TÜRKĠYE NĠN BORÇ KOMPOZĠSYONU ÖZET

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKĠYE NĠN BORÇ KOMPOZĠSYONU ÖZET"

Transkript

1 TÜRKĠYE NĠN BORÇ KOMPOZĠSYONU Yrd. Doç. Dr. Dilek TEMİZ Çankaya Üniversitesi İ.İ.B.F. Uluslararası Ticaret Bölümü Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Karamelikli Karabük Üniversitesi, İ.İ.B.F. İktisat Bölümü ÖZET Borç stoku, Türkiye gibi yükselen piyasalar için önemli problemlerden biridir. Zira artan borç stoku, bir yandan borç yükünü artırmakta, bir yandan da dış borçlar anapara ve faiz ödemelerine büyük bir yük getirmektedir. Borç ödeme yükü, yatırımları ve sermaye birikimini kısıtlamakta ve böylece ekonomik büyümeyi de olumsuz yönde etkilemektedir. Uluslararası ilişkiler açısından bakıldığında ise ülkenin siyasi itibarı açısından da negatif etki yaratabilmektedir. Bu çalışmada, ilk olarak, geçmişten günümüze Türkiye de borç stokunun yapısı incelenmekte, daha sonra Türkiye de toplam borç stokunu etkileyen faktörler üzerine ekonometrik bir analiz yapılmaktadır. Anahtar Kelimeler: İç Borç Stoku, Dış Borç Stoku, Türkiye, Ekonometrik Analiz JEL Kodu: H6 1. GĠRĠġ Borç yükü sorunu ve borçların sınırlandırılması günümüzün önemli sorunlarından biridir. Hem borç verenlerin alacağını geri alabilmesi, hem devletin borcunu kolaylıkla ödeyebilmesi açısından borçlanmanın bir sınırının olması gerekir. Çünkü, borcun milli gelire ve ihracata oranı gibi sınırlar aşıldığında, hem borç kaynak bulmak zorlaşır, hem de kaynağın maliyeti yükselir. Günümüzde pek çok iktisatçı borçlanmanın bir sınırı olması gerektiğini savunmaktadır. Çünkü, borçların gelecek nesiller üzerinde yük teşkil edeceği görüşü ağırlık kazanmaya başlamıştır. Borçlanma bir ekonomi politikası aracı olduğu gibi, ekonomik zorunlulukların bir gereği olarak da karşımıza çıkar. Bir ülkenin borç ödeme kapasitesini aşan borçlanmalar, borç krizi olarak şekillenir. Türkiye de hem iç borç hem dış borç stoku önemli boyutlara ulaşmıştır. Borçların bu kadar yüksek olması, her defasında kamu gelirlerinin daha büyük bir kısmının borç servisine ayrılmasını gerektirmektedir. Öte yandan, her defasında hem yeniden borçlanmayı gerekli kılmakta, hem de borçlanmanın koşullarını zorlaştırmaktadır. Türkiye özellikle son yıllarda kalkınmasını finanse etmek için önemli oranda dış borç kullanımına gitmiştir ve günümüzde büyüyen bir dış borç problemiyle karşı karşıyadır. Genel olarak maliye teorisinde borçlanmaya üç türlü yaklaşılır. Borçlanma, devletin gelir kaynağı olarak görülebilir. Kamu gelirleri ve giderleri arasında uyum sağlama unsuru olarak görülebilir. Devletin etkin işlemeyen piyasa ekonomisine müdahalesi, adaletli gelir dağılımını sağlama aracı olarak değerlendirilebilir. Türkiye yi de içine kattığımız gelişmekte olan ülkelere bakıldığında, bu üç yaklaşımının hiçbirinin geçerliğinin olmadığı söylenebilir. Türkiye de uygulanan borçlanma politikasının adaletli gelir dağılımını sağlama gibi bir amacı yoktur, kamu gelirleri ve giderleri arasında uyum sağlamak için yapılmaz, borçlanma olağanüstü bir gelir kaynağı da değildir. Borçlanma vardır zira ek tasarruf oluşturduğu ve böylece büyümeye katkı sağladığı geçmişte düşünülmüştür (Evgin, 2000). Devleti borçlanmaya iten sebepler iç ve dış borçlanma açısından farklılıklar göstermektedir. Devleti iç borçlanmaya iten sebepler; devletin gelir ve giderleri arasında yer ve zaman bakımından uyumsuzluk olması, yeni vergi koymanın veya mevcut vergileri arttırmanın siyasi, ekonomik ve sosyal sebeplerle sınırlandırılması, normal gelir kaynakları ile ödenemeyen iç borçların ödenmesi için 1

