Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler"

Transkript

1 Uluslararası Hukuk ve Politika Cilt: 9, Sayı: 34, ss.27-60, 2013 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler Selçuk ÇOLAKOĞLU* Özet Türkiye ve Pakistan, daima iyi ilişkilere sahip iki ülke olduğu gibi uluslararası alanda ortak güvenlik politikaları geliştirme konusunda da işbirliği yapmaktadır. Nüfusları Müslüman çoğunluğa dayanan ve siyasi, ekonomik ve askeri kapasite açısından orta büyüklükte güç olarak nitelendirilebilecek bu iki dost ülkenin ilişkilerinin analizinin yapılması, uluslararası ilişkilerdeki bu tür ilişki tarzlarını anlayabilmek açısından açıklayıcı olacaktır. Bu amaçla, Türkiye-Pakistan ilişkilerinin başlangıcından bu yana nasıl geliştiği, ilişkilerin temel dinamiklerinde değişiklik olup olmadığı ve eğer bir değişim yaşandıysa bunun ne şekilde gerçekleştiği bu makalenin temel konuları arasında bulunmaktadır. İkili ilişkilerde yaşanan değişim ve dönüşüm açıklanırken dini-kültürel yakınlık (ortak kimlik), ortak güvenlik kaygıları ile ortak ekonomik çıkarlar gibi temel unsurlar üzerinde durulacaktır. Makalede ayrıca bu iş birliği alanlarının hangisi veya hangilerinin ikili ilişkilerde daha belirleyici olduğu hususu da değerlendirilecektir. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Pakistan, İkili İlişkiler, Dış Politika Analizi Turkey s Policy towards Pakistan: Main Dynamics of the Bilateral Relations Abstract While Turkey and Pakistan are two countries with everlasting and intimate relations, they also cooperate in order to develop common security policies in the international arena. It will be explanatory in formulizing the kind of relations between such countries, when we are to shed light * Prof.Dr., Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü. gmail.com. 27

2 S. Çolakoğlu over the relations between the two which bear similar economic, political and military capabilities that can be identified with medium-sized powers. Moreover, both nations have predominantly Muslim majorities and their relations are friendly as well. For that purpose, this article focuses on how relations between Turkey and Pakistan have evolved ever since they were established, and whether changes have occurred or not concerning the basic dynamics of bilateral relations. In addition, if changes in dynamics are observed, the study will further elaborate on why and how those changes have taken place. While change and transformation in bilateral relations is explained, special emphasis will be laid on major factors such as religious-cultural affinity (common identification), common security considerations and common economic interests. The question of which fields of cooperation mentioned above prevails in determining the course of bilateral relations will also be considered. Keywords: Turkey, Pakistan, Bilateral Relations, Foreign Policy Analysis GİRİŞ Türkiye ve Pakistan ikili ilişkileri, kurulduğu 1947 den itibaren hep iyi bir çerçeveye sahip olmuştur. Bunun yanı sıra iki ülkenin uluslararası alanda şimdiye kadar pek çok konuda siyasi iş birliğine gitmesi, dünyaya bakışlarının da benzer olduğunu göstermektedir. Türkiye ve Pakistan, nüfusları Müslüman çoğunluğa dayanan ve siyasi, ekonomik ve askeri kapasite açısından orta büyüklükte güç 1 olarak tanımlanabilir. Orta büyüklükteki iki dost ülkenin ilişkilerinin analizinin yapılması, uluslararası ilişkilerdeki bu tür ilişki tarzlarını anlayabilmek açısından açıklayıcı olacaktır. Bu amaçla makalede başlangıçtan itibaren Türkiye-Pakistan ilişkilerinde temel dinamiklerde yaşanan değişikler ele alınacaktır. İkili ilişkilerde yaşanan değişim ve dönüşüm, dini-kültürel yakınlık (ortak kimlik), ortak güvenlik kaygıları ile ortak ekonomik çıkarlar gibi temel unsurlar çerçevesinde ele alınacaktır. Makalede ayrıca bu iş birliği alanlarının hangisi veya hangilerinin ikili ilişkilerde daha belirleyici olduğu üzerinde durulacaktır. 1 Orta Büyükte Güç/Devlet tanımlaması için bkz., Baskın Oran, Türk Dış Politikası I ( ), (İstanbul: İletişim Yayınları, 2011), ss

3 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler Bağımsızlık Öncesi: İlişkilerin Tarihi Arka Planı Geçmişte Hint Müslümanları olarak bilinen ve bugünkü Pakistan, Bangladeş ve Hindistan da yaşayan Müslümanlar ile Osmanlı Türkiyesi nin kurduğu ilişkiler çok eskiye dayanmaktadır. Yavuz Sultan Selim den itibaren Osmanlı sultanlarının aynı zamanda Halife unvanına sahip olmaları, Osmanlı İmparatorluğu nun 16. yüzyıldan sonra Hint Müslümanları üzerinde nüfuz kurmalarını kolaylaştırmıştır. Osmanlı İmparatorluğu nun çöküş sürecinde Hint Müslümanları İslam dünyasının lideri olarak gördüğü Halife Sultana yardım faaliyetlerinde bulunmuşlardır. 93 Harbi ( Osmanlı-Rus Savaşı), 1897 Osmanlı-Yunan, 1911 Osmanlı-İtalyan ve 1912 Balkan savaşları sırasında Hindistan da yardım kampanyaları düzenlenmiştir. 2 Hint Müslümanlarının Türk halkıyla dayanışması I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı boyunca da devam etmiştir. 3 Muhammed Ali Maulana ve Ağa Han ın başkanlıklarını yaptıkları iki heyet Osmanlı Halifesi adına İngiliz Başbakanı Llyod George a 5 Ocak 1921 de bir muhtıra vermişlerdir. Söz konusu muhtırada, Türkiye ile yapılacak barış tatminkâr olmazsa İngiltere nin Müslüman tebaasından sadakat beklememesi gerektiği ve esasen bu tebaanın hilâfet için silahlı mücadele de dahil ellerinden geleni yapacakları belirtilmiştir. 4 Kurtuluş Savaşı sırasında Bombay daki Hindistan Hilafet Komitesi nin açtığı yardım kampanyası büyük ilgi görmüş ve Ankara Hükümeti ne ulaştırılan para miktarı İngiliz lirasına ulaşmıştır. 5 Ayrıca Hint Müslümanları Delhi de gönüllü asker toplayarak bir Ankara Lejyonu oluşturmaya başlamıştır. Kurtuluş Savaşı nı sona erdiren Mudanya Ateşkes Anlaşması nın imzalanmasıyla birlikte Hindistan da büyük kutlamalar yapılmıştır. 6 Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti nin 3 Mart 1924 te halifeliği kaldırmasına rağmen Hint Müslümanları, Türkiye nin modern ve tam bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkmasını olumlu karşılaşmışlardır. Pakistan ın kurucusu Muhammed Ali Cinnah, modern Türkiye nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk e 2 M. Ali Chaudhri, The Emergence of Pakistan, (Lahore: University of Punjab, 1988), s S. Chandra Bose, The Indian Struggle, (London: Asia Publishing House, 1964), s S. Al-Din Quarishi ve S. M. Burke, The British Raj in India: A Historical Review, (Oxford: Oxford University Press, 1995), s Kurtuluş Savaşı nda Hint Müslümanlarından Gelen Destek, Popüler Tarih, Kasım 2000, Sayı: 6, s Z. Lawrence, ve S. M. Burke, Pakistan s Foreign Policy, (Oxford: Oxford University Press, 1990), s

4 S. Çolakoğlu olan takdir ve hayranlık duygularını her ortamda dile getirmiştir de Hint Müslümanlarının Pakistan adı altında bağımsız bir devlete kavuşması da Türkiye tarafından olumlu karşılanmıştır. Türkiye ve Pakistan halkları arasında uzun süredir dini-kültürel ortaklıktan kaynaklanan bu dayanışma duygusu, 1947 sonrası dönemde Ankara-İslamabad ilişkilerini şekillendiren en temel unsur haline gelmiştir ler: Komünizme Karşı Dayanışma Soğuk Savaş ın patlak verdiği 1947 yılından 1952 yılına kadar olan süreç Türkiye ve Pakistan açısından oldukça zor geçmiştir. Bu yıllarda Türkiye nin elinde güvenlik anlaşması olarak sadece 1939 yılında İngiltere ve Fransa ile imzalanmış ittifak anlaşması bulunmaktaydı. Türkiye, Birleşmiş Milletler (BM) üyesi olmuşsa da bu örgütün yapısı itibarıyla maruz kaldığı Sovyet tehdidini bertaraf etmesi mümkün değildi. Bu amaçla Türkiye, 1949 yılında Amerika Birleşik Devletleri nin (ABD) öncülüğünde kurulan NATO ya girme politikası izlemeye başlamıştır. 9 Bağımsızlığın ilk yılları Pakistan için de oldukça zorlu geçmiştir. En büyük rakibi olan Hindistan, İngiliz Uluslar Topluluğu (Commonwealth), BM, ABD liderliğindeki Batı bloğu ve Sovyetler Birliği nin öncülüğündeki Doğu bloğu içinde ilgi odağı haline gelmişti. Milliyetçi Çin in lideri Chaing Kai-shek ile Hindistan lideri Jawaharlal Nehru arasında şahsi bir dostluk bulunmaktaydı. Üstelik Pakistan, komşusu Afganistan ile sınır anlaşmazlığı içindeydi ve Komünist Çin ile Sovyetler Birliği nden tehdit algılıyordu. Bağımsızlığın ilk yıllarında Pakistan için destek alınabilecek tek yer olarak İslam dünyası kalmıştı. Bunun üzerine hem Pakistan ın kurucusu Muhammed Ali Cinnah hem de halefi Liyakat Ali Han Türkiye nin de aralarında bulunduğu Müslüman ülkelerle yakınlaşma politikası izlemiştir. 10 Bu yüzden 1950 lerin başında uluslararası alanda benzer güvenlik endişelerine sahip olan Türkiye ve Pakistan birbirlerinin desteğine ihtiyaç duymuştur. 7 Quaid-i Azam Mohammad Ali Jinnah: Speeches and Statements , (Lahore: Research Society of Pakistan, 1989), s Shahid Amin, Pakistan s Foreign Policy: A Reappraisal, (London: Oxford University Press, 2000), ss Ali Naci Karacan, Başbakan Adnan Menderes in Milliyet e Çok Mühim Beyanatı, Milliyet, 7 Ağustos R. Kaur, Islamic Co-operation and Unity, (New Delhi: Deep & Deep Publications, 1993), s

5 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler 1950 lerde ortak dini-kültürel kimlik unsuru da iki ülke ilişkilerinde belirgin biçimde vurgulanmıştır. 11 Pakistan ın Ankara Büyükelçisi Mian Beşhir, Eylül 1950 de verdiği bir demeçte, Hint Müslümanlarının Türkiye yi daima örnek bir Müslüman ülke olarak gördüğünü, ayrıca Türkiye nin İslam ın temel değerlerine bağlı kalarak Doğu ile Batı yı bir araya getiren müstesna bir ülke olduğunu belirtmiş ve Keşmir Sorunu nda Ankara nın verdiği desteğin önemine dikkat çekmiştir. 12 İki ülke arasındaki yakınlığın gözle görülür etkileri de bu yıllarda oluşmaya başlamıştı. Pakistan daki sel felaketinde ilk yardıma koşan ülkelerden birisi olan Türkiye, rupi değerinde hibe göndermişti. 13 Ayrıca 1951 yılında Türk-Pak askeri iş birliğinin adımları atılmış ve iki ülke arasında ebedi dostluk antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma Türkiye ile Pakistan ın imzaladıkları ilk siyasi vesika niteliği taşımaktadır sonrası süreçte Türkiye ve Pakistan ın hem NATO hem de ABD yle güvenlik alanında iş birliğini artırdıkları görülmektedir yılında gerçekleşen NATO üyeliği, Türkiye nin tüm dış politikasını Batı askeri ittifakı çerçevesinde şekillendirmesi için kurumsal bir altyapı kurmuştur. 15 Pakistan ise uluslararası alanda yalnızlıktan kurtulmak için ABD ile 1952 yılından itibaren iyi ilişkiler kurmaya başlamış ve ilk Amerikan askeri yardımını 1954 te almıştır li yıllarda Ortadoğu da bölgesel bir güvenlik paktının kurulması tartışmaları yapılmıştır. Türkiye, İran, Afganistan, Pakistan ve Arap devletleri arasında oluşturulacak istişari bir örgüt marifetiyle siyasi, ekonomik ve askeri iş birliğinin tesis edilmesine zemin oluşturulması düşünülüyordu. 17 Türkiye nin ortaya attığı ve Batılı ülkelerce desteklenen plana göre, Ortadoğu da yapılacak bir güvenlik paktı ile NATO stratejisindeki boşluk büyük ölçüde kapanmış olacaktı Pakistan Maliye Bakanı Bir Basın Toplantısı Yaptı, Milliyet, 03 Eylül Pakistan Sefiri Ekselans Mianbeşhir in Beyanatı, Milliyet, 09 Aralık Türkiye Pencap Felaketine Yardım Ediyor, Milliyet, 28 Mart Pakistan İle Dostluk Andlaşması İmzaladık, Milliyet, 27 Temmuz Pınar Bilgin, Türkiye nin Güvenliğinde Batı Yönelimli Dış Politikaların Oynadığı Rolü Anlamak, içinde Yelda Demirağ ve Özlen Çelebi, der., Türk Dış Politikası: Son On Yıl, (Ankara: Palme Yayıncılık, 2011), ss S. K. Gupta, Islam as a Factor in Pakistani Foreign Relations, içinde V. Grover ve R. Arora, der., Political System in Pakistan 4, (New Delhi: Deep & Deep Publications, 1995), s Karaçi de Mühim Kararlar Alınıyor, Milliyet,16 Mart Türkiye Orta Doğu Müdafa Paktı, Milliyet, 5 Ocak

6 S. Çolakoğlu Ayrıca Ortadoğu da Sovyet nüfuzunun yayılmasını önlemek için ABD nin müttefiki Pakistan da askeri üsler kurmaya ihtiyacı vardı. Askeri yardımların Pakistan ın Türkiye ile yapacağı bir antlaşma çerçevesinde ve mümkünse NATO kapsamında yapılması planlanarak daha bütünleşmiş bir yapı oluşturulmak istenmiştir. Bu pakta Irak, Suriye, Suudi Arabistan, İran ve Afganistan ın da katılımından söz edilmekle birlikte Türkiye ve Pakistan merkezi bir rol oynayacaktı. 19 Böyle bir güvenlik paktından endişe duyan Mısır ve Hindistan ın engellemeleri ile paktın kurulması gecikmiştir Şubat 1954 tarihinde ise Türkiye- Pakistan Dostluk ve İşbirliği Antlaşması imzalanmıştır. Ankara ve Karaçi de yayınlanan ortak bir bildiriyle antlaşmanın siyasi, iktisadi ve kültürel olduğu bildirilmiştir. 21 Diğer yandan Türkiye, Hindistan la ilişkilerinin zarar görmemesi için Pakistan ve Hindistan ın aralarındaki sorunların üstesinden gelebileceklerini vurgulayarak yeni antlaşmanın hür devletlerin barış ve refahından başka bir şeye hizmet etmeyeceğini belirtmiştir. 22 ABD ve İngiltere bu paktın Ortadoğu ve Güney Asya ya istikrar getireceğini düşünerek desteklerken, Sovyetler Birliği bu gelişmeyi komünizme karşı yeni bir tehdit olarak algılamış, tüm Arap milletlerini pakta karşı tavır almaya çağırmış ve bir nota ile tüm Batı bloğunu uyarmıştır yılı içinde Suriye ve Suudi Arabistan pakta katılmak üzere görüşmelere başlarken, Mısır gelişmeleri şüpheyle karşılamıştır. 23 Türk ve Pakistan askeri heyetleri 1954 te çeşitli zamanlarda İran ı ziyaret ederek çok taraflı güvenlik antlaşmasının çerçevesini görüşmüşlerdir. 24 Irak ile Türkiye arasında 24 Şubat 1955 te imzalanmış olan Bağdat Paktı na daha sonra Pakistan da katılmıştır. 25 Bağdat Paktı nın üye ülkelerin dış politikasına etkisi, 1955 Bandung Konferansı nda takındıkları Batı yanlısı tutumla kendini göstermiştir. Böylece Türkiye ve Pakistan, Doğu-Batı kutuplaşması içerisinde yer almaları bir tarafa, Batı Bloğu nun tezlerini Asya kıtası ile İslam dünyasında beraberce savunmaya başlamışlardır. 19 Bayar ın Seyahati ve Orta Doğu Savunması, Milliyet, 21 Ocak Orta Doğu Paktını Geciktiren Sebepler, Milliyet, 8 Şubat Türk Pakistan Dostluk Andlaşması İmzalandı, Milliyet, 20 Şubat Türkiye Pakistan Andlaşması, Siyasi İcmal, Milliyet, 17 Şubat Rusya Hükümetimize Yeni Bir Nota Verdi, Milliyet, 21 Mart Pakistan İle Ticaretimizin İnkişafı Bekleniyor, Milliyet, 17 Haziran Pakistan Orta Doğu Paktına Davet Edildi, Milliyet, 3 Nisan

7 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler Bu dönemde, Türkiye nin Pakistan ın diplomatik sorunlarına yardımcı olduğu görülmektedir. Örneğin, Afganistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Altes Serdar Naim Han ın Türkiye ziyareti sırasında Pakistan ve Afganistan arasındaki sorunlarda Başbakan Adnan Menderes in arabuluculuk yapması kararlaştırılmıştır. 26 Ayrıca kişinin hayatını kaybettiği ve Lahor un sular altında kaldığı sel felaketinde Türkiye kurtarma ekibi ve yardım malzemeleri göndermiştir. 27 Başbakan Menderes ikili ilişkilerin geliştirilmesi ve Bağdat Paktı nın Arap devletleri üzerindeki olumsuz etkilerini görüşmek üzere Mart 1956 da Pakistan ı ziyaret etmiştir. 28 Pakistan Cumhurbaşkanı İskender Mirza nın Temmuz 1956 da Türkiye ye yaptığı iade-i ziyarette Kıbrıs, Keşmir, Bağdat Paktı bağlamında Sovyetler Birliği nin politikaları ile ikili ekonomik ilişkiler görüşülmüştür. Ayrıca Kıbrıs konusunda Türk tezini destekleyen Pakistan, Keşmir sorununda o güne kadar tarafsız kalmış olan Türkiye den açık destek istemiştir. 29 Bağdat Paktı üyeleri ve ABD arasında Mart 1957 de bir gümrük birliği kurulmuştur. 30 Yine Bağdat Paktı devletlerinin başkentlerinde komünistlerin yaptığı propagandaya karşı-propaganda ile cevap vermek maksadıyla ABD tarafından radyo istasyonları 1957 de faaliyete başlamıştır. 31 ABD Temsilciler Meclisi nin Ortadoğu ya yapacağı ekonomik yardımın bir kısmı, İstanbul dan Karaçi ye uzanacak bir otoyolun inşası için talep edilmiştir. 32 Üye ülkelerin dış politikalarında bazen kırılmalar da yaşanmış ama bunlar genel dayanışma politikasına zarar vermemiştir. Süveyş Krizi nde Türkiye dışındaki üyeler İngiltere nin Bağdat Paktı dan ihracını isterken, Ankara Londra nın Kıbrıs politikasından dolayı bu taleplere sıcak bakmamıştır. 33 Pakistan daki iktidar değişiklikleri 1950 li yıllar boyunca izlenen genel stratejiye etki etmemiştir. Bu açıdan 1958 de darbeyle iktidara gelen General Eyüp Han da ABD ile ilişkilerin geliştirilmesine büyük önem vermiş ve Türk-Afgan Resmi Tebliği Yayınlandı, Milliyet, 15 Temmuz Pakistan da Selden 5000 Kişi Öldü, Milliyet, 13 Ekim Menderes Pakistan da Tezahüratla Karşılandı, Milliyet, 19 Mart İskender Mirza Bugün Ankara da, Milliyet, 15 Temmuz Bağdat Paktı Gümrük Birliği Kurulacak, Milliyet, 22 Mayıs Bağdat Paktı Memleketleri Radyo İstasyonları Kuruluyor, Milliyet, 5 Temmuz Karaşi İstanbul Yolu, Milliyet, 27 Ocak Turhan Aytül, İngiltere Bağdat Paktında İstenmiyor, Milliyet, 24 Haziran

8 S. Çolakoğlu yılında ikili bir güvenlik anlaşması imzalamıştır. 34 Ancak diğer üye ülke Irak ta meydana gelen iktidar değişikliği örgütün geleceği açısından ciddi bir sıkıntı oluşturmuştur de Irak ta askeri darbeyle iktidara gelen Sovyet yanlısı Baas rejiminin, Bağdat Paktı na olumsuz bakışı örgütün geleceğinin tehlikeye girmesine neden olmuştur. Bağdat Paktı nın dağılması halinde ortaya çıkacak boşluğun her üye devletin ABD ile karşılıklı savunma antlaşmaları imzalanarak doldurulması fikrine ABD pek sıcak bakmamıştır. 26 Ocak 1959 da Karaçi de yapılan zirve toplantısında Bağdat Paktı nın ekonomik iş birliği yönü vurgulanmıştır. Yine bu zirvede telekomünikasyon, serbest ticaret bölgesi, karayolları inşaatları, limanların modernizasyonları gibi konularda yeni düzenlemeler yapılmış ve İran, Pakistan ve Türkiye de NBC şirketinin desteği ile televizyon altyapısının kurulması kararlaştırılmıştır lar: Batı ya Rağmen İşbirliği ve Kıbrıs/Keşmir Dayanışması 27 Mayıs 1960 da Türkiye de gerçekleşen askeri darbe iki ülke ilişkilerini pek etkilemediği gibi Pakistan basınının bir bölümünün, Türkiye de darbeden önceki basın rejimi ve antidemokratik uygulamaları eleştirdiği ve darbeye kısmen destek verdiği görülmektedir. 36 Zaten Türkiye deki askeri darbeden iki yıl önce 1958 de Pakistan da benzer bir darbenin olması da demokratik sistem konusundaki hassasiyetin her iki tarafta da çok yüksek olmadığını göstermiştir. Askeri müdahalelerle demokrasi arasında gezinen siyasi hayat, iki ülkenin uzun yıllar ortak bir noktası olarak kalacaktır. Bununla birlikte Pakistan, 27 Mayıs sonrası yaşanan siyasi tasfiye sürecinin kansız tamamlanması için gayret göstermiştir. Cumhurbaşkanı Eyüp Han, Dışişleri Bakanı Zülfikar Ali Butto yu Türkiye ye göndererek Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel den Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan ın idam cezalarının infazlarının iptalini istemiş, hatta gerekirse bu kişilerin Pakistan a sürülmelerini teklif etmiştir. 37 Bu dönemde İngiltere, Türkiye, İran ve Pakistan, Bağdat Paktı nın 1959 da dağılmasından sonra CENTO (Merkezi Antlaşma Örgütü) adıyla sekretaryası Ankara da olan yeni bir yapılanmaya girmişlerdir. Özellikle üç komşu ülke Türkiye, İran ve Pakistan CENTO bünyesinde uyuşturucu kaçakçılığı ile mü- 34 H. Gardezi, The Resurgence of Islam, Islamic Ideology and Encounters with Imperialism, içinde H. Gardezi ve J. Rashid, der., Pakistan: The Unstable State, (Lahore: Vanguard Books Ltd., 1983), s Bağdat Paktı Konseyi Dün Karaçi de Toplandı, Milliyet, 27 Ocak Pakistan ve Seylan Gazetelerinde Basın Rejimimiz Aleyhinde, Milliyet, 22 Şubat Pakistan Devlet Başkanı Gürsel e Mesaj Yolladı, Milliyet, 17 Eylül

