Eğiticilerin Çevreci Araç Teknolojileri Alanında Eğitimi ve Öğretim Programlarının Hazırlanması

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Eğiticilerin Çevreci Araç Teknolojileri Alanında Eğitimi ve Öğretim Programlarının Hazırlanması"

Transkript

1 Eğiticilerin Çevreci Araç Teknolojileri Alanında Eğitimi ve Öğretim Programlarının Hazırlanması KONTROL DEVRELERİN PROGRAMLANMASI Bu yayın Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti nin mali katkısıyla hazırlanmıştır. Bu yayının içeriğinden yalnızca İzzet Baysal Mesleki Eğitim Merkezi sorumludur. ve bu içerik hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Türkiye Cumhuriyeti nin görüş ve tutumunu yansıtmamaktadır.

2 Bu modül, Türkiye de Mesleki ve Teknik Eğitimin Kalitesinin Arttırılması Hibe Programı kapsamında yürütülen TRH 2.2.IQVETII/P-03/451 numaralı Eğiticilerin Çevreci Araç Teknolojileri Alanında Eğitimi ve Öğretim Programlarının Hazırlanması isimli proje kapsamında çevreci araçlarla ilgili yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Bu yayın Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti nin mali katkısıyla hazırlanmıştır. Bu yayının içeriğinden yalnızca İzzet Baysal Mesleki Eğitim Merkezi sorumludur ve bu içerik hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Türkiye Cumhuriyeti nin görüş ve tutumunu yansıtmamaktadır. PARA İLE SATILMAZ.

3 İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR... ii GİRİŞ... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ Motor Sürücü Devreleri Tanım Motor Sürücü Devrelerinin Özellikleri Yol Verme Hız Kontrolü Tork Kontrolü Yön Kontrolü Frenleme Kontrolü DA Motor Kontrol Yöntemleri Analog Kontrol Sayısal Kontrol PI Kontrol Vektör Kontrollü(FOC Field-Oriented Control) UYGULAMA FAALİYETİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖĞRENME FAALİYETİ Vektör Kontrollü Motor Sürücü Tanım Fırçasız Doğru Akım Motorunun Akım Vektörleri Vektör Kontrollü Sürücülerde Açıların Ölçümü PWM Üreteci İle Faz Gerilimlerinin Oluşturulması Vektör Kontrol Sistemi Yazılım Blok Diyagramı UYGULAMA FAALİYETİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖĞRENME FAALİYETİ VEKTÖR KONTROLLÜ MOTOR SÜRÜCÜ DEVRESİNE PARAMETRELERİN YÜKLENMESİ Tanım Vektör kontrol programları Programın Kurulması Programın Parametreleri Sürücü Devresi Uyarı İşaretleri UYGULAMA FAALİYETİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARLARI KAYNAKÇA i

4 AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR ALAN Motorlu Araç Teknolojisi/Teknolojileri DAL MODÜLÜN ADI Kontrol Devrelerin Programlanması MODÜLÜN SÜRESİ 40/24 MODÜLÜN AMACI MODÜLÜN ÖĞRENME KAZANIMLARI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Elektrik araçlarda kullanılan motor sürücü devrelerinin özellikleri ve programlaması ile ilgili bilgi ve becerileri kazandırmaktır. 1. Motor ve sürücü bilgi sayfalarını okuyabileceksiniz. 2. PWM ile sinyali üretebileceksiniz. 3. Motor hız, yön, tork kontrolünü gerçekleştirebileceksiniz. 4. Sürücü devresine ilgili parametreleri yükleyebileceksiniz. Ortam: Elektrikli araçlar atölyesi Donanım: Fırçasız DA motoru, Sürücü devresi, ampermetre, voltmetre, bilgisayar, programlama kablosu, batarya, kablo, el takımları ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Modül içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz. ii

5 GİRİŞ Sevgili Öğrenci, Elektrikli araçlar gün geçtikçe daha yağın bir kullanım alanı bulmaktadır. Özellikle araçlara akıllı sistemlerin girmesi yazılım konusunu da gündeme getirmiştir. Artık araçlar sadece mekanik ve elektrik parçalardan değil bunlara ek olarak yazılım kısmını da barındırmaktadır. Bu nedenle yazılım yükleme ve yazılıma müdahale etme motorlu taşıtlar sektöründe yeni yeni gelişmekte olan bir alandır. Elektrikli araçlarında kullanımı yaygınlaştıkça bu alanda ara elaman ihtiyacı da gün geçtikçe artacaktır. Bu modülü başarıyla tamamladığınız takdirde elektrikli bir araçta, motor yönetimi ile ilgili sistem değişkenlerini tanıyacak ve tamir kısmında müdahale edebileceksiniz.

6 ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME KAZANIMI Motor sürücü devrelerinin özelliklerine ve türlerine göre ayrımını yapabileceksiniz. ARAŞTIRMA Elektrikli araçlarda kullanılan motor türlerine göre sürücü devresi çeşitlerini araştırınız Tanım 1. MOTOR SÜRÜCÜ DEVRELERİ Günümüzde değişik özellik ve güçlerde elektrik motorları bulunmaktadır. Her bir elektrik motoru da kendi güç ve özelliğine göre kontrol edilmesi gerekmektedir. Motorların güçlerine uygun olarak hız, yön vb. özelliklerini kontrol etmeye yarayan devrelere motor sürücü devresi veya motor kontrol devresi adı verilmektedir. Kontrolü gerçekleştirilecek motorun gücüne ve yapısına göre içerinde kullanılan yarı iletkenler(transistör, FET, MosFET, IGBT vb.) değişmekle birlikte motora gönderilen uyartım gerilimleri de artık mikro denetleyiciler ile kontrol edilmektedir. Temelde motor sürücü devresi, bataryadan aldığı enerjiyi kullanıcıdan gelen hız bilgisi ışığında, motorun teknik özelliğine göre şekillendirerek alıcı motora gönderen devredir Motor Sürücü Devrelerinin Özellikleri Piyasada hali hazırda çok çeşitli motor sürücü devreleri bulunmaktadır. Bunlar değişik güç ve özelliklerde ki motorlara hitap etmektedir. Ancak bu kadar çeşit olmasına rağmen motor sürücü devreleri iki ana başlık altında toplamamız mümkündür. Bunlar; Doğru akım (DA) motor sürücüleri Alternatif akım (AA) motor sürücüleridir. Genel olarak bu iki gruba ayrılsa da tüm motor sürücüler ortak olarak yol verme, hız kontrolü, tork kontrolü, yön kontrolü ve frenleme kontrolü sağlamaktadır. Sürücü devresi üzerinde bu özelliklerin hepsi bulunabileceği gibi biri veya bir kaçı da ihtiyaca göre bulunabilir Yol Verme AC motorlar kendi yapısından dolayı devreye alınmaları sırasında nominal çalışma akımlarının 4-8 katı kadar akım çekerler. Bu durum zayıf şebekelerde ortak bağlantı 2

7 noktasında gerilim düşümlerine ve aynı hatta bağlı diğer yüklerde kesintilere yol açabilmektedir. Ayrıca yol alma sırasındaki bu aşırı akımlar motorlarda mekanik zorlanmalara ve sargılarda zararlara yol açabilmektedir. Şekil 1.1: Tipik bir endüksiyon motor kalkış akım eğrisi Şekil 1.1 de de görüleceği üzere motor ilk anda yüksek bir akım çekmektedir. Bu durumun önlenmesi, hem motorum hem de şebekenin zarar görmemesi açısından, motor sargılarının bağlantıları değiştirilerek veya kalkış gerilimi ayarlanarak ilk kalkış akımı azaltılabilmektedir. Bu işleme yol verme işlemi denilmektedir. Yol Verme Yöntemi Kontrol ve Donanımlar Maliyet (Motor Maliyet) Kalkış Akımı (Tam yük akımı) Direkt yol verme Yok %100 % Yıldız-Üçgen Yol verme Zaman rölesi %150 % Reaktörlü yol verme Oto trafolu yol verme Yumuşak yol verici Reaktör ve Zaman rölesi Oto trafo ve Zaman rölesi Yumuşak yol verici %160 % %175 % %200 %200 Frekans değiştirici Kompleks %250 % Hız Kontrolü Tablo 1.1: Yol verme yöntemleri ve karşılaştırılmaları Motorun kullanım anında ihtiyaca göre değişik hızların sağlanması gerekmektedir. Özellikle elektrikli araçlarda kalkış, sürüş ve duruş zamanlarının her bir anında değişik hızlara ihtiyaç olmaktadır. Motorların hızları dakikada devri sayısı(rpm revolution per minute) ile belirlenir ve hız kontrolü devir sayısının arttırılıp azaltılması ile gerçekleştirilir. 3