2 yeniden borçlanmaya ihtiyaç duyulması, KİT lerin ağırlıklı bir yapıya sahip olduğu ekonomilerde bunların açıklarının karşılanabilmesi, beklenmeyen durumların ortaya çıkmasından doğan finansman ihtiyaçlarının karşılanabilmesi olarak belirtilebilir (Ulusoy, 2001:33-34). Devletin dış borçlanmaya gitmesinin sebepleri ise; devletin kendi sermaye piyasasından borçlanma imkanının olmaması, döviz ihtiyacı içinde olması, milli paranın değerini korumak için gerekli rezerv ihtiyacı içinde olması, gelişmiş ülkelerden borçlanmanın faiz yüklerinin daha düşük olabilmesi, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkeleri borçlanmaya zorlamaları olarak sıralanabilmektedir (Ulusoy, 2001:33-34). İç ve dış borçlanmada iki temel kriter ihraç yeri ve borcun milli gelir ile karşılanıp karşılanmadığıdır. Devlet yurt içi piyasalardan borçlanıyorsa, bu bir iç borçlanmadır. Aynı şekilde borcu milli gelir ile finanse ediyorsa, bu yine bir iç borçlanmadır. Aslında iç ve dış borç arasındaki en belirgin fark, milli gelire etkileri bakımındandır. Dış borç alındığında milli gelirde bir artış olur. Ancak, anapara ve faiz ödemeleri ile birlikte milli gelir azalır. Buna karşın iç borcun bu şekilde milli gelir üzerinde bir etkisi yoktur. İç borç alımında ve geri ödenmesinde milli gelirin bir kısmı el değiştirmiş olur (Ulusoy, 2001:33-34). Borçlanma ilk etapta kamu maliyesine bir rahatlık sağlamakla birlikte zaman içinde istenmeyen ekonomik sonuçlar da doğurmaktadır. Borçlanmanın olumsuz ekonomik sonuçlarını; faiz oranlarının yükselmesi ve yatırımların yapılamaması, enflasyonist baskı oluşturması, gelir azaltıcı ve gelir dağılımını bozucu etkilerin ortaya çıkması, mali yapının bozulması, bankaların esas işlevlerinden uzaklaşması, devletin temel görevlerini yapamaz hale gelmesi, hükümetlerin milli politika takip edemez duruma düşmesi şeklinde belirtebiliriz. Bu çalışma toplam altı bölümden oluşmaktadır. Girişi izleyen ikinci ve üçüncü bölümlerde Türkiye de dış ve iç borç stoklarının gelişimi hakkında bilgi verilmektedir. Dördüncü bölümde literatür taraması, beşinci bölümde ekonometrik analiz yer almaktadır. Son bölüm ise sonuç kısmıdır. 2. TÜRKĠYE DE DIġ BORÇ STOKUNUN GELĠġĠMĠ Borç ödeme yükünün, yatırımları ve sermaye birikimini kısıtladığı ve ekonomik büyümeyi olumsuz yönde etkilediği bir gerçektir. Çünkü borç ödeme yükü, ülkedeki rezervlerin (ihracattan gelen kaynağın) borç ödemeleri için kullanılmasına, yüksek borcun ülkenin kredi derecelendirmesini negatif yönde etkilemesine, dış borçların gelecekte üretim üzerinde yüksek vergi beklentisi yaratmasına, özel sektör tarafından planlanan verimli yatırımların yapılamamasına ve hükümet tarafından yapılacak istikrar programlarının olumsuz yönde etkilenmesine yol açmaktadır. Ayrıca artan borçlar, borcun para basılarak finanse edilmesine neden olabilir ki bu durum enflasyona neden olmaktadır. Ancak, birçok merkez bankasının bağımsız olması ve hükümetlerin enflasyonu yükseltici hareketlerinin ekonomik ve sosyal maliyetlerinin yüksek olması sebebiyle bunun gerçekleşmesi zor görünmektedir. Dışarıdan sağlanan borç, ilk etapta ülkedeki mevcut