9 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler cadele, ortak gümrük düzenlemeleri ve teknoloji altyapısının geliştirilmesi gibi ortak projeler üzerinde durmuşlardır. İstanbul-Ankara-Karaçi-Tahran arasında 1962 de doğrudan telefon görüşmeleri yapabilmeyi sağlayan sistem kurulmuş, bu ülkelerdeki radyo yayınları birbirine bağlanmış ve televizyon altyapısı kurma çalışmaları hızlandırılmıştır. 38 Bu ülkeler arasında hava trafiğinin sorunsuz biçimde işleyebilmesi için gerekli olan altyapı 1962 yılında ABD nin desteği ile kurulmuştur. 39 Uluslararası platformlarda ise Türkiye ve Pakistan birbirine siyasi destek vermeyi sürdürmüştür. Örneğin, BM Genel Kurul Başkanlığı na aday olan Pakistanlı delege Türkiye nin de desteğiyle seçilmiştir. 40 Zaman zaman Türkiye nin çok yönlü dış politikası Pakistan la ilişkilerde kısa süreli krizlere yol açmıştır. Çin ile Hindistan arasındaki sınır savaşı sırasında Hindistan hükümetinin askeri malzeme talebini Türkiye nin kabul etmesi Pakistan ın tepkisine yol açmıştır. Pakistan, Hindistan a destek verilmesinin iki ülke arasındaki dostluk ve kardeşlik bağlarını inciteceğini, CENTO bünyesindeki iş birliğine zarar vereceğini ve Pakistan halkının Türkiye ye karşı duyduğu sempatiyi azaltacağını dile getirmiştir. 41 Ayrıca 1963 yılındaki CENTO toplantısında Batılı ülkelerin Komünist Çin tehdidine karşı Hindistan ı destekleme politikasına Pakistan sert tepki göstermiş ve buna karşın Çin Halk Cumhuriyeti ile ilişkilerini geliştirmeye başlamıştır yılından itibaren Türkiye, Pakistan ve İran CENTO dan bağımsız olarak daha sıkı bir bölgesel iş birliğini gerçekleştirmek üzere çalışmalara başlamışlardır. 42 İngiltere nin dışarıda bırakılacağı böyle bir örgütün kurulmasının iki temel faydası bulunmaktaydı. Birincisi, bu devletler ABD ve İngiltere nin çıkarları dışında, kendi yararlarına kararlar alabileceklerdi. İkincisi, ABD ve İngiltere nin varlığı nedeniyle CENTO dan uzak duran Arap devletleri muhtemel ekonomik faydaları nedeniyle bu yeni yapılanmaya dâhil olabileceklerdi. İlk aşamada Pakistan, ekonomik ve kültürel iş birliğinin yanında siyasi bütünleşmeye kadar varacak bir iş birliği yapılmasını savunsa da Türkiye ve İran bu fikre pek sı- 38 İstanbul-Ankara Telefonu Araçsız Yapılabilecek, Milliyet, 23 Kasım Türkiye, İran ve Pakistan Hava Projesine ABD 1 Milyon Dolar Veriyor, Milliyet, 28 Ocak Yeni Kurul Başkanı, Milliyet, 20 Eylül Pakistan Yardıma İtiraz Etti, Milliyet, 3 Mart Üçlü Zirve Toplantısı Sona Erdi, Milliyet, 22 Temmuz

10 S. Çolakoğlu cak bakmamıştır. İmzalanan antlaşmada siyasi bütünleşmeye yer verilmemesi ekonomik boyutun öne çıkmasını sağlamış ve böylece çevre ülkelerden yönelebilecek tepkiler asgariye indirilmiştir. Bu üç devletin halihazırda CENTO bünyesinde iş birliği yapmaları, bu yeni çalışmanın bir yenilik getirmediği gibi bir düşünceye neden olmamaktaydı. Çünkü CENTO, NATO ve SEATO arasındaki stratejik bağı tamamlayan ve ABD ve İngiltere nin de belirleyici olduğu bir örgüt niteliğindeydi. Yeni oluşum ise bu üç ülkenin kültürel ve tarihi yakınlığını gözler önüne seren, aralarındaki dayanışmayı yansıtan, kalkınmaya dayalı bir nitelik taşımaktaydı te Türkiye, İran ve Pakistan arasında ticaret ve turizmi geliştirmeye yönelik olarak vizelerin kaldırılması da bu çerçevede değerlendirilebilir. 43 Türkiye, Pakistan ve İran 1965 yılında Bölgesel İşbirliği Teşkilatı (RCD) adıyla bu yeni örgütü kurmuşlardır. 44 CENTO dan ayrı olarak Türkiye, Pakistan ve İran arasındaki iş birliğinin gelişmesinde bu dönemde Türkiye ve Pakistan ın ABD ile yaşadığı sorunlar da belirleyici olmuştur. Kıbrıs Cumhuriyeti nde Türk toplumunun anayasadan gelen katılım haklarının engellenmesi, Ankara nın tepkisine rağmen Batı dünyasında zımnen kabul görmüştür. Üstelik ABD nin Kıbrıs sorunu dolayısıyla Türkiye ye 1964 yılında verdiği Johnson Mektubu, Batı yanlısı geleneksel Türk dış politikasının gözden geçirilmesine ve sosyalist blok ve Üçüncü Dünya ülkeleriyle ilişkilerin geliştirilmesine sahne olmuştur yılı Pakistan dış politikası açısından da bir dönüm noktası olmuş ve İslamabad Batı merkezli bir dış politika uygulamaktan vazgeçmiştir Pak-Hint Savaşı nda ABD nin Hindistan la birlikte Pakistan a da silah ambargosu uygulaması ikili ilişkileri oldukça kötüleştirmiştir. Bu yüzden Pakistan, savaş sırasında ve sonrasında CENTO üyesi Türkiye ve İran ın yanı sıra İslam dünyasından Suudi Arabistan, Ürdün ve Endonezya ile sıkı bir ilişki kurmaya başlamıştır. 46 Pakistan ayrıca kendi ordusunu yeni silahlarla donatabileceği Batı pazarına alternatif olarak Çin Halk Cumhuriyeti ne yönelmiştir. 47 Böylece 43 Türkiye, Pakistan ve İran Arasında Vize Kaldırıldı, Milliyet, 18 Ekim Ahmet Emin Yalman, 150 Milyonluk Bir Blok, Milliyet, 16 Ekim Kamuran Gürün, Dış İlişkiler ve Türk Politikası: 1939 dan Günümüze, (Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1983), ss S. T. Kheli, In Search of an Identity: Islam and Pakistan s Foreign Policy, A. Dawisha, der., Islam in Foreign Policy, (London: Cambridge University Press, 1983), s Andrew Small, China s Caution on Afganistan-Pakistan, The Washington Quarterly, Vol. 33, No. 3, July 2010, s

11 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler Moskova-Yeni Delhi ittifakına karşı Pekin-İslamabad ekseni oluşmaya başlamıştır Pak-Hint Savaşı nda Türkiye, Pakistan ın izlediği politikaları desteklemekten ve soruna açıkça taraf olmaktan özenle kaçınmıştır. Bununla birlikte, Türkiye Pakistan a daha önceden yapılan silah sevkiyatını hızlandırmış ve 5 milyon dolar değerinde silah sevkiyatı yapmıştır. Öte yandan, Pakistan Türkiye nin elinden geleni yaptığına inanarak daha fazla destek talebinde bulunmamıştır. Ankara bu dönemde iki ülke arasında ateşkesin sağlanması noktasında arabuluculuk girişimlerinde bulunmuştur. 48 Türkiye nin bu dönemde Pakistan a askeri desteği genellikle askeri teçhizat temin etmek şeklinde olmuştur. Örneğin, 1968 yılında Türkiye kendisine ABD hibesi olarak verilmiş tanklardan 100 adedini gelen talep doğrultusunda Pakistan a vermeyi kararlaştırmıştır. 49 Türkiye nin Pakistan a göndermeyi planladığı tanklar nedeniyle Hindistan ile ilişkiler gerginleşirken, tankların gönderimi ABD nin izin vermemesi sebebiyle gerçekleşememiştir. Pakistan, İran ve Türkiye arasında vizelerden sonra pasaport uygulamasının kaldırılması üçlü ilişkilerin yıllarında zirve yaptığını göstermektedir yılında yapılan RCD toplantılarında iki konu özellikle görüşülmüştür. İlk olarak, Hindistan ın Pakistan ın CENTO üyeliğine yönelik politikaları değerlendirilmiştir. İkinci olarak ise Pakistan ın Türkiye ve İran dan ayrı olarak BM Genel Kurulu nda Sovyetler Birliği ve Arnavutluk un önergelerine destek vermesi ele alınmıştır. Türkiye bu dönemde, RCD ve CENTO bünyesinde alınan kararlara riayet edilmesini, İran ve Pakistan ın Türkiye nin üretebildiği malları bir üçüncü ülkeden almamasını istemiştir. Ayrıca Başbakan Süleyman Demirel, bu üç ülkeden birisinde kurulan sanayi kolunun bir diğerinde kurulmamasına özen gösterilmesi gerektiğini vurgulamıştır. 51 Öte yandan Kıbrıs ta durumun gerginleşmesi üzerine Pakistan, Pak-Hint savaşında Türkiye nin verdiği destekten çok daha fazlasını vaat etmiştir. Pakistan, bir Türk-Yunan savaşının çıkması durumunda kendi ordusunu Türk Genelkurmayı nın emrine vereceğini Ankara büyükelçisi vasıtası ile Türk hükümetine bildirmiştir. Savunma Bakanı Eyüp Han ın Türklere karşı bir saldırı meydana gelmesi durumunda Pakistan ın Türk kardeşlerinin yanında çarpışa- 48 Abdi İpekçi, Pakistan ın uğradığı saldırı ve Türkiye nin Tutumu, Milliyet, 9 Eylül Türkiye nin Hindistan a Tank Satması Pakistan ı Kızdırdı, Milliyet, 22 Kasım Türkiye, İran, Pakistan Arasında Pasaport Kalkıyor, Milliyet, 3 Şubat İran ve Pakistan ın Mal Almasını İstedik, Milliyet, 4 Ağustos

12 S. Çolakoğlu cak ilk ülke olacağını söylemesi, ikili ilişkilerdeki ortak dini-kültürel kimlikten kaynaklanan duygusal boyutu açık bir şekilde göstermektedir. 52 RCD ülkeleri bu dönemde Vietnam, Kıbrıs, Keşmir, Basra Körfezi ve Ortadoğu konularında genelde ortak tutum belirlemiştir yılına gelindiğinde üçlü ekonomik ilişkilerin yoğunlaşmaya başladığı görülmektedir. Türkiye, İran ve Pakistan petrol rafinerisi, rulman, jüt ve alüminyum tesisleri inşası gibi ortak projelerin yapılması kararlaştırılmış ve beş yıl içerisinde 1,5 milyar dolar yatırım yapılması planlanmıştır. 54 Ayrıca, Türkiye nin RCD ülkelerindeki demiryolları altyapısını inşa etmesi kararlaştırılmıştır ler: Pakistan ın Bölünmesi ve Kıbrıs Savaşı 1970 li yıllar Türkiye ve Pakistan için iki büyük savaşa yol açmıştır. Pakistan, 1971 yılında bağımsızlık ilan eden Doğu Pakistan ı engellemek için destekçisi Hindistan la savaşmıştır. Türkiye ise 1974 yılındaki Kıbrıs taki Nikos Sampson askeri darbesiden sonra adaya askeri olarak müdahale etmiştir. 55 Pakistan, Doğu Pakistan ın Bangladeş adıyla kopmasını engelleyemezken, Türkiye adanın kuzeyini denetimi altına alarak askeri müdahale ile Kıbrıs ta arzu ettiği sonuca ulaşmıştır Hindistan-Pakistan Savaşı boyunca Türkiye, Hindistan ın derhal ateşkes ilan etmesi ve Pakistanlı esirlerin iadesi için diplomatik teşebbüs başlatmıştır. Türkiye ayrıca savaş sırasında İslamabad ın talep ettiği askeri mühimmatı tedarik etmiştir. 56 İslam ülkeleri de savaşta İslamabad a destek vermişler ve hiçbiri Pakistan tanımadan Bangladeş in bağımsızlığını tanımamıştır. İslam ülkelerinin diplomatik baskısı Bangladeş i Pakistan la ilişkilerini düzeltmeye zorlamıştır. Ayrıca İran, Libya ve Körfez emirlikleri gibi petrol zengini ülkeler 1974 ten itibaren Pakistan a büyük oranda mali yardımda bulunmuşlardır. 57 Ankara ve İslamabad arasında uluslararası meselelere ilişkin siyasi iş birliği 1970 li yıllar boyunca devam etmiştir. Senatör İsmet İnönü ve Başbakan Zülifkar Ali Butto İsrail in işgal ettiği topraklardan çekilmesi yönünde Ankara da 52 Pakistan Ordusunu Türkiye Emrine Verdi, Milliyet, 28 Kasım RCD Ülkelerinin Demir Yollarını Türkiye Yapacak, Milliyet, 27 Aralık RCD, 14 Ortak Tesis Kuracak, Milliyet,18 Haziran Tuba Ünlü, Kıbrıs Sorunu ve 1974 Müdahalesi, içinde Haydar Çakmak, der., Türk Dış Politikası ( ), (Ankara: Platin Yayınları, 2012), ss Pakistan a Cephane Yollayacağız, Milliyet, 14 Aralık H. A. Rizvi, Pakistan and the Geostrategic Environment, (London: St. Martin s Press, 1993), s

13 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler Ekim 1973 te ortak açıklama yapmışlar ve küresel güvenlik endişelerinde ortak bir tutum benimsemişlerdir yılında Türkiye nin Kıbrıs ta en büyük destekçisi Pakistan olmuştur. Başbakan Butto, Hindistan ile halihazırda çatışma durumunda oldukları halde, Kıbrıs müdahalesine gönüllü asker göndermeye hazır olduklarını açıklamıştır. 59 Ayrıca Pakistan, Türkiye ve Yunanistan arasında arabuluculuk girişimlerinde bulunmuştur. Öte yandan, Pakistan Dışişleri Bakanı Aziz Ahmet Ekim 1974 te BM Genel Kurulu nda yaptığı konuşmada, Yunanistan ın Zürih ve Londra antlaşmalarına aykırı olarak adadaki anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüs ettiğini ve Türkiye nin de garantör ülke olarak anlaşmalardan doğan hakkını kullanmakta olduğunu dile getirmiştir. 60 Pakistan Dışişleri Bakanı Aziz Ahmet, Mayıs 1975 teki Türkiye ziyaretinde ABD nin Türkiye ye Kıbrıs müdahalesi yüzünden uyguladığı ambargonun hatalı olduğunu söylemiş ve ortak bir silah sanayi kurmayı teklif etmiştir. 61 Bu bağlamda RCD bünyesinde Pakistan ve İran ile silah ve ağır sanayi, ulaşım, turizm, gıda ve tarımsal sanayi alanlarında iş birliğini içeren bir antlaşma imzalanmıştır li yıllarda Türkiye, Pakistan ve İran arasında üçlü iş birliğinin öne çıktığı görülmektedir. Pakistan bu dönemde RCD ye bu üç ülkenin dış politikasına yön verecek, küresel politikalarını belirleyecek ve İslam unsurunun etkin olduğu siyasi bir çehre kazandırmak istemiştir. 63 Pakistan Cumhurbaşkanı Yahya Han ın savunduğu bu fikre Türkiye karşı çıkmıştır. ABD nin nispeten yalnız bıraktığı bir dönemde Hindistan-Sovyetler Birliği ittifakını dengeleyebilmek adına Pakistan dış politikasında hızla Çin in yörüngesine kaymıştır. Ankara ise Kıbrıs merkezli yaşanan krizlere rağmen NATO ittifakını temelinden sarsacak blok dışı ilişkilere girmekten kaçınmıştır. Diğer taraftan Türkiye nin Pakistan ı ekonomik yönden finanse etme politikası 1970 lerin başında Türk kamuoyunda eleştirilere yol açmıştır. İkili tica- 58 İnönü, Politikadan Ayrılma Konusunda Butto ya Şimdi Ben Bekliyorum Dedi, Milliyet, 19 Ekim Pakistan Başbakanı Kıbrıs ta Çarpışmak İstediklerini Açıkladı, Milliyet, 22 Temmuz Pakistan BM de Kıbrıs Çıkarmasını Savundu, Milliyet, 9 Ekim Pakistan Bizle Silah Sanayi Kurmak İstiyor, Milliyet, 29 Mayıs Türk-Pakistan, Milliyet, 21 Kasım Yahya Han İstanbul u dolaşıyor, Milliyet, 6 Mayıs

14 S. Çolakoğlu rette Türkiye 1970 yılı itibarıyla 4,5 milyon dolar açık vermiştir. Bu durum ikili ilişkilerin kurulduğu 1947 yılından 1970 lere kadar ekonomik ilişkilerin hacmi düşük de olsa Türkiye nin Pakistan ı finanse etmesi şeklinde geliştiği söylenebilir. İkili ekonomik ilişkilerdeki bu yapı Türkiye nin küresel ve iç kaynaklı mali krizlerle boğuştuğu 1970 li yıllarda daha fazla sorgulanır hale gelmiştir. Öte yandan RCD Türk kamuoyunda AET ile bir tutulmakta hatta RCD uzun dönemde bir Doğu ortak pazarının ilk çekirdeği olarak değerlendirilmekteydi. 64 Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk ün Kasım 1975 te gerçekleştirdiği Pakistan ziyareti sırasında ikili ekonomik iş birliğinin yanı sıra RCD bünyesinde ortak bir banka kurulması gündeme gelmiştir. Pakistan tarafı ayrıca Afganistan la aralarında sorun oluşturan Belucistan bölgesi için Türkiye nin gizli arabuluculuğunu talep etmiştir Nisan 1976 da RCD Zirvesi İzmir de toplanmış ve Pakistan, İran ve Türkiye on yıl içerisinde gümrüklerin kademeli olarak kaldırılmasını öngören İzmir Antlaşması nı imzalanmıştır. 66 RCD bünyesinde kalkınma bankası, Pakistan ile ortak traktör tesisi kurulmuş, Pakistan a buğday ve çimento ihracı ile Pakistan dan fuel oil ve pirinç ithali yoğunlaştırılmıştır. Zirvede Pakistan dan Türkiye ye kaçak olarak çalışmaya gelenlerin sayısındaki artış da ele alınmıştır. Bu dönemde RCD içi ekonomik entegrasyon önündeki en büyük engel olarak ulaşım altyapısının yetersizliği gösterilmektedir yılında ise CENTO nun fesih süreci başlamış ve İran İslam Devrimi nin ardından, önce İran sonra da Pakistan CENTO dan çekilmiştir. Sadece Türkiye, İran ve Pakistan arasında bölgesel iş birliğini geliştirme amacıyla kurulan RCD nin ise devam ettirilmesi konusunda görüşmeler sürdürülmüştür. 67 Genelkurmay Başkanı Ziya-ül Hak ın Temmuz 1977 de Başbakan Butto yu darbeyle devirmesi ikili ilişkileri fazla etkilememiştir. Bu sırada Türkiye nin Pakistan iç siyasetine ölçülü bir şekilde müdahil olduğu görülmektedir de Başbakan Bülent Ecevit ve Milli Selamet Partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan idama mahkum edilen Zülfikar Ali Butto nun affedilmesini yönünde girişimlerde bulunmuşlardır. 68 Öte yandan Butto nun oğlu Mürteza Butto 64 Mehmet Ali Birand, Türkiye Ağabey Rolünü Bırakmalı, Milliyet, 30 Nisan Zerin Alnar, Korutürk ün Pakistan Gezisinin Bilançosu, Milliyet, 25 Kasım Nilüfer Yalçın, RCD Serbest Bölgesi 10 yılda gerçekleşecek, Milliyet, 23 Nisan Türkiye ile Pakistan PVD nin Geleceği Konusunda Görüşmeyi Kararlaştırdı, Milliyet, 2 Ekim Ecevit Butto nun Affını İstedi, Milliyet, 21 Mart

15 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler tarafından Londra da kurulmaya çalışılan sürgün hükümetine Türkiye destek veremeyeceğini bildirmiştir. 69 Bu kontrollü tutum Pakistan ın içerisinde bulunduğu hassas dönemde ilişkilerin zarar görmesini engellemiştir. Başbakan sıfatıyla Kasım 1977 de gerçekleştirdiği Türkiye ziyareti sırasında Ziya-ül Hak, Türk kamuoyuna sıcak mesajlar vermiş ve ortak savunma sanayi kurulması konusunda iş birliği teklif etmiştir ler: Artan Güvenlik İşbirliği 1979 yılı içinde gerçekleşen iki önemli olay, İran İslam Devrimi ve Sovyetler Birliği nin Afganistan ı işgali, dünya politikasının yanı sıra Türkiye ve Pakistan ın uluslararası politikada yerini önemli ölçüde değiştirmiştir. Pakistan bu sayede sıradan bir çevre devleti olmaktan çıkarak hem Batı hem de İslam dünyası için çok hayati bir ülke haline gelmiştir. Bu da Pakistan ın dünya politikasındaki ağırlığını gerçek siyasi ve ekonomik gücünün çok üstünde artırmıştır. 71 Afganistan ve İran ı kaybeden ABD, Pakistan ı yeniden keşfetmiştir. Sovyetlerin Hint Okyanusu na ve Ortadoğu ya inmesinden ve İran daki istikrarsızlığın bölgeye yayılmasından çekinen ABD, diğer Batılı ülkelerle birlikte Pakistan a ekonomik ve askeri açıdan devasa oranda yardım etmeye başlamıştır. 72 Sovyetlerin Afganistan ı işgali Pakistan ın İslam dünyası içindeki ağırlığını da artırmıştır. Cumhurbaşkanı Ziya, İslami dayanışma adı altında Suudi Arabistan başta olmak üzere petrol zengini Müslüman ülkelerden siyasi ve ekonomik destek almıştır. Ocak 1980 de İslamabad ta olağanüstü toplanan İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) Dışişleri Bakanları Toplantısı nda ve Ocak 1981 de toplanan İKÖ Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi nde Pakistan a tam bir siyasi destek verilmiştir Eylül 1980 darbesi de Türkiye de Kenan Evren liderliğinde askeri bir yönetim kurulmasına yol açmıştır. 74 Amerikan yönetimi Afganistan ve İran da- 69 Galip İsen, Butto nun Oğluna Sürgünde Kuracağı Hükümete Destek Olamayacağımız Bildirdik, Milliyet, 31 Temmuz Pakistan ın Nesi Varsa Sizindir, Milliyet, 3 Kasım Selçuk Çolakoğlu, Dış Politika Yapım Sürecinde Din Faktörünün Etkisi: Pakistan Örneği, İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Sayı. 36, Mart 2007, ss M. Hussain, Pakistan and Changing Regional Scenario, (Lahore: Zaildar Park Ichra, 1988), s Abdul Sattar, Pakistan s Foreign Policy , (Karachi: Oxford University Press, 2007), ss , s Mehmet E. Çağıran, 12 Eylül Askeri Darbesi ve Dış Politika Anlayışı, Haydar Çakmak, der., Türk Dış Politikası ( ), (Ankara: Platin Yayınları, 2012), ss

16 S. Çolakoğlu ki gelişmelerin olumsuz sonuçlarının engellenmesi konusunda Türkiye ve Pakistan ı yakın iş birliğine teşvik etmiştir lerden itibaren sırasıyla Bağdat Paktı, CENTO ve RCD çerçevesinde gelişen Türkiye, İran ve Pakistan iş birliği de Humeyni rejiminin ABD yle son derece kötü ilişkilere sahip olması nedeniyle sekteye uğramıştır. Ayrıca yılları arasında devam eden İran-Irak Savaşı dolayısıyla da Türkiye ve Pakistan tarafsızlıklarını korumak adına İran la yakın ilişkiler kurmaktan kaçınmışlardır. Bununla birlikte Türkiye ve Pakistan, İran-Irak Savaşı için çeşitli defalar arabuluculuk girişimlerinde bulunmuşlardır. 75 Türkiye ve Pakistan ın tam ortasında yer alan İran ın lojistik imkanlarından yeterince yararlanılmaması ise ikili siyasi, kültürel ve özellikle de ekonomik ilişkilerin gelişmesinde sorun oluşturmaya başlamıştır. İran daki devrimden sonra işlerliğini kaybeden Bölgesel İşbirliği Teşkilatı (RCD) yerine Ocak 1985 te Tahran da imzalanan antlaşma ile Ekonomik İşbirliği Örgütü (ECO) kurulmuştur. 76 Fonksiyonu ve amaçları itibarıyla RCD ye benzeyen ECO ilk yıllarında ciddi anlamda bir güce kavuşamamıştır li yıllarda iki asker kökenli devlet başkanı Kenan Evren ve Ziya-ül Hak ın geliştirdikleri kişisel dostlukları da ikili ilişkilerde üst düzey temasları oldukça artırmış ve iki ülke birbirlerinin sorunlarına karşı dayanışma içinde olmayı sürdürmüştür. Pakistan Enformasyon Bakanı Raja Muhammed Zaferül Hak Ağustos 1983 te yaptığı bir açıklamada, Ermeni soykırımı iddialarının gerçeği yansıtmadığını vurgulamıştır. 77 Ayrıca Cumhurbaşkanı Ziya Ağustos 1983 te, Kıbrıs ta bağımsız bir Türk devletinin ilan edilmesi durumunda ilk tanıyan ülkenin Pakistan olacağını söylemiştir. 78 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ilan edildikten sonra ise Pakistan, Türkiye nin tavrına bağlı olarak hareket etmiştir. Başbakan Muhammet Han Cuneco Haziran 1986 da önemli olanın sadece Pakistan ın değil uluslararası camiada KKTC nin tanınması olduğunu ve bunun için İKÖ bünyesinde ortak girişimde bulunabileceklerini belirtmiştir. 79 Cumhurbaşkanı Ziya nın Ekim 75 Pakistan Devlet Başkanı Bugün Ankara da, Milliyet, 29 Ağustos Orta Doğu da Yeni Bir Pakt, Milliyet, 23 Ocak Pakistan Enformasyon Bakanı Ermeni İddiaları Sahte Ve Asılsızdır, Milliyet, 15 Ağustos Ziya-ül Hak: KTFD nin Bağımsızlığını Tanıyacak İlk Ülke Pakistan dır, Milliyet, 29 Ağustos Nur Batur, Pakistan Başbakanı Cuneco: Kıbrıs ta yanınızdayız, Milliyet, 30 Haziran

17 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler 1987 deki Türkiye ziyaretinde İslamabad ta KKTC nin bir temsilciliğinin açılması kararlaştırılmıştır. 80 Bu dönemde, Türkiye, Pakistan için siyasi anlamda model alabileceği bir ülke konumunda olmuştur. Cumhurbaşkanı Ziya demokrasiye geçme konusunda Türkiye yi örnek aldıklarını ve Danışma Meclisi ile Milli Güvenlik Konseyi ni işlevleri açısından incelediklerini belirtmiştir. 81 Bu dönemde iki ülke arasındaki güvenlik iş birliğinin nükleer teknolojiyi de kapsaması gündeme gelmiştir. Nitekim 1980 lerin başında Pakistan ile Türkiye nin ortak bir girişimle nükleer silah üreteceğine ve ortak atom bombası denemesi gerçekleştireceğine yönelik haberler çıkmıştır. 82 Bu haberler iki tarafça da yalanlanmasına rağmen Hindistan, Yunanistan gibi komşu ülkeler başta olmak üzere uluslararası camiada tedirginlik yaratmıştır. Hindistan, Ankara Büyükelçisi Vinod Kumar Grover vasıtası ile Türkiye den nükleer silah üretmemesi konusunda Pakistan ı ikna etmesini istemiştir yılında Türkiye den Pakistan a ihraç edilen bir elektronik malzemenin nükleer silah yapımında kullanıldığının anlaşılması üzerine Hindistan ve ABD ile diplomatik sürtüşme yaşanmıştır. 84 Bununla birlikte Ankara, İslamabad ile ilişkileri geliştirirken Yeni Delhi yi de ihmal etmemeye çalışmıştır li yıllar boyunca ülke ekonomisini dışa açmaya çalışan Türkiye açısından Hindistan aynı zamanda önemli bir pazar niteliğinde olmuştur da Başbakan Turgut Özal ın ziyaretine karşılık Başbakan Rajiv Gandi 1988 de Türkiye yi ziyaret etmiş ve 1989 yılında Kenan Evren, Türkiye nin Hindistan a cumhurbaşkanı düzeyinde ilk ziyaretini gerçekleştirmiştir. 85 Ankara ve İslamabad arasında 1980 li yıllarda ortak askeri projelerin yanı sıra tatbikatlar da yapılmıştır. Türkiye ve Pakistan ın Ağustos 1987 de Ege Denizi nde Dostluk-87 adlı bir tatbikat düzenlemesi Sovyetler Birliği tarafından çok sert biçimde eleştirilmiştir de Pakistan ın Türkiye den F KKTC ye Pakistan Desteği, Milliyet, 15 Ağustos Ziya-ül Hak: KTFD nin Bağımsızlığını Tanıyacak İlk Ülke Pakistan dır, Milliyet, 29 Ağustos Türkiye, Pakistan la Atom Bombası Denemesi Konusunda Anlaştı, Milliyet, 22 Mayıs Pakistan ı Durdurun, Milliyet, 22 Kasım Haldun Armağan, ABD den Ambargo, Milliyet, 3 Haziran Nur Batur, Delhi den Kıbrıs a Olumlu Yaklaşım, Milliyet, 11 Nisan Türk-Pakistan Ortak Tatbikatı SSCB yi Kızdırdı, Milliyet, 15 Ağustos

18 S. Çolakoğlu uçakları ve firkateyn satın almasını öngören bir stratejik iş birliği de gündeme gelmiştir. 87 Cumhurbaşkanı Ziya nın 17 Ağustos 1988 tarihinde uçak kazası/sabotajında hayatını kaybetmesi, Türkiye tarafında büyük bir üzüntüyle karşılanmıştır. Ankara, Pakistan a verdiği önemi Ziya-ül Hak ın cenaze törenine uluslararası teamüllerde pek rastlanmayacak şekilde hem Cumhurbaşkanı Evren hem de Başbakan Özal ın katılımıyla göstermiştir. 88 Kasım 1988 de yapılan seçimleri Ziya-ül Hak ın 1977 de askeri darbeyle devirdiği Zülfikar Ali Butto nın kızı Benazir Butto nun liderliğini yaptığı Pakistan Halk Partisi kazanmıştır. 89 Ziya-ül Hak dönemindeki yakın Türk-Pak ilişkilerinin sekteye uğrayacağına yönelik spekülasyonlar doğru çıkmamış ve bu durum ikili ilişkilerin ülke içi çekişmeler ya da küresel değişimlerden etkilenmediğinin göstergesi olmuştur. Hatta Başbakan Benazir in Mayıs 1989 daki Türkiye ziyareti sırasında Ankara daki Ziya-ül Hak Parkı nın adı Zülfikar Ali Butto Parkı olarak değiştirilmiştir lar: İlişkilerde Zayıflama Önceki dönemlere kıyasla 1990 lı yıllarda ikili ilişkilerde bir durağanlaşma görülmektedir de Sovyetler Birliği ve Yugoslavya nın dağılması Türkiye nin ilgisini Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Asya ya yoğunlaştırmasına yol açmıştır. Pakistan ise dikkatini Sovyet sonrası Afganistan ın yeniden istikrara kavuşturulmasına vermiştir. Ayrıca, bu dönemde her iki ülkede istikrarsız hükümetlerin iktidarda bulunması ve yaşanan ekonomik krizler ikili iş birliğini zorlaştırmıştır. Navaz Şerif in Pakistan Müslüman Birliği nin (PMB) Ekim 1990 da yapılan seçimleri kazanarak iktidara gelmesi, Ziya-ül Hak ekolünün geri dönüşü olarak yorumlanmıştır. Sovyet kuvvetleri 1989 da Afganistan dan çekilince ABD nin Pakistan a olan ilgisi bir anda kaybolmuş ve ülke ekonomik sıkıntılarla daha fazla yüz yüze kalmıştır. Çünkü Pakistan o tarihte İsrail ve Mısır dan sonra ABD den en fazla yardım alan üçüncü ülke konumundaydı. ABD yılda yaklaşık 600 milyon dolara varan ekonomik yardımı Ekim 1990 da Pakistan ın 87 Kıskanılan Ortaklık, Milliyet, 22 Ekim Metin Çorabatır, Orduya Göre Kaza Değil, Sabotaj, Milliyet, 20 Ağustos Pakistan Seçimleri ve Türkiye, Milliyet, 17 Kasım Butto dan Bir Dizi Temas, Milliyet, 26 Mayıs

19 Türkiye nin Pakistan Politikası: İkili İlişkilerdeki Temel Dinamikler nükleer silahlanma programını bahane ederek askıya almıştır. 91 ABD, ayrıca parası ödendiği halde 30 adet F-16 uçağını Pakistan a vermediği gibi parayı da iade etmemiştir. 92 Başbakan Süleyman Demirel döneminde Pakistan la siyasi ilişkilerin yanı sıra ekonomik boyutun da öne çıkartılmaya çalışıldığı görülmektedir. Başbakan Demirel in Ekim 1992 deki Pakistan ziyaretinde en çok gözetilen ulus kaydı çerçevesinde her iki ülkede açılacak otoyol, liman, demiryolu, haberleşme ve diğer satın alma projelerinde ihalelere giriş kolaylığı sağlanacaktı. Ayrıca baraj ve hidroelektrik santrali inşasında yardımlaşmak üzere bir komite kurulması kararlaştırılmıştır. 93 Nitekim 1993 yılında Pakistan da 165 km lik İndus otoyolu ihalesini bir Türk firması kazanmış ve 600 milyon dolarlık bu projenin maliyetinin yüzde 40 ını Türk Eximbank üstlenmiştir. 94 Ayrıca Başbakan Demirel ve Başbakan Navaz Şerif bazı uluslararası sorunlarda ortak tavır takınılması konusunda anlaşmışlardır. Bosna da Müslümanlara yönelik saldırıların acilen durdurulması, Keşmir konusunda Pakistan tezlerinin haklılığı, Kıbrıs ta Türk toplumunun siyasi eşitliği temelinde çözün aranması, Kafkaslardaki tüm sorunların barışçıl yönden çözülmesi, Irak ın toprak bütünlüğünün korunması ve ECO nun genişlemesi konularında Ankara ve İslamabad ortak hareket etme kararı almıştır ların ilk yarısında Türkiye, İran ve Pakistan arasında kurulmuş olan ECO nun Kafkasya ve Orta Asya daki yeni bağımsız devletlere doğru genişletilmesi gündeme gelmiştir. 96 Bununla birlikte 1990 lı yıllarda yaşanan gelişmeler Ankara, Tahran ve İslamabad ın Orta Asya da iş birliğinden çok rekabete giriştiğini göstermektedir. Sovyetler Birliği nin 1991 de dağılmasından sonra ortaya çıkan altı Müslüman devlet üzerindeki nüfuz mücadelesi Suudi Arabistan, İran, Türkiye ve Pakistan arasında rekabete dönüşmüştür L. Zecchini, Mian Navaz Şerif in Tercihleri, Semih Vaner, der., Yaşadığımız Dünya 1992, (İstanbul: Metis Yayınları, 1991), s A. H. Syed, Pakistan in 1997, Asian Survey, Vol. 38, No. 2, February 1998, s Demirel, İslamabad da, Milliyet, 25 Ekim Zülfikar Doğan, Eximbank Pakistan İçin Musluğu Açtı, Milliyet, 7 Nisan Başlıkta Mutabakat, Milliyet, 27 Ekim ECO Genişliyor, Milliyet, 26 Ekim S. Chopra, Islamic Fundamentalism and Pakistan s Foreign Policy, V. Grover ve R. Arora, der., Political System in Pakistan 4, (New Delhi: Deep & Deep Publications, 1995), s

20 S. Çolakoğlu Hatta Afganistan daki nüfuz mücadelesi İran ve Pakistan arasındaki ilişkileri oldukça gerginleştirmiştir. İslamabad, Sünni Peştuların oluşturduğu Taliban ı desteklerken, Tahran Şii Hazaralara destek vermekteydi. İslamabad ve Tahran arasındaki bu rekabet Pakistan ın Sind eyaletinde mezhep çatışmalarına da yol açmıştır. Pakistan, Afganistan daki karışıklıklar yüzünden 1990 lı yıllarda Orta Asya ya yeterince açılamamıştır te tekrar iktidara gelen Benazir Butto, 1990 dan beri kopuk olan ABD ile ilişkileri düzeltmeye çalışırken, ABD de işbaşına gelen Bill Clinton yönetimi de İslamabad ile ilişkilerin geliştirilmesine önem vermiştir. Bu amaçla Başkan Clinton 1995 yılında 368 milyon dolarlık askeri yardımın serbest bırakılmasını sağlamıştır. Ancak ABD nin desteği Başbakan Butto yu iktidarda tutmaya yetmemiş ve Cumhurbaşkanı Legari selefi İshak Han gibi yolsuzluk suçlamasıyla Butto hükümetini Kasım 1996 da görevden azletmiştir. 99 Yine 1993 yılında Süleyman Demirel in cumhurbaşkanı olmasıyla başbakanlığa Tansu Çiller gelmişti. Tarihte ilk defa hem Türkiye de hem de Pakistan da kadın başbakanların aynı anda göreve geldiği 1993 te ikili ilişkilerin nispeten durgunlaştığı hatta kötüleştiği söylenebilir. Başbakan Benazir Butto, Aralık 1993 te başbakan olduktan sonra ilk yurtdışı ziyareti olan Türkiye de yeterince sıcak karşılanmamıştır. Başbakan Çiller, İstanbul da Butto ya eşlik edemeyeceğini bildirdiği için ziyaretin İstanbul ayağı iptal edilmiştir. Halbuki 1989 daki ilk ziyaretinde Başbakan Özal hem yakın ilgi göstermiş hem de Başbakan Butto nun İstanbul ziyaretine bizzat eşlik etmişti. 100 Öte yandan Demirel in başbakanlığı döneminde anlaşmaya varılan otoyol projesinin Butto nun Türkiye ziyaretinden hemen sonra 21 Aralık 1993 te iptal edilmesi, Ankara ile İslamabad arasında diplomatik sürtüşmeye neden olmuştur. 101 Hatta bu iptal siyasi bir tavır olarak nitelendirilip Başbakan Butto nun Türkiye ziyaretinde yaşanan olumsuzluklara bağlanmıştır. Ayrıca İslamabad-Peşaver arasında kuzey-güney doğrultusunda inşa edilecek otoyolun Orta Asya ülkelerinin karadan Hint Okyanusuna açılması için lojistik destek sunması planlanmıştır. Orta Asya ülkelerinin güneye açılmasını istemeyen Rusya nın bu yüzden otoyol projesinin iptali için Pakistan hükümetine baskı 98 T. Mahmood, Pakistan ve Orta Asya, Avrasya Etüdleri, Kış, 1996/97, s A. Rashid, Pakistan: Trouble Ahead, Trouble Behind, Current History, April 1996, s Butto ya İlgi Az, Milliyet, 7 Aralık Zülfiar Doğan, Pakistan da İptal Edilen İhale Siyasi Krize Dönüştü, Milliyet, 24 Aralık

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN i 1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ Ömer Faruk GÖRÇÜN ii Yayın No : 2005 Politika Dizisi: 1 1. Bası Ağustos 2008 - İSTANBUL ISBN 978-975 - 295-901 - 9 Copyright Bu kitabın bu basısı

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Eski adıyla İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) günümüzde nüfusunun çoğunluğu veya bir kısmı Müslüman olan ülkelerin üye olduğu ve üye ülkeler arasında politik, ekonomik, kültürel,

Detaylı

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Ekonomik İşbirliği Teşkilat (EİT), üye ülkeler arasında yoğun ekonomik işbirliğinin tesis edilmesini amaçlayan bölgesel düzeyde bir uluslararası teşkilattır. Teşkilat, 1964 yılında kurulan Kalkınma İçin

Detaylı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı DÜNYA - SİYASET 2012 yılının Şubat ayında Tunus ta yapılan Suriye nin Dostları Konferansı nın ikincisi Nisan 2012 de İstanbul da yapıldı. Konferansta Esad rejimi üstündeki uluslararası baskının artırılması,

Detaylı

ENDONEZYA ÜLKE RAPORU 23.03.2016

ENDONEZYA ÜLKE RAPORU 23.03.2016 ENDONEZYA ÜLKE RAPORU 23.03.2016 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Endonezya ya ihracat yapan 45 firma bulunmaktadır. 31.12.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ 1. "Azerbaycan Milli Güvenlik Stratejisi Belgesi", Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 23 Mayıs 2007 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu

Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Bush, Suudi Kralıyla petrol fiyatı konuştu Orta Doğu gezisinin son durağı Suudi Arabistan'da bulunan ABD Başkanı George W. Bush, Suudi Kralı Abdullah'la, yüksek petrol fiyatlarının ABD'yi nasıl etkilediği

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu ( ISTTP ) 2. Akil Kişiler Kurulu Toplantısı

İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu ( ISTTP ) 2. Akil Kişiler Kurulu Toplantısı İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu ( ISTTP ) 2. Akil Kişiler Kurulu Toplantısı 25 Mart 2013, Kahire - Mısır Geçici Taslak Sonuç Raporu ( Özet ) İslâm İşbirliği Teşkilatı İİT Üyesi Ülkeler Düşünce

Detaylı

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER 20. yy.da meydana gelen I. ve II. Dünya Savaşlarında milyonlarca insan yaşamını yitirmiş ve telafisi imkânsız büyük maddi zararlar meydana gelmiştir. Bu olumsuz durumun

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

Musul Sorunu'na Lozan'da bir çözüm bulunamadı. Bu nedenle Irak sınırının belirlenmesi ileri bir tarihe bırakıldı.

Musul Sorunu'na Lozan'da bir çözüm bulunamadı. Bu nedenle Irak sınırının belirlenmesi ileri bir tarihe bırakıldı. MUSUL SORUNU VE ANKARA ANTLAŞMASI Musul, Mondros Ateşkes Anlaşması imzalanmadan önce Osmanlı Devleti'nin elinde idi. Ancak ateşkesin imzalanmasından dört gün sonra Musul İngilizler tarafından işgal edildi.

Detaylı

SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ,

SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ, SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ, Araştırma grubumuza destek amacıyla 2000-2015 seneleri arasındaki konuları içeren bir ARŞİV DVD si çıkardık. Bu ARŞİV ve VİDEO DVD lerini aldığınız takdirde daha önce takip edemediğiniz

Detaylı

İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf...

İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf... İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf... 7 a. Fransız-Rus İttifakı (04 Ocak 1894)... 7 b. İngiliz-Fransız

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

İran'ın Irak'ın Kuzeyi'ndeki Oluşum ve Gelişmelere Yaklaşımı Kuzey Irak taki sözde yönetimin(!) Parlamentosu Kürtçü gruplar İran tarafından değil, ABD ve çıkar ortakları tarafından yardım görmektedirler.

Detaylı

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Lozan Antlaşması, Türk Kurtuluş Savaşı nı sona erdiren antlaşmadır. Bu antlaşma ile Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşmiştir. Şekil 1. Kasım 1922 de Lozan Konferansı

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Uluslar arası İlişkiler Bölümü Avrasya da Ekonomik İşbirliği İmkanları: Riskler ve Fırsatların Konsolidasyonu Mustafa Aydın Ankara, 30 Mayıs 2006 Avrasya Ekonomik

Detaylı

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, TPQ yla gerçekleştirdiği özel söyleşide Rusya ile yaşanan gerginlikten Ukrayna nın

Detaylı

Bu durumun, aşağıdaki gelişmelerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir?

Bu durumun, aşağıdaki gelişmelerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir? 1)Birinci İnönü Savaşının kazanılmasından sonra halkın TBMM ye ve düzenli orduya güveni artmıştır. Bu durumun, aşağıdaki gelişmelerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir? A)TBMM seçimlerinin yenilenmesine

Detaylı

TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ

TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ 12 Eylül Darbesi 1973 seçimlerinden 1980 yılına kadar gerçekleşen seçimlerde tek başına bir iktidar çıkmadığından bu dönem hükümet istikrarsızlığı ile geçen bir dönem olmuştur.

Detaylı

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014 Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye ile Kürdistan arasındaki ekonomik ilişkiler son yılların en önemli rakamlarına ulaşmış bulunuyor. Bugünlerde petrol anlaşmaları ön plana

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

Kerkük, Telafer, Kerkük...

Kerkük, Telafer, Kerkük... Kerkük, Telafer, Kerkük... P R O F. D R. Ü M İ T Ö Z D A Ğ A L A E D D İ N PA R M A K S I Z BAĞIMSIZ TÜRKMENELİ CUMHURİYETİ Kerkük Krizi ve Türkiye'nin Irak Politikası gerekçelerden vazgeçerek konuyu

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir. İçişleri Bakanı Sayın İdris Naim ŞAHİN nin Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı Aşama 1 Eşleştirme projesi kapanış konuşması: Değerli Meslektaşım Sayın Macaristan İçişleri Bakanı, Sayın Büyükelçiler, Macaristan

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU

Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU Kuruluşu: Türkiye, Afganistan ve Pakistan arasında Ekonomik İşbirliği için İSTANBUL FORUMU - 2007 yılı Nisan ayında, Türkiye-Afganistan ve Pakistan Devlet Başkanları Zirvesi esnasında TOBB a yapılan çağrı

Detaylı

A) Siyasi birliklerini geç sağlamaları. B) Sömürge alanlarını ele geçirmek istemeleri. C) Sanayi devrimini tamamlayamamaları

A) Siyasi birliklerini geç sağlamaları. B) Sömürge alanlarını ele geçirmek istemeleri. C) Sanayi devrimini tamamlayamamaları 1. Almanya ve İtalya'nın; XIX. yüzyıl sonlarından itibaren İngiltere ve Fransa'ya karşı birlikte hareket etmelerinin en önemli nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir? A) Siyasi birliklerini

Detaylı

Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME

Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME Ayşegül DEDE / Etüd Araştırma Servisi / Uzman 2009 YILI TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ GENEL DEĞERLENDİRME 2009 yılı, Türkiye-AB ilişkileri için son derece önemli bir dönüm noktasıdır. 2008 yılı AB açısından verimli

Detaylı

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ HAZİRAN. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ HAZİRAN. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetlerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri, doğrudan hizmet ihracatını gerçekleştirmenin yanısıra, mal ve servis ihraç eden birçok sektörün

Detaylı

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI (2015) GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İran ın nükleer programı üzerine dünya güçleri diye

Detaylı

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP)

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Kurtuluş Aykan* Küresel mali krizin ortaya çıkardığı en önemli gerçek, ekonomik sorunların bundan böyle artık tek tek ülkelerin

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları - Türkiye ile Afganistan arasında 7 Kasım 1959 tarihinde Ankara'da "Kültür

Detaylı

Salvador, Guatemala, Kamboçya ve Namibya gibi yerlerde 1990 ların barış anlaşmaları ile ortaya çıkan fırsatları en iyi şekilde kullanabilmek için

Salvador, Guatemala, Kamboçya ve Namibya gibi yerlerde 1990 ların barış anlaşmaları ile ortaya çıkan fırsatları en iyi şekilde kullanabilmek için ÖN SÖZ Barış inşası, Birleşmiş Milletler eski Genel Sekreteri Boutros Boutros-Ghali tarafından tekrar çatışmaya dönmeyi önlemek amacıyla barışı sağlamlaştırıp, sürdürülebilir hale getirebilecek çalışmalar

Detaylı

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 27.12.2012 Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 000 Sinem KARADAĞ Gözde TOP Babasının denge siyasetini başarıyla yürüten İlham Aliyev, Azerbaycan ın bölgesel nitelikli

Detaylı

6 Mayıs 1922 - Başkomutanlık kanunu süresinin meclisçe tekrar uzatılması. 26 Ağustos 1922 - Büyük Taarruzun başlaması

6 Mayıs 1922 - Başkomutanlık kanunu süresinin meclisçe tekrar uzatılması. 26 Ağustos 1922 - Büyük Taarruzun başlaması 6 Mayıs 1922 - Başkomutanlık kanunu süresinin meclisçe tekrar uzatılması 26 Ağustos 1922 - Büyük Taarruzun başlaması 30 Ağustos 1922 - Başkumandan meydan muharebesi 2 Eylül 1922 - Yunan orduları başkomutanı

Detaylı

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti.

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti. ARAŞTIRMA RAPORU ÖZEL ARAŞTIRMA--AVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE KRONOLOJİSİ 20/06/2005 1959 1963 1964 1966 1968 1970 1971 1972 1973 31 Temmuz: Türkiye, AET ye ortaklık için başvurdu. 11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi,

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1 Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ I. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN DOĞUŞ NEDENLERİ...3 II. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN AMAÇLARI...5 III. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLER VE ULUSLARARASI

Detaylı

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları,

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Bugün, ulusal savunmamızın güvencesi ve bölge barışı için en önemli denge ve istikrâr unsuru olan Türk Silahlı Kuvvetleri nin etkinliğini ve

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU 18-20 Haziran 2009 İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ 1 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi 57 ülkeye yönelik düzenlenen İslam Ülkelerinde Mesleki ve Teknik Eğitim Kongresi 18-20 Haziran

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM: MODEL ORTAKLIK

ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM: MODEL ORTAKLIK DIŞ POLİTİKA ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM: MODEL ORTAKLIK NİSAN 2009 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com ABD İLE İLİŞKİLERDE YENİ DÖNEM:

Detaylı

Değerli Çekmeköy Anadolu İmam Hatip Lisesi Öğrencileri

Değerli Çekmeköy Anadolu İmam Hatip Lisesi Öğrencileri Tarihi boyunca bağımsızlığını koruyabilmiş ve Afrika Kıtası'nın Avrupa devletlerince sömürge yapılamamış tek ülkesi olan Etiyopya (Habeşistan) dünya tarihinin en eski medeniyetlerinden biri olarak biliniyor.

Detaylı

DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Temel Bilgiler G20 Nedir? G-20 (Group of 20) platformunun kuruluş amacı küresel ekonomik istikrarın sağlanması ve teşvik edilmesi için gayri resmi bir görüş alışverişi

Detaylı

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013 PINAR ÖZDEN CANKARA İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD Yüksek Lisans/MA Lisans/BA İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset

Detaylı

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiyenin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V GİRİŞ 1 A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA SİYASAL TARİHİ 1 2 I.

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü PAZARA GİRİŞ KOORDİNASYON YAPISI VE HEDEF ÜLKELER 4 Haziran 2012 SUNUŞ GÜNDEMİ Pazara Giriş Koordinasyon Yapısı Yeni Yaklaşım Pazara Giriş Komitesi Ülke Masaları

Detaylı

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu..

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. 28 Nisan 2014 Basın Toplantısı Metni ; (Konuşmaya esas metin) Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. -- Silahlı Kuvvetlerimizde 3-4 yıldan bu yana Hava Kuvvetleri

Detaylı

İRAN İSLAM CUMHURİYETİ BIE DELEGESİNİN ODAMIZI ZİYARETİ

İRAN İSLAM CUMHURİYETİ BIE DELEGESİNİN ODAMIZI ZİYARETİ İRAN İSLAM CUMHURİYETİ BIE DELEGESİNİN ODAMIZI ZİYARETİ İran BIE Delegesi Mr. Kazem Akbarpour, 16 Mayıs 2012 tarihinde Odamızı ziyaret etmiş, heyeti Yönetim Kurulu Başkanı Ekrem Demirtaş ve Meclis Başkanı

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

AVRUPA BİRLİĞİ VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İKİLİ İLİŞKİLER VE PROTOKOL DAİRE BAŞKANLIĞI İKİLİ İLİŞKİLER VE PROTOKOL DAİRE BAŞKANLIĞI İKİLİ İLİŞKİLER

Detaylı

Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Orta Doğu ve Batı Asya Teşkilatı (UCLG-MEWA)

Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Orta Doğu ve Batı Asya Teşkilatı (UCLG-MEWA) Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Orta Doğu ve Batı Asya Teşkilatı (UCLG-MEWA) UCLG Nedir? Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler (UCLG) Kentlerin ve yerel yönetimlerin değerlerini, amaçlarını ve çıkarlarını

Detaylı

2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012)

2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012) T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 A. MISIR GENEL BİLGİLERİ 1. HARİTA ve BAYRAK 2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012) Nüfusu : 85 milyon Yüzölçümü : 1.001.450 km 2 Dil : Arapça Din : Sünni Müslüman %90, Kıpti %9,

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Demokrasi konusunda hep Batı demokrasilerini örnek gösterir ve bu ülkelerde demokrasinin gerçekten işler olduğundan sözederiz.

Detaylı

İKİLİ İLİŞKİLER VE PROTOKOL DAİRESİ BAŞKANLIĞI

İKİLİ İLİŞKİLER VE PROTOKOL DAİRESİ BAŞKANLIĞI İKİLİ İLİŞKİLER VE PROTOKOL DAİRESİ BAŞKANLIĞI BAŞKANLIĞIMIZIN GÖREVLERİ 639 Sayılı KHK kapsamında; Bakanlığın yabancı ülkeler ve uluslararası kuruluşlar ile ilişkilerini yürütmek ve bu konuda koordinasyonu

Detaylı

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ Siyasi İşler Başkanlığı 20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 - Reform İzleme Grubu nun (RİG) 20. Toplantısı, Devlet Bakanı ve Başmüzakerecimiz

Detaylı

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Oğuzhan KAYA TKHK Kaynak Geliştirme Daire Başkanlığı khk.kaynakgelistirme@saglik.gov.tr www.tkhk.gov.tr Slayt1/28 Bakanlığımızın 2013-2017

Detaylı

RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI. (Ankara, 17-19 Haziran 2008)

RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI. (Ankara, 17-19 Haziran 2008) Aslı: İngilizce RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI (Ankara, 17-19 Haziran 2008) 1. TMK Gözden Geçirme Toplantısı 17-19 Haziran 2008 tarihleri arasında Ankara da

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1

İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1 Birinci Ayrım: MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ... 3 I. Milletlerarası Örgütlerin Doğuş Nedenleri... 3 II. Uluslararası İlişkiler ve Milletlerarası Örgütler... 5 III. Milletlerarası

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi Büyükçekmece İstanbul 1 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMA KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN

Detaylı

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011 Seri/Sıra No 2000 li Yıllar / 6 Kitabın Adı Türkiye de Dış Politika Editör İbrahim KALIN Yayın Hazırlık Arter Reklam ISBN 978-605-5952-27-3 BBaskı Tarihi Ağustos-2011 Ofset Baskı ve Mücellit Ömür Matbaacılık

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN - 820 - * TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE HIRVATİSTAN CUMHURİYETİ ARASİNDA DOSTLUK VE İŞBİRLİĞİ ANTLAŞMASININ ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN (Resmi Gazete ile yayımı: 14.6.1997 Sayı: 23019) Kanun

Detaylı

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir Yalnız z ufku görmek g kafi değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir 1 Günümüz bilgi çağıdır. Bilgisiz mücadele mümkün değildir. 2 Türkiye nin Jeopolitiği ; Yani Yerinin Önemi, Gücünü, Hedeflerini

Detaylı

IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu

IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu 1. IV. Uluslararası Türk - Asya Kongresi 27-29 Mayıs 2009 tarihleri arasında İstanbul da icra edilmiş ve son derece yapıcı ve samimi bir ortam içerisinde

Detaylı

Türkiye - Suriye Ortak Ulaştırma Komisyon Toplantısı Mutabakat Zaptı'nın Onaylanması Hakkında Karar Karar Sayısı: 2001/2693. Bakanlar Kurulundan

Türkiye - Suriye Ortak Ulaştırma Komisyon Toplantısı Mutabakat Zaptı'nın Onaylanması Hakkında Karar Karar Sayısı: 2001/2693. Bakanlar Kurulundan 01.08.2001 Çarşamba Sayı: 24480 (Asıl) YÜRÜTME VE İDARE BÖLÜMÜ Milletlerarası Andlaşmalar Türkiye - Suriye Ortak Ulaştırma Komisyon Toplantısı Mutabakat Zaptı'nın Onaylanması Hakkında Karar Karar Sayısı:

Detaylı

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) 6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU İslam Ülkelerinde Çok Boyutlu Güvenlik İnşası ( 06-08 Mart 2015, Serena Hotel - İslamabad ) Güvenlik kavramı durağan değildir.

Detaylı

T.C. BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ

T.C. BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ BİLGİLENDİRME TOPLANTISI (KARS, ARDAHAN, IĞDIR, AĞRI) T.C. BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 14-15 MAYıS 2012 2 1. Azerbaycan Cumhuriyeti SUNUM PLANı Ekonomik ve Sosyal Göstergeler Enerji Kaynakları

Detaylı

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 Pentagon yetkilileri Fransa'nın talep ettiği Reaper tipi insansız hava aracı (İHA) veya dronların satışına yönelik olarak Kongre'de

Detaylı

Ortadoğu birliğine doğru ilk adım mı?

Ortadoğu birliğine doğru ilk adım mı? 1/5 ページ Ortadoğu birliğine doğru ilk adım mı? Ekonomi / 10/06/2010 Türkiye, Ürdün, Lübnan ve Suriye arasında ortak bir deklarasyon imzalandı. Dört ülke arasında ticaret, gümrük, tarım, sağlık, ve enerji

Detaylı

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI Övgü PINAR-Nurel KILIÇ Yapı fuarları; mal ve hizmet üreten kuruluşlar ile yine bu sektörde çalışan yöneticiler, mimarlar, mühendisler,

Detaylı

USTAD Tahlil Nisan-2011

USTAD Tahlil Nisan-2011 Meydana Dökülme ve Öfke Bahreyn de 14 Şubat hareketi USTAD Tahlil Nisan-2011 Çalışma No:5 Nisan 2011 Mardin -TURKEY ÖZET: Bahreyn e Bahreyn den penceresinden baktığınızda, onu diğer ülkelerden ayıran önemli

Detaylı

BÜLTEN İSTANBUL AZİZ BABUŞCU. FİLİSTİN MESELESİ 2 5 te B İ L G İ NOTU. Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi

BÜLTEN İSTANBUL AZİZ BABUŞCU. FİLİSTİN MESELESİ 2 5 te B İ L G İ NOTU. Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi 2 de Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya geldi AK Parti İstanbul İl Kadın Kolları nda AK Öğretmenler ile öğrenciler yıllar sonra bir araya gelmenin mutluluğunu yaşadı. 8 de YIL: 2012 SAYI

Detaylı

ABD-İSRAİL-İRAN-TÜRKİYE; ORTADOĞU DA DEĞİŞEN GÜÇ DENGELERİ EYLÜL 2009

ABD-İSRAİL-İRAN-TÜRKİYE; ORTADOĞU DA DEĞİŞEN GÜÇ DENGELERİ EYLÜL 2009 DIŞ POLİTİKA ABD-İSRAİL-İRAN-TÜRKİYE; ORTADOĞU DA DEĞİŞEN GÜÇ DENGELERİ EYLÜL 2009 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com ABD NİN ÇOK TARAFLI

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

KAMU MALİ YÖNETİMİNDE SAYDAMLIK VE HESAP VEREBİLİRLİĞİN SAĞLANMASINDAKİ GÜÇLÜKLER VE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: EUROSAI-ASOSAI BİRİNCİ ORTAK KONFERANSI

KAMU MALİ YÖNETİMİNDE SAYDAMLIK VE HESAP VEREBİLİRLİĞİN SAĞLANMASINDAKİ GÜÇLÜKLER VE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: EUROSAI-ASOSAI BİRİNCİ ORTAK KONFERANSI KAMU MALİ YÖNETİMİNDE SAYDAMLIK VE HESAP VEREBİLİRLİĞİN SAĞLANMASINDAKİ GÜÇLÜKLER VE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: EUROSAI-ASOSAI BİRİNCİ ORTAK KONFERANSI Berna ERKAN Sunuş ASOSAI (Asya Sayıştayları Birliği) ve

Detaylı

G-20 AVUSTRALYA DÖNEM BAŞKANLIĞI 4.KALKINMA ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 3-5 Eylül 2014

G-20 AVUSTRALYA DÖNEM BAŞKANLIĞI 4.KALKINMA ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 3-5 Eylül 2014 G-20 AVUSTRALYA DÖNEM BAŞKANLIĞI 4.KALKINMA ÇALIŞMA GRUBU TOPLANTISI 3-5 Eylül 2014 Deniz BERBER AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Uluslararası Kuruluşlar Daire Başkanı 26 Kasım 2014 G-20 Nedir? Kuruluşu

Detaylı

KÖRFEZ DE SAVAŞ. KAZANIM : Körfez Savaşlarının Türkiye ye siyasi, Sosyal, Askeri ve Ekonomik etkilerini değerlendirir.

KÖRFEZ DE SAVAŞ. KAZANIM : Körfez Savaşlarının Türkiye ye siyasi, Sosyal, Askeri ve Ekonomik etkilerini değerlendirir. KÖRFEZ DE SAVAŞ KAZANIM : Körfez Savaşlarının Türkiye ye siyasi, Sosyal, Askeri ve Ekonomik etkilerini değerlendirir. 1990 yılında Irak ın Kuveyt i işgali ile 1.Körfez savaşı başlamıştır. Irak Kuveyt i

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Volkan TATAR 2. Doğum Tarihi : 08.04.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 Y.Lisans Uluslararası

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

2 Ekim 2013, Rönesans Otel

2 Ekim 2013, Rönesans Otel 1 MÜSİAD Brüksel Temsilciliği Açı çılışı ışı 2 Ekim 2013, Rönesans Otel T.C. AB Bakanı ve Başmüzakereci Egemen Bağış,.... T. C. ve Belçika Krallığının Saygıdeğer Temsilcileri, 1 2 STK ların Çok Kıymetli

Detaylı

ANKARA FORUM (Bilgi Notu)

ANKARA FORUM (Bilgi Notu) ANKARA FORUM (Bilgi Notu) 21 Aralık 2010 Kronoloji (1) 19-20 Kasım 2003 M. Rifat Hisarcıklıoğlu, İsrail Başbakan Yardımcısı Ehud Olmert ve Filistin Başbakanı Ahmet Kurey ile Filistin Odalar Birliği Başkanıyla

Detaylı

Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar

Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar RG Tarihi: 14.01.2016 RG Sayısı: 29593 Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar Karar Sayısı: 2016/8362 Ekli listede imza yeri ve tarihleri ile adları yazılı anlaşmaların

Detaylı

BASINDA TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİ KAYNAKÇALARI

BASINDA TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİ KAYNAKÇALARI BASINDA TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİ KAYNAKÇALARI Haz.: Bülent Ağaoğlu (52 künye) İstanbul, 16 Haziran 2010 1 İÇİNDEKİLER 1919-1924...3 1939 1960...3 1976...3 1990...4 1991...5 1992...5 1993...5 1994...5 1995...5

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

KENYA ÜLKE RAPORU Temmuz 2013 A.Ç.

KENYA ÜLKE RAPORU Temmuz 2013 A.Ç. KENYA ÜLKE RAPORU Temmuz 2013 A.Ç. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kenya Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Kenya ekvator enlemi üzerinde yer alan bir doğu Afrika ülkesidir. Ülkenin

Detaylı

Sn. Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci

Sn. Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci Sn. Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci Bilgilendirme Sunumu 22 Temmuz 214 Ankara 1 AJANDA 1) Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Görünüm 2) Dış Ticaretimizdeki Gelişmeler 3) Bölgesel Gelişmelerin Dış Ticaretimize

Detaylı

TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Hollanda İlişkileri; Fırsatlar ve Riskler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

SAYIN BASIN MENSUPLARI;

SAYIN BASIN MENSUPLARI; SAYIN BASIN MENSUPLARI; BUGÜN TÜM TÜRKİYE DE, BAŞTA ULUSLARARASI SENDİKALAR KONFEDERASYONU İLE TTB OLMAK ÜZERE FİLİSTİN KATLİAMININ DURDURULMASI İÇİN ÇEŞİTLİ ETKİNLİKLER DÜZENLENMEKTEDİR. İsrail ordusunun

Detaylı

Serbest ticaret satrancı

Serbest ticaret satrancı Serbest ticaret satrancı Türkiye nin sadece AB nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzaladığı ülkelerle anlaşma yapabilmesi Türk dış ticaretini olumsuz etkiliyor. AB ile STA yapan bazı ülkeler Türkiye

Detaylı