecekondulat görülmektedir. Üst gelir grubu bu dönemde kent merkezindeki lüks apartmanlarda ve toplu konut alanlarnda barnmay tercih etmektedir. Bireyseller dönemi ise orta gelir grubunun kent merkezine dönüünü beraberinde getirmitir. Artk tarihi apartman dokusu onlarn barndklar bölgelerdir. Üst gelir gruplar ise kent dna yerlemeyi tercih etmektedir. 69

78 Üst gelir gruplar ikincil konut için Geliim döneminde kentin yaplamam ky alanlarnda, Olgunluk döneminde kentin çeperlerinde yer seçmitir. Bireyseller döneminde ise ikincil konutlar her ne kadar Adalar da olsa da, artk #stanbul da ikincil konut kullanm pek mümkün olamamaktadr. Sanayilemeyle paralel olarak yaam biçimlerinin deiimi, filmlerde gösterilen çalma hayatn da etkilemitir. Geliim döneminde henüz ülkede üretim yaplmadndan dolay henüz tamirci ve usta konumundaki orta ve alt gelirli aile reisleri, Olgunluk döneminde içi ve amele konumuna geçmitir. Ayrca dönemin sonuna doru ortaya çkan çeitli marjinal iler, Bireyseller döneminde de egemenliini sürdürmütür. Üst gelir gruplar ise Geliim döneminde ticaretle uram; Olgunluk döneminde gelimi olan sanayilemeyle paralel olarak fabrikatör, patlama yaayan arsa spekülasyonlarna paralal olarak ise müteahhitlie balamtr. Bireyseller dönemi ise net olarak tanmlanamamakla beraber, üst kesimin eitimli ve entelektüel olduu görülmektedir. Merkezi i alanlar için Eminönü ve çevresi her dönemde sabit kalmtr. Bir dier önemli M#A da #stiklal Caddesi dir. Ancak #stiklal Caddesi daha çok kozmopolitlii ve kültürel merkezi temsil etmektedir. Ulam ise bu dönemlerde en net ortaya konulan kent fonksiyonudur. Kent içi ulamda rayl sistemin dönemlere bal olarak yerini nasl srasyla önce troleybüslere, sonra otobüslere brakt net bir biçimde görülmektedir. Kent d ulamda ise tren tamacl, her dönemde tercih edilen ulam biçimi olmutur. Tüm filmlerde kullanlan ana ve yan mekanlar ile simgesel mekanlar ve bu mekanlarn dalm çizelgeleri ise takip eden sayfalarda yer almaktadr (Tablo 3.14, 3.15, 3.16 ve 3.17). Bu çizelgelerde çkan sonuçlara göre aras dönemde #stanbul u fon olarak kullanan Türk filmlerinde en fazla kullanlan ana mekan, %32,1 ile konut ve %26,8 ile sokak/caddedir. Genel olarak kamusal d mekanlar grubu ise mekan gruplar arasnda en fazla ana mekan olarak kullanlan gruptur (%48,2). Yan mekanlarda ilk srada meydanlar(%8,2) gelmekte; onu %5,9 ar paylarla yeil alan/parklar ve gazino/gece kulüpleri takip etmektedir. Yan mekanlarda en fazla kullanlan mekan grubu ise %39,5 ile çalma ilevli mekanlar grubudur. 70

79 Tablo Filmlerde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlar ANA VE YAN MEKANLAR FLMLER YIL Kamusal D Mekan B Donat Çalma Ulam Sokak ve Cadde Meydan Yeil Alan/Park Piknik Alan Tarihi Kent Surlar levsiz M. N. ve A. Konut Postane Mahkeme Hastane Hapishane Karakol Yetimhane Cami Manastr Okul / Üniversite Kütüphane Nikah Salonu Spor Sahas Mezarlk Tamirhane / Garaj Büro Restoran Çamarhane Randevuevi Pansiyon Otel / Han Marangozhane Matbaa Gazino / Gece Kulübü / Bar Sinema Tiyatro Meyhane Kahve/Çay Bahçesi Lunapark / Müzikhol Dükkan Fabrika Taoca; Sendika Tersane Film Seti skele/liman Otopark Gar Havaalan Film Ad Yl Kanun Namna 1952 Katil 1953 Hçkrk 1953 Meyhanecinin Kz 1958 Üç Arkada 1958 Altn Kafes 1958 Krk Plak 1959 Otobüs Yolcular 1961 Gurbet Kular 1962 Ac Hayat 1963 Karanlkta Uyananlar 1964 Son Kular 1965 Bitmeyen Yol 1965 Ah! Güzel stanbul 1966 Vesikal Yarim 1968 Seninle Ölmek stiyorum 1969 Gelinlik Kzlar 1972 Gelin 1973 Dü;ün 1973 Diyet 1974 Arkada 1974 At 1981 Asiye Nasl Kurtulur? 1986 Hayallerim, Akm ve Sen 1987 Hanm 1988 A Ay 1988 So;uktu ve Ya;mur Çiseliyordu 1990 LEJAND: Ana Mekan Kullanlan Tüm Mekanlar 71

