STRES BELİRTİLERİ : İKLİM VE SU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "STRES BELİRTİLERİ : İKLİM VE SU"

Transkript

1 STRES BELİRTİLERİ : İKLİM VE SU 19 Ağustos 2002 de New York Times da buz kıran bir seyahat gemisinin Kuzey Kutbu na gittiğine, bu ünlü buz kaplı mekânın artık açık su olduğunu keşfettiğine ilişkin bir haber yayımlandı. İçlerinde Amerikalı Richard Byrd in de bulunduğu soğuk, buz ve kar ile savaşarak Kuzey Kutbu na ulaşmaya çabalayan kaşiflerin hikayelerini okuyarak büyümüş bir nesiliz. Bu nedenle, bu haber hayal gücümüzü sarstı. Kuzey Kutbu na daha önceki yolculuklarda, seyahate giden yolcuların gemiden inerek buzun üstünde ayakta resim çektirmelerine izin verilmişti. Bu sefer gemi, fotoğraf seansı için uygun kalın buzu bulabilmek için millerce yol almak zorunda kaldı. Birkaç asır önce, Kuzey Kutbu nda trekking yapan kaşifler, 2000 yılının yazında oraya gitseler, son birkaç milde yüzmek zorunda kalırlardı. Eriyen buz ile ilgili basın haberleri, bireysel buzullar veya buz kütlelerine odaklanıyor, oysa buz heryerde eriyor da kaydedilmeye başlandığından beri en sıcak 14 yılın 1980 den sonra yaşandığı düşünülürse, bu bir sürpriz değildir. Su kıtlığı da artık haberlerde. Dünyanın önemli nehirlerinden bazıları denize dökülemeden kuruyor. Güneybatı ABD de önemli bir nehir olan Colorado da bunlardan biridir. Çin de iki önemli ırmağın ülkenin kuzeyindeki ana kaynağı olan Sarı Nehir de yılın bir bölümünde denize ulaşamıyor. Orta Asya da Amu Darya çevresindeki bölgeleri sulama nedeniyle kuruduğundan Aral Denizi ne dökülemiyor. Her kıtada kuyular kuruyor. Nüfus ve gelirler arttıkça, birçok ülkede su talebi arzı aşıyor. Parası olanlar daha derin kuyular kazıyor, taban suyu seviyelerinin düşmesine yol açıyorlar. Kuyuları derinleştirme imkânı olmayanlar ise zor durumda kalıyor ye kadar dünya nüfusuna eklenecek 3,2 milyar insan zaten su kıtlığı yaşanan ülkelerde doğunca, durum daha da hassaslaşacak. Dünya besin arzının yüzde 40 ının sulanan alanlardan elde edilmesi, su kıtlığının besin güvenliğini doğrudan etkilediğinin bir göstergesi. Gelecekte su kıtlığı ile birlikte besin kıtlığı da yaşanacaktır. Isı yükseliyor Tarımın başlangıcından beri iklim son derece istikrarlıydı. Oysa şimdi, sera gazı etkisiyle ısı giderek artıyor. Isınmaya, atmosferde başta karbondioksit (CO 2 ) omak üzere sıcağı tutan gazların yoğunluğunun artması neden oluyor. CO 2 yoğunluğundaki artışın iki kaynağı var: fosil yakıtlarının yanması ve ormansızlaşma. Her yıl fosil yakıtlarının yakılması sonucu atmosfere 6 milyar ton karbon salınıyor. Ormansızlaşmadan kaynaklanan net karbon salınımı ise kesin olarak bilinmemekle birlikte, yıllık 1,5 milyar ton civarında olduğu düşünülmektedir. Her iki kaynağın da neden olduğu CO 2 salınımları doğanın karbondioksit kaldırma kapasitesini zorluyor yılında Endüstri Devrimi başladığında, fosil yakıtların yarattığı karbon salınımları çok azdı. Ancak, 1950 ye gelindiğinde, atmosferdeki CO 2 seviyesini sarsan bir miktar olan yıllık 16 milyon tona ulaşmıştı de ise 6,3 milyar 1

2 tonu bulmuştu. Dünyayı ısıtan sera gazı etkisinin temeli 1950 den itibaren görülen bu 4 misli artışa dayanıyor. Karbon emisyonları fosil yakıtının türüne göre değişiyor. Kömür benzine göre, benzin ise doğal gaza göre üretilen enerji birimi başına daha çok karbon salınımına neden oluyor. Dünyada 532 milyon benzin yakan otomobilin ve kömür yakıtlı elektrik santrallerinin varlığı iklim değişikliğinin gerçek nedenidir. Ayrıca, geçtiğimiz yıllarda dünya yılda 9 milyon hektarlık orman kaybına uğramıştır. Ormanlar tarım arazilerine göre hektar başına 20 misli daha fazla karbon depolarlar. Net orman kaybı önlenebildiği taktirde, karbon salınımlarının bu kaynağı ortadan kalkmış olacaktır. Kuzey yarıkürede, orman alanları yıllık 3,6 milyon hektar büyüyor. Asıl yapılması gereken, gelişmekte olan ülkelerdeki ormansızlaşmayı durdurmak ve durumu tersine çevirmektir da Endüstri Devrimi başladığında atmosferdeki CO 2 yoğunluğu milyonda 280 civarındaydı(ppm) de ise endüstri öncesi devirlere göre yüzde 32 lik bir artış göstererek milyonda 370 e ulaştı dan 2000 e kadarki 54 ppm artış, 1760 tan 1960 a kadarki 36 ppm lik artışın çok üzerindedir. Atmosferdeki CO 2 seviyeleri 1959 da ilk ölçümlemeler yapılmaya başlandığından beri her yıl giderek artmıştır. Bu ölçümler çevre trendleri arasında en rahat tahmin edilir olanıdır. Fizik ders kitapları atmosferdeki CO 2 düzeyi yükseldikçe, dünyada sıcaklığın arttığını belirtmektedir, gerçekten de olan budur. Daha önce belirtildiği gibi, kayıtlar alınmaya başlandığından itibaren en sıcak 14 yıl 1980 den sonra yaşanmıştır. Son 30 yılda, küresel ortalama sıcaklık de 13,99 santigrat derece iken, de 0,44 santigrat derece artarak (0,88 fahrenheit derece) 14,43 santigrat dereceye yükselmiştir. Sıcaklığın 1980 yılından sonraki çarpıcı artışı Şekil 2-3 de net olarak görülmektedir. Yalnızca hızla artmış olmakla kalmayıp, aynı zamanda gelecek yüzyılda daha da hızla artması beklenmektedir. CO 2 yoğunluklarının bu yüzyılın bitiminden önce endüstri öncesi değerlerinin iki katına çıkması yani 560 ppm ye ulaşması durumunda, sıcaklığın 1,4-5,8 santigrat derece artması bekleniyor. Artan sıcaklıklar daha da aşırı iklimsel olayları beraberinde getiriyor rekor sıcaklık dalgaları, buzun erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, ve yıkıcı fırtınalar. Tahmini sıcaklık artışları dünya yüzeyinde eşit olarak dağılmak yerine, karada okyanuslara göre ve yüksek enlemlerde ekvator bölgelerine göre daha yüksek oranda etkili olması beklenmektedir. En büyük sıcaklık sıçramalarının, Kuzey enlemlerindeki iç bölgelerde yaşanacağı tahmin edilmektedir. Neler olabileceğinin bir örneği 1995 yılı Temmuz ayında, 5 gün boyunca hava sıcaklıklarının santigrat dereceleri ( fahrenheit derece) bulduğu, Chicago daki sıcaklık dalgaları sırasında yaşanmıştır. Chicago yaygın klima gereçleri kullanılan modern bir sanayi şehri olmasına karşın, sıcaklık dalgası 500 kişinin hayatına mal olmuştu. Ayrıca, Chicago ABD Mısır Ekim Bölgesi nin merkezinde yer aldığından, bu sıcaklar ABD mısır hasadının yüzde 15 veya 3 milyar $ azalmasına yol açmıştır. 2

3 Buzlar Eriyor Buzların erimesi küresel ısınmanın en görünür sonuçlarından biridir. Kimi zaman eriyen dağ buzulları tuhaf şekillerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır de dağcılar güneybatı Alplerinin İtalya-Avusturya sınırında bir buzuldan dışarı çıkmış bozulmamış bir erkek cesedi buldular. Cesedin yıl önce bir fırtanaya tutulan kişi olduğu, hemen kar ve buzla kaplandığından hiç bozulmadığı anlaşılmıştı da batı Kanada nın Yukon Bölgesinde eriyen buzulda başka bir ceset bulundu. O zaman da dile getirildiği gibi, atalarımız bize bir mesaj getirerek buzdan çıkıyorlar: dünya giderek ısınıyor. Arktik Okyanusu nda deniz buzu hızla eriyor larda Arktik denizi buzu 2 metre kalınlıktaydı de ise ortalama 1 metre. Son 40 yılda buz kütlesi yüzde 42 inceldi ve alan olarak yüzde 6 daraldı. Toplamda Arktik Okyanusu buz kütlesi yarı yarıya azaldı. Bu hızlı erimenin devam etmesi bekleniyor. İki Norveçli bilim adamı tarafından yapılmış yeni bir çalışma 50 yıl içinde Arktik Denizi nde yazın hiç buz olmayacağını öngörmektedir de dört ABD li bilim adamı Science dergisinde çok büyük Greenland buz kütlesinin erimeye başladığını duyuran bir makale yayınladılar. Arktik çemberde yer alan Greenland kuzey uzantılarının yüksek bölgelerinde buzlanırken, alt seviyelerde özellikle güney ve doğu kıyılarında çok daha fazlasını yitiriyor. 2,2 milyon metrekarelik (Texas ın 3 katı büyüklüğünde) bu büyük ada her yıl net 51 milyar metreküp su kaybına uğruyor. Bu miktar Nil in Mısır a girişindeki akışının üçte ikisine denk. 15 Antartika yarımadası da buz kaybına uğruyor. Arktik Denizi ile kaplı Kuzey Kutbu nun aksine, Güney Kutbu aşağı yukarı ABD nin yüzölçümüne eşit olan Antartika Kıtası ile kaplıdır. Kıta büyüklüğündeki ve 2,3 kilometre (1,5 mil) kalınlığındaki bu buz kütlesi sağlamdır. Ancak, komşu bölgelere uzanan ve buz kütlesinin parçaları olan buz şelfleri hızla yok oluyor da İngiliz ve ABD li bilim adamları ekibi Antartika yarımadasının etrafındaki buz şelflerinin geri çekildiklerini bildirmişlerdi. Yüzyılın ortalarından 1997 ye kadar, buz kütlesi bozuldukça bu bölgeler metrekare yitirmişti. Ancak daha sonra neredeyse bir yıl içinde kilometre daha yitirdiler. Delaware boyutundaki kırılan aysbergler bölgedeki gemilere tehdit teşkil etmektedir. Bilim adamları buzun hızla erimesini o bölgedeki sıcaklığın 1940 yılından bu yana 2,5 santigrat derece (4,5 fahrenheit derece) artmış olmasına bağlıyor. Erimenin örnekleri bunlarla sınırlı değildir. Bu konudaki 30 çalışmayı inceleyen Worldwatch Enstitüsü nden Lisa Mastny dağ buzullarının tüm dünyada giderek artan bir hızda eridiğini belirtiyor. (Bakınız Tablo 2-1.) Kar/buz kütlesi dünyanın en büyük dağlarında daralıyor: Rocky Dağları, Ant Dağları, Alpler ve Himalayalar. Montana da Glaciers Milli Parkı nda, 1850 de 150 olan buzul sayısı bugün 50 ye düşmüştür. ABD Geological Survey geri kalan buzulların 30 yıl içinde yok olacağını düşünmektedir. Avrupa nın Alplerinde, 1850 den beri yarıdan fazla küçülen buzul hacimlerinin küçülmeye devam etmesi, ve gelecek yüzyılın ortalarına doğru bu buzulların büyük 3