8 Şekil 1.2 de DA motorunun eşdeğer devresi görülmektedir. Hız kontrolü eş değer devredeki akım, gerilim, direnç gibi değişkenleri değiştirmek sureti ile gerçekleştirilmektedir. Devrede; Ra: Armatür direnci La: Armatür endüktansı Ia: Armatür akımı Va: Uygulanan giriş gerilimi Vb: Zıt elektromotor gerilimi Φ : Hava aralığı akısı T L : Yük momenti T M : Motor momenti ω m : Rotor açısal hızıdır. Şekil 1.2: DA motorun eşdeğer devresi AA ve DA motorlarda çeşitli hız kontrol yöntemleri olmakla birlikte DA motorlarında hız kontrol yöntemlerine değinilecektir. Endüvi devresi direncini (Ra) değiştirerek Uyarma akımını (Ia) değiştirerek Ward-Leonard sistemi ile Yarı iletkenler kullanılarak Darbe Genişlik Modülasyonu(Pulse Width Modulation PWM) Endüvi Devresi Direncinin (Ra) Değiştirerek Hız Kontrolü Endüvi devresinin direncinin değiştirilebilmesi için endüviye seri dirençler bağlanır ve böylece motorun hızı kademeli olarak ayarlanabilir. Ancak seri dirençler devrede iken önemli güç kayıplarına neden olacaktır. Bu nedenle sürekli ve hassas hız kontrolü gerektiren yerlerde bu yöntem tercih edilmez Uyarma Akımını(Ia) Değiştirerek Hız Kontrolü Bu yöntem seri ve paralel uyartımlı DA motorlarında tercih edilmektedir. Endüvi uç gerilimi değişmez. Motorun paralel uçlarına bağlanan ayarlı bir direnç yardımıyla uyarma akımı değiştirilir. Bu manyetik akıyı değiştirecek ve dolayısı ile hız değişimi meydana 4

9 gelecektir. Bu yöntemde uyarma devresinden geçen akım çok küçük olduğu için enerji kaybı daha azdır Ward-Leonard Sistemi İle Hız Kontrolü Serbest uyarmalı doğru akım kaynağı ile ayarlanan endüvi gerilimi ve bu gerilimle beslenen motor-jeneratör grubu Ward-Leonard sistemi olarak adlandırılır. DA motor hızının geniş sınırlar arasında ayarlanmasını ve her iki yöne doğru dönmesini sağlamak için Ward- Leonard sistemi kullanılır. Ayarlanabilir endüvi gerilimi ya bir transformatör doğrultmaç grubu yardımı ile alternatif gerilim kaynağından ya da serbest uyarmalı bir doğru akım kaynağından sağlanır. Ward-Leonard hız kontrol sisteminin en önemli özellikleri sabit fark ve güç sağlamasıdır. Şekil 1.3: Ward-Leonard DA motor hız kontrol devresi Yarı İletken Kullanarak Hız Kontrolü Güçlü diyotlar ve tristörlerin geliştirilmesi, alternatif akımın doğrultularak DA motor kontrol devreleri için yeni bir kontrol metodu ortaya çıkarmıştır. Bu yöntem motor jeneratör sistemlerinden daha güvenilir ve verimli bir yöntemdir. Yarı iletkenler, motorların uyartım ve endüvi devresi elektriki zaman gecikmesini azaltır ve tepki hızlarının artmasını sağlar. Yarıiletkenlerle kontrol devreleri üç grupta toplanır. Bir fazlı kontrol: DA motorun endüvi devresindeki giriş gerilimi, tristör ya da diyot kullanılarak tek fazlı bir alternatif geriliminden elde edilmektedir. Motor uçlarındaki gerilim, tristörün tetikleme açısı değiştirilerek ayarlanır. Uygulanan gerilimin yarısı kullanılarak motor beslendiğinden verim oldukça düşüktür Üç fazlı kontrol: Yüksek güçlü motorlarda üç fazlı sürücüler kullanılır. Bu tür sürücülerde endüvi devresi gerilimindeki dalgalanmaların frekansı tek fazlı 5

10 sürücülere göre daha yüksektir bu nedenle bu sürücü modelinde süzgeçleme kullanılır. Kıyıcı (Chopper) sürücüler: Endüvi gerilimini değiştirmek için bir DA kıyıcı; sabit gerilimli bir DA kaynak ile DA motorun arasına bağlanır. Kıyıcılar motor endüvi devresi ile güç kaynağı arasındaki bağlantıda devre kesici yardımıyla saniyede yüzlerce kez açılıp kapanma esasına göre çalışırlar. Kıyıcı tipi sürücülerde verim oldukça yüksek olup, hızın kontrolü sürekli olarak değiştirilebilir ve motor gerekli durumlarda bir jeneratör olarak frenlenebilir. Şekil 1.4'te görülen kıyıcı devre ile hız kontrol devresi, endüstriyel tahrik sistemlerinde, troley, elektrik ile çalışan trenlerde tercih edilen sistemdir. Şekil 1.4: Kıyıcı Devresi ile hız kontrolü Dalga Genişlik Modülasyonu(PWM) İle Hız Kontrolü DA motorun hızını, sabit bir frekansa sahip PWM geriliminin görev saykılını değiştirerek ayarlamak mümkündür. Şekil 1.5: Değişken görev saykılına sahip PWM Sinyal 6

11 Şekil 1.5 te ki sinyal için görev saykılı(d): d = t i + t k formülüyle hesaplanır. Dolayısı ile V = d. V g olur. Şekil 1.2 de verilen eşdeğer devreye bu gerilimi uygularsak motorun hızı(ω m ); t i ω m = dv A I a R a K m φ olacaktır. Dolayısıyla görev saykılının sıfır olması durumunda motorun hızı da sıfır olur. Görev saykılının bir olması durumunda ise maksimum gerilim sabit olarak uygulanmış olur ve bu durumda ise motor maksimum hıza ulaşır. Uygulanacak PWM sinyalinin frekansı; kullanılan DA motorun özelliklerine ve duyma eşik frekansı göz önüne alınarak seçilmelidir. Geçmiş yıllarda bu değerler için en uygun aralık Hz aralığı olarak ifade edilirken DA motor sürücü devrelerin gelişmesiyle bu sınırın üst aralığı 100 KHz sınırına ulaşmıştır Tork Kontrolü Tork, motordan hareket parçalarına (tekerlek, dişli, palet vb.) iletilen itme kuvveti ya da dönme momentidir. Motor manyetik akısıyla, akımın oluşturduğu açının kontrolü ile tork kontrolü gerçekleştirilebilir. Şekil 1.6 da gösterildiği gibi bir motorun şaftına bağlı bir tekerleğin bulunduğu bir düzenekte tork, kuvvetin motor şaftına olan uzunluk ile çarpımına eşittir. Torkun birimi Newton metredir (Nm) T = F. d Şekil 1.6: Motor bağlantı düzeneği Aynı zamanda bir motorun gücü o motorun torkunun açısal hızı ile çarpımına eşittir. P = T. ω 7

12 Robotik ve mekanik projelerde kullanılan motorların torkunu arttırmak için dişli kutuları kullanılır. Yukarıda güç hesabı formülünde ve Şekil 1.7 de görüleceği üzere bir motorum hızı (rpm) arttıkça üretebileceği tork değeri düşmektedir. Şekil 1.7 Motor Hız Tork Akım Güç Verim eğrisi Yön Kontrolü Motorlarda yön kontrolü devir yönünün değiştirilmesi anlamına gelmektedir. Bu da sargılardan geçen akımın yönünün değiştirilerek manyetik alanın yönünün değiştirilmesi ile sağlanır. Şekil 1.8 de görüleceği üzere DA motorlarında gerilimin yönünü değiştirmek, 3 fazlı asenkron motorlarda(şekil 1.9) ise her hangi iki fazın sırasını değiştirmek motor içerisindeki manyetik alanın yönünü değiştirmek açısından yeterlidir. 8

13 Şekil 1.8: DA motor yön kontrolü Frenleme Kontrolü Şekil 1.8: 3 Fazlı Asenkron motor yön kontrolü Fren motorlarının başlıca görevi tahrik sistemini hızlı, güvenli bir şekilde daha kısa sürede durdurmak, belli bir konumda tutmak ve güvenli frenlemeyi sağlamaktır. Hızlı durdurma yöntemiyle tahrik düzeninin boşta çalışma ve ölü zaman bölgelerinin azaltılması ile sistem verimi daha da arttırılır. Şekil 1.10: Motor frenleme eğrileri Özellikle elektrikli araçlarda frenleme sistemleri ayrı bir önem arz etmektedir. İstenilen durumlarda sistemin ani durması için frenleme kullanılırken aynı zamanda rejeneretif frenleme içinde kimi zaman ters emk sından faydalanılarak frenleme yapılmakta, kim zamansa motorun atalet momentinden faydalanılmak üzere frenleme yapılmamaktadır. Bu açıdan sürücü devresinin frenleme durumu ve balatalı frenleme öne çıkmaktadır. Sistemlerde frenleme yöntemi olarak; Balatalı frenleme Dinamik frenleme Ani durdurma olmak üzere üç çeşit frenleme düzeneği mevcuttur 9