80 Tablo Filmlerde Kullanlan Simgesel Mekanlar SMGESEL MEKANLAR FLMLER YIL Semt mgesi Meydanlar Park-Rekr. Yaplar Ulam Akslar Aksaray Ayaspaa Ataköy Eminönü Sirkeci Samatya Harbiye Ortaköy Beikta ili Emirgan Bebek Adalar Üsküdar Süleymaniye Beyo;lu Galata Laleli Beyazt Kabata Rumelihisar Tarabya Karaköy Mahmutpaa Kasmpaa Kocamustafapaa Maçka Hanlar Bölgesi Taksim Meydan Beyazt Meydan Sultanahmet Meydan Dolmabahçe Meydan Kocamustafapaa Meydan Ortaköy Meydan Taksim Gezi Park Maçka Demokrasi Park Harbiye Park Yldz Korusu Bo;az Sahili Haliç Kylar Cemil Topuzlu A. Tiyatrosu Lütfi Krdar Sergi Salonu Takla Çiçek Pasaj Kapalçar Nuruosmaniye Camii Haydarpaa Gar Hilton Oteli Avrupa Pasaj Danman Geçidi Beyazt Kulesi Esma Sultan Yals Galata Köprüsü Bo;aziçi Köprüsü Tarihi Yarmada Caddeleri Sraselviler Caddesi stiklal Caddesi Cumhuriyet Caddesi Çevreyollar levsiz Manzara N. ve A. Film Ad Yl Kanun Namna 1952 Katil 1953 Hçkrk 1953 Meyhanecinin Kz 1958 Üç Arkada 1958 Altn Kafes 1958 Krk Plak 1959 Otobüs Yolcular 1961 Gurbet Kular 1962 Ac Hayat 1963 Karanlkta Uyananlar 1964 Son Kular 1965 Bitmeyen Yol 1965 Ah! Güzel stanbul 1966 Vesikal Yarim 1968 Seninle Ölmek stiyorum 1969 Gelinlik Kzlar 1972 Gelin 1973 Dü;ün 1973 Diyet 1974 Arkada 1974 At 1981 Asiye Nasl Kurtulur? 1986 Hayallerim, Akm ve Sen 1987 Hanm 1988 A Ay 1988 So;uktu ve Ya;mur Çiseliyordu 1990 LEJAND: Kullanlan Tüm Mekanlar 72

81 Tablo Tüm Dönem Filmlerinde Kullanlan Ana ve Yan Mekanlarn Oransal Dalm (%) Tablo Tüm Dönem Filmlerinde Kullanlan Simgesel Mekanlarn Oransal Dalm (%) 73

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI)

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) I- SORUN Toprak ve su kaynaklarnn canllarn yaamalar yönünden tad önem bilinmektedir. Bu önemlerine karlk hem toprak hem de su kaynaklar

Detaylı

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir:

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: SORU 1: 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: (i) Ayla dönütürülebilir yllk nominal %7,8 faiz oran ile her ay eit taksitler halinde

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01/01/2005-30/06/2005 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 2005 yl gelimekte olan ülke

Detaylı

BASIN YAYIN VE HALKLA L K LER UBE MÜDÜRLÜ Ü

BASIN YAYIN VE HALKLA L K LER UBE MÜDÜRLÜ Ü BASINYAYINVEHALKLALKLERUBEMÜDÜRLÜÜ ÝLÝÞKÝLER ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ Yetki,GörevveSorumluluklar YasalDayanak Büyükehirbelediyesininçalmalarnnbasn,yaynaraçlaryardmyla kamuoyunaetkilibirekildeduyuruluptantlmasnsalamakvehalkla

Detaylı

Online Bilimsel Program Yönetici K lavuzu

Online Bilimsel Program Yönetici K lavuzu Online Bilimsel Program Yönetici Klavuzu Bu belgedeki bilgiler, ekiller ve program ilevi önceden haber verilmeksizin deitirilebilir. Tersi belirtilmedikçe, burada örnek olarak ad geçen kiiler, adresler,

Detaylı

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR tibar alglamalardan oluur. Kurumsal itibar, bir kuruma yönelik her türlü alglamann bütünüdür. Kurumsal itibar; sosyal ortaklarn kurulula ilgili

Detaylı

zmir Büyük ehir Belediyesi Ba kanl k Makam na ve belediyemizi ziyarete gelen yabanc ülke temsilcilerine gerekti inde tercümanl k hizmeti vermek.

zmir Büyük ehir Belediyesi Ba kanl k Makam na ve belediyemizi ziyarete gelen yabanc ülke temsilcilerine gerekti inde tercümanl k hizmeti vermek. ABVEDILKLERUBEMÜDÜRLÜÜ DIÞ ÝLÝÞKÝLER ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ Yetki,GörevveSorumluluklar zmirbüyükehirbelediyesi'ninuluslararaslikilerinidüzenlemek. zmirbüyükehirbelediyesibünyesindeyeralanbirimlereavrupabirliiveçeitli

Detaylı

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007)

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007) TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) Yrd.Doç.Dr.Sevim AKDEMR * Ar.Gör.Fatih KONUR ** ÖZET Türkiye ekonomisinde 2001 y(l(ndan itibaren yüksek oranlarda büyüme gerçeklemitir. Ancak ekonomide yüksek büyüme

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 ARTVN L GELME PLANI Artvin l Geneli-2000 Bilinmeyen Erkek 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 Kad n Y a Gruplar 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34. 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 12 9 6 3 0 3 6 9 12 % NÜFUS

Detaylı

K TAP TANITIMI. Döndü DÜ ÜNMEZ *

K TAP TANITIMI. Döndü DÜ ÜNMEZ * TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa:313317 THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page:313317 KTAPTANITIMI OyaDALAR,War,EpidemicsandMedicineintheLateOttomanEmpire(19121918),

Detaylı

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933)

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933) TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa:119136 THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page:119136 TÜRKYE DETARIMSALMAKNELEME(19231933)

Detaylı

GENEL DURUM. GERÇEKLE T R LEN FAAL YETLER ve PROJELER 1. SOSYAL YARDIMLAR

GENEL DURUM. GERÇEKLE T R LEN FAAL YETLER ve PROJELER 1. SOSYAL YARDIMLAR GENELDURUM Türk Kzlay Sosyal Hizmetler Müdürlüü; olaan ve olaanüstü durumlarda, yerel, ulusal ve uluslararas düzeyde insan onurunu korumak amac ile toplumdaki savunmasz ve incinebilir nüfus gruplarnn sorunlarn

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN ARTVN L GELME PLANI TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN Artvin, 2005 ÇNDEKLER Sayfa no ÇNDEKLER...i TABLO LSTES... iii 1. TCARET...1 1.1 Giri...1 1.2

Detaylı

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI SORU 1: 6 yl vade ile yllk %14 basit faiz oran üzerinden bir borç alnmtr. 3. yldaki faiz oranna e$de%er olan efektif iskonto oran a$a%dakilerden