4 oranda yok olması bekleniyor. Himalayalarda da buz kütlesi daralmaları alarm verici oranda artmıştır. Doğu Hindistan da, 1992 ile 1997 arasında 16,5 metre geriye çekilen Dokriani Bamak buzulu, 1998 yılında bir 20 metre daha geriye gitmiştir. Ohio State Üniversitesi nden Lonnie Thompson un araştırma raporu Kilimanjaro buzulun 15 yılda yok olabileceğini gösteriyor. Bu durum Tanzanya nın Turizm Bakanı Zokia Meghli yi endişelendirmiş ve bunun ülkenin kârlı turizm sektörüne olası etkilerinden doğan korkuyu yatıştırmak amacıyla parlamentoda tahmin edilen erimenin abartılı olduğunu belirten bir konuşma yapmasına neden olmuştur. Thompson bu raporun son zamanlardaki tarihi trendin dış değer biçimine dayandığını ileri sürmüştür. Tablo 2-1. Dünyadan Buz Erimesi Örnekleri İsim Yer Ölçülen Kayıp Arktik Denizi Arktik 1978 den beri yıllık yüzde 14 Buzu Okyanusu daralma ile, toplam yüzde 6 küçülmüştür. 30 yıldan kısa bir zamanda yüzde 40 incelmiştir. Greenland 1993 den beri Güney ve Kuzey kenarlarından Buz Kütlesi Greenland yılda 1 metreden fazla incelmiştir. Glacier Rocky Dağları, 1850 de 150 olan buzul sayısı 50 nin altına Milli Parkı ABD inmiştir. Geriye kalan buzullar 30 yıl içinde tamamen yok olabilir. Larsen B Antartika 1998 de 300 kilometrekarelik aysberg kopmuş, Buz Şelfi Yarımadası sezonunda 1,714 kilometre kare sezonunda 300 kilometrekare yitirilmiştir. Dokriani Himalayalar, 1998 yılında 20 metre geriye çekilmiştir. Bamak Hindistan Önceki beş yılda ise 16,5 metre geriye Buzulu çekilmiştir. Tien Shan Orta Asya Geçtiğimiz 40 yılda buz hacminin yüzde 22 si Dağları yok olmuştur. Caucasus Rusya Geçtiğimiz yüzyılda buz hacmi yüzde 50 Dağları azalmıştır. Alpler Batı Avrupa 1850 den beri buz hacmi yüzde 50 nin üzerinde azalmıştır. Birkaç on yılda buzulalar şimdiki kütlelerine oranla çok küçük bir parçaya dönüşebilir. Kilimanjaro Tanzanya Buzul 1989 dan 2000 e kadar yüzde 33 küçülmüştür de tamamen ortadan kalkabilir. Quelccaya Antlar, Geri çekilme oranı 1990 larda 30 metreye Buzulu Peru yükseldi; yılda yalnızca 3 metrelik bir artışla 2020 de tamamen yok olması bekleniyor. 4

5 Araştırmacılar, dağlık bögelerde sıcaklıktaki 1-2 santigrat derecelik çok küçük bir artışın bile yağışlarda ciddi değişimlere yol açtığını ortaya çıkarıyorlar. Öyle ki yağmur oranı artıyor ve kar oranı azalıyor. Bunun sonucunda, yağmurlu mevsimlerde daha fazla sel ve kar/buz kütlesi düşüşü yaşanırken, kurak mevsimlerde ise nehirleri besleyen kar erimelerinde azalma yaşanıyor. Doğanın yazın kar eridikçe kullanılmak üzere tatlı su depoladığı bu gökteki rezervuarlar, sulama başladığından beri mevcuttu ve binlerce yıldır çiftçilerin su gereksinimini karşılıyordu. Şimdi birden, yıllar sonra bazıları küçülüyor, bazıları tamamen yok oluyor, dolayısıyla sulama ve şehirler için su arzının önemli oranda azalmasına yol açıyor. Eğer Himalayalardaki kar/buz kütlesi ki Antartika ve Greenland bu kütlelerinden sonra üçüncü büyük buz kütlesidir erimeye devam ederse, Asya nın su arzını etkileyecektir. Bölgenin önemli nehirlerinin hepsi Indus, Ganj, Mekong, Yangtze ve Sarı Nehir Himalayalardan doğmaktadır. Bu bölgedeki erime içlerinde Pakistan, Hindistan, Bangladeş, Tayland, Vietnam ve Çin in de bulunduğu birçok Asya ülkesinin hidrolojisini değiştirebilir. Yazın, kurak dönemlerde ırmakları besleyecek olan karların daha az erimesi bölgeye halihazırda acı veren hidrolojik yoksulluğu tırmandırabilir. Bu senaryo gerçekleşirken boş oturmak zorunda değiliz. Karbon salınımları başa çıkılamaz bir iklim değişikliğine yol açmadan önce atmosferdeki CO 2 seviyelerini dengelemek için hala zamanımız olabilir. Dünya ekonomisini işletmede yararlanılabilecek rüzgâr, güneş ve jeotermal enerjisi dünyada çok bol. (Bakınız Bölüm 5.) Gelir vergilerini kaldırıp, fosil yakıtların satış fiyatlarına iklime verdikleri zararın bedelini yansıtan karbon vergisi eklediğimiz taktirde, yatırımlar kısa sürede fosil yakıtlardan iklimi-dengeleyen enerji kaynaklarına kayacaktır. Deniz Seviyesi Yükseliyor Deniz seviyesi hem termal genleşme, hem de buzulların erimesinden etkilendiğinden küresel ısınmanın hassas bir göstergesidir. Termal genleşmenin ve buz erimesinin deniz seviyesinin yükselmesine etkileri aşağı yukarı aynıdır. Yirminci yüzyıl boyunca deniz seviyesi daha önceki yıldakine oranla yüzde 50 daha fazla artış göstererek santimetre (4-8 inç) artmıştır. Sıcaklık artmaya devam ettikçe bu artış hızlanacaktır Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli Değerlendirmesi (Intergovernmental Panel on Climate Change 2001 Assessment) yirmibirinci yüzyılda deniz seviyesinin 1 metre civarında artabileceğini öngörüyor. Deniz seviyesi yükselmesinin sayısız sonucu vardır. En belirgini okyanuslar kıtalara doğru genişledikçe meydana gelecek sel baskınlarıdır. Bir başka sonuç, tuzlu su istilâsıdır. Deniz seviyesi yükselince, tuzlu su kıyı tatlı su aküferlerini istilâ eder. Bu istilâ şu anda birçok ülkenin kıyı bölgelerinde sorun yaratan taban suyu seviyelerinin düşüşü ile daha da kötü hale geliyor. İsrail, Pakistan, Hindistan ve Çin bu ülkeler arasında yer alıyor. Üçüncü bir etki kıyı erozyonudur: dalgalar karaya doğru çarptıkça, kıyıyı aşındırır ve deniz seviyesi yükselmesinin etkisini daha da artırır. 5