14 Balatalı Frenleme Bu tip frenlemede motor enerjisi kesildikten sonra balata yardımı ile motor milinin durmasını sağlamak amacıyla sıkıştırma sağlanır. Motorun ataleti ortadan kalkacağı için motor duracaktır. Sürücü devresi Disk fren Dinamik Frenleme Soğutma fanı Fırçasız DA motoru Şekil 1.11: DA Motoru balatalı frenleme düzeneği Dinamik frenleme olarak adlandırılan bu tip frenleme, elektriksel frenleme olarak da adlandırılır. Elektriksel frenlemede maksat, motorun milinden gelen momenti kullanarak makinayı generatör olarak çalıştırarak ürettiği gücü, yine motor durumunda çalışırken bağlı olduğu şebekeye geri vermesidir. Burada dikkat edilmesi gereken bir husus, motorun beslendiği şebekenin bu ters gücü kabul edebilecek düzenekte olmasıdır. Eğer ki şebekeye verdiği bu gücü karşılayacak yani tüketecek bir başka yük yoksa frenlenmek istenen motor frenlenemeyecek ve dolayısıyla işlem başarısızlıkla sonuçlanmış olacaktır. Şayet bağlı bulunduğu şebekede böylesi bir durumla karşılaşılma söz konusu olabilecekse bu durumda elektriksel olarak frenlenen ve artık generatör olarak çalışan bu sistemin ürettiği elektriksel güç, bir direnç üzerinde tüketilir. Elektrikli araçlarda bu anda üretilen enerji geri şarj ünitesine gönderilerek bataryanın şarj edilebilmesi sağlanmakta dolayısıyla üretilen ters emk harcanırken aynı zamanda bataryalara da enerji sağlanmış olmaktadır. Hali hazırda programlanabilir sürücü devrelerinde elektriksel frenleme oranı ayarlanabilmektedir. Şekil 1.12 de elektrikli bir araçta hızlanma anında elektrik motoruna akan güç ile yavaşlama ve frenleme anında motorun generatör olarak çalışması sonucunda ortaya çıkan enerjiyi sürücü devresinin bataryalara geri yönlendirmesi görülmektedir. Böylece oluşan güç sistem içerisinde tekrar kullanılmak üzere depolanmış olmaktadır. 10

15 Şekil 1.12: Dinamik(Elektriksel) frenleme anında enerjinin geri kazanımı Regeneratif Ve Dinamik Frenleme Sistemlerinin Karşılaştırılması Regeneratif ve dinamik frenlemede maksimum hızdan nominal hıza düşmesi için aynı oranda enerji gerekir. Çünkü motorun temel hıza kadar inmesinin sebebi uyarmanın kesilmesidir. Yani maksimum hız ile minimum hız arasındaki farkı oluşturan unsur aşırı uyarmadır, o da olmayınca motor sert bir şekilde nominal hızına geriler. Önemli olan nominal hızdan sonraki kısımdır. Regeneratif frenlemede motor sıfır hıza hemen düşerken, dinamik frenlemede bundan bahsetmek söz konusu değildir. Bunlara ek olarak; regeratif frenlemede, dinamik frenlemedeki gibi bekleme veya soğutma gibi bir ihtiyaca gerek yoktur. Dinamik frenlemede unutulmaması gereken bir nokta; bu frenleme sistemi ani olarak uygulandığından motorda ısınmalara sebep olur. Dolayısıyla ardarda yapılan 3 frenlemeden sonra motor en aşağı 15 dakika soğumaya bırakılmalıdır Ani Frenleme Ani durdurma yönteminin mantığı, motorun var olan döndürme momentini ters yönde çevirerek motorun miline ters döndürme momenti uygulamaktır. Motorun çeşidine göre A.A. veya D.A., senkron veya asenkron, relüktans veya step motoru olmasına göre bu durum özel olarak her bir tip için ayrıca incelenebilir. Ancak temel olan mantık, döner alanı ters yönde çevirmektir. Frenleme zamanını en kısa sürede beceren yöntem ani frenleme yöntemidir. Beraberinde birçok sorunları da getirmektedir. Bunların başında mekanik problemler oluşturmaktadır. Her şeyden önce milin veya bu mile bağlı diğer hareketli parçaların bu ani fren karşısında bir burulması göz önüne alınmalıdır. Motor yere iyice tespit edilmiş olmalıdır, yoksa bu ani fren karşısında motoru yere sabitlemek için kullandığımız cıvataların kopması sonucunda statorun dönmesi bile söz konusu olabilecektir. Bir diğer mekanik sorun da motorun bağlı olduğu sistem, bu ani frenlemeye müsaade eder olmalıdır. Bu nedenle elektrikli araçlarda kullanımı teknik olarak mümkün değildir. 11

16 1.3. DA Motor Kontrol Yöntemleri Doğru akım motorlarında hız, tork, fren gibi birçok kontrol günümüzde birçok değişik yolla gerçekleştirilmektedir. Kontrol yöntemleri olarak; Analog kontrol Sayısal kontrol PI kontrol Vektör kontrollü(foc field-oriented control) Analog Kontrol DA motorlarda hız ayarı 1891 yılında Ward Leonard tarafından gerilim kontrolü vasıtasıyla ilk olarak gerçekleştirilmiştir. Güç elektroniğinde anahtarlama elemanı olarak tristörün kullanılmaya başlamasıyla DA motorlarının hız ayarında ayarlı gerilim kaynakları ön plana çıkmıştır. Daha sonraki yıllarda anahtarlama elemanı olarak MOSFET, IGBT ve GTO gibi yarı iletken elemanlar kullanılmıştır Bu elemanların anahtarlamaları analog devreler vasıtasıyla yapılmaktaydı ve dolayısı ile anahtarlama frekansları oldukça düşüktü. DA sürücülerinin uygulamasında kullanılan geleneksel analog kontrol devrelerinin birçok dezavantajı vardır. Karmaşık uygulama şeması nedeniyle analog devrelerin uygulanması zordur. Analog devreler esneklikten yoksun ve gürültüye karşı duyarlıdır. Ayrıca analog devrede kullanılan elektronik malzemelerin her biri farklı tolerans değerlerine sahiptirler ve uygulamada karmaşık kontrol şemalarına sahiptir. Yarı iletken teknolojisindeki gelişmeler mevcut olan sistemlerden daha küçük olan, daha hızlı işlem yapabilen, ekonomik ve ayarlanabilir hızlı sürücüleri yapmak mümkün olmuştur Sayısal Kontrol Mikro denetleyicilerin motor sürücü devrelerinde kullanımı gün geç tikçe artmaktadır. Bu sürücüler genellikle motorları çalıştırıp durdurmaya veya yarıiletken bir elemanın tetikleme açısını değiştirerek DA motorların kontrol unda kullanılmaktadır. DA kaynak gerilimi, mikro denetleyici tarafından üretilen PWM sinyali kullanılarak kontrol edilebilen kıyıcı devresi giriş gerilimi olarak kullanılır. Motordan referans gerilim alınır ve değişen yüke bağlı olarak PWM görev saykılı ayarlanır. DA motor kıyıcıları daha verimli olup frekansa bağlı olan alternatif akım bakır ve demir kayıpları yoktur PI Kontrol Açık döngülü sistemle motor hız kontrolünde devir sayısı ayarı endüvi veya uyartım sargısı üzerine düşen gerilimi değiştirmekle ayarlanabilir. Açık döngülü sistemde motor gerilimindeki ve motor devir sayısındaki değişiklikler dikkate alınmamaktadır. Bu yöntemde, yük durumuna göre devir artar veya azalır. Bu nedenle sabit hız uygulamalarında açık döngülü sistem kullanılamaz. 12

17 Kapalı döngü sistemle motor hız kontrolünde, çıkış büyüklüğü sistem değişkenlerinden bağımsız hale getirilir. Şekil 1.13 te kurulan döngü sayesinde çıkış büyüklüğü olan motor devri sayısı(hızı) sabit tutulmak istenmektedir Şekil 1.13: PI kontrollü DA sürücü blok diyagramı Yukarıda verilen kapalı döngü sistemde motor devir sayısı referans değeri ile ayarlanır. Sistemde kullanılan takometre sayesinde motor devrindeki değişme algılanır. Motor yük durumuna göre endüvi sargısı veya uyartım sargısı gerilimi değiştirilerek devir sayısının referans değerinde kalması sağlanır. Motor gerilimi yarı iletkenler yardımı ile ayarlandığından, sistem verimli ve güvenilirdir. Daha hassas ölçüm yapabilen PID yöntemi de bu kontrol sisteminin bir türevidir Vektör Kontrollü(FOC field-oriented control) Gerilim/frekans oranının değiştirilmesi ile oldukça kolay bir şekilde gerçekleştirilen ve çoğu uygulamada yeterli olan hız kontrolü özellikle moment kontrolünün çok önemli olduğu süreçlerde yeterli olamamaktadır. Moment değişiminde kontrol edilmesi gereken hız kontrol sistemlerinde, stator geriliminin genliği ve frekansı dışında sinüsoidal işaretin tanımlanmasında kullanılan üçüncü bir büyüklüğün yani gerilimin dalga şeklinin belirli bir işarete göre faz farkının da kontrol edilmesi gerekmektedir. Bu şekilde yapılan kontrol yöntemine vektör kontrol adı verilmektedir Kontrol edilmesi gereken büyüklük genliği faz farkı ve frekansı ile tanımlanan akım vektörüdür. Makinenin stator akım vektörü doğru akım makinesindeki uyarma ve endüvi akımlarına benzer şekilde biri akımı diğeri momenti oluşturmak üzere dik iki bileşene ayrılmalıdır. Akı baz alınarak stator akımının bileşenlerinin ayrılması işlemi akı oryantasyonu olarak adlandırılır. Bu da iki yöntemde gerçekleştirilir; Doğrudan vektör kontrolü: Hava aralığı akı bileşenleri statora yerleştirilen iki akı sensörü yardımı ile doğrudan ölçülmektedir. Bu yöntemde motor akım bileşenleri hesaplanmaktadır. Dolaylı vektör kontrolü: Bu kontrol yönteminde rotor akı vektörünü dönüşümü kullanılır. Bu yöntem bir konum algılayıcısı gerektirmektedir. 13

18 UYGULAMA FAALİYETİ Aşağıda verilen işlem sırasını takip ederek PWM üretecini gerçekleştiriniz. İşlem Basamakları Öneriler Malzemelerin sağlamlık kontrollerini yapınız. Şekilde verilen devreyi bread board üzerine kurunuz. Sisteme enerji uygulayınız. Devrenize enerjiyi öğretmen gözetiminde uygulayınız. 50K ayarlı direnç ile motorun hızında meydana gelen değişimi gözlemleyiniz. Devrenizi öğretmen ile birlikte osiloskopa bağlayarak motor gerilimi gözlemleyiniz. Ayarlı direncin ¼ ve ¾ konumları için ölçüm alınız. Sinyal şekli ile motor hızını karşılaştırarak gözlemleyiniz. Ekran görüntüsünü çiziniz. 14

19 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. 1. Sistemin çıkışından bilgi alarak tekrar girişe uygulanması yolu ile kontrolün sağlandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir? A) Analog kontrol B) PI kontrol C) PID kontrol D) Doğrudan vektör kontrolü E) Dolaylı vektör kontrolü 2. Aşağıdakilerden hangisi dinamik frenlemenin dezavantajlarındandır? A) Üretilen ters emk regeneratif sistemde şarj için kullanılabilir B) Üretilen ters emk yi harcayacak düzenek ihtiyacı C) Motor milinde burulma olabilir. D) Balata bakım gerektirmektedir E) Sistemi ani durdurur 3. Motor sürücüsü seçiminde aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmalıdır? A) Motorun gücü B) Motorun çalışma gerilimi C) Motorun frekans aralığı D) Motorun kullanım yeri E) Hepsi 4. Motorun enerjisi kesildikten sonra ataletiyle boşa geçirdiği süre aşağıdakilerden hangisidir? A) Yol verme B) Çalışma süresi C) Ölü Süre D) Aktif süre E) Hiçbiri 5. DA motorlarında gerilim yönü değiştirilerek motorun hangi özelliği kontrol edilir? A) Hız B) Tork C) Verim D) Yöne E) Yol verme DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. 15

20 ÖĞRENME FAALİYETİ 2 ÖĞRENME KAZANIMI Motor sürücü devresi için vektör kontrol sistemi yazabileceksiniz. ARAŞTIRMA Bir adet fırçasız DA motorun kataloğunu inceleyerek özellikleri hakkında afiş hazırlayınız. Kirşoff akımlar kanunu inceleyerek sınıfta anlatınız Tanım 2. VEKTÖR KONTROLLÜ MOTOR SÜRÜCÜ DA motorların kontrolünde rotorun akı ekseni ile sargılardaki akımlarım bileşke vektörleri arasındaki açı farkını ölçerek aradaki sürekli 90ºlik açı olmasını sağlayarak her anda en yüksek torkun elde edilmesini amaçlaya sürücü devrelerine vektör kontrollü (Vector Controller-VEC)veya alan yönelimli(field-oriented Control-FOC) sürücü ismi verilmektedir. Sistemde açısal veriler okunarak faz kaymaları sağlanarak açının doğru korunumu amaçlanır Fırçasız Doğru Akım Motorunun Akım Vektörleri Şekil 2.1: Fırçasız DA motorunun aksları 16

21 Şekil 2.1 de Fırçasız Doğru Akım Motoruna(FSDAM ) ait akslar görülmektedir. Üç sargılı bir FSDAM ın üç ayrı sargısından geçen akımların oluşturduğu bileşke akımın rotordaki manyetik akının aksına dik olması yani 90ºlik açı yapması gerekmektedir. Şekil 2.2: Fırçasız DA motorunun bileşke stator akımı Şekil 2.2 de görüleceği üzere a, b ve c sargılarından geçen akımların oluşturduğu bileşke akım rotor manyetik aksına(mor) 90ºdir. Ancak bu durum her zaman mümkün olmaz ve akımlardan dolayı d aksında kaymalar olabilir(şekil 2.3). Şekil 2.3: Fırçasız DA motorunda stor akımının d aksıyla oluşturduğu hata açısı Şekil 2.3 te hesaplanan θ açısı ile uygulanan gerilimlerin faz açıları değiştirilir. Böylece her bir sargıdaki akım miktarı değiştirilerek hata miktarı giderilmiş olur. Her an için bu ölçümler sistemden alınarak sürekli hata giderilmelidir. 17

22 2.3. Vektör Kontrollü Sürücülerde Açıların Ölçümü Vektörel ölçümde motor girişlerinde akımlar ölçülür ve bir sensör vasıtası ile rotorun konum bilgisi alınır. İki veri karşılaştırılarak rotor aks açısı ve akım bileşke vektör açısı karşılaştırılarak hata oranı tespit edilir. Şekil 2.4: FSDAM ın sargı akımlarının ölçülmesi Şekil 2.4 te görüleceği üzere sargı akımlarının ikisinin ölçülmesi yeterlidir. İc akımı yazılımla kirşof kanunlarına göre hesaplanabilir. Bildiğimiz üzere bir devrede giren akımların toplamı çıkan akımların toplamına eşittir. Dolayısı ile iki koldan giren akımların toplamı üçüncü koldan geçen akıma eşittir. Bu durum donanımsal açıdan sistemi rahatlatmaktadır. Sargı bağlantı kablolarından alınan analog sinyal bir Analog/Dijital (A/D) çevirici ile sayısal sinyale çevrilmelidir. Motor girişlerinden alınan akım ölçümleri toplayıcılar aracılığı ile PI denetleyicilere verilmektedir(şekil 2.6).Burada PI denetleyici kullanılmasının sebebi, hata miktarının Şekil 2.5: Oransal ve PI Kontrol sistemlerde karşılaştırması 18

23 oranına göre hızlı ve hassas ayar yapılabilmesini sağlamaktır. Hata oranı büyük ise değişim daha büyük olacak, hata oranı küçüldükçe değişimde daha yavaş olarak gerçekleşecektir. Şekil 2.5 te oransal kontrol çıkış karakteristiği(mavi) PI devresi çıkış karakteristiği(kırmızı) görülmektedir. PI kontrolün referans değere daha kısa sürede ve daha hassas olarak yaklaştığı görülmektedir. Bu yüzden sistemlerde tercih edilmektedir. Aynı zamanda PI sistemin bir türevi olan PID kontrolde kullanılmaktadır. Şekil 2.6: PI Kontrol ile motor gerilim değerlerinin ayarlanması 2.4. PWM Üreteci İle Faz Gerilimlerinin Oluşturulması Sistem doğru akımla beslendiğinden sinüsodial dalgalar PWM üreteçleri ile sağlanmaktadır. Şekil 2.7 de görüleceği üzere üretilen hata sinyaline göre düzeltilmiş sinyal PWM girişine uygulanır ve her bir faz için PWM sinyal üretimi gerçekleşir. Şekil 2.8 de PWM sinyalin fazlara göre şekilleri görülmektedir. Üretilen sinyal ardından güç devresinde yarı iletkenler(mosfet veya IGBT gibi) vasıtasıyla şekillendirilerek FSDAM a uygulanır. Bu yöntem ile DA ile beslenen sistemlerde kolaylıkla gerilimin ayarlanması sağlanmış olacaktır. 19

24 Şekil 2.7 Vektör kontrol sistemi gerilim üreteci blok diyagramı Şekil 2.8 PWM - 3 Faz sinyal üretimi Vektör Kontrol Sistemi Yazılım Blok Diyagramı Vektör kontrol sistemi ancak ve ancak yazılım kontrolü ile sağlanabilecek bir kontrol yöntemidir. Temel sistem motorun sabit mıknatısının açısı ile yani motorun manyetik aksı ile akımın oluşturduğu açısının 90º farka getirilmesi ile sağlanmaktadır(i d ). Bu sayede sistemden maksimum tork elde edilebilmektedir. Dolayısı ile sistem yüke bindiğinde, hızlandığında veya yavaşladığında her zaman alınabilecek en yüksek tork motordan alınmış olacaktır. Şekil 2.9 da, şekil 2.11 ve şekil 2.12 de görüleceği üzere öncelikle bir sensör vasıtası ile rotor aks açısı ölçülür. Ardından iki kol akımı(i A ve I B ) ölçülerek kirşoff akımlar yasasından üçüncü kol akımı(i C ) hesaplanır. Bu üç akım ile motor bileşke akımı hesaplanır(i S ) ve motor aksıyla yaptığı açı hesaplanarak motor aksıyla oluşan 90º lik açıdan yaptığı sapma belirlenir. Eğer burada bir fark söz konusu ile bu açının 90º ye çekilmesi gerekmektedir. Daha sonra hesaplanan akım değerlerine ve hata miktarına göre gerilim değerleri hesaplanır ve motora uygulanır(şekil 2.10). 20