Detaylı

MÜZ K Ö RETMENL PROGRAMLARININ KPSS SONUÇLARI

MÜZ K Ö RETMENL PROGRAMLARININ KPSS SONUÇLARI Bildiriler. Ulusal Müzik Eitimi Sempozyumu, Eylül 00, OMÜ MÜZK ÖRETMENL PROGRAMLARININ KPSS SONUÇLARI DORULTUSUNDA BRBRLERYLE VE EM FAKÜLTELERN DER RETMENLK PROGRAMLARI LE KARILATIRILMASI Doç. Enver TUFAN

Detaylı

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir KONUT FNANSMAN SSTEM TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005 Dr.Önder Halisdemir Genel Hatlar ile Tasar SPK nn hazrlad+ tasar 31 maddeden olumaktadr. Özel bir yasa de+il, de+iiklik yasasdr. TBB

Detaylı

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon Ekonomik ve toplumsal fayda yaratmak için ürünlerde,

Detaylı

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ KURUMUN AMACI ve GÖREVLER' Sosyal sigortalar ile genel salk sigortas bakmndan kiileri güvence

Detaylı

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ 12. ULUSAL MAKNA TEORS SEMPOZYUMU Erciyes Üniversitesi, Kayseri 09-11 Haziran 2005 HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ Kutlay AKSÖZ, Hira KARAGÜLLE ve Zeki KIRAL Dokuz Eylül Üniversitesi,

Detaylı

Gaziantep-Nizip Ekip Ba kanl kurulumu devam etmekte olup, 03.10.2012 tarihi itibariyle misafir kabulüne ve malzeme da t m na ba lanm t r.

Gaziantep-Nizip Ekip Ba kanl kurulumu devam etmekte olup, 03.10.2012 tarihi itibariyle misafir kabulüne ve malzeme da t m na ba lanm t r. GENELDURUM Suriye de yaanan iç karklk neticesinde, 29 Nisan 2011 tarihinden itibaren, Hatay dan snr geçerek ülkemize giri yapan Suriye vatandalarnn acil ihtiyaçlarnn karlanmas amacyla Türk Kzlay tarafndan

Detaylı

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr.

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. SORU : Kare tabanl bir kutunun yükseklii 0 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. Kutunun hacminin olaslk younluk fonksiyonu g(v) a%adakilerden hangisidir? v

Detaylı

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR ÖZET Mustafa Terin 1 brahim Yldrm 1 Ülkelerin ekonomik kalknmasnda yatrmlar büyük önem tamaktadr. Sermaye birikiminin yetersiz

Detaylı

5. Öneri ve Tedbirler

5. Öneri ve Tedbirler Öneri ve Tedbirler 5.ÖneriveTedbirler Kurumsal düzeyde hizmet kalitesinin artrlmas için Bütünleik Yönetim Sistemleri kapsamnda kalite güvence belgelerinin alnmas ve personel verimliliinin gelitirilmesine

Detaylı

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES 2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES Yrd. Doç. Dr. Habib YILDIZ * ÖZET Bu çalmada, 2000 2006 döneminde Türkiye de uygulanan maliye politikalarnn ana çizgileri ortaya konulmu

Detaylı

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET OKUL ÖNCES EM KURUMLARINDA ÇALIAN ANASINIFI RETMENLERLE MÜZK ÖRETMENLERN MÜZK ÇALIMALARINA N TUTUM VE YETERLKLERN KARILATIRILMASI ÖZET r. Gör. Dr. lknur ÖZAL GÖNCÜ GÜMEF. ÇGEB.Okul Öncesi EABD. Okul öncesi

Detaylı

Fotoğraf makinesi alma kılavuzu

Fotoğraf makinesi alma kılavuzu On5yirmi5.com Fotoğraf makinesi alma kılavuzu Fotoğrafa merak saldınız ve siz de bir fotoğraf makinesi almak istiyorsunuz. İşte size yardımcı olacak birkaç öneri... Yayın Tarihi : 3 Eylül 2012 Pazartesi

Detaylı

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Bilindii gibi, taknlar doal bir olay olmakla beraber ekonomi ve toplum yaam üzerinde olumsuz etkileri fazla olan doal bir

Detaylı

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI SUALTI ve SUÜSTÜ GEMLERNN AKUSTK Z ÇIKARTIMI Erkul BAARAN (a), Ramazan ÇOBAN (b), Serkan AKSOY (a) (a) Yrd. Doç. Dr., Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Elektronik Müh. Böl., 41400, Gebze, Kocaeli erkul@gyte.edu.tr

Detaylı

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan.

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. Yavuz HEKM Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. 8. Mükemmelli+i Aray$ Sempozyumu Ana Tema, Yerellikten Küresellie EGE Oturum

Detaylı

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken 8lk Kullanc Tepkileri Kullanclardan tepkiler toplanmaldr Üç tip vardr Kullanc önerileri De0iiklik tavsiyeleri Revizyon planlar

Detaylı

ETM FAKÜLTES ÖRENCLER LE FEN-EDEBYAT FAKÜLTES MEZUNLARININ ÖRETMENLK MESLENE YÖNELK ALGILARININ KARILATIRILMASI (GAZ ÜNVERSTES ÖRNE)

ETM FAKÜLTES ÖRENCLER LE FEN-EDEBYAT FAKÜLTES MEZUNLARININ ÖRETMENLK MESLENE YÖNELK ALGILARININ KARILATIRILMASI (GAZ ÜNVERSTES ÖRNE) ETM FAKÜLTES ÖRENCLER LE FEN-EDEBYAT FAKÜLTES MEZUNLARININ ÖRETMENLK MESLENE YÖNELK ALGILARININ KARILATIRILMASI (GAZ ÜNVERSTES ÖRNE) Bülent ÖZTÜRK Okyay DOAN * Gürcü KOÇ ** Özet Bu çalmada, Gazi Eitim

Detaylı

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r.