6 Deniz seviyesi yükselmesinin en kolay ölçümlenebilen etkisi kıyı alanlarının sellere maruz kalmasıdır. Maryland Üniversitesi Maryland s Center for Environmental Sciences ve Donald F. Boesch, deniz seviyesindeki her milimetre artışının kıyı şeridini ortalama 1,5 metre geriye çektiğini tahmin ediyorlar. Buna göre, deniz seviyesi 1 metre yükselirse kıyı şeridi metre veya yaklaşık bir mil geri çekilecektir. Deniz seviyesindeki bir metrelik yükseliş ile Şangay ın üçte biri sular altında kalacaktır. Çin genelinde, 70 milyon kişi 100 yıllık fırtına dalgasına maruz kalacaktır. Özellikle Asya nın pirinç yetişen taşkın yatakları ve deltaları çok zarar görecektir. Dünya Bankası nın bir analizine göre, Bangladeş pirinç üretiminin 140 milyon insanının temel gıda maddesi yarısını kaybederek en ağır darbeyi alacaktır. Şu andaki pirinç fiyatlarına göre, bu Bangladeş e 3,2 milyar $ a mal olacaktır. Asya nın yoğun nüfuslu nehir vadilerinde yaşayan sakinler zaten kalabalık olan iç bölgelere gitmeye zorlanacaklardır. Yükselen deniz seviyeleri Bangladeş, Çin, Hindistan, Endonezya, Filipinler ve Vietnam da milyonlarca kişinin iklim mültecisi olmasına yol açacaktır. Marshall Adalarının üçte ikisi ve Kiribati sular altında olacaktır. ABD Orta Atlantik ve Mississippi Körfezi eyaletlerinden daha fazla olacak şekilde kilometrekare ( milkare) toprak kaybedecektir. Aşağı Manhattan ve Washington D.C. deki Capitol Mall ün büyük bölümü 50 yıllık fırtına dalgası nedeniyle sele maruz kalacaktır. Japonya da 1 metrelik yükselme, ülkenin metrekaresinin denizin kabarmış halinin altında kalacağı anlamına gelmektedir. Dört milyon Japon etkilenecek, birçoğu evini terketmek zorunda kalacaktır. Deniz seviyesindeki artışın en önemli ekonomik göstergelerinden biri kıyılardaki menkul fiyatları olacaktır. Bu durumdan en çok zarar görenler, deniz kenarındaki konutlara ciddi yatırım yapmış insanlar olacaktır. ABD deki yarım metrelik deniz seviyesi artışı 20 milyar ila 150 milyar $ arasında kayıpları beraberinde getirecektir. Deniz kıyısı konutları, tıpkı nükleer elektrik santralleri gibi sigorta edilemez konuma gelmektedir Örneğin, Florida da birçok evsahibi bunu keşfetmiştir. Şimdiden nüfus artışı, barınma ve tarım için rekabet ile karşı karşıya olan birçok gelişmekte olan ülkeyi şimdi bir de deniz seviyesi yükselmesi ve ciddi toprak kaybı gibi sorunlar beklemektedir. Doğrudan etkilenen ülkelerden bazıları bu sorunun temel nedeni olan atmosferdeki CO 2 artışına en az katkı sağlayanlardır. Artan deniz seviyesi zor ve yüksek maliyetli seçenekleri beraberinde getirmektedir. Örneğin, Three Gorges Barajı yüzünden seller altında kalacak bölgedeki bir milyon Çin linin başka bir yere taşınmasının getireceği maliyeti ve gayreti düşünün. Tabii bu, koşullar aynı devam ettiği taktirde, milyonlarca, hatta Asya da yüz milyonlarca insanın başka bir yere taşınması ile sonuçlanacak okyanus yükselmeleri ile karşılaştırıldığında önemsiz görünmektedir. İklim mültecileri, toprağın yanı sıra gıda arzlarını ve geçim kaynaklarını da yitirdiklerinden uluslararası göç akışına hakim olabilirler. Dünyadaki buzun yüzde 90 ından fazlası, belki de boyutu nedeniyle daha durağan olan Antartika buz kütlesinde yer almaktadır. Geriye kalan yüzde 10 ise, Greenland 6

7 buz kütlesi ve dağ buzulları, iklim değişikliğine karşı daha hassastır. Greenland buz kütlesi erimeye başladığına göre, peki ya bu trend devam ederse? diye sormalıyız. Greenland buz kütlesi bazı bölgelerde 2 kilometre (1,2 mil) kalınlığa sahiptir. Science dergisindeki bir makalede, NASA bilim adamları Greenland buz kütlesinin tamamen yok olması için deniz seviyesinin 7 metre (23 feet) yükselmesi gerektiğini hesaplamışlar. Elbette bunun sonucunda dünyanın kara bölgeleri azalacak, ve birçok sahil kenti kayıplara karışacaktır. Uygarlık başladığından beri ilk kez, deniz seviyesi ölçülebilir oranda artmaya başladı. Deniz seviyesi yükselmesi, gözlenmesi gereken bir gösterge, tahmin edilemez boyutlarda insan göçü yaratan ve insanlığın geleceğini şekillendirecek bir gelişim haline gelmiştir. Üstelik insanlığın daha önce hiç karşılaşmadığı boyutta, nesiller arası sorumluluk sorusunu da gündeme getirmektedir. Daha Yıkıcı Fırtınalar Sıcaklık artışı ve fırtınaların gücü birbirine doğrudan bağlıdır. Deniz yüzeyi sıcaklığı özellikle tropikal ve astropikal bölgelerde artarken, atmosfere yayılan ek sıcaklık daha yıkıcı fırtınalara neden oluyor. Daha yüksek sıcaklıklar, daha yüksek buharlaşma anlamına gelir. Atmosfere çıkan su yeryüzüne gelmelidir. Belli olmayan şey bu ek suyun nereye düşeceğidir. Aşırı iklim olaylarına daha çok kasırga veya tayfun kuşağındaki ülkelerde rastlanır. Fırtınaların artan yoğunluğundan doğrudan etkilenen ülkeler Batı Pasifikte Çin, Japonya ve Filipinler; Bengal Körfezi nde Hindistan ve Bangladeş; Batı Atlantikte ABD ve Orta Amerika ve Karayip ülkeleridir. Sigorta şirketlerini sigortalayan Munich Re, doğal afetler özellikle fırtınalar, seller ve depremler üzerine dünya çapında detaylı verilere sahip. Şirkete göre büyük bir doğal afet o bölgenin kendine yetebilme kapasitesini aşan ve bölgeyi uluslararası yardıma bağımlı konuma getirendir larda büyük ölçekli afetlerden kaynaklanan ekonomik kayıplar 69 milyar $ ı, 1990 larda ise aşağı yukarı bunun sekiz katını, yani 536 milyar $ ı bulmuştur. Geçtiğimiz yıllarda olağanüstü yıkıcı tropik fırtınalar yaşandı. Bunlardan biri olan, ve 1992 yılında Florida eyaletinde yaşanan Andrew Kasırgası çok dikkat çekmişti. Fırtına ile ilgili haberlere göre 65 kişi ölmüş, ev ve bina yıkılmıştı. Zararın faturası 30 milyar $ dı. Yıktığı binalara ek olarak, fırtına sigorta ödemeleri yüzünden zor durumda kalmış yedi sigorta şirketinin de sonunu getirdi. Bundan 6 yıl sonra, Georges Kasırgası saatte 200 millik rüzgârla esen güçlü bir fırtına normal yolu olan kuzeye gidişini durduran yüksek basınç sistemi nedeniyle Orta Amerika nın kıyısında etkili oldu kişinin ölümüne ve El Salvador ve Nikaragua da 10 milyar $ lık zarara yol açtı. İki ülkenin toplam milli gelirine yaklaşan böyle büyük ölçekli bir kayıp, ekonomik kalkınmanın bir nesil geriye gitmesine neden oldu Aralık ortalarında Venezuela yı vuran fırtına büyük sel ve taşkınlara yol açarak kişinin ölümüne ve 15 milyar $ lık ekonomik kayıba yol açtı Andrew kasırgasından sonra ikinci. 7

8 1999 yılının Eylül ayının sonunda, Bart tayfunu Japonya nın yoğun nüfuslu Kyushu adasını vurdu. Ölü sayısı 26 da kalırken, ekonomik kayıp 5 milyar $ a ulaştı. Japonya, Çin ve Filipinler gibi ülkeler tropik Pasifik te meydana gelen fırtınaların tüm güçlerine maruz kalmaya açık olduklarından, coğrafi olarak kaçınılmaz konumdalar. Kış fırtınaları kuzey yarıkürede daha yıkıcı bir hal alıyorlar. Journal of Geophysical Research de yazan S.J.Lambert, son yüzyılda bu yarıküredeki şiddetli kış fırtınalarının sıklığını analiz etti den 1970 e kadar yılda 40 civarında fırtınaya rastlanmış. Ancak daha sonra sıcaklık yükselmeye başladıkça, fırtınaların sıklığı da artmış den beri kuzey yarıkürede yılda 80 fırtına yaşandı bir nesilden kısa bir sürede iki katına ulaştı. Geçtiğimiz on yılda, Batı Avrupa da rekor tahribata yol açan birçok fırtına yaşandı de İngiltere ve Fransa 17 hayata mal olan 3,7 milyar $ lık zarara neden olan bir kış fırtınasının acısını çektiler da, Batı Avrupa üç alışılmadık şiddette kış fırtınasına maruz kalmıştır: Anatole, Martin ve Lothar. Bu fırtınalar 150 kişinin ölümüne ve 10,3 milyar $ lık zarara neden olmuştur. Kıtayı, tatil sezonunda, 26 Aralık ta vuran Lothar Fransa, Almanya ve İsviçre yi 7.5 milyon $ lık bir zarara uğrattı. Fırtınaların zararları, nüfus yoğunluğunun ve kişi başına düşen fırtınadan etkilenebilecek yerleşim ve diğer altyapı yatırımlarının giderek çoğalması nedeniyle gün geçtikçe artmaktadır. Ayrıca fırtınalara daha maruz kıyı kesimlerindeki inşaatlarda da oransız bir artış vardır. Sonuç olarak, fırtınalar hem sayı olarak hem şiddet olarak artmaktadır. Daha şiddetli fırtınalar daha fazla zarar demektir. Bir nesilden daha az bir sürede kuzey yarıkürede kış rüzgârlarının sayısının iki katına çıkması şiddet artışı ile birleşince fırtınaya bağlı zararlarda ciddi bir artışı beraberinde getirmektedir. Bu noktada, yirmibirinci yüzyılda bu trendin ne yöne gideceğini kimse bilemez, ancak biz her şeyi mevcut durumdaki gibi yapmaya devam edersek ve CO 2 seviyeleri yükselmeye devam ederse, gelecekteki yıkıcılığının yanında şimdiki hali cüce kalacaktır tıpkı şimdiki yıkıcılığının geçmişe oranla çok daha şiddetli oluşu gibi. Böyle geçmişe oranla çok daha yıkıcı olan insan kaynaklı afetler, bazı toplumların ekonomik gerileme nedeniyle çökmesine yol açacaktır. Nehirler Kuruyor Suyun kıt olduğu bir dünyada yaşıyoruz. Her yıl dünya su kaynaklarında hak iddia edenlerin arasına 80 milyon insanın katıldığı düşünülürse su sorunu her geçen yıl daha da büyüyecektir. Daha şimdiden, gelişmekte olan ülkelerde birçok insan içme, yıkanma ve gıda üretme gibi temel ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli su miktarından mahrum ye kadar, Hindistan nüfusuna 563 milyon, Çin e ise 187 milyon kişi eklenecektir. Dünyanın en kurak ülkelerinden biri olan Pakistan ın nüfusu, şimdiki 141 milyonluk nüfusuna 200 milyon kişi eklenerek 344 milyonu bulacaktır. Mısır, İran ve Pakistan ın nüfusları 2050 yılına kadar tahminen yarı yarıya artacaktır. Bunlarda ve diğer suyu kıt 8