25 Şekil 2.9: Rotor aksı ve akımların vektörel gösterimi Şekil 2.10: Gerilimlerin vektörel gösterimi 21

26 Şekil 2.11: Vektör kontrollü sistem akış diyagramı (a) 22

27 Şekil 2.12: Vektör kontrollü sistem akış diyagramı (b) 23

28 UYGULAMA FAALİYETİ Aşağıda verilen işlem sırasını takip ederek FSDA motoruna akım ölçümlerini ve açılarını hesaplayınız. İşlem Basamakları Öneriler Motor ve sürücü bağlantılarını kurunuz. U ve V faz akımlarını ölçünüz. Ölçümde pens ampermetre kullanılmalıdır. W faz akımını hesaplayınız. Kirşoff akımlar kanunu kullanılacaktır. Bileşke akımı hesaplayınız. Grafik üzerinde gösterimini gerçekleştiriniz. Farklı hızlarda işlemi tekrar ediniz. 24

29 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D, yanlış ise Y yazınız. 1. ( ) Motorun rotor ekseni ile akım ekseni en yüksek torku elde edebilmek için aynı olmalıdır. 2. ( ) Üç sargılı motorlarda iki sargının akımını ölçmek bileşke akımı bulabilmek için yeterlidir. 3. ( ) PI kontrol hata miktarındaki değişime göre daha hassas ve hızlı ayar yapabilir. 4. ( ) Sistemde üretilen PWM sinyali doğrudan motora uygulanabilir. 5. ( ) PWM gerilim, görev saykılının süresi değiştirilerek elde edilir. 6. ( ) Sargı kollarından alınan akım bilgileri bir ADC yardımı ile mikrodenetleyiciye aktarılır. 7. ( ) Ölçülen akım vektörleri arasında 90º lik faz farkı vardır. 8. ( ) İstenen akım değerinde, 90º lik açı oluşabilmesi için rotor aksı üzerindeki akım değeri olarak 0 alınmalıdır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. 25

30 ÖĞRENME FAALİYETİ 3 ÖĞRENME KAZANIMI Motor sürücü devresine yazılım aracılığı ile gerekli parametreleri yükleyebileceksiniz. ARAŞTIRMA Bilgisayar iletişim portlarını araştırarak avantaj ve dezavantajlarını sınıftaki diğer öğrencilerle paylaşınız. 3. VEKTÖR KONTROLLÜ MOTOR SÜRÜCÜ DEVRESİNE PARAMETRELERİN YÜKLENMESİ 3.1. Tanım Günümüzde motor sürücü devreleri bilgisayar üzerinden doğrudan parametre girilebilecek şekilde üretilmektedir. Bu faaliyette yazılımın yüklenmesi, motorun sisteme bağlanması ve sistem değişkenlerinin yüklenerek motorun çalıştırılması anlatılacaktır Vektör kontrol programları Şekil 3.1: Vektörel kontrollü motor bağlantı şeması 26

31 Vektör kontrollü yazılımlar VEC (Vector Controler) veya FOC(Field Oriented Controller) kısaltmları ile anılmaktadır. Motorun cinsi ve üreticisine göre farklılık göstermektedir. Bu yazılımlar Şekil 3.1 de görüldüğü gibi bir sistemi bilgisayar üzerinden kontrol etmemizi sağlar. Şekil 3.2 de programlama kablosu görülmektedir. Şekil 3.2: USB Programlama Kablosu Şekil 3.1 de görülen bağlantı ve şekil 3.2 de görülen programlama kablosu ile sistemin programlanması gerçekleştirilebilmektedir. Bağlantı şekli ve programlama kabloları üretici ve motor modeline göre farklılık göstermektedir. Üreticinin kullanım kılavuzlarından uygun sürücü, program ve kablo seçimi gerçekleştirilmelidir. Şekil 3.3: Değişik sürücü ve programlama kablosu 27

32 3.3. Programın Kurulması 1. Üreticinin internet sitesi üzerinden sürücü devresine ait program indirilir ve SETUP.EXE dosyası çalıştırılır. Ekrana gelen dil seçim ekranından uygun dil seçimi gerçekleştirilir. Şekil 3.4: Program kurulumu Dil seçimi 2. Açık olan tüm programları kapatmamız yönünde gelen uyarı ekranı, açık programlar kapatıldıktan sonra SONRAKİ(NEXT) ile geçilir. Şekil 3.5: Program kurulumu Uyarı ekranı 3. Üretici firmanın telif hakları ve benzeri konularda sözleşme metin ekranı gelecektir. SÖZLEŞMEYİ KABUL EDİYORUM(I ACCEPT THE AGREEMENT) işaretlenerek SONRAKİ(NEXT) ile geçilir. 28

33 Şekil 3.6: Program kurulumu Sözleşme onayı 4. Programın kurulacağı klasör seçimi gerçekleştirilir. KUR(SETUP) butonuna basılarak kurulum işlemi başlatılır. Şekil 3.7: Program kurulumu Klasör seçimi 5. Kurulum tamamlandığını belirten uyarı ekranı gelir. BİTİR(FINISH) tıklanarak kurulum tamamlanır. 29

34 3.4. Programın Parametreleri Şekil 3.8: Program kurulumu Kurulumu sonlandırma Şekil 3.9: Program ana ekranı 30

35 Şekil 3.9 da görülen program ana ekranı üzerinde görülen parametrelerin anlamı aşağıda detaylı açıklanmıştır: A. Motorun sürekli akım değeri bu alana girilmelidir. Bu ayar 1 ile 50A arasında olabilir. (Motorun özelliğine göre bilgi sayfalarından girilmelidir.) B. Motorun tepe akım değeri bu bölüme girilmelidir. Bu ayar 1 ile 50A arasında olabilir. (Motorun özelliğine göre bilgi sayfalarından girilmelidir.) C. İleri/Geri motor tipi ve motorun FSDA veya DA motoru olarak seçilmelidir. D. FSDA motoru seçildikten sonar 120º lik faz açısı seçilmelidir. E. Bu seçenek sadece pedal yardımcısı var ise seçilmelidir. F. Bu seçenek sadece pedal yardımcısı var ise seçilmelidir. G. Motorun çalışma gerilimi seçimi gerçekleştirilir. H. İleri dönüş yönünde motorun en yüksek hız oranı seçilir. İ. Bu bölümde İleri/Geri Modu açılıp kapatılır. J. Bu bölümde iki ayrı seçenek vardır: Immed (Hemen): Motor ileri yönde dönerken geri dönme komutu işletilebilir. Unimm (Beklemeli): Geri dönme komutu çalıştırılmadan motorun durması beklenmelidir. K. Motorun ters yönde en yüksek hızı bu bölümden girilmelidir. (Eğer aktif edildiyse.) L. Bu bölümden en yüksek regenaritif frenleme gücü seçilir. I. Önceden kaydedilmiş ayarları dosyadan yükler. II. Hali hazırdaki ayarları dosyaya kaydeder. III. Yazılımın cihaza bağlantısını gerçekleştirir. IV. Kontrol devresi üzerinden ayarları yazılıma yükler V. Kontrol devresini fabrika ayarlarına döndürür. VI. Kontrol devresi ile yazılımın bağlantısını keser. VII. Ayarları kontrol devresine yükler VIII. Programı kapatır Sürücü Devresi Uyarı İşaretleri Sürücü devresi karşılaştığı problemleri üzerinde bulunan LED vasıtasıyla kullanıcıya bildirir. Tablo 3.1 de LED yanıp sönme sayılarına karşılık gelen uyarıların tablosu verilmiştir. Sistem koruma uyarıları Aşırı gerilim koruması Düşük gerilim koruması Batarya gerilimi ayar değerinden yüksektir. Batarya gerilimi ayar değerinden düşüktür. 31 LED yanıp sönme sayısı 1 2

36 Motor aşırı akım koruması Motor fazları arası veya faz şase arası kısa devre Motor aşırı ısı koruması Motor ısısı ayar değerinden yüksektir. 13 Bayılma koruması Motor bayılma zamanı ayar değerinden yüksektir. HALL koruması HALL girişinde anormallik var. 5 MosFET koruması MosFET denetiminde anormallik var. 6 Faz sargı bağlantı koruması Öz denetim hata koruması Kontrol devresi aşırı ısı koruması Motor fazlarının birinde bağlantı yok. 7 Sistemin dâhili güç öz denetiminde anormallik var. Kontrol devresinin çalışma sıcaklığı ayar değerinden yüksek. Gaz koruması Gaz girişinde anormallik var Tablo 3.1: Sürücü devresi uyarı işaretleri 32

37 UYGULAMA FAALİYETİ Aşağıda verilen işlem sırasını takip ederek FSDA motoruna %100 regeneratif frenlemeli parametreleri yükleyiniz. İşlem Basamakları Öneriler Sürücü devresinin USB kablosu aracılığıyla bilgisayara bağlantısını gerçekleştiriniz Motor çalışma akımını giriniz Motor tepe akımını giriniz Motor çalışma gerilimini giriniz Motor tipini giriniz Motor yönünü giriniz Motor akım ve gerilim değerleri motor bilgi sayfalarından alınmalıdır. Motor tipi olarak FSDA(BLDC) girilmelidir. Motor yönü olarak İLERİ(FWD) girilmelidir. Regeneratif oranını %100 olarak giriniz STORE/SAVE butonu ile sisteme yükleme işlemini gerçekleştiriniz Motoru çalıştırarak durmasını gözlemleyiniz. %25 - %50 - %75 ve %110 değerleri için işlemi tekrar ediniz Farklı değerlerde motorun tepkilerini gözlemleyiniz. 33

38 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet, kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 1 Üretici sayfasından yazılımı bulabildiniz mi? 2 Programın kurulumunu yapabildiniz mi? 3 Program üzerinde parametre girişleriniz yapabildiniz mi? 4 Önceden tanımlanmış dosyayı sürücü devresine yükleyebildiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda Hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız Evet ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. 34

39 MODÜL DEĞERLENDİRME KONTROL LİSTESİ Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet, kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. 1 Motor bilgi sayfasını okuyabildiniz mi? Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 2 PWM sinyali üretimini gerçekleştirdiniz mi? 3 Motor yön kontrolünü gerçekleştirdiniz mi? 4 Motor akım ölçümlerini gerçekleştirdiniz mi? 5 Motor manyetik aks açısını ölçebildiniz mi? 6 Ölçülen iki akımdan üçüncü faz akımını hesaplayabildiniz.mi? 7 Vektör kontrol yazılımını gerçekleştireildiniz mi? 8 Sürücü devresi motor bağlantısını gerçekleştirebildiniz mi? 9 Sürücü devresi bilgisayar bağlantısını gerçekleştirebildiniz mi? 10 Program kurulumu ve ayarları gerçekleştirebildiniz mi? 11 Parametreleri sürücüye yükleyip motoru çalıştırdınız mı? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda Hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız Evet ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. 35

40 CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1 İN CEVAP ANAHTARI 1 A 2 B 3 E 4 C 5 D ÖĞRENME FAALİYETİ-2 NİN CEVAP ANAHTARI 1 Y 2 D 3 D 4 Y 5 D 6 D 7 Y 8 D 36

41 KAYNAKÇA TEKE Ahmet, TÜMAY Mehmet, Endüksiyon motorlara yol verme yöntemleri, Elektrik Mühendisliği, 437. Sayı, Aralık (23 Temmuz 2015/ 12.10) (25 Temmuz 2015/ 15.20) (30 Temmuz 2015/ 16.13) (30 Temmuz 2015/ 18.27) (30 Temmuz 2015/ 20.35) KARADENİZ Mehmet, İSKENDER İres, YÜNCÜ Selma, Doğru akım motor hızının uyarlamalı kutup yerleştirme denetimi, Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 19, No 3, , Ankara, 2004 Texas Instruments Europe, Field Orientated Control of 3-Phase AC- Motors, 1998 https://training.ti.com/teaching-old-motors-new-tricks-part-2-fieldoriented-control-permanent-magnet-synchronousmotors?keymatch=field%20orientated%20control%20brushless&tisearch =Search-EN-Support ( / 14.15) ( / 13.00) 37

42 Bu yayın Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti nin mali katkısıyla hazırlanmıştır. Bu yayının içeriğinden yalnızca İzzet Baysal Mesleki Eğitim Merkezi sorumludur. ve bu içerik hiçbir şekilde Avrupa Birliği veya Türkiye Cumhuriyeti nin görüş ve tutumunu yansıtmamaktadır.

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ

21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ 21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Frekansın Ölçülmesi 2. Güç Katsayısının Ölçülmesi 3. Devir Sayının Ölçülmesi 21.1.Frekansın Ölçülmesi 21.1.1. Frekansın Tanımı Frekans,

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ 1. Temel Teori (Şönt Uyarmalı Motor) DC şönt motorlar hızdaki iyi kararlılıkları dolayısıyla yaygın kullanılan motorlardır. Bu motor tipi seri

Detaylı

ASENKRON MOTOR ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR. Genel

ASENKRON MOTOR ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR. Genel Genel ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR Asenkron makinalar motor ve jeneratör olarak kullanılabilmekle birlikte, jeneratör olarak kullanım rüzgar santralleri haricinde yaygın değildir. Genellikle sanayide kullanılan

Detaylı

ASENKRON (İNDÜKSİYON)

ASENKRON (İNDÜKSİYON) ASENKRON (İNDÜKSİYON) Genel MOTOR Tek fazlı indüksiyon motoru Asenkron makinalar motor ve jeneratör olarak kullanılabilmekle birlikte, jeneratör olarak kullanım rüzgar santralleri haricinde yaygın değildir.

Detaylı

Elektrik. Alternatif Akım Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları

Elektrik. Alternatif Akım Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları Elektrik Alternatif Akım Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları 24.12.2013 Dr. Levent Çetin 2 24.12.2013 Dr. Levent Çetin 3 Buton/Anahtar / Limit Anahtarı Kalıcı butona basıldığında, buton

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

DOĞRU AKIM MOTORLARI VE KARAKTERİSTİKLERİ

DOĞRU AKIM MOTORLARI VE KARAKTERİSTİKLERİ 1 DOĞRU AKIM MOTORLARI VE KARAKTERİSTİKLERİ Doğru Akım Motor Çeşitleri Motorlar; herhangi bir enerjiyi yararlı mekanik enerjiye dönüştürür. Doğru akım motoru, doğru akım elektrik enerjisini mekanik enerjiye

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları 10. MOTORLARIN FRENLENMESİ Durdurulacak motoru daha kısa sürede durdurmada veya yükün yer çekimi nedeniyle motor devrinin artmasına sebep olduğu durumlarda elektriksel frenleme yapılır. Kumanda devrelerinde

Detaylı

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir.

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir. Elektrik motorlarında yol verme işlemi Motorun rotor hızının sıfırdan anma hızına hızına ulaşması için yapılan işlemdir. Durmakta olan motorun stator sargılarına gerilim uygulandığında endüklenen zıt emk

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR Step (Adım) Motorlar Elektrik enerjisini açısal dönme hareketine çeviren motorlardır. Elektrik motorlarının uygulama alanlarında sürekli hareketin (fırçalı

Detaylı

Öğrencinin Adı - Soyadı Numarası Grubu İmza DENEY NO 1 ÖN HAZIRLIK RAPORU DENEYİN ADI SERBEST UYARMALI D.A. GENERATÖRÜ KARAKTERİSTİKLERİ a) Boşta Çalışma Karakteristiği b) Dış karakteristik c) Ayar karakteristik

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ FİLTREN DÖNDÜKÇE ELEKTRİK ELDE ET

ÖZEL EGE LİSESİ FİLTREN DÖNDÜKÇE ELEKTRİK ELDE ET ÖZEL EGE LİSESİ FİLTREN DÖNDÜKÇE ELEKTRİK ELDE ET HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER: Öykü Doğa TANSEL DANIŞMAN ÖĞRETMEN: Gökhan TUFAN İZMİR 2016 İÇİNDEKİLER 1. Projenin amacı.. 2 2. Projenin hedefi.. 2 3. Elektrik

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI RAYLI SİSTEMLER SİNYALİZASYON SİSTEMLERİNDEKİ ENERJİ KAYNAKLARI

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI RAYLI SİSTEMLER SİNYALİZASYON SİSTEMLERİNDEKİ ENERJİ KAYNAKLARI T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI RAYLI SİSTEMLER SİNYALİZASYON SİSTEMLERİNDEKİ ENERJİ KAYNAKLARI Ankara, 2013 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer

Detaylı

Asenkron Makineler (2/3)

Asenkron Makineler (2/3) Asenkron Makineler (2/3) 1) Asenkron motorun çalışma prensibi Yanıt 1: (8. Hafta web sayfası ilk animasyonu dikkatle inceleyiniz) Statora 120 derecelik aralıklarla konuşlandırılmış 3 faz sargılarına, 3

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05 EELP212 DERS 05 Özer ŞENYURT Mayıs 10 1 BĐR FAZLI MOTORLAR Bir fazlı motorların çeşitleri Yardımcı sargılı motorlar Ek kutuplu motorlar Relüktans motorlar Repülsiyon motorlar Üniversal motorlar Özer ŞENYURT

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ TEORİK BİLGİ: BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK

Detaylı

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ 12. Motor Kontrolü Motorlar, elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren elektromekanik sistemlerdir. Motorlar temel olarak 2 kısımdan oluşur: Stator: Hareketsiz dış gövde kısmı Rotor: Stator içerisinde