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r. HURDAYA AYRILAN VARLIKLARIN MUHASEBELELMELER VE YAPILAN YANLILIKLAR Ömer DA Devlet Muhasebe Uzman info@omerdag.net 1.G Kamu idarelerinin kaytlarnda bulunan tarlar ile maddi duran varlklar doalar gerei

Detaylı

Almanya Bilgileri,Turistik Mekanlar ve Vize??lemleri

Almanya Bilgileri,Turistik Mekanlar ve Vize??lemleri Almanya Bilgileri,Turistik Mekanlar ve Vize??lemleri Yeni Ülkeler isimli kategoride Bircok ülke hakk?nda (?uana kadar 30 kadar üke icin yaz?lar haz?rlad?k) bilgiler veriyoruz ve beraberinde o ülke hakk?nda

Detaylı

Proje Döngüsünde Bilgi ve. Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1

Proje Döngüsünde Bilgi ve. Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 Proje Döngüsünde Bilgi ve letiim Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 Proje Döngüsünde Bilgi ve letiim B: Ana proje yönetimi bilgi alan B: Tüm paydalara ulamak ve iletiim kurmak için

Detaylı

'DARE PERFORMANS HEDEF' TABLOSU

'DARE PERFORMANS HEDEF' TABLOSU !nsanl"n Geliimine Yönelik Katma De"eri Yüksek Ürün ve Hizmet Yaratmak 2011 ylna kadar üretilen aratrmalara, projeleri ve alnan patent saylarn % 20 arttrmak üzere laboratuvarlar kurmak ve akreditasyonlarn

Detaylı

AGRIEVOLUTION TANITIM DÖKÜMANI

AGRIEVOLUTION TANITIM DÖKÜMANI AGRIEVOLUTION TANITIM DÖKÜMANI MDR? Agrievolution (Global Alliance for Agriculture Equipment Manufacturing Associations Tarm Makineleri malatç Birlikleri Küresel ttifak); ABD, Hindistan, Brezilya, Türkiye,

Detaylı

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral,k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD

Detaylı

VE SÜRDÜRÜLEB L R YEK UYGULAMALARI

VE SÜRDÜRÜLEB L R YEK UYGULAMALARI YENLENEBLR ENERJ KAYNAKLARI MALYET ANALZ VE SÜRDÜRÜLEBLR YEK UYGULAMALARI Ömer Faruk ERTURUL omerfarukertugrul@gmail.com TEA 16. letim Tesis ve letme Grup Müdürlüü, Batraman Yolu Üzeri 2. km. 72070, Batman

Detaylı

MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI

MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI May s 2013 MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI Dr. Ayşe Kaya MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI Dr. Ayfle Kaya Yay n No: 292 stanbul, 2013 Türkiye Bankalar Birli i Nispetiye

Detaylı

Yýllýk Ekonomik Rapor

Yýllýk Ekonomik Rapor Yýllýk Ekonomik Rapor 2012 T.C. MALYE BAKANLII YILLIK EKONOMK RAPOR 2012 i Yıllık Ekonomik Rapor 2012 Yllk Ekonomik Rapor, Maliye Bakanl internet sitesinde (http://www.maliye.gov.tr) yer almaktadr. ii

Detaylı

TED ANKARA KOLEJ VAKFI ÖZEL ANAOKULU 2011-2012 E M Ö RET M YILI 1. DÖNEM SU KONULU EKO OKULLAR RAPORU

TED ANKARA KOLEJ VAKFI ÖZEL ANAOKULU 2011-2012 E M Ö RET M YILI 1. DÖNEM SU KONULU EKO OKULLAR RAPORU TED ANKARA KOLEJ VAKFI ÖZEL ANAOKULU 2011-2012 EM ÖRETM YILI 1. DÖNEM SU KONULU EKO OKULLAR RAPORU EKM Ekim aynda düzenlenen ilk toplantda, okulumuz öretmenlerine program hakknda bilgilendirme yapld. Okulumuzda,

Detaylı

Hollanda Turistik Mekanlar? ve Hollanda Vizesi Nas?l Al?n?r?

Hollanda Turistik Mekanlar? ve Hollanda Vizesi Nas?l Al?n?r? Hollanda Turistik Mekanlar? ve Hollanda Vizesi Nas?l Al?n?r? Hollanda' n?n ba?kenti Amsterdam' dan keskin fakat güzel, kücük Ekran... Hollanda, Orta Avrupa'da konumlanm??(ve burada yer alan), Sanayi, Ticaret

Detaylı

MERSN DEK KADIN GRMCLERN YAAMINI ETKLEYEN FAKTÖRLER *

MERSN DEK KADIN GRMCLERN YAAMINI ETKLEYEN FAKTÖRLER * Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 8, Say: 4, 2006 MERSN DEK KADIN GRMCLERN YAAMINI ETKLEYEN FAKTÖRLER * Yrd. Doç. Dr. Ayehan ÇAKICI ** ÖZET Kadn giri$imcilerin i$ ya$amnda

Detaylı

ÖZELL?KLER? Sosyal etkile?imde yetersizlik. Göz konta??nda s?n?rl?l?k. Ortak ilgide s?n?rl?l?k. Ba?kalar?n?n yapt???na ilgisizlik

ÖZELL?KLER? Sosyal etkile?imde yetersizlik. Göz konta??nda s?n?rl?l?k. Ortak ilgide s?n?rl?l?k. Ba?kalar?n?n yapt???na ilgisizlik Otistik birey sosyal etkile?im, sözel ve sözel olmayan ileti?im, ilgi ve etkinliklerdeki s?n?rl?l??? erken çocukluk döneminde ortaya ç?kan ve bu özellikleri nedeniyle özel e?itim ile destek e?itim hizmetine

Detaylı

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas Cengiz Tepe 1 Hatice Sezgin 1, Elektrik Elektronik Mühendislii Bölümü, Ondokuz May#s

Detaylı

ANTALYA ALTIN PORTAKAL'DA JÜRİ HEYECANI!