9 ülkelerde devam eden nüfus artışı yüz milyonlarca insanı hidrolojik yoksullukla karşı karşıya bırakmaktadır yoksullaşmanın kaçınılması imkânsız yerel bir şekli. Su kıtlığının bir belirtisi de kuru nehirlerdir. Dünyanın önemli nehirlerinin birçoğu senenin bir kısmında tamamen kuruyor ve denize dökülemiyor veya dökülme noktasına geldiklerinde çok az suları kalıyor. Daha önce belirtildiği gibi, Aral Denizi ni besleyen iki nehirden biri olan Orta Asya daki Amu Darya, Türkmen ve Özbek pamuk çiftçileri yüzünden geniş ölçüde kurumuştur. Bu nehirin bazı zamanlarda denize ulaşamaması ve Siri Derya nın akışının da geçmişe oranla oldukça azalmış olması, Aral Denizi nin bu yarı kurak bölgede aralıksız güneşe de maruz kalarak küçülmesine neden oldu dan beri deniz 12 metre alçaldı (40 feet); alanı yüzde 40 ve hacmi yüzde 66 küçüldü. Eskiden kıyıda olan kentler şimdi suyun 50 km uzağındalar. Bu trendler devam ettiği taktirde denizin önemli bölümü 10 ile 20 yıl arasında yok olacak yalnızca eski haritalarda, coğrafi bir hatıra olarak yer alacak. Deniz küçüldükçe, suyundaki tuz yoğunlukları balıkların yaşamına son verecek derecede artmıştı. Bunun sonucunda, balık yatağı 1960 larda ton (130 milyon pound) balık elde edilen çökmüştür da, Sovyet Bilimler Akademisi Aral Denizi ne yakın Nukus şehrinde Aral Denizi: Çevresel Felaket başlıklı bir konferans düzenledi. Toplantıdan sonra, diğer konuklarla birlikte deniz ve eski deniz yatağı üzerinde bir hava turuna katıldım. Daha sonra World Watch dergisinde, Havadan, Aral Denizi nin görülen yüzeyi ay manzarasına benziyor. Bitki veya hayvan yaşamı belirtisi yok. Yerin birkaç yüz feet yukarısında, eski çadır bezi kanatlı, tek motorlu uçaktan bile ölen bir ekosistemin belirtileri görülüyor. Sahil şeridindeki balıkçı köyleri geri çekilmiş sulardan millerce mesafe uzaklıkta ve terkedilmiş durumdalar. Batı Amerika nın hayalet maden şehirleri gibi, ölen ekosistem ve ölen ekonomi imajını pekiştiriyorlar. diye yazdım. Nehirler kuruduğunda, deniz ekosistemi de ölür. Bazen haliçler de etkilenir. Örneğin, Colorado Nehri Kaliforniya Körfezi ne dökülürken, geniş bir balık yatağına ve binlerce Cocopa Indian ailesine destek olurdu. Bugün bu balık yatağı geçmiştekinin bir kalıntısı olmaktan öteye gidemiyor. Çin deki Sarı Nehir de suyun şehirler, sanayi ve sulama için akış yukarı yönlendirilmesi giderek yaygınlaşıyor. Binlerce yıl kesintisiz olarak aktıktan sonra Çin medeniyetinin bu beşiği 1972 yılında kurumuş, 15 gün boyunca denize ulaşamaz hale gelmiştir. Takip eden yıllarda, 1985 e kadar kesik kesik akmış, daha sonra ise yılın bir bölümünde kurur duruma gelmiştir. Kurak bir yıl olan 1997 de Sarı Nehir in denizle bağlantısı 226 gün boyunca kesilmiştir. Aslında, 1997 nin büyük bir bölümünde nehir denize doğru giderken aktığı sekiz eyaletin sonuncusu olan Shandong Eyaletine bile ulaşamamıştır. Çin in mısırının beşte birini ve buğdayının yedide birini üreten Shandong, Çin için tarımsal olarak ABD nin Kansas ve Iowa nın toplamının olduğundan daha önemlidir. Eyaletin sulama için kullandığı suyun yarısı şimdi küçülmekte olan Sarı Nehir den geliyor. Diğer yarısı ise taban suyu seviyesi yılda 1.5 metre düşen bir aküferden geliyor. 9

10 Sanayi ve şehirler için daha çok su akış yukarı yönlendirildikçe, akış aşağı su azalır. Beijing, ırmağın yukarısındaki yoksul eyaletlerin kalkınması için, havzanın alt bölümlerindeki tarımı riske etme pahasına suyun akışını saptırıyor. Sarı Nehir in akışını saptıran yüzlerce projeden biri de üst noktalarında yer alan bir kanaldır. Kanal, 2003 yılı itibarıyla suyu Inner Mongolia nın başkenti Hohhot a yönlendirecektir. Bu, yerleşim alanları ve içlerindeki bölgenin koyun sürüleri sayesinde var olan yün tekstili endüstrisinin de yer aldığı sanayinin büyüyen ihtiyaçlarının karşılanmasını mümkün kılacaktır. Başka bir kanal, suyu Shanxi Eyaletinin 4 milyon nüfuslu başkenti Taiyuan a yönlendirecektir. Taiyuan da su, şu anda vesika ile verilmektedir. Sarı Nehir deki suyun akışını yukarı doğru yönlendirme faaliyetlerinin artarak devam etmesi, bir gün nehrin Shandong Eyaleti ne hiç ulaşamayacağı ve eyaletin sulama kapasitesinin yarısını yitireceği anlamına gelmektedir. Toplu tahıl ithalatı, ve tahılda ABD ye bağımlılık, Beijing deki siyasi liderlerin uykusuz geceler geçirmelerine neden oluyor. Uykusuz gecelere neden olan bir başka nehir de Nil dir. Zira, Nil in suları Çin deki gibi yalnızca eyaletler arasında değil ülkeler arasında paylaşılmaktadır. Nil Nehir havzasını 10 ülke paylaşıyor, ancak bunlardan yalnızca üçü Mısır, Sudan ve Etiyopya nehre hakimdir. Nil in yüzde elli sekizi Etiyopya da doğmasına rağmen, kullanımda aslan payı Mısır a aittir. Geriye kalanın büyük bir kısmı ise Sudan da kullanılır. Bu iki ülkenin talepleri karşılandıktan sonra, nehir Akdeniz e girdiğinde geriye çok az su kalmaktadır. Neredeyse hiç yağış almayan Mısır tamamen Nil e bağımlıdır. Bu yaşam kaynağı olmasa Mısır var olamazdı. Nil Nehri nin suyunun tamamı Mısır ın olsa bile, ülke mevcut nüfusunu doyurmak için tahıl ithal etmek zorunda kalırdı. Kullandığı tahılın yüzde 40 ını ithal eden Mısır ın, şu anda 68 milyon olan nüfusunun 2050 yılında iki kat artarak 114 milyonu bulması bekleniyor. Nüfus artış hızı daha da yüksek olan Sudan ın 31 milyonluk mevcut nüfusunun, 2050 yılında 64 milyonu bulması ve su ihtiyacının ikiye katlanması bekleniyor. Nil i besleyen yağışın büyük bir bölümünü sağlayan Etiyopya, daha da hızlı büyüyor. Aile başına ortalama 6 çocuğa sahip olan ülkede, 2000 yılında 63 milyon olan nüfusun, 2050 de üç misline çıkarak 186 milyon olması bekleniyor. Bugüne kadar, Etiyopya da, Nil in toplam 84 milyar metreküplük akışının yüzde 1 inden bile az olan 500 milyon metreküpünün kullanımını sağlayan 200 tane çok küçük baraj inşa edilebilmiştir. Ancak Etiyopya hükümeti insanlarını yoksulluktan kurtarmak adına gıda üretimini artırmak ve elektrik temin etmek için daha fazla su kullanmayı planlamaktadır. Nil de de Sarı Nehir de olduğu gibi havzanın alt ve üst kesimleri arasında ciddi gelir farklılıkları mevcuttur. Ancak kişi başına yıllık 100$ geliri olan Etiyopya nın kalkınmak için, kişi başına 1.000$ yıllık geliri olan Mısır ın aleyhine de olsa, yukarı Nil in sularını kullanmaması gerektiğini savunmak çok zor. Ancak havza ülkeleri acilen nüfuslarını dengelemezlerse, hidrolojik yoksulluğun esiri olma riskini taşıyorlar. 10

11 Su için rekabetin giderek arttığı diğer nehir havzaları arasında Ürdün, Ganj ve Mekong yer almaktadır. Ürdün Nehri için İsrail, Ürdün ve Filistin arasındaki rekabet gayet iyi bilinmektedir. Lübnan dan İsrail e akan, Galilee Denizi ile birleşen ve Ölü Deniz e dökülen Ürdün Nehri ne çok falza yüklenilmektedir. Bunun sonucunda Galilee Denizi nde su seviyesi düşmekte ve Ölü Deniz küçülmektedir. Eğer Ganj ı Bangladeş le paylaşan Hindistan, istediği tüm suyu kullansaydı, Ganj ın Bangladeş e varma ihtimali oldukça düşük olurdu. Bu nedenle, Bangladeş e belirli miktarda su tahsis edilmesini sağlayan bir antlaşma imzalanmıştır. Mekong Nehri ndeki rekabet de çok şiddetlidir. Çin üst bölgelerinde barajlar yaptıkça, Kamboçya, Laos, ve VietNam pirinç üretimleri Mekong suyuna bağımlı olan ülkeler için daha az su kalmaktadır. Düşen Taban Suyu Seviyeleri Bir yandan büyük nehirler kururken, su talebinin aküferlerin sürdürülebilir verimini aşması, her kıtada taban suyu seviyelerinin de düşmesine yol açıyor. Aşırı pompalama son yüzyılın ikinci yarılarında ortaya çıkmış yeni bir durum. Aküferlerden yağışın dolduruş hızından daha hızlı su çekme kapasitesine ulaşmamız ancak güçlü dizel ve elektrik pompalarının geliştirilmesinden beri mümkün olmaktadır. Aşırı pompalama bugün Çin, Hindistan ve ABD de yaygındır dünyanın tahıl üretiminin yarısını sağlayan üç ülke. Çin in tahıl hasadının yüzde 25 ini üreten Kuzey Çin Ovası nın, Hindistan ın tahıl ambarı Indian Punjab ın ve ABD nin güneyindeki Great Plains in altındaki taban suyu seviyeleri düşüyor. Hidrolojik olarak, iki Çin var Yangtze Nehri havzasını ve güneyindeki her yeri kapsayan nemli güney ile Sarı Nehir havzasını ve kuzeyindeki her yeri kapsayan kurak kuzey. Güney, 700 milyon nüfusuyla ülkenin toplam tarım arazisinin üçte birine ve suyunun beşte dördüne sahip. Kuzey, 550 milyon nüfusuyla toplam tarım arazisinin üçte ikisine ve suyun beşte birine sahip. Kuzeyde tarım arazisinde hektar başına düşen su güneydekinin sekizde biri. Aküferlerin giderek tükendiği Kuzey Çin, su talebinin arzını aşması nedeniyle, giderek kuraklaşmaktadır da Beijing deki taban suyu seviyesi 1,5 metre (5 feet) düştü den beri şehrin sığ taban suyu seviyeleri 59 metreye yakın (200 feet) düşmüştür. Bazı kuyuların su çektiği derin aküfer daha da fazla alçalmış olabilir. Dünya Bankası nın 2001 yılındaki bir raporu Kanıtlara göre tatlı su alınabilmesi için Beijing etrafındaki derin kuyuların metreye kadar (yarım milden daha fazla) inmesi gerekiyor, bu da arz fiyatını artırmaktadır şeklinde belirtiyor. Başkentin altındaki alçalan taban suyu seviyeleri Çin deki liderlere aküferler azaldıkça yaşanacak kıtlığı belirtiyor. Shanhai nin kuzeyinden Beijing in kuzeyine kadar uzanan Kuzey Çin Ovası beş kenti içermektedir: Hebei, Henan, Shendang, Beijing ve Tianjin. Resmi veriler 1997 sonunda bu beş şehirde, büyük kısmı sulamada kullanılan 2,6 milyon kuyu olduğunu gösteriyor yılı boyunca kuyu taban suyu seviyesinin düşmesi nedeniyle kuruduğundan, terk edilmiş yeni kuyu açılmış. İki büyük şehir olan Beijing ve Tianjin de terkedilen kuyuların sayısı yeni açılan kuyuların sayısını aşmış. 11