kaynaklara ek bir kaynak niteliğindedir. Bu parasal destek ülke kaynaklarını yükseltip sermaye birikim oranını artırarak yatırımları dolayısıyla da ekonomik büyüme hızını artırmaktadır (Tezel, 1995:8). Ancak, dışarıdan sağlanan borcun gereksiz ve lüks tüketim malları ithalatında kullanılması, borç ödeyebilmek için tekrar borç alınması, alınan borcun GSMH nın belirli bir oranını aşması halinde dış borçlanma ekonomik açıdan yararlı olmaktan çıkmaktadır (Seyidoğlu, 1999:697) lı yıllar dış borç sorununun başladığı yıllardır. Bu dönem yüksek borçlanma nedeniyle IMF ile stand-by anlaşmaların yapıldığı, borç ötelemelerinin yoğun olduğu bir dönem olmuştur yıllarda yaşanan ekonomik ve siyasi krizler, dünyada patlayan petrol krizleri, Türkiye gibi ülkelerde borçlanmanın daha da artmasına yol açmıştır yılların sonunda patlayan ikinci petrol krizi nedeniyle borçların ödenmesi zorlaşmış, bu da borçların yeniden ötelenmesine ve ekonomik yapıda yapısal değişikliğe neden olmuştur. Tarihsel sürece bakıldığında Türkiye de, 24 Ocak 1980 yılından itibaren daha dışa açık, daha liberal ve daha piyasaya dönük uygulamaların başlatıldığı görülmektedir. Bu dönemde ekonomik kalkınmanın kaynak ihtiyacı dışarıdan karşılanmış ve bu durum dış borçlanma miktarlarında büyük artışlar göstermiştir. Boratav (2003) a göre; bu dönemde dış borçların artmasının nedeni; giderek artan cari işlem açıklarının finansmanıdır. Dışa açılmayla birlikte ihracatta önemli bir artış olmasına rağmen ithalatta artmıştır. İthalattaki artışın arkasında yatan temel etken de bu dönemde ara ve yatırım malları ithalatının artmasıdır. Boratav, bu dönemde ithal ara ve yatırım mallarına bağımlılığın azalmadığını 2

3 hatta aksine arttığını ve Türkiye ekonomisinin bu yıllarda bol miktarda dış kaynak sağlamak suretiyle büyüyebildiğini belirtmektedir (Boratav, 2003: ). Tablo 1 de Türkiye nin 1980 sonrası dış borç stoku ve bu stoktaki artış oranları gösterilmektedir. Tablo 1: Türkiye nin DıĢ Borç Stoku (Milyon $) Yıllar Dış Borç Artış % Yıllar Dış Borç Artış % Stoku Stoku , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,0 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Grafik 1: Türkiye nin DıĢ Borç Stoku (Milyon $) DB Kaynak: Hazine MüsteĢarlığı Tablo 1 den de görüldüğü gibi dış borç stoku, 1994, 2001 ve 2009 yılları hariç, 1980 den 2011 e sürekli bir artış göstermiştir. 1994, 2001 ve 2009 yıllarında dış borçlarda görülen düşüş, bu yılların iktisadi kriz yılları olması nedeniyle Türkiye nin uluslararası piyasalarda güvenilirliğinin azalması, dolayısıyla borçlanma koşullarının ağırlaşmasına ve uygulanan istikrar programlarına bağlanabilir. Ayrıca, dış borçların kriz yıllarının öncesinde ve sonrasında yüksek oranlı arttığı görülmektedir. Buna bakılarak, dış borcun hem iktisadi krizin ortaya çıkışında etkili olduğunu hem de krizden çıkışta başvurulan bir kaynak niteliği taşıdığını ifade edebiliriz li yıllarda dış borçların artış nedenlerini, 1980 öncesinde yapılan dış borç ertelemeleri, 1970 li yıllarda yaşanan petrol krizleri sonucunda petrol fiyatlarındaki artış ve bu fiyat artışlarının girdi ve enerji fiyatlarını arttırması, Kıbrıs Barış Harekatının dış ödemeler güçlüklerine yol açması, Gelişmiş ülkelerde yaşanan ekonomik durgunlukların ihracatı olumsuz yönde etkilemesi, 1980 li yıllarda kamu harcamalarının üretken yatırımlara değil altyapı yatırımlarına yönelmesi, ihracatın teşvik edilmekle birlikte sanayileşmenin sağlanamaması, en önemlisi de vergi sisteminde köklü değişikliklerin yapılamaması ve vergi gelirlerinin arttırılamaması sonucunda sermaye birikiminin sağlanamaması (Tandırcıoğlu, 2000:6), ABD dolarının diğer paralar karşısında giderek değer kaybetmesi şeklinde sıralayabiliriz. 3