ANTALYA ALTIN PORTAKAL'DA JÜRİ HEYECANI! ANTALYA ALTIN PORTAKAL'DA JÜRİ HEYECANI! 51. ULUSLARARASI ANTALYA ALTIN PORTAKAL FİLM FESTİVALİ'NİN ULUSAL UZUN METRAJ FİLM YARIŞMASI'NIN JÜRİSİ BELLİ OLDU Bu yıl 51.si düzenlenecek olan Uluslararası Antalya

Detaylı

www.malieksen.com GENEL SA LIK S GORTASI UYGULAMASINA L K N SORU VE CEVAPLAR

www.malieksen.com GENEL SA LIK S GORTASI UYGULAMASINA L K N SORU VE CEVAPLAR GENEL SALIK SGORTASI UYGULAMASINA LKN SORU VE CEVAPLAR 1-1 Ocak 2012 tarihinden itibaren genel salk sigortas uygulamasndaki deiiklikler nelerdir? Genel salk sigortasndan yararlanlmasnda temel artlardan

Detaylı

Kurumsal tibar. Salk Sektöründe Kurumsal tibar ve Güven. Dr. Erhan Ba Genel Müdür. Bilim laç

Kurumsal tibar. Salk Sektöründe Kurumsal tibar ve Güven. Dr. Erhan Ba Genel Müdür. Bilim laç Kurumsal tibar Salk Sektöründe Kurumsal tibar ve Güven Dr. Erhan Ba Genel Müdür Bilim laç EFQM Mükemmellik Modeli Bilim laç 167 ilaç firmas içinde IMS 2006 sonu verilerine göre: Kutu satlarnda en büyük

Detaylı

ENSTTÜ PROGRAMLARINA BAVURABLMEK ÇN GEREKL GENEL KOULLAR

ENSTTÜ PROGRAMLARINA BAVURABLMEK ÇN GEREKL GENEL KOULLAR ENSTTÜ PROGRAMLARINA BAVURABLMEK ÇN GEREKL GENEL KOULLAR 1. Salk Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans ve Doktora programlarna bavuracak adaylarn, bavuracaklar programa girebilme önkouluna sahip olmalar gerekir.

Detaylı

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 57-68 statistikçiler Dergisi Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi brahim

Detaylı

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010 Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü Aktüerler Derneği Nisan 2010 Türkiye de sigortaclk ve bireysel emeklilik sektörü RKET SAYISI - NUMBER OF COMPANY 2006 2007 2008 Hayat D - Non Life (Alt adedi

Detaylı

Herkese i$ Turkiska Arbete åt alla

Herkese i$ Turkiska Arbete åt alla Turkiska Arbete åt alla Herkese i$ Seçim günü olan 17 Eylül de (sveç in gelece+i için karar verilecek. Bunu sen ve ben seçimlere katlarak yapaca+z. Oylarmzn de+eri ayn hepimiz ayn sorumlulu+u payla$yoruz.

Detaylı

T.C. ÇUKUROVA ÜNVERSTES SOSYAL BLMLER ENSTTÜSÜ KTSAT ANABLM DALI DJTAL BÖLÜNME OLGUSU VE TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA. Cengiz AYTUN YÜKSEK LSANS TEZ

T.C. ÇUKUROVA ÜNVERSTES SOSYAL BLMLER ENSTTÜSÜ KTSAT ANABLM DALI DJTAL BÖLÜNME OLGUSU VE TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA. Cengiz AYTUN YÜKSEK LSANS TEZ T.C. ÇUKUROVA ÜNVERSTES SOSYAL BLMLER ENSTTÜSÜ KTSAT ANABLM DALI DJTAL BÖLÜNME OLGUSU VE TÜRKYE ÜZERNE BR UYGULAMA Cengiz AYTUN YÜKSEK LSANS TEZ ADANA - 2005 T.C. ÇUKUROVA ÜNVERSTES SOSYAL BLMLER ENSTTÜSÜ

Detaylı

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER ÖRENME FAALYET-9 AMAÇ ÖRENME FAALYET-9 Gerekli atölye ortam ve materyaller salandnda formülleri kullanarak sayfada düzenlemeler yapabileceksiniz. ARATIRMA Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini aratrnz.

Detaylı

L-Moment Yöntemi le Bölgesel Ta k n Frekans Analizi ve Genelle tirilmi Lojistik Da l m le Do u Karadeniz Havzas Örne i

L-Moment Yöntemi le Bölgesel Ta k n Frekans Analizi ve Genelle tirilmi Lojistik Da l m le Do u Karadeniz Havzas Örne i Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 349 - L-Moment Yöntemi le Bölgesel Takn Frekans Analizi ve Genelletirilmi Lojistik Dalm le Dou Karadeniz Havzas Örnei Yrd.Doç.Dr. Fatih SAKA 1, Prof.Dr.

Detaylı

BANLÝYÖ VE RAYLI SÝSTEM YATIRIMLARINDAN SORUMLU DAÝRE BAÞKANLIÐI

BANLÝYÖ VE RAYLI SÝSTEM YATIRIMLARINDAN SORUMLU DAÝRE BAÞKANLIÐI BanliyöveRaylSistemYatrmlarndanSorumluDaireBakanl BANLÝYÖ VE RAYLI SÝSTEM YATIRIMLARINDAN SORUMLU DAÝRE BAÞKANLIÐI zmirulam AnaPlançerçevesinde,alternatifulamtürleriarasndaentegrasyonusalayanrayltoplutama

Detaylı

ETÜ VE PROJELER DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI YAPIM HALELER UBE MÜDÜRLÜ ÜI. Etüt ve Projeler Dairesi Ba kanl

ETÜ VE PROJELER DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI YAPIM HALELER UBE MÜDÜRLÜ ÜI. Etüt ve Projeler Dairesi Ba kanl EtütveProjelerDairesiBakanl ETÜ VE PROJELER DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI YAPIMHALELERUBEMÜDÜRLÜÜI Yetki,GörevveSorumluluk Bakanlk Makam nn onaylar dorultusunda müdürlüümüz tarafndan ihale edilmesi istenilen projeli

Detaylı

Kpss 2014 E?itim Bilimleri Dvd Seti

Kpss 2014 E?itim Bilimleri Dvd Seti KPSS Ö?retmen Adaylar? Görüntülü E?itim Seti 58 DVD + Rehberlik Kitab? GÜNCEL Kpss E?itim Bilimleri Dvd Seti Tüm Dersler Kpss 2014 E?itim Bilimleri Dvd Seti Kpss 2014 E?itim Bilimleri Dvd Seti 58 Dvd Derecelendirme:Henüz