12 Kuyuların bu oranda terk edilmesi daha önce yaşanmış bir durum değil. Bu oranda yeni kuyunun açılması ise su seviyeleri düştükçe artan su ihtiyacını ortaya koyuyor. Daha önceki veriler, Kuzey Çin Ovası nda taban suyu seviyelerinin yılda 1,5 metre (5 feet) düştüğüne işaret etse de, birçok kuyunun terk edildiğini ve yenilerinin açıldığını gösteren bu son veriler, bazı yerlerde düşüşün çok daha hızlı olabileceğini gösteriyor. Aşırı pompalamaya en çok maruz kalan Hai Nehri havzası, Sarı Nehir havzasının hemen kuzeyindedir. İki geniş sanayi şehri olan Tianjin ve Beijing i de içeren bu bölge, 100 milyonun üzerinde nüfusa sahiptir. Havzanın sürdürülebilir su verimi 34 milyar metre küp iken, mevcut su kullanımı yıllık 55 milyar metre küp. Bu da 21 milyar metre küplük bir açığa yol açıyor. Bu aküfer tükenince, pompalanan su yüzde 40 düşerek sürdürülebilir verim seviyelerine ulaşacak. Bölgedeki hızlı şehirleşme, endüstriyel büyüme ve tarımın üçüncü sıraya düşmesi neticesinde, bölgede sulu tarım 2010 yılından itibaren ortadan kalkabilir daha düşük verimi olan yağmura dayalı tarıma geçişe neden olabilir Dünya Bankası raporu, Kuzey Çin de giderek tükenen su durumu ile ilgili su kullanımı ve arzı hızlı bir şekilde dengelenmediği sürece gelecek nesiller için afetsel sonuçlar doğurabilir şeklinde bir sonuca varıyor. Aküferlerin tükenmesinden kaynaklanan sulama suyu kayıplarının yanı sıra çiftçiler sulama suyunun şehirlere ve endüstriye kaydırılması sorunuyla karşı karşıya. Dünya Bankası bugün ile nüfusun 126 milyon artması beklenen 2010 yılı arasında, ülkenin şehir suyu talebinin, yüzde 60 lık bir artış göstererek, 50 milyar metre küpten 80 milyar metre küpe yükseleceğini öngörüyor. Sanayiinin su talebinin ise yüzde 60 lık bir artış göstererek, 127 milyar metre küpten 206 milyar metre küpe ulaşması bekleniyor. Kuzey Çin in büyük bir bölümünde bu talep artışına cevap vermek için su verimliliği için yatırım yapılıyor veya tarımda kullanılan sulama suyu sanayiye aktarılıyor. Hindistan da kışın buğdaydan, yazın pirinçten çift verim alınan ve diğer eyaletlere de tahıl gönderimine imkân sağlayan Punjab da da taban suyu seviyesi düşüyor. Yıllık tahmini 0,6 metrelik bu düşüş çiftçilerin daha derin kuyular açmasına neden oluyor. 61 ABD de Great Plains in güneyinde, sulu tarım çok az geri yüklemesine sahip bir fosil aküferi olan Ogallala aküferinden pompalanan suya dayanıyor. Taban suyu seviyesi düştükçe ve aküfer tükendikçe çiftçiler sulu tarımı bırakıp, kuru tarıma dönüyorlar. ABD de gıda üretimine katkıda bulunan Colorado, Kansas, Oklahoma ve Texas eyaletlerinde, Ogalalla aküferi tükendikçe sulanan alanlar da giderek azalıyor. Sulu tarımın yaygın olduğu Texas ın yüksek ovalarındaki su durumunun ekonomik analizi, bölgedeki tarım üretiminin su kaynaklarının azalmasına bağlı olarak düşeceğini gösteriyor ve 2025 arasında en büyük kayıplar mısır ve süpürge darısının da dahil olduğu sulu tarım tahıllarında yaşanacak. Kuru tarım tahılı olan buğdayın bulunduğu alanlar yayılacak. Toplamda, tahıl üretiminin yüzde 17 düşeceği tahmin ediliyor. Oklahoma ve Kansas gibi yakın eyaletlerde yapılacak detaylı bir analizin, daha fazla suya dayalı ürünlerde üretim düşüşünü işaret etmesi beklenmektedir. 12

13 Güney Texas ta, El Paso ve Meksika sınırındaki komşu şehir Juarez, sularını aynı aküferden sağlıyorlar. İki hızlı büyüyen şehirde de nüfus arttıkça, talep de aküferin sürdürülebilir verimini zorlayacak şekilde arttı. Texas ın Public Utility Komisyonu analisti David Hurlblut, su arzı konusuna etkin çözümler bulamamaları nedeniyle iki şehrin de hidrolojik iflasa doğru yol aldığına inanıyor. Devam eden nüfus artışı ile dünyanın su durumu ancak daha da kötüleşebilir. Bugünün 6.1 milyarlık nüfusuyla bile dünyanın su açığı çok büyüktür. Pillar of Sand ın yazarı Sandra Postel, Çin, Hindistan, Suudi Arabistan, Kuzey Afrika ve ABD nin fazla pompalama verilerinden yola çıkarak, dünyada aküferlerden yıllık 160 milyar metre küp veya 160 milyar ton fazladan su pompalandığını hesaplıyor ton su ile 1 ton tahıl üretildiği tahmininden yola çıkılırsa, bu 160 milyar tonluk su açığı, 160 milyon ton tahıla eşittir ABD nin tahıl üretiminin yarısı. Ortalama tahıl tüketiminin yılda kişi başına ortalama 300 kilogram veya bir tonun üçte biri olduğundan yola çıkılırsa, 160 milyon ton 480 milyon kişiyi besleyecektir. Başka bir deyişle, 6,1 milyarlık dünya nüfusunda 480 milyon kişi sürdürülemez su kullanımı ile elde edilmiş tahıl ile beslenmektedir. Kendimizi çocuklarımıza ait su ile besliyoruz. Su Kıtlığı ile Karşı Karşıya Olmak Yeraltından pompalanan ve nehirlerden alınanları da içeren suların tahminen yüzde 70 i sulamada, yüzde 20 si endüstride ve yüzde 10 u evlerde kullanılıyor. Bu üç sektör arasında giderek artan su rekabetinde, su ekonomisi tarımdan yana değil. Çin de ton su ile ortalama değeri 200 $ olan 1 ton buğday üretilebilirken, aynı miktarda su ile $ değerinde endüstriyel çıktı elde edilebiliyor 70 misli daha fazla. Ekonomik büyümeyi ve beraberinde getirdiği işleri amaçlayan bir ülkede, suyu tarımdan endüstriye kaydırmanın getirdiği kazanım aşikardır. Su ekonomisi, ABD çiftçilerinin sulama suyu kullanım haklarını neden batıdaki şehirlere sattığını açıklamaya da yardımcı oluyor. Şehirleşme, sanayileşme ve ekosistemin korunması su talebini artırıyor. Köy kuyularına ihtiyaç duyan kalkınmakta olan ülkelerin köylüleri, su kullanımlarının kolayca üç katına çıkmasına neden olabilecek şehirlerdeki iç su tertibatına sahip gökdelenlere taşınıyor. Endüstriyelleşme ise şehirleşmeden daha da fazla su kullanımına neden oluyor. Refah artışı kendi içinde ek su talebini beraberinde getiriyor. Örneğin, insanların besin zinciri yükseldikçe ve daha fazla sığır, domuz, tavuk, yumurta ve süt ürünleri tüketildikçe, tahıl kullanımı da artıyor. Hayvan ürünleri bakımından zengin ABD diyeti Hindistan gibi pirince dayalı diyeti olan bir ülkedekinin dört katı tahıl gerektiriyor. Dört misli daha fazla tahıl kullanımı dört misli daha fazla su kullanımı anlamına geliyor. Eskiden bölgesel bir sorun olan su kıtlığı artık ulusal sınırları aşan ve uluslararası tahıl ticaretine etki eden bir konumda. Dünyanın en hızlı büyüyen tahıl ithalat pazarı Kuzey Afrika ve Fas, Cezayir, Tunus, Libya ve Mısır ı kapsayan Orta Doğu ve İran ın doğusundaki ülkeler. Bu bölgedeki her ülke su kıtlığı ve hızlı nüfus artışı ile karşı karşıya. 13