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DERE E KISA DERE KARAKTERİSTİKERİ DENEY 4-04. AMAÇ: Senkron jeneratör olarak çalışan üç faz senkron makinanın

Detaylı

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU DENEY NO : DENEYĠN ADI : DENEY TARĠHĠ : DENEYĠ YAPANLAR : RAPORU HAZIRLAYANIN

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri Armatür (endüvi) gerilimini değiştirerek devri ayarlamak mümkündür. Endüvi akımını değiştirerek torku (döndürme momentini) ayarlamak mümkündür. Endüviye uygulanan

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri 2. Alternatif Akım =AC (Alternating Current) Değeri ve yönü zamana göre belirli bir düzen içerisinde değişen akıma AC denir. En çok bilinen AC dalga biçimi Sinüs dalgasıdır. Bununla birlikte farklı uygulamalarda

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI TEMEL DEVRE TEOREMLERİNİN UYGULANMASI

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI TEMEL DEVRE TEOREMLERİNİN UYGULANMASI T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI TEMEL DEVRE TEOREMLERİNİN UYGULANMASI DENEY SORUMLUSU Arş. Gör. Şaban ULUS Şubat 2014 KAYSERİ

Detaylı

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı

Laboratuvar Ekipmanları

Laboratuvar Ekipmanları 1 Laboratuvar Ekipmanları Şekil-1 3 faz Asenkron makine üst ve yan görünüşü Şekil-2 DA makine üst ve yan görünüşü 1 2 Şekil-3 3 faz trafo ve tek faz trafo Şekil-4 Manyetik Fren Üst Görünüşü Şekil-5 Omik

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Şekil 1: Zener diyot sembol ve görünüşleri. Zener akımı. Gerilim Regülasyonu. bölgesi. Şekil 2: Zener diyotun akım-gerilim karakteristiği

Şekil 1: Zener diyot sembol ve görünüşleri. Zener akımı. Gerilim Regülasyonu. bölgesi. Şekil 2: Zener diyotun akım-gerilim karakteristiği ZENER DİYOT VE AKIM-GERİLİM KARAKTERİSTİĞİ Küçük sinyal diyotları, delinme gerilimine yakın değerlerde hasar görebileceğinden, bu değerlerde kullanılamazlar. Buna karşılık, Zener diyotlar delinme gerilimi

Detaylı

EET-202 DEVRE ANALİZİ-II DENEY FÖYÜ OSİLOSKOP İLE PERİYOT, FREKANS VE GERİLİM ÖLÇME

EET-202 DEVRE ANALİZİ-II DENEY FÖYÜ OSİLOSKOP İLE PERİYOT, FREKANS VE GERİLİM ÖLÇME OSİLOSKOP İLE PERİYOT, FREKANS VE GERİLİM ÖLÇME Deney No:1 Amaç: Osiloskop kullanarak AC gerilimin genlik periyot ve frekans değerlerinin ölçmesi Gerekli Ekipmanlar: AC Güç Kaynağı, Osiloskop, 2 tane 1k

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞEMİ E MOTOR OARAK ÇAIŞTIRIMASI DENEY 4-06. AMAÇ: Senkron jeneratörün kaynağa paralel senkronizasyonu

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DENEY 1-3 DC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-22001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-21001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. Devre elemanı üzerinden akım akmasını sağlayan

Detaylı

Elektrik Motorları ve Sürücüleri

Elektrik Motorları ve Sürücüleri Elektrik Motorları ve Sürücüleri Genel Kavramlar Motor sarımı görüntüleri Sağ el kuralı bobine uygulanırsa: 4 parmak akım yönünü Başparmak N kutbunu gösterir N ve S kutbunun oluşumu Manyetik alan yönü

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI ve SÜRÜCÜLERĐ DERS 02

ELEKTRĐK MOTORLARI ve SÜRÜCÜLERĐ DERS 02 DERS 02 Özer ŞENYURT Mart 10 1 DA DĐNAMOSUNUN ÇALIŞMA PRENSĐBĐ Dinamolar elektromanyetik endüksiyon prensibine göre çalışırlar. Buna göre manyetik alan içinde bir iletken manyetik kuvvet çizgilerini keserse

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI DENEY 1 BİR FAZLI TRANSFORMATÖR DENEYLERİ DENEY 1 BİR FAZLI TRANSFORMATÖR DENEYLERİ I GİRİŞ

Detaylı

SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER

SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER SOFT STARTER VE FREKANS KONVERTÖR İNVERTÖRLER 1. SOFT STARTERLER Doğru terminoloji ile Elektronik Motor Starter leri ya da yaygın kullanılan adıyla soft starter/motor yumuşak yol vericileri, güç elektroniği

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve elektronik bilim dalları arasında bir bilim dalıdır.

Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve elektronik bilim dalları arasında bir bilim dalıdır. 3. Bölüm Güç Elektroniğinde Temel Kavramlar ve Devre Türleri Doç. Dr. Ersan KABALC AEK-207 GÜNEŞ ENERJİSİ İLE ELEKTRİK ÜRETİMİ Güç Elektroniğine Giriş Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ

ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ DOĞRU AKIM MOTORLARI 522EE0123 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ LOJİK ENTEGRELERLE TEMEL KUMANDA DEVRELERİ 522EE0258 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU

ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DEVRE ANALİZİ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU DENEY NO : DENEYİN ADI : DENEY TARİHİ : DENEYİ YAPANLAR : RAPORU HAZIRLAYANIN

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI TEKSTİL TEKNOLOJİSİ ÇORAPTA FORM 542TGD503

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI TEKSTİL TEKNOLOJİSİ ÇORAPTA FORM 542TGD503 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI TEKSTİL TEKNOLOJİSİ ÇORAPTA FORM 542TGD503 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 11 ELEKTRİK MOTOR TORKUNUN BELİRLENMESİ TEORİK BİLGİ: BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK

Detaylı

Şekil1. Geri besleme eleman türleri

Şekil1. Geri besleme eleman türleri HIZ / KONUM GERİBESLEME ELEMANLARI Geribesleme elemanları bir servo sistemin, hızını, motor milinin bulunduğu konumu ve yükün bulunduğu konumu ölçmek ve belirlemek için kullanılır. Uygulamalarda kullanılan

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

(3-fazlı Senkron Generatörün Boşta, Kısadevre Deneyleri ile Eşdeğer Devre Parametrelerinin Bulunması ve Yükte Çalıştırılması)

(3-fazlı Senkron Generatörün Boşta, Kısadevre Deneyleri ile Eşdeğer Devre Parametrelerinin Bulunması ve Yükte Çalıştırılması) 1 DENEY-5 (3-fazlı Senkron Generatörün Boşta, Kısadevre Deneyleri ile Eşdeğer Devre Parametrelerinin Bulunması ve Yükte Çalıştırılması) Deney Esnasında Kullanılacak Cihaz Ve Ekipmanlar Deneyin tüm adımları

Detaylı

Gerilim beslemeli invertörler, akım beslemeli invertörler / 13. Hafta. Sekil-7.7 de endüktif yükte çalışan PWM invertör görülmektedir.

Gerilim beslemeli invertörler, akım beslemeli invertörler / 13. Hafta. Sekil-7.7 de endüktif yükte çalışan PWM invertör görülmektedir. 1 fazlı Gerilim Kaynaklı PWM invertörler (Endüktif yükte); Sekil-7.7 de endüktif yükte çalışan PWM invertör görülmektedir. Şekil-7.7 den görüldüğü gibi yükün endüktif olması durumunda, yük üzerindeki enerjinin

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ L3P HITACHI HIZ KONTROL ÜNİTESİ KULLANIM KILAVUZU L3P GÜÇ BAĞLANTISI KONTROL DEVRESİ TERMİNAL BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ Terminal Tanımı Açıklama Sembolü L1 L2 L3 Giriş fazları Şebeke gerilimi bağlanacak

Detaylı

14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ

14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ 14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ Sinüsoidal Akımda Direncin Ölçülmesi Sinüsoidal akımda, direnç üzerindeki gerilim ve akım dalga şekilleri ve fazörleri aşağıdaki

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

ÖZGÜR Motor & Generatör

ÖZGÜR Motor & Generatör DAHLENDER MOTOR Statora sargılarının UVW ve XYZ uçlarından başka, sargı ortalarından uçlar çıkararak ve bunların bağlantıları yapılarak çift devir sayısı elde edilir. Bu bağlantı yöntemine, Dahlender bağlantı

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GEMİ YAPIMI BAŞ BLOK RESMİ 521MMI400

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GEMİ YAPIMI BAŞ BLOK RESMİ 521MMI400 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GEMİ YAPIMI BAŞ BLOK RESMİ 521MMI400 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU ELEKTROMEKANİK KUMANDA SİSTEMLERİ ELEKTRİK VE ENERJİ. Haftalık Ders Saati. Okul Eğitimi Süresi

DERS BİLGİ FORMU ELEKTROMEKANİK KUMANDA SİSTEMLERİ ELEKTRİK VE ENERJİ. Haftalık Ders Saati. Okul Eğitimi Süresi DERS BİLGİ FORMU DERSİN ADI BÖLÜM PROGRAM DÖNEMİ DERSİN DİLİ DERS KATEGORİSİ ÖN ŞARTLAR SÜRE VE DAĞILIMI KREDİ DERSİN AMACI ÖĞRENME ÇIKTILARI VE YETERLİKLER DERSİN İÇERİĞİ VE DAĞILIMI (MODÜLLER VE HAFTALARA

Detaylı

7. Hareketli (Analog) Ölçü Aletleri

7. Hareketli (Analog) Ölçü Aletleri 7. Hareketli (Analog) Ölçü Aletleri Hareketli ölçü aletleri genellikle; 1. Sabit bir bobin 2. Dönebilen çok küçük bir parçadan oluşur. Dönebilen parçanın etkisi statik sürtünme (M ss ) şeklindedir. Bunun

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK 3.0.01 KALDIRMA MAKİNALARINDA ELEKTRİK DONANIMI VE ELEKTRİK MOTORU SEÇİMİ Günümüzde transport makinalarının bir çoğunda güç sistemi olarak elektrik tahrikli donanımlar kullanılmaktadır. 1 ELEKTRİK TAHRİKİNİN

Detaylı

Değişken Doğru Akım Zaman göre yönü değişmeyen ancak değeri değişen akımlara değişken doğru akım denir.

Değişken Doğru Akım Zaman göre yönü değişmeyen ancak değeri değişen akımlara değişken doğru akım denir. DC AKIM ÖLÇMELERİ Doğru Akım Doğru akım, zamana bağlı olarak yönü değişmeyen akıma denir. Kısa gösterimi DA (Doğru Akım) ya da İngilizce haliyle DC (Direct Current) şeklindedir. Doğru akımın yönü değişmese

Detaylı

Şekil 1. Darbe örnekleri

Şekil 1. Darbe örnekleri PWM SOKET BİLGİ KİTAPÇIĞI PWM(Darbe Genişlik Modülasyonu) Nedir? Darbe genişlik modülasyonundan önce araçlardaki fren sistemlerinden bahsetmekte fayda var. ABS frenler bilindiği üzere tekerleklerin kızaklanmasını

Detaylı

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar Üniversal motorlar 1.1. Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar 1.1.3. Yardımcı Sargıyı Devreden Ayırma Nedenleri Motorun ilk kalkınması anında

Detaylı

DENEY 7 DALGALI GERİLİM ÖLÇÜMLERİ - OSİLOSKOP

DENEY 7 DALGALI GERİLİM ÖLÇÜMLERİ - OSİLOSKOP DENEY 7 DALGALI GERİLİM ÖLÇÜMLERİ - OSİLOSKOP Amaç: Bu deneyin amacı, öğrencilerin alternatif akım ve gerilim hakkında bilgi edinmesini sağlamaktır. Deney sonunda öğrencilerin, periyot, frekans, genlik,

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.)

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) 1) Etiketinde 4,5 kw ve Y 380V 5A 0V 8,7A yazan üç fazlı bir asenkron motorun, fazlar arası

Detaylı

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU DENEY NO : DENEYĠN ADI : DENEY TARĠHĠ : DENEYĠ YAPANLAR : RAPORU HAZIRLAYANIN

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...iv GİRİŞ...v BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR 1. ASENKRON MOTORLAR... 1 1.1. Üç Fazlı Asenkron Motorlar... 1 1.1.1. Üç fazlı asenkron motorda üretilen tork... 2 1.1.2. Üç fazlı asenkron motorlara

Detaylı

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU

ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU ADIYAMAN ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ DEVRE ANALĠZĠ LABORATUVARI-II DENEY RAPORU DENEY NO : DENEYĠN ADI : DENEY TARĠHĠ : DENEYĠ YAPANLAR : RAPORU HAZIRLAYANIN

Detaylı

EEM 311 KONTROL LABORATUARI

EEM 311 KONTROL LABORATUARI Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 311 KONTROL LABORATUARI DENEY 03: DC MOTOR FREN KARAKTERİSTİĞİ 2012-2013 GÜZ DÖNEMİ Grup Kodu: Deney Tarihi: Raporu

Detaylı

Robot Bilimi. Robot Aktüatörler (Çıkış Elemanları, Uygulayıcılar) Öğr. Gör. M. Ozan AKI. r1.0

Robot Bilimi. Robot Aktüatörler (Çıkış Elemanları, Uygulayıcılar) Öğr. Gör. M. Ozan AKI. r1.0 Robot Bilimi Robot Aktüatörler (Çıkış Elemanları, Uygulayıcılar) Öğr. Gör. M. Ozan AKI r1.0 Robot Aktüatörler Aktüatör, İngilizce act (eylem, işini yapmak) kelimesinden gelmektedir Robotun fiziksel olarak

Detaylı

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI I

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI I Deney No:2 1 TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI I Öğretim Üyesi : Prof. Dr. Güngör BAL Deneyin Adı : Şönt generatör özelliklerinin elde edilmesi

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ

ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ PLC İLE MOTOR KONTROLÜ 523EO0054 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer

Detaylı

CHF100A KOLAY DEVREYE ALMA KİTAPÇIĞI

CHF100A KOLAY DEVREYE ALMA KİTAPÇIĞI CHF100A KOLAY DEVREYE ALMA KİTAPÇIĞI LED PANEL LCD PANEL PANEL ÜZERİNDEKİ BUTONLAR VE AÇIKLAMALARI GÜÇ VE KONTROL TERMİNALLERİ BAĞLANTI ŞEMASI Hız kontrol cihazları, panel üzerinden start/stop ve panel

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

ZM-2H606 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet

ZM-2H606 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet ZM-2H606 İki Faz Step Motor Sürücüsü Özet ZM-2H606 iki faz, 4,6 ve 8 telli step motorlar için üretilmiştir. Yüksek frekanslı giriş sinyallerini kabul edebilecek şekilde donatılmıştır. Akım kararlılığı,

Detaylı

Mekatronik Mühendisliği Lab1 (Elektrik-Elektronik) Seri ve Paralel RLC Devreleri

Mekatronik Mühendisliği Lab1 (Elektrik-Elektronik) Seri ve Paralel RLC Devreleri YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNA FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK-ELEKTRONİK LABORATUARI (LAB I) DENEY 3 Deney Adı: Seri ve Paralel RLC Devreleri Öğretim Üyesi: Yard. Doç. Dr. Erhan AKDOĞAN

Detaylı

DC DC DÖNÜŞTÜRÜCÜLER

DC DC DÖNÜŞTÜRÜCÜLER 1. DENEYİN AMACI KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Power Electronic Circuits (Güç Elektroniği Devreleri) DC DC DÖNÜŞTÜRÜCÜLER DC-DC gerilim azaltan

Detaylı

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME 1 ASENKRON MOTORLARA YOL VERME Üç Fazlı Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Kısa devre rotorlu asenkron motorlar sekonderi kısa devre edilmiş transformatöre benzediklerinden kalkış anında normal akımlarının

Detaylı

İNVERTERLE BESLENEN ÜC FAZLI ASENKRON MOTORUN PC İLE AÇIK ÇEVRİM HIZ KONTROLÜ

İNVERTERLE BESLENEN ÜC FAZLI ASENKRON MOTORUN PC İLE AÇIK ÇEVRİM HIZ KONTROLÜ FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 9 İNVERTERLE BESLENEN ÜC FAZLI ASENKRON MOTORUN PC İLE AÇIK ÇEVRİM HIZ KONTROLÜ

Detaylı

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR?

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? Elektrodinamik sisteme göre çalışan transformatör, elektrik motorları gibi cihazlar şebekeden mıknatıslanma akımı çekerler. Mıknatıslanma akımı manyetik alan varken şebekeden

Detaylı

BÖLÜM 8 DC Şönt Jeneratör Testleri

BÖLÜM 8 DC Şönt Jeneratör Testleri BÖLÜM 8 DC Şönt Jeneratör Testleri 8-1 DENEY 8-1 Boşta Çalışma Karakteristiği AMAÇ Testler tamamlandıktan sonra DC şönt jeneratörün boşta çalışma karakteristiğinin belirlenmesi konusunda yeterli bilgiye

Detaylı

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU GENEL BİLGİLER SÜRÜCÜ KONTROL BAĞLANTILARI PLC 24 VDC CM DİJİTAL GİRİŞ COM UCU FWD REV X1 - X7 EN DİJİTAL GİRİŞLER ( PNP / NPN SEÇİLEBİLİR ) ENABLE GİRİŞİ SW1 Y1 - Y4

Detaylı

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

ALTERNATİF AKIMIN DENKLEMİ

ALTERNATİF AKIMIN DENKLEMİ 1 ALTERNATİF AKIMIN DENKLEMİ Ani ve Maksimum Değerler Alternatif akımın elde edilişi incelendiğinde iletkenin 90 ve 270 lik dönme hareketinin sonunda maksimum emk nın indüklendiği görülür. Alternatif akımın

Detaylı