Detaylı

TARIM İSTATİSTİKLERİ

TARIM İSTATİSTİKLERİ TÜİK TARIM İSTATİSTİKLERİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU TÜİK 3169 MTB:2008-0473 - 50 Adet ISBN 978-975-19-4272-2 Önsöz ÖNSÖZ Türkiye statistik Kurumu karar alclarn, aratrmaclarn ve tüm istatistik kullanclarnn

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2007 ARA HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE NCELEME RAPORU ARA DÖNEM FNANSAL TABLOLAR HAKKINDA NCELEME RAPORU Yap Kredi

Detaylı

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006)

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) Yusuf BAYRAKTUTAN* brahim ARSLAN** ÖZET 20.yüzylda küreselle"me e#ilimleri bilimsel ve teknolojik yeniliklerin

Detaylı

ASMOLEN UYGULAMALARI

ASMOLEN UYGULAMALARI TURGUTLU TULA VE KREMT SANAYCLER DERNE ASMOLEN UYGULAMALARI Asmolen Ölçü ve Standartlar Mart 2008 Yayn No.2 1 ASMOLEN UYGULAMALARINDA DKKAT EDLMES GEREKL HUSUSLAR Döeme dolgu tulas, kil veya killi topran

Detaylı

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1 yurdugul@hacettepe.edu.tr 1 VB de Veri Türleri 1 Byte 1 aretsiz tamsay Integer 2 aretli Tamsay Long 4 aretli Tamsay Single 4 Gerçel say Double 8 Gerçel say Currency 8 Gerçel say Decimal 14 Gerçel say Boolean

Detaylı

TÜKET C KRED LER FA Z ORANLARININ R SK ESASLI F YATLAMASI

TÜKET C KRED LER FA Z ORANLARININ R SK ESASLI F YATLAMASI T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNVERSTES SOSYAL BLMLER ENSTTÜSÜ KTSAT ANABLM DALI PARA BANKA PROGRAMI YÜKSEK LSANS TEZ TÜKETC KREDLER FAZ ORANLARININ RSK ESASLI FYATLAMASI Eray YEDLER Danman Yrd. Doç. Dr. Hakan KAHYAOLU

Detaylı

GÖLMARMARA SULAK ALANININ H DROLOJ S. Hüseyin KARAKU 1 Harun AYDIN 2 ÖZET

GÖLMARMARA SULAK ALANININ H DROLOJ S. Hüseyin KARAKU 1 Harun AYDIN 2 ÖZET GÖLMARMARA SULAK ALANININ HDROLOJS Hüseyin KARAKU 1 Harun AYDIN 2 1 Dumlupnar Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendislii Bölümü, KÜTAHYA, karakus@dpu.edu.tr 2 Yüzüncü Yl Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlk

Detaylı

ÜÇ KUŞAK ÜÇ YÖNETMEN. Faruk Kenç: Yeni Bir Dönemin Habercisi HAZIRLAYAN: BARIŞ SAYDAM

ÜÇ KUŞAK ÜÇ YÖNETMEN. Faruk Kenç: Yeni Bir Dönemin Habercisi HAZIRLAYAN: BARIŞ SAYDAM BEYAZ SORUŞTURMA AYARI ÜÇ KUŞAK ÜÇ YÖNETMEN Türkiye sinemasının üç farklı kuşağından üç önemli yönetmenin ölüm yıldönümlerinin Mayıs ve Haziran aylarına rastlaması vesilesiyle, bu sayıda bizler de bu yönetmenleri

Detaylı

ÝKÝ TÜRKÝYE. Ekonomi demek, her _ey demektir. M.K. Atatürk

ÝKÝ TÜRKÝYE. Ekonomi demek, her _ey demektir. M.K. Atatürk ÝKÝ TÜRKÝYE Onaylayan Cihan Dura Perþembe, 10 Ocak 2008 Son Güncelleme Cuma, 11 Ocak 2008 Prof. Dr. Cihan Dura Ekonomi demek, her _ey demektir. M.K. Atatürk Biz hep tek bir Türkiye olduunu dü_ünerek Türkiye,

Detaylı

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er;

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er; Ünite 6 Anketlerin Kullanm Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken Anketler ne zaman kullanlr? Anketler de0erlidir, e0er; Organizasyonun elemanlar geni/ olarak da0lm/sa Birçok eleman projede rol almaktaysa

Detaylı

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*)

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir -Türkiye ÖZET Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) Türkiye ve SSCB aras(ndaki

Detaylı

THOMAS ALVA EDISON UN BETONARME EV PATENT VE TOPLU KONUT YAPIMINI BALATMA GRM. Özet

THOMAS ALVA EDISON UN BETONARME EV PATENT VE TOPLU KONUT YAPIMINI BALATMA GRM. Özet THOMAS ALVA EDISON UN BETONARME EV PATENT VE TOPLU KONUT YAPIMINI BALATMA GRM Sinan T. ERDOAN naat Müh. Bölümü Teksas-Austin Üniversitesi, ABD Turhan Y. ERDOAN naat Müh. Bölümü ODTÜ, Ankara Özet T.A. Edison,

Detaylı

Tarm Ürünleri Dolu Sigortas nda aa1da verilen seçeneklerden hangisi yanltr?

Tarm Ürünleri Dolu Sigortas nda aa1da verilen seçeneklerden hangisi yanltr? SORU 1: Sedan irketçe kabul edilen sigortalar için üst snr önceden belirtilmi olan saklama paynn (sigorta bedeli veya hasar tazminat tutarnn) almas halinde uygulanan ve reasürörün anlamaya katlma payna

Detaylı

MEME VE SERVKS KANSER RSK DÜZEYLER VE ERKEN TANI HZMETLER KULLANIMI LKS

MEME VE SERVKS KANSER RSK DÜZEYLER VE ERKEN TANI HZMETLER KULLANIMI LKS T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNVERSTES SALIK BLMLER ENSTTÜSÜ MEME VE SERVKS KANSER RSK DÜZEYLER VE ERKEN TANI HZMETLER KULLANIMI LKS AYLA AÇIKGÖZ HALK SALII ANABLM DALI YÜKSEK LSANS TEZ ZMR-2010 DEÜ.HSI.MSc-2007970038

Detaylı

Ek-16. STRATEJK AMAÇLAR VE HEDEFLERE LKN PERFORMANS GÖSTERGELER

Ek-16. STRATEJK AMAÇLAR VE HEDEFLERE LKN PERFORMANS GÖSTERGELER Ek-16. STRATEJK AMAÇLAR VE HEDEFLERE LKN PERFORMANS GÖSTERGELER STRATEJK AMAÇ 1 Tarihi, do#al ve kültürel varl)klar)m)z) korumak, gelecek ku/aklara aktarmak ve evrensel kültüre katk)da bulunmak. Sorumlu

Detaylı

ORMAN KÖYÜ KALKINDIRMA KOOPERATFLER YÖNETC VE ÜYELERNN ORMAN EKOSSTEMLERNDEK BYOLOJK ÇETLL YERNDE KORUMA ETM PROJES (GEF SGP TUR/98/G52)

ORMAN KÖYÜ KALKINDIRMA KOOPERATFLER YÖNETC VE ÜYELERNN ORMAN EKOSSTEMLERNDEK BYOLOJK ÇETLL YERNDE KORUMA ETM PROJES (GEF SGP TUR/98/G52) ORMAN KÖYÜ KALKINDIRMA KOOPERATFLER YÖNETC VE ÜYELERNN ORMAN EKOSSTEMLERNDEK BYOLOJK ÇETLL YERNDE KORUMA ETM PROJES (GEF SGP TUR/98/G52) K I R S A L K A L K I N M A D A K A D I N L A R Sibel DEMR Birle(mi(

Detaylı

TR YAJ (SEÇMEK/AYIRMAK)

TR YAJ (SEÇMEK/AYIRMAK) TRYAJ (SEÇMEK/AYIRMAK) Triyaj hasta ya da yaraln, tedavi ve bakm gereksinimlerini karlamak amacyla, sak bakm kurumlarndaki kaynaklarn doru yerde ve doru zamanda kullanlmas salayan sflandrma sistemidir.

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Sinema Tarihi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (x ) Uzaktan Öğretim( )

Detaylı

FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN

FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN E. Songül KARAMAN, A. Beril TU RUL stanbul Teknik Üniversitesi-Enerji Enstitüsü Ayazaa Kampüsü, Maslak-STANBUL ÖZET

Detaylı

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 Rahmi Ak n Türeli 2 ÖZET Çalmada ele alnan 1990-2006 dönemi,

Detaylı

Madde 1.1. in 4.paragrafı aaıdaki ekilde güncellenmitir.

Madde 1.1. in 4.paragrafı aaıdaki ekilde güncellenmitir. YAPI VE KRED BANKASI A.. NN BANKA BONOSU VE/VEYA TAHVLLERNN HALKA ARZINA LKN SERMAYE PYASASI KURULU TARAFINDAN 3 HAZRAN 2011 TARHNDE ONAYLANAN ve TESCL ETTRLEN, 30 EYLÜL 2011 TARHNDE TADL VE 4 EKM 2011

Detaylı

KENT KARAYOLLARINDA KAPAS TEN N BULANIK MANTIK LE MODELLENMES CAPACITY MODELLING OF URBAN HIGHWAYS BY FUZZY LOGIC

KENT KARAYOLLARINDA KAPAS TEN N BULANIK MANTIK LE MODELLENMES CAPACITY MODELLING OF URBAN HIGHWAYS BY FUZZY LOGIC Say 24, Nisan 2011 Kent Karayollarnda Kapasitenin Bulank Mantk le Modellenmesi N.Bargan,.ahinolu KENT KARAYOLLARINDA KAPASTENN BULANIK MANTIK LE MODELLENMES Nuran BAIRGAN 1, lker AHNOLU 2 1 Dumlupnar Üniversitesi,

Detaylı

TÜRK BANKACILIK SSTEMNDE BLANÇO DII LEMLER VE RSK YÖNETM AÇISINDAN DEERLENDRLMES

TÜRK BANKACILIK SSTEMNDE BLANÇO DII LEMLER VE RSK YÖNETM AÇISINDAN DEERLENDRLMES ÖZET TÜRK BANKACILIK SSTEMNDE BLANÇO DII LEMLER VE RSK YÖNETM AÇISINDAN DEERLENDRLMES Yrd. Doç. Dr. K.evket Sayn 1 Küreselleme ile birlikte balayan uluslar aras para hareketler, ülkemizdeki bankaclk sektörünü

Detaylı

Türkiye de Olu an Ta k nlar n Nedenleri ve Etkilerinin Azalt lmas Üzerine Bir Çal ma

Türkiye de Olu an Ta k nlar n Nedenleri ve Etkilerinin Azalt lmas Üzerine Bir Çal ma Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 533 - Türkiye de Oluan Taknlarn Nedenleri ve Etkilerinin Azaltlmas Üzerine Bir Çalma Doç,Dr. Necati Gülbahar Geliim Üniversitesi,Mühendislik ve Mimarlk

Detaylı

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral'k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil

Detaylı

T.C. YALOVA ÜNİVERSİTESİ Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı. İÇ KONTROL ve RİSK YÖNETİMİ 1 İÇ İÇ KONTROL

T.C. YALOVA ÜNİVERSİTESİ Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı. İÇ KONTROL ve RİSK YÖNETİMİ 1 İÇ İÇ KONTROL T.C. YALOVA ÜNİVERSİTESİ Strateji Geliştirme Daire Başkanlğ İÇ KONTROL ve RİSK YÖNETİMİ 1 İÇ İÇ KONTROL EYLÜL 2015 1-) İç Kontrol Nedir? Üniversite varlklarnn korunmas, kurumsal ve yasal düzenlemelere

Detaylı

zmir B³y³k ehir Belediyesi olarak hazrladmz bu þ Kontrol Eylem Plan, kurumumuzun

zmir B³y³k ehir Belediyesi olarak hazrladmz bu þ Kontrol Eylem Plan, kurumumuzun zmir B³y³k ehir Belediyesi olarak hazrladmz bu þ Kontrol Eylem Plan, kurumumuzun faaliyetlerini y³r³t³rken benimsedii y netim anlay nn, þada standartlara g re dei imi ve ilerleyi inin bir belgesi niteliindedir.

Detaylı

TÜRKYE VE AVRUPA BRL TARIM SEKTÖRLERNN KARILATIRILMASI

TÜRKYE VE AVRUPA BRL TARIM SEKTÖRLERNN KARILATIRILMASI TÜRKYE VE AVRUPA BRL TARIM SEKTÖRLERNN KARILATIRILMASI Özlem Karahan Uysal 1 Erdoan Oktay 1 ÖZET Tarm alannda Türkiye AB etkileimi ve olas gelimeler, ileri saysal aratrma tekniklerinin kullanld etki analizi

Detaylı

D HEKML ÖRENCLERNDE SOSYAL DURUM LE ÇÜRÜK VE PERODONTAL SORUN GÖRÜLME SIKLII LKS (EPDEMYOLOJK BR ÇALIMA)

D HEKML ÖRENCLERNDE SOSYAL DURUM LE ÇÜRÜK VE PERODONTAL SORUN GÖRÜLME SIKLII LKS (EPDEMYOLOJK BR ÇALIMA) D HEKML ÖRENCLERNDE SOSYAL DURUM LE ÇÜRÜK VE PERODONTAL SORUN GÖRÜLME SIKLII LKS (EPDEMYOLOJK BR ÇALIMA) RELATIONSHIP BETWEEN SOCIAL STATUS, CARIES AND PERIODONTAL DISORDER PREVALENCE IN DENTAL STUDENTS

Detaylı

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS C$LT.19 SAYI.2 Aral-k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI Serin MAVRUZ ve R.

Detaylı

Ö RENME FAAL YET -1 1. DOSYALAMA LEMLER AMAÇ ARA TIRMA. 1.1. Genel Bilgiler

Ö RENME FAAL YET -1 1. DOSYALAMA LEMLER AMAÇ ARA TIRMA. 1.1. Genel Bilgiler ÖRENME FAALYET-1 AMAÇ ÖRENME FAALYET-1 Bu faaliyette verilen bilgiler dorultusunda, sunu hazrlama programlarnda kullanlan temel dosya ilemlerini (sunu açma-kapatma-kaydetme-düzenleme) yapabileceksiniz.

Detaylı

Danman-Ö renci letiiminde Önemli Ö eler:yetikinlerin Ö renme Özellikleri ve Temel letiim Becerileri

Danman-Ö renci letiiminde Önemli Ö eler:yetikinlerin Ö renme Özellikleri ve Temel letiim Becerileri Danman-Ö renci letiiminde Önemli Ö eler:yetikinlerin Ö renme Özellikleri ve Temel letiim Becerileri Prof.Dr.Berna Musal Yard.Doç.Dr.Sema Özan DEÜ Tp Fakültesi Tp E itimi Anabilim Dal Sunum Çerçevesi Yetikinlerin

Detaylı

Ulusal Eylem Planı, ne kadar planlı?

Ulusal Eylem Planı, ne kadar planlı? Ulusal Eylem Planı, ne kadar planlı? Prof. Dr. smail Tufan Birlemi Milletler 8-12 Nisan 2002 tarihinde spanya nn Bakenti Madrid de yal nüfusun yaam kalitesinin iyiletirilmesi, topluma katlm, geçim ve salk

Detaylı

2012 2013 E T M ve Ö RET M YILI ÖRGÜN ve YAYGIN E T M KURUMLARI ÇALI MA TAKV M

2012 2013 E T M ve Ö RET M YILI ÖRGÜN ve YAYGIN E T M KURUMLARI ÇALI MA TAKV M 2012 2013 ETM ve ÖRETM YILI ÖRGÜN ve YAYGIN ETM KURUMLARI ÇALIMA TAKVM SIRA NO ÇALIMA KONULARI TARH 1. Okul Öncesi Ve lköretim Okullar 1. Snf Örencilerinin Eitim- Öretime Hazrlanmalar ( Bamsz Anaokullar

Detaylı

RÜZGÂR ENERJ S NDE KULLANILAN JENERATÖRLER N

RÜZGÂR ENERJ S NDE KULLANILAN JENERATÖRLER N RÜZGÂR ENERJSNDE KULLANILAN JENERATÖRLERN KARILATIRMALI ANALZ 1 Meltem APAYDIN 2 Arif Kvanç ÜSTÜN 3 Mehmet KURBAN 4 Ümmühan BAARAN FLK Anadolu Üniversitesi ki Eylül Kampüsü Mühendislik-Mimarlk Fakültesi

Detaylı

Türkiye - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1

Türkiye - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 1 Maliyet kontrolü proje bütçelendirmesi çerçevesinde gerçek proje maliyetlerini kontrol etmeyi hedefleyen bir yönetim sürecidir. Türkiye - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 2 Girdiler: Cost

Detaylı

Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması

Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması Giri Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması Taner Kavasolu Devlet Planlama Tekilatı Kalkınma Planlarımızda, ülke corafyasında ve kesimler arasında dengeli bir gelime salanması hedefi, ülke ekonomisi için

Detaylı

Görsel Tasar m. KaliteOfisi.com

Görsel Tasar m. KaliteOfisi.com Görsel Tasarm KaliteOfisi.com KaliteOfisi.com un bir hizmetidir. zin alnmaksn alnt ve çoaltma yaplabilir. 2 www.kaliteofisi.com KaliteOfisi Hakknda Kalite ofisi; ülkemizde kalite bilincinin yerlemesine

Detaylı

n as Öngörülen Afyon Antalya Yüksek H zl Tren Hatt Güzergâh n n Hidrolojik Aç dan K smi De erlendirmesi

n as Öngörülen Afyon Antalya Yüksek H zl Tren Hatt Güzergâh n n Hidrolojik Aç dan K smi De erlendirmesi Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 631 - nas Öngörülen Afyon Antalya Yüksek Hzl Tren Hatt Güzergâhnn Hidrolojik Açdan Ksmi Deerlendirmesi Yrd. Doç. Dr. N. Özgür BEZGN 1, Doç. Dr. Cevza

Detaylı