14 Bölgedeki şehirlerde ve endüstrilerde artan su talebi sulama suyunun bu sektörlere kaydırılması ile karşılanıyor. Dolayısıyla gıda üretim kapasitesindeki kayıp ithal edilen tahıl ile gideriliyor. 1 ton tahıl, ton su anlamına geldiğinden, bu yöntem su açığı olan ülkelerin su ithalinin en verimli yolu yılında İran yıllardır dünyanın tahıl ithalat lideri olan Japonya yı da gölgede bırakarak 7 milyon ton buğday ithal etti de Mısır ın da Japonya nın önüne geçmesi bekleniyor. Her biri 70 milyon nüfusa sahip ve yılda 1 milyondan fazla nüfus artışı yaşanan İran ve Mısır da ciddi su açığı ile karşı karşıya. Kuzey Afrika ve Orta Doğu ya 2000 yılında ithal edilen tahıl ve diğer besin maddelerini üretmek için gerekli su Nil Nehri nin yıllık su akışına eşit. Başka bir deyişle, bu bölgede hızla büyüyen su açığı bölgede ithal tahıl biçiminde akan ikinci bir Nil Nehri ne eşit. Şimdilerde sık sık bölgedeki gelecek savaşlarının petrol yerine su yüzünden olacağı söyleniyor. Belki de, su savaşını kazanmanın güçlüğü nedeniyle su rekabetinin dünya tahıl pazarlarında yaşanması daha olası. Bu rekabette kazanacak ülkeler askeri bakımdan güçlü olanlar yerine, ekonomik olarak daha güçlü olan ülkeler olacak. Aküferlerin aşırı pompalanması ile de kendini gösteren dünya su açığı her yıl artarak büyüyor ve giderek yönetilmesi zor bir hal alıyor. Dünyadaki tüm ülkeler bu yıl aşırı pompalamaya bir son verip su seviyelerini stabilize etse, dünya tahıl üretimi yüzde 8 lik bir düşüşle 160 milyon ton azalır ve tahıl fiyatları tırmanışa geçerdi. Ülkeler bu sorunla yüzleşmeyi ne kadar ertelerlerse, su açığı o kadar artar ve düzeltilmesi o kadar zor olur. Su kıtlığı çeken ülkeler çok hızlı bir şekilde nüfuslarını stabilize edip su verimliliklerini artırmadığı sürece, su kıtlıkları kısa sürede gıda kıtlığına dönüşebilir. Su kıtlığı yaşayan ve tahıl ithal ihtiyaçları giderek artan Çin ve Hindistan gibi potansiyel nüfus devi ülkeler, tahıl fazlası olan ülkelerin ABD, Fransa, Kanada ve Avustralya - ihracat kapasitesini artıracak. Bu da dünya tahıl pazarlarının dengesini bozacak. Su konusu birçok ülkede hızla büyüyen bir sorun, ancak asıl Çin de hızla artan su açığı tüm dünyayı etkisi altına alacak gibi görünüyor. Dünya nüfusuna her yıl 12 milyon yeni insanın eklenmesi, şehirleşme, tahmini yüzde 7 lik ekonomik büyüme, ve Çin deki tüketicilerin gıda zincirinde artan yükselişleri su talebinin önümüzdeki yıllarda su arzının üstüne çıkacağını gösteriyor. Bu trendler de Çin in ithal tahıl ihtiyacının tıpkı son yıllarda soya fasülyesi ithalatında olduğu gibi, çok yakında tırmanacağını öngörüyor ile 2000 arasında, Çin soya fasülyesi açısından kendine yeten bir ülke olmaktan çıkıp dünyanın en fazla soya fasülyesi satın alan ülkesi haline gelmiştir. Çin soya fasülyesi tüketiminin yüzde 40 ını ithal etmektedir. Su kıtlığını gidermek için israfı önlemek amacıyla su fiyatları yükseltilebilir ve su kullanımı daha verimli hale getirilebilir, ancak Çin de bu yöntemi uygulamak çok kolay değildir yılı başında hükümetin su fiyatlarını beş yıl içinde aşamalı olarak yükseltmeyi planladığını açıklaması, doğru yönde bir ilk adım olarak görülmüştü. Ancak Beijing için bu seçenek politik riskler içeriyordu, zira geçmişte bedava olan 14

15 suyun fiyatının yükseltilmesi konusunda halkın tepkisi ABD de petrol fiyatlarının arttığında gözlenen tepkilere çok benziyordu. Beijing in son zamanlarda yaptığı başka açıklamalar hükümetin uzun zamandır süregelen tahılda kendine yetme politikasından vazgeçtiği yönünde. Çin ayrıca su rekabetinde şehirlere ve sanayiye öncelik verileceğini de açıkladı tarımın haklarını geride bırakarak. Daha önce de belirtildiği gibi, Çin su kıtlığı yaşayan tek ülke değil. Su kıtlığının tahıl ithalatını artırdığı veya bu yönde tehditlerin oluştuğu diğer ülkeler arasında Hindistan, Pakistan, Meksika ve düzinelerce küçük ülke yer alıyor. Ancak yalnızca Çin in 1,3 milyarlık nüfusu ve ABD ile yıllık 80 milyar $ lık ticaret fazlası olan dünya tahıl pazarlarını kısa vadede altüst etme potansiyeli mevcut. Kısacası, Çin de taban suyu seviyelerinin düşmesi, çok yakında tüm dünyada gıda fiyatlarının artmasına neden olabilir. 15

ÇYDD: su, değeri artan stratejik bir nitelik kazanacaktır.

ÇYDD: su, değeri artan stratejik bir nitelik kazanacaktır. ÇYDD: su, değeri artan stratejik bir nitelik kazanacaktır. 2017 Dünya Su Günü Bildirisi 2016 yılı, ilk kayıtların tutulduğu 1880 yılından bu yana en sıcak yıl olarak kayda geçti. 2 yüzyıl, dünya ortalama

Detaylı

World Energy Outlook Dr. Fatih BİROL UEA Baş Ekonomisti İstanbul, 1 Aralık 2011

World Energy Outlook Dr. Fatih BİROL UEA Baş Ekonomisti İstanbul, 1 Aralık 2011 World Energy Outlook 2011 Dr. Fatih BİROL UEA Baş Ekonomisti İstanbul, 1 Aralık 2011 Bağlam: halihazırda yeterince kaygı verici olan eğilimlere yeni zorluklar ekleniyor Ekonomik kaygılar dikkatleri enerji

Detaylı

Enerji ve İklim Haritası

Enerji ve İklim Haritası 2013/2 ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Enerji ve Çevre Yönetimi Dairesi Başkanlığı Enerji ve İklim Haritası Uzm. Yrd. Çağrı SAĞLAM 22.07.2013 Redrawing The Energy Climate Map isimli kitabın çeviri özetidir.

Detaylı

FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014

FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014 FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014 FAO süt fiyat endeksi 184,3 ile Ekim ayında bir önceki aya göre %1,9 geriledi. Böylece geçen yıl aynı dönemin % 26,6 gerisinde kaldı. Tereyağı,

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Günümüzde çok amaçlı bir kullanım alanına sahip olan Mısır, Amerika Kıtası keşfedilene kadar dünya tarafından bilinmemekteydi. Amerika Kıtasının 15. yüzyıl sonlarında keşfedilmesiyle

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA CEVAP 1: (TOPLAM 10 PUAN) 1.1: 165 150 = 15 meridyen fark vardır. (1 puan) 15 x 4 = 60 dakika = 1 saat fark vardır. (1 puan) 12 + 1 = 13 saat 13:00 olur. (1 puan) 1.2:

Detaylı

Hava Durumu İKLİM İklim Değişiyor Peki Siz Bunun Farkında mısınız? Sera Etkisi Ve İklim Değişikliği En önemli sera gazları Karbon dioksit (CO2) Metan (CH4) Diazot monoksit(n2o) İklim Değişikliğine Sebep

Detaylı

TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU

TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU Zinnur YILMAZ* *Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, SİVAS E-mail: zinnuryilmaz@cumhuriyet.edu.tr, Tel: 0346 219 1010/2476 Özet Yüzyıllardan

Detaylı

Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik

Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik TARIM VE EKONOMİ Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik düzeyine bağlıdır. Bazı ülkelerde tarım tekniği

Detaylı

İnsanlar tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma denmektedir.

İnsanlar tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma denmektedir. Küresel Isınma İnsanlar tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma denmektedir. fosil yakıtların yakılması, ormansızlaşma,hızlı

Detaylı

DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA SON DURUM

DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA SON DURUM 22.11.2013 TÜRKİYE UN SANAYİCİLERİ FEDERASYONU DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA SON DURUM ABD Tarım Bakanlığı nın 8 Kasım ve 11 Kasım 2013 Tarihli Raporlarına göre düzenlenmiştir. 1 DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS 18. Doğal ve beşerî unsurlar birbirleriyle karşılıklı etkileşim içindedir. 19. Arazide yön ve hedef bulma sporlarında pusula ve büyük ölçekli haritalar sporcuların en önemli yardımcılarıdır. Sporcular

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK NEDİR BU ENERJİ? İş Yapabilme Yeteneğidir. Canlı Tüm Organizmalar Enerjiye İhtiyaç Duyar. İnsanlık Enerjiye Bağımlıdır. Yaşam

Detaylı

2010 OCAK AYI HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ

2010 OCAK AYI HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ 2010 OCAK AYI HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemiz halı ihracatı 2009 yılını % 7,2 oranında düşüşle kapanmış ve 1 milyar 86 milyon dolar olarak kaydedilmiştir. 2010 yılının ilk ayında ise halı

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜNE GLOBAL BAKIŞ

ÇİMENTO SEKTÖRÜNE GLOBAL BAKIŞ ÇİMENTO SEKTÖRÜNE GLOBAL BAKIŞ Çeviren ve Derleyen: Zehra N. ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü 2011 OECD ve IMF den gelen son tahminlere göre, her ne kadar 2010 yılındaki kadar güçlü olmasa da, 2011 yılında

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır Türkiye, AKP iktidarı zamanında ekonomik büyüme ve istikrar elde etmiştir. Bu başarı, geçmiş hükümetler ve diğer büyüyen ekonomiler ile karşılaştırıldığında pek de etkileyici değildir Temel Mesajlar 1.

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor.

topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor. Kuzey Çin Kuruyor! 12 Ekim 2013 topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor. Perkin'deki Carnegie-Tsinghua

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

SONUN BAŞLANGICI KÜRESEL ISINMA HÜLYA KUZU METİN ÇİVİLER LİSESİ/ANTALYA

SONUN BAŞLANGICI KÜRESEL ISINMA HÜLYA KUZU METİN ÇİVİLER LİSESİ/ANTALYA SONUN BAŞLANGICI KÜRESEL ISINMA HÜLYA KUZU METİN ÇİVİLER LİSESİ/ANTALYA Küresel ısınma nedeniyle ortaya çıkan trajik görüntüler 31 Temmuz 2009 Humboldt buzulunun erimesinden sonra geriye kalanlar. 27 Ekim

Detaylı

ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ve TARIM VE GIDA GÜVENCESĠ

ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ve TARIM VE GIDA GÜVENCESĠ TÜRKĠYE NĠN BĠRLEġMĠġ MĠLLETLER ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ÇERÇEVE SÖZLEġMESĠ NE ĠLĠġKĠN ĠKĠNCĠ ULUSAL BĠLDĠRĠMĠNĠN HAZIRLANMASI FAALĠYETLERĠNĠN DESTEKLENMESĠ PROJESĠ ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ve TARIM VE GIDA GÜVENCESĠ

Detaylı

Son 100 yılın en büyük 25 depremi

Son 100 yılın en büyük 25 depremi Son 100 yılın en büyük 25 depremi Son 100 yılda teknolojideki gelişmeler, depremlerde ölü sayısını azaltmakta çok az etkili oldu. 21.09.2017 / 09:38 Meksika'da 200'den fazla insanın yaşamını yitirdiği

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

ULUSLARARASI HUBUBAT KONSEYİ RAPORU

ULUSLARARASI HUBUBAT KONSEYİ RAPORU Hububat ve yağlık tohum fiyatları yukarı doğru hareketine Şubat ayının ilk günlerinde de devam etmiştir. Bu dönemde 2008 de görülen zirve değerlere yaklaşan fiyatlar kaydedilmiştir. Ancak günübirlik değişmelere

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

Coğrafya Proje Ödevi. Konu: Hindistan ve Nijerya nın Ekonomik Özellikleri. Kaan Aydın 11/D

Coğrafya Proje Ödevi. Konu: Hindistan ve Nijerya nın Ekonomik Özellikleri. Kaan Aydın 11/D Coğrafya Proje Ödevi Konu: Hindistan ve Nijerya nın Ekonomik Özellikleri Kaan Aydın 11/D---1553 Hindistan ın Genel Özellikleri DEVLETİN ADI: Hindistan Cumhuriyeti BAŞKENTİ: Yeni Delhi YÜZÖLÇÜMÜ: 3.287.590

Detaylı

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk Bir CBS Akademisyeni Gözüyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı CBS Genel Müdürlüğü Belgelendirme ve Yaygınlaştırma Dairesi Başkanlığı nın Projeleri ve Ülkemiz Geleceği Açısından Önemi Sunan: Prof.Dr.Alper

Detaylı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya da 400-450 un değirmeni olduğu biliniyor. Bu değirmenlerin yıllık toplam kapasiteleri 6 milyon tonun üzerine. Günde 100 tonun üzerinde üretim gerçekleştirebilen

Detaylı

ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI

ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI KONULAR 1-Güneş Enerjisi i 2-Rüzgar Enerjisi 4-Jeotermal Enerji 3-Hidrolik Enerji 4-Biyokütle Enerjisi 5-Biyogaz Enerjisi 6-Biyodizel Enerjisi 7-Deniz Kökenli Enerji 8-Hidrojen

Detaylı

KÜRESEL ISINMA, ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ ĐLE ÇĐN

KÜRESEL ISINMA, ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ ĐLE ÇĐN KÜRESEL ISINMA, ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ ĐLE ÇĐN ve HĐNDĐSTAN DA ÇEVRESEL veya EKOLOJĐK FELAKETLER Ahmet Cangüzel Taner Fizik Yüksek Mühendisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ( acant@taek.gov.tr ) Küresel

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü Dr. Fatih Birol Baş Ekonomist, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İstanbul, 20 Aralık 2013

Dünya Enerji Görünümü Dr. Fatih Birol Baş Ekonomist, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İstanbul, 20 Aralık 2013 Dünya Enerji Görünümü 2013 Dr. Fatih Birol Baş Ekonomist, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İstanbul, 20 Aralık 2013 Günümüzde dünyanın enerji görünümü Enerji sektöründeki bazı ezberler bozuluyor. Ülkelerin

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

ÜLKELERİN 2015 YILI BÜYÜME ORANLARI (%)

ÜLKELERİN 2015 YILI BÜYÜME ORANLARI (%) 2016/17 Global İhracat-Büyüme Tahminleri Kaynak : EDC Export Credit Agency - ÜLKE ANALİZLERİ BÜYÜME ORANLARI ÜLKELERİN YILI BÜYÜME ORANLARI (%) Avrupa Bölgesi; 1,5 % Japonya; 0,50 % Kanada ; 1,30 % Amerika;

Detaylı

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği Nedir? Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır.böylece güneş ışınları dünyaya daha fazla

Detaylı

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir.

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir. 2012 LYS4 / COĞ-2 COĞRAFYA-2 TESTİ 2. M 1. Yukarıdaki Dünya haritasında K, L, M ve N merkezleriyle bu merkezlerden geçen meridyen değerleri verilmiştir. Yukarıda volkanik bir alana ait topoğrafya haritası

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

Prof.Dr.İlkay DELLAL

Prof.Dr.İlkay DELLAL TUSAF 2013 Buğday, Un, İklim Değişikliği ve Yeni Trendler Kongresi İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ KISKACINDA TARIM ve GIDA SEKTÖRÜ Prof.Dr.İlkay DELLAL 9 Mart 2013, Antalya GÜNDEM 9 Mart 2013 1. GÜNEŞ (%40)

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

KÜRESEL ISINMA NEDİR?

KÜRESEL ISINMA NEDİR? HAVA Hava, dışarıda kısa sürede meydana gelen olaylar bütünüdür. Soğur, yağmur yağar, ısınır. Basınç artar veya düşer, ısı yükselir veya düşer. Rüzgar oluşur. Meydana gelenler o güne ve kısa zamana aittir.

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE. Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016

SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE. Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016 SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016 Bölgesel Çevre Merkezi (REC) Ø Bağımsız, tarafsız ve kâr amacı gütmeyen uluslararası bir

Detaylı

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI Dünya tarımındaki başlıca sorunlar Nüfus artışı ve kişi başına tüketim miktarındaki artış. Tarımsal üretimin dengesiz dağılımı. Az gelişmiş ülkelerde kullanılan tarımsal

Detaylı

AVUSTURYA VE MACARİSTAN DA TAHIL VE UN PAZARI

AVUSTURYA VE MACARİSTAN DA TAHIL VE UN PAZARI AVUSTURYA VE MACARİSTAN DA TAHIL VE UN PAZARI Avusturya da un üretimi sağlayan 180 civarında değirmen olduğu tahmin edilmektedir. Yüzde 80 kapasiteyle çalışan bu değirmenlerin ürettiği un miktarı 500 bin

Detaylı

Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler

Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler Bakliyat üretiminde artış trendi sonraki yıllarda da devam etmiş, 2013 yılında 77,2 milyon tona, 2014 yılında da 77,6 milyon tona çıkmıştır. Bu artışta hem ekim

Detaylı

Sayfa Hububat (Genel. Genel) 2 Üretim, tüketim, başlıca ihracatçıların stok miktarı 2 Kısa ve uzun vadede fiyat endeksi 3

Sayfa Hububat (Genel. Genel) 2 Üretim, tüketim, başlıca ihracatçıların stok miktarı 2 Kısa ve uzun vadede fiyat endeksi 3 Uluslararası Hububat Konseyi üretim verilerinin analizi (22( Ocak 201) İstanbul Ticaret Borsası, Araştırma Proje ve İş Geliştirme Şubesi tarafından gerçekleştirilen Uluslararası Hububat Konseyi nin 22

Detaylı

Mevcut Durum ve Geleceğimiz

Mevcut Durum ve Geleceğimiz Mevcut Durum ve Geleceğimiz Metodoloji 21.Yüzyılın Yeni Güvenlik Ajandası Yeni Jeopolitik Eksen Gıda Jeopolitiğinin Yeni Ekseni Gıda Güvenliği ve Türkiye Yeni Güvenlik Ajandası Ulusal Askeri Güvenlik

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

2014 dünyanın en sıcak yılı olabilir

2014 dünyanın en sıcak yılı olabilir 2014 dünyanın en sıcak yılı olabilir Prof. Dr. Etem Karakaya: Ocak itibariyle neredeyse hiç kar yağmadı. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) 2014 Mayıs ayını dünyanın en sıcak ayı ilan etti. Bu yıl dünya tarihinin

Detaylı

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Mahmut KAYHAN Meteoroloji Mühendisi mkayhan@meteoroloji.gov.tr DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbaharda Marmara bölgesinde deniz sularının çekilmesi

Detaylı

2000-2006 yılları arası Tekstil Makineleri Yatırım Durumu

2000-2006 yılları arası Tekstil Makineleri Yatırım Durumu 2000-2006 yılları arası Tekstil Makineleri Yatırım Durumu Entegre bir dünyada tekstilin rekabet gücü 2007 ITMF Yıllık Konferansının genel temasıydı. Global tekstil endüstrisi geçen on yılda özellikle (1)

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı Günlük Hayatımızda Enerji Tüketimi Fosil Yakıtlar Kömür Petrol Doğalgaz

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ. Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü. Ankara

TÜRKİYE EKONOMİSİ. Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü. Ankara TÜRKİYE EKONOMİSİ Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü 1 Ankara Ülke Ekonomisinde Etkili Olan Faktörler Tarih Doğal Kaynaklar Coğrafi yer Büyüklük Arazi şekilleri

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KÜLLİYESİ TURKISH WATER FOUNDATION CLIMATE CHANGE FACULTY. Aralık (December) 2016 İstanbul - Türkiye.

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KÜLLİYESİ TURKISH WATER FOUNDATION CLIMATE CHANGE FACULTY. Aralık (December) 2016 İstanbul - Türkiye. Sayı (Number): 1 Atmosferdeki CO 2 Seviyesi 400 ppm i Aştı Ahmet ÖZTOPAL Aralık (December) 2016 İstanbul - Türkiye İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KÜLLİYESİ TURKISH WATER FOUNDATION CLIMATE CHANGE FACULTY İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı,

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 HUBUBAT ÜRÜNLERİN TANIMI Hububat grubu ürünler dünyada stratejik önemi en yüksek olan ürünler olup ilk çağlardan beri insanlar tarafından kültürü yapılarak

Detaylı

I.10. KARBONDİOKSİT VE İKLİM Esas bileşimi CO2 olan fosil yakıtların kullanılması nedeniyle atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonu artmaktadır.

I.10. KARBONDİOKSİT VE İKLİM Esas bileşimi CO2 olan fosil yakıtların kullanılması nedeniyle atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonu artmaktadır. I.10. KARBONDİOKSİT VE İKLİM Esas bileşimi CO2 olan fosil yakıtların kullanılması nedeniyle atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonu artmaktadır. Fosil yakıtlar, çoğu yeşil bitkilerin fotosentez ürünü

Detaylı

KÜRESEL ISINMA VE ÜZERĐNDEKĐ ETKĐLERĐ

KÜRESEL ISINMA VE ÜZERĐNDEKĐ ETKĐLERĐ KÜRESEL ISINMA VE DÜNYAMIZ ÜZERĐNDEKĐ ETKĐLERĐ Hava sıcaklıklarında ortaya çıkan alışılmadık ve ani değişimler, sonuçlarını günlük hayatımızda da hissettiriyor. Bunlar, insanın katkılarından bağımsız,

Detaylı

İspanya ve Portekiz de Tahıl ve Un Pazarı

İspanya ve Portekiz de Tahıl ve Un Pazarı İspanya ve Portekiz de Tahıl ve Un Pazarı İspanya da 120 un değirmeni olduğu bilinmektedir. Bu değirmenlerin çok büyük bir çoğunluğu yılda 2000 tonun üzerinde kapasiteyle çalışmaktadır. Pazarın yüzde 75

Detaylı

Marakeş in Kazandırdıkları Rifat Ünal Sayman, Direktör - REC Türkiye 6 Aralık 2016, Mövenpick Otel, Ankara

Marakeş in Kazandırdıkları Rifat Ünal Sayman, Direktör - REC Türkiye 6 Aralık 2016, Mövenpick Otel, Ankara Marakeş in Kazandırdıkları Rifat Ünal Sayman, Direktör - REC Türkiye 6 Aralık 2016, Mövenpick Otel, Ankara Bölgesel Çevre Merkezi (REC) Bağımsız, tarafsız ve kâr amacı gütmeyen uluslararası bir kuruluş.

Detaylı

Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler

Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler Nüfusun Dağılışında Etkili Faktörler Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler 1-Doğal Faktörler: 1.İklim : Çok sıcak ve çok soğuk iklimler seyrek nüfusludur.

Detaylı

Atoller (mercan adaları) ve Resifler

Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atol, hayatlarını sıcak denizlerde devam ettiren ve mercan ismi verilen deniz hayvanları iskeletlerinin artıklarının yığılması sonucu meydana gelen birikim şekilleridir.

Detaylı

Küresel. İklim değişikliği

Küresel. İklim değişikliği Küresel İklim değişikliği ÇEVRE KORUMA ve KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 nedir? Küresel iklim değişikliği Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır. Böylece güneş

Detaylı

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE 21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE ÜLKELERİN MAKRO DENGELERİNDE İSTİKRARSIZLIK VE ÇÖZÜMSÜZLÜK (BÜTÇE VE CARİ İŞLEMLER AÇIĞI) İSTİKRARSIZ BÜYÜME VE DALGALANMA

Detaylı

DA KÜRESEL ISINMA ĐLE ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ OLAN SERA GAZI EMĐSYONLARI HAKKINDA ÇEVRE EYLEM PLANI POLĐTĐKALARI

DA KÜRESEL ISINMA ĐLE ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ OLAN SERA GAZI EMĐSYONLARI HAKKINDA ÇEVRE EYLEM PLANI POLĐTĐKALARI ÇĐN ve HĐNDĐSTAN DA KÜRESEL ISINMA ĐLE ĐKLĐM DEĞĐŞĐKLĐKLERĐ NEDENĐ OLAN SERA GAZI EMĐSYONLARI HAKKINDA ÇEVRE EYLEM PLANI POLĐTĐKALARI Ahmet Cangüzel Taner Fizik Yüksek Mühendisi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu(

Detaylı

2010 YILI OCAK-MART DÖNEMİ TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2010 YILI OCAK-MART DÖNEMİ TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ 2010 YILI DÖNEMİ TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ 2010 yılı Ocak-Mart döneminde, Türkiye deri ve deri ürünleri ihracatı % 13,7 artışla 247,8 milyon dolara yükselmiştir. Aynı dönemde

Detaylı

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası İklim Değişikliği Dünyamız Isınıyor! Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler İnsan etkinlikleri sonucunda atmosfere salınan kimyasal maddeler,

Detaylı

DOĞA - İNSAN İLİŞKİLERİ VE ÇEVRE SORUNLARININ NEDENLERİ DERS 3

DOĞA - İNSAN İLİŞKİLERİ VE ÇEVRE SORUNLARININ NEDENLERİ DERS 3 DOĞA - İNSAN İLİŞKİLERİ VE ÇEVRE SORUNLARININ NEDENLERİ DERS 3 İnsan yaşamı ve refahı tarihsel süreç içinde hep doğa ve doğal kaynaklarla kurduğu ilişki ile gelişmiştir. Özellikle sanayi devrimine kadar

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 3 Ekim 2016, Sayı: 38. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 3 Ekim 2016, Sayı: 38. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 38 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER 21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE DÜNYA EKONOMİSİ VE ABD EKONOMİSİNDE OLASI MAKRO DENGESİZLİKLER (BÜTÇE VE CARİ İ LEMLER AÇIĞI) (TWIN TOWERS) İSTİKRARSIZ

Detaylı

PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI. Ders Sorumlusu:Prof. Dr. Đnci Morgil

PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI. Ders Sorumlusu:Prof. Dr. Đnci Morgil KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE ĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI Ders Sorumlusu:Prof. Dr. Đnci Morgil Proje Hedef Sorusu: Sıcaklık bitkilerin CO2 emilimini azaltıp, küresel ısınmayı daha da arttırır mı? Küresel

Detaylı

Biyosistem Mühendisliğine Giriş

Biyosistem Mühendisliğine Giriş Biyosistem Mühendisliğine Giriş TARIM Nedir? Yeryüzünde insan yaşamının sürdürülmesi ve iyileştirilmesi için gerekli olan gıda, lif, biyoyakıt, ilaç vb. diğer ürünlerin sağlanması için hayvanlar, bitkiler,

Detaylı

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 AVRUPA'DA İNŞAAT ÜRETİMİ EKİMDE ARTTI Euro Bölgesinde inşaat üretimi yıllık yüzde 1,1 artış kaydetti Euro Bölgesinde inşaat üretimi ekim ayında aylık bazda yüzde 0,5,

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

TÜRKİYE PLASTİK SEKTÖRÜ 2014 YILI 4 AYLIK DEĞERLENDİRMESİ ve 2014 BEKLENTİLERİ. Barbaros Demirci PLASFED - Genel Sekreter

TÜRKİYE PLASTİK SEKTÖRÜ 2014 YILI 4 AYLIK DEĞERLENDİRMESİ ve 2014 BEKLENTİLERİ. Barbaros Demirci PLASFED - Genel Sekreter TÜRKİYE PLASTİK SEKTÖRÜ 2014 YILI 4 AYLIK DEĞERLENDİRMESİ ve 2014 BEKLENTİLERİ Barbaros Demirci PLASFED - Genel Sekreter 2013 yılı, dünya ekonomisi için finansal krizin etkilerinin para politikaları açısından

Detaylı

(Change of Water Masses-Dust Storms Interaction in Syria and Iraq) Suriye ve Irak taki Su Kütlelerindeki Değişimin Toz Fırtınaları ile İlişkisi

(Change of Water Masses-Dust Storms Interaction in Syria and Iraq) Suriye ve Irak taki Su Kütlelerindeki Değişimin Toz Fırtınaları ile İlişkisi V. ULUSLARARASI KUM VE TOZ FIRTINASI ÇALIŞTAYI ORTA DOĞU TOZ KAYNAKLARI VE ETKİLERİ 23-25 EKİM 2017, İSTANBUL (Change of Water Masses-Dust Storms Interaction in Syria and Iraq) Suriye ve Irak taki Su Kütlelerindeki

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı,

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 HUBUBAT ÜRÜNLERİN TANIMI Hububat grubu ürünler dünyada stratejik önemi en yüksek olan ürünler olup ilk çağlardan beri insanlar tarafından kültürü yapılarak

Detaylı

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk Tarih: 13.01.2013 Sayı: 2013/01 (RAPOR 13 OCAK PAZAR GÜNÜNE AMBARGOLUDUR) Türkiye Enerji İstatistikleri ve Vizyon Raporu na göre; Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk İstanbul Serbest Muhasebeci

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

DÜNYADA NÜFUS VE EKONOMİK FAALİYETLER

DÜNYADA NÜFUS VE EKONOMİK FAALİYETLER DÜNYADA NÜFUS VE EKONOMİK FAALİYETLER Dünyanın bazı yerlerinde nüfus yoğunken bazı yerlerinde seyrektir. Bu durumu etkileyen iklim, yeryüzü şekilleri, su kaynaklarını yakınlık, bitki örtüsü, sanayi, tarım,

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Ağustos 2014 2013-2014 kış döneminde ülke genelinde etkisi hissedilen meteorolojik kuraklık, 2014 ün ilk yarısında bölgesel olarak devam etti. Türkiye

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR HAZIR BETON ÜRETİMİNDE YÜKSEK FIRIN CÜRUFUNUN ROLÜ

SÜRDÜRÜLEBİLİR HAZIR BETON ÜRETİMİNDE YÜKSEK FIRIN CÜRUFUNUN ROLÜ SÜRDÜRÜLEBİLİR HAZIR BETON ÜRETİMİNDE YÜKSEK FIRIN CÜRUFUNUN ROLÜ İNŞ.YÜK.MÜH.YASİN ENGİN yasin.engin@gmail.com www.betonvecimento.com www.betonvecimento.com 1 "İnsanlık, gelecek kuşakların gereksinimlerine

Detaylı