4 Tablo 1 e bakıldığında, sadece yılları arasında dış borçların ikiye katlandığı görülmektedir. Türkiye'nin dış borçlanmasıyla ilgili en ciddi değişiklikler 1989 yılından itibaren başlar. Hazinenin dış borçlanmanın dış borç servisiyle sınırlandırılması ilkesini titizlikle uygulaması, dış borç yükünün ulaştığı tehlikeli noktadan geri çekilmeye başlaması sonucu doğurmuştur. Dış borç yükü ve dış kredibilite açısından olumlu olan bu gelişme, iç denge açısından benzeri önlemlerin alınamaması nedeniyle, bu kez, iç ekonomik istikrar sorununu gündeme getirmiştir lı yıllarda dış borçların artış nedenleri 1 arasında uluslararası para piyasalarından sağlanan krediler, harcamaların reel olarak kısılamaması ve vergi dışı gelirlerde hedeflenen düzeylere ulaşılamaması olarak sıralayabiliriz döneminde Türkiye ekonomisi ardı ardına krizler yaşamıştır yılında yaşanan krizde reel faizlerde ve döviz fiyatında büyük artışlar gerçekleşmiştir. Yaşanan krizler borç yükünü arttırmıştır. Açıkları kapatmak zorunda olan kamu kesimine yüksek faizler ödünç verilmiş, böylece iç ve dış borçlar hızla artmıştır. Ekonomik krizler karşısında alınan önlemler ve uygulanan ekonomik istikrar programları, ülkede yaşanan siyasi istikrarsızlıkların da büyük katkısıyla, çoğu kez başarısızla sonuçlanmıştır li yılların başında yaşanan kriz ile de ülke, aşırı borçlu konumuna gelmiş ve borç göstergeleri alarm vermiştir. Tablo 1 de açık olarak görüldüğü üzere, dış borçlardaki artış eğilimi devam etmiş ve 1983 yılı sonunda 18,3 milyar dolar olan dış borç, 1994 yılında 65,6 milyar dolar ve 2002 yılı sonunda ise 131,2 milyar dolara ulaşmıştır. Bu artış, 2009 yılındaki -%2,4 lük azalışın dışında, 2011 yılına kadar devam etmiştir. Olası bir borç krizi bakımından dış dünyayı endişelendiren, borç türü kısa vadeli borçlardır. Tablo 2 de 1980 yılından sonraki dış borç stoku, borcun vadesine göre gösterilmektedir. Tablo 2: Borcun vadesine göre dıģ borç stoku (milyon $) Yıllar Kısa V.D.B.S Artış % Orta ve Uzun V.D.B.S Artış % , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,8 Kaynak: Hazine MüsteĢarlığı 1 Hazine Müsteşarlığı 1997 yılında Dış Finansman Bilgi Sistemi ne geçmiştir. Dolayısıyla, 1996 dan sonraki dönemde dış borçlardaki değişimlerin bir nedeninin de serilerdeki değişiklikten kaynaklandığı gözönünde tutulmalıdır. 4

5 Dış borçların vadesine göre dağılımına baktığımızda, toplam dış borç stoku içinde orta-uzun vadeli dış borçların, kısa vadeli dış borçlara göre daha ağırlıklı olduğunu görüyoruz. Ancak, 2002 sonrası dönemde, toplam borç stoku içinde kısa vadeli borçların payı 2004 yılında bir ara %20 ye çıkmış, bu oran 2007 yılında 17,3 e gerileyerek azalış sergilemesine rağmen, küresel ekonomik kriz nedeniyle 2009 yılında 19,2 ye yükselmiştir yılından sonra kısa vadeli borçların yeniden artış eğilimine girmesi ilgi çekicidir. Bu artış tamamen özel sektör dış borçlanmasından kaynaklanmaktadır denilebilir. Tablo 2 de görüldüğü üzere 2009 yılı sonu itibarıyla kısa vadeli dış borç stoku yaklaşık 52,0 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Orta ve uzun vadeli borçlar 2008 yılına kadar sürekli bir artış trendi içindedir. Ancak, yıllarında azaldığı ve 2011 yılında yeniden arttığı görülmektedir. Orta ve uzun vadeli borçlarda son dönemdeki artış içinde IMF den kullanılan kaynakların büyük payı vardır. Teorik olarak kısa vadeli borçlar devlet güvencesinden yoksundur. Kısa vadeli borçlanma, borç kalemleri içinde rizikosu ve faiz haddi yüksekliği bakımından kısıtlı tutulması gereken bir kalem şeklindedir. Gelişimleri dış finans çevreleri tarafından yakından izlenmekte ve bunlarda çok hızlı artışlar olası bir krizin ön-sinyalleri olarak algılanmaktadır. Genellikle, artışları %35-%40 gibi bir orana yükselirse, ekonomi krizlere açık hale gelmiştir denilir yılına ait kısa vadeli borç stoku artışı %49 dur (Tablo 2). Dolayısıyla bu oran, 2008 yılında yaşanan krizden Türkiye nin oldukça etkilendiğinin bir göstergesi de olabilir. 3. TÜRKĠYE DE ĠÇ BORÇ STOKUNUN GELĠġĠMĠ İç borçlanma, Türkiye de yüksek enflasyonla mücadelede parasal kontrolün nispeten önem kazandığı 1980 li yılların ortalarından itibaren ağırlıklı bir biçimde kullanılmaya başlanmıştır. İç borçlanma, gelişmiş piyasa ekonomilerinde genellikle çok amaçlı kullanımı olan bir iktisat politikası aracıdır. Bu ekonomilerde hükümetler iç borçlanmayı, kamu açıklarının ve üretken altyapı yatırımlarının finansmanı yanında bir konjonktür (talep yönetimi) politikası olarak da kullanabilmektedirler. Her yıl giderek artan ve öngörülenin üzerinde gerçekleşen kamu bütçe açıkları nedeniyle, iç borçlanma Türkiye de bugüne kadar konjonktürel amaçlara yönelik olarak hiç kullanılmamıştır. İç borçlanmanın işlevi sadece kamu açıklarının finansmanı ile sınırlı kalmıştır. Kamu tarafından gerçekleştirilen iç borçlanmaların büyük ölçüde re-finansman amaçlı olduğu ve hiçbir üretken amaca dayanmadığı gözlenmektedir (Mustafa, 1997). Yetersiz kaynaklar ve iç borçların miktarının sürekli artması devleti yeniden borç bulmaya zorlamakta ve borcu borçla finansmana mecbur hale getirmektedir. Artan borçlanma ihtiyacı ve vadesi gelen borçların ödenebilmesi amacıyla sürekli olarak borçlanan kamu, daha kısa vadeli borçlanmak zorunda kalmaktadır. Türkiye de 1980 yılından itibaren her yıl iç borç stoku bir önceki döneme göre artış göstermiştir (Tablo 3). Bu durum devletin her geçen yılda kaynak ihtiyacının arttığını ve olağan kamu gelirleri ile karşılanmayan giderlerin borçlanma yoluyla karşılanmaya çalışıldığını göstermektedir. Tablo 3 de Türkiye'nin iç borç stokunun yıllar itibariyle dağılımı görülmektedir. 5

6 Tablo 3: Ġç Borç Stoku (Bin YTL) Yillar Ġç Borç Stoku ArtıĢ (%) Yillar Ġç Borç Stoku ArtıĢ (%) , , , , , , , , , , , , , , , Kaynak: Hazine MüsteĢarlığı 1990'lı yıllarda iç borç stokundaki artışın nedeni tahvil ve bonolardaki artış olarak karşımıza çıkmaktadır yılından önce iç borç stoku içinde tahvillerin payı daha fazla iken 1991 yılından itibaren bonoların payında hızlı artışlar görülmektedir. Borçlanmanın vadesi gittikçe kısalmakta ve bu da hem finansman sorununun hem de idaresi yönünde gittikçe ağırlaşmasına neden olmaktadır (Meriç, 1999:36). İç borç stokunda en yüksek artışın 2001 yılında yaşandığı görülmektedir yılından itibaren artış oranlarında 2002 yılı öncesine göre büyük çaplı azalışların olduğu dikkati çekmektedir. Tablo 4: Ġç Borç Stoku/GSMH (%) Yıllar İÇ BORC STOKU/ GSMH Yıllar İÇ BORC STOKU/ GSMH , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,5 Kaynak: Hazine MüsteĢarlığı 6

7 İç borç stoku/gsmh oranı incelendiğinde, döneminde en büyük sıçramanın %50,9 ile 2001 yılında yaşandığı ve bu yıldan itibaren bu oranın azalmaya başladığı, 2009 yılında yaşanan bir artışın ardından, yediden azalma eğilime devam ettiği görülmektedir. Türkiye de iç borç sorunu, dış borç sorunu ile yakından ilişkili yapısal, kronik bir sorun ve aynı zamanda dış borç sorunundan daha önce gelen bir sorundur. Bu bağlamda iç borçlanmanın olumsuz ekonomik etkilerinden bahsetmek gerekirse, iç borçlanma Kamu Kesimi Borçlanma Gereğini (KKBG) ni arttırır. Artan iç borçlanma dolayısıyla artan borç faiz ve anapara ödemeleri bütçeler içinde daha fazla pay sahibi olmaya başlar, bu ödemeleri gerçekleştirebilmek için, zaten daha önce bütçe açıkları veren devlet, vergi gelirlerini arttıramadığından, daha fazla borçlanmak zorunda kalır ki genel olarak Türkiye de yaşanılan da budur. İç borçlanmanın bir taraftan parasal tabanı ve para arzını arttırıcı etkileri, öbür taraftan talep miktarını arttırıcı, arz miktarını azaltıcı etkileri enflasyona neden olmaktadır. Faiz oranlarını arttırıcı etkiler, enflasyonist etkileri güçlendirmektedir. İç borçlanma, Türkiye de hem maliyet hem de talep enflasyonunun ve stagflasyonun en önemli nedenlerinden biridir (Büyükdeniz, 1998). İç borçlanmanın ekonomideki talep miktarını arttırıcı, arz miktarını ise kısıcı etkileri dolayısıyla toplam talep ve toplam arz arasındaki dengeyi bozarak fiyatlar genel seviyesinin sürekli yükselmesine neden olduğu söylenebilir. Başka bir ifade ile iç borçlanma talep enflasyonunun doğmasına neden olan faktörlerden biridir diyebiliriz (Nadaroğlu, 1992:190). Devlet, tahvil ya da bono satışı karşılığı topladığı kaynakları, mal ve hizmet satın almakta kullanır ve bu yolla söz konusu fonların ekonomiye dönmesini sağlarsa, fiyatlar genel seviyesini yani enflasyonu arttırıcı bir etki meydana getirir. Ayrıca, tahvil ve bono alımı için kullanılan fonların, piyasaya bu tahviller sürülmeseydi, nasıl ve ne şekilde kullanılmış olacağı da enflasyonist eğilime yol açıp açmayacağı konusunda önem taşımaktadır. İç borçlanmanın Türkiye'de banka kaynaklarından ve özellikle Merkez Bankası kaynaklarından yapılmasıyla birlikte para arzını arttırıcı etkileri olmaktadır. İşte buradan hareketle para arzı artışlarının ekonomide satın alma gücü yaratarak toplam talebi arttırdığı göz önüne alınırsa, Türkiye'de kamu iç borçlanmasının ekonomide fazla talebin oluşumuna katkı sağlayan unsurlardan biri olduğu ortaya çıkar (Keyder, 2002). Türkiye de büyüme, büyük ölçüde iç talebin ne olursa olsun canlı tutulmasına bağlıdır. Satın alma gücü olmadan iç talep canlı tutulamaz. Konuya iç borçların ekonomik etkileri açısından baktığımızda, iç borçların sınırlandırılması gereği bu noktada ortaya çıkmaktadır. İç borçlar sınırlandırılmadığı sürece, Türkiye de ekonomik büyüme sağlıklı olarak devam ettirilemeyebilir. İç borçların sınırlandırılması, mali sorumluluğun hakim kılınmasına hizmet eder ve iktisat politikası araçlarının etkinliğini arttırır. Vergi, harcama, borçlanma ve para basma politikalarının muhtemel olumsuz etkileri önlenebilir ve bu politikaların, sınırları belli bir çerçeve içinde verimli işlemesi sağlanabilir. İç borçlanmanın sınırlandırılmasında kullanılacak araçlardan biri olan denk bütçe ilkesi, kamu harcamalarını da denetim altına alır. Faiz ödemeleri yerine kamu altyapı yatırım harcamalarına önem vermek mümkün olabilir. İç borçlar ekonomik istikrarın sağlanması için sınırlandırılmalıdır. İç borçlar sınırlandırılırsa, vatandaşların ağır ekonomik ve mali yükler altında bırakılması engellenebilir. 4. LĠTERATÜR TARAMASI Literatüre bakıldığında borç stokları ile ilgili yapılmış çok sayıda çalışmanın olduğu görülmektedir. Bu çalışmaların bazısında, borç stokları bağımsız değişken bazısında ise bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Diğer bir ifade ile, kimi çalışmada borç stoklarının ekonomideki etkilerine, kimi çalışmada ise borç stokunu etkileyen faktörlerin neler olduğuna bakılmıştır. Literatürde çoğunlukla, dış borç ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar yer almaktadır. Çeşitli ülkeler için farklı metodolojiler kullanılarak ekonometrik analizler yapılmış ve dış borç ekonomik büyüme arasındaki ilişki yorumlanmaya çalışılmıştır. Küçükkale ve Ulusoy (1996), yıllarını kapsayan ve Türkiye de dış borçların iktisadi büyüme ve enflasyon üzerine etkisini inceleme amaçlı yaptıkları ekonometrik analizde, dış borçların uzun dönemde iktisadi büyüme üzerindeki etkisinin negatif olduğu ve enflasyonu arttırıcı bir etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Büyükdeniz (1996), yıllarını kapsayan Türkiye de fiyat, iç borç ve gelir düzeyi değişkenlerini kullanarak yaptığı çalışmasında, iç borçlanmanın toplam arzı arttırarak fiyatlar genel düzeyini arttırdığı sonucuna ulaşmıştır. 7

8 Kara (2001) çalışmasında, Türkiye nin 1980 sonrası dış borç kaynaklı ekonomik büyüme stratejisini incelemiştir. Dış borçların ekonomik büyümeyi sağlayabilmesi için, bu borçların, sermayehasıla katsayısı düşük, döviz getirisi yüksek olan üretken alanlarda kullanılması gerektiğini vurgulamıştır. Türkiye de alınan dış borçların daha çok hammadde ve tüketim malları ithalatında, getirisi dolaylı ve düşük olan alt yapı yatırımlarında ve refinansman amaçlı kullanıldığını ifade ederek, bunun önlenmesi için verimsiz olan kamu harcamalarının en aza indirilmesini, kamu harcamalarındaki savurganlığın önlenmesini, özel sektörün ihracata özendirilmesini ve ülkedeki ekonomik istikrarın sağlanması gerektiğini belirtmiştir. Were (2001), Kenya için yılları arasında dış borçların ekonomik büyümeye etkisini inceleyen bir çalışma yapmıştır. Çalışmasında dış borçların ekonomik büyüme üzerindeki etkisini negatif bulmuş ve Kenya nın aşırı borç problemi olduğunu ifade etmiştir. Hansen (2001), Türkiye nin de içinde bulunduğu 54 gelişmekte olan ülkenin yılları arasındaki yıllık verilerini kullanarak dış borçların ekonomik büyümeye etkisini incelemiştir. Kurduğu modelde, GSYİH daki artış hızını bağımlı değişken, doğrudan yabancı sermaye yatırımları/gsyih, bütçe fazlası, enflasyon, dışa açıklık, yardımlar/gsyih, borç servisi/ihracat ve dış borç/gsyih değişkenlerini ise bağımsız değişkenler olarak kullanmıştır. Analiz sonucuna göre, dış borç stoku ile ekonomik büyüme arasında negatif bir ilişki bulmuştur. Karagöl (2002), Türkiye nin dönemine ait dış borç yükü ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi, koentegrasyon ve Granger nedensellik testlerini kullanarak analiz etmiş ve borçlanmanın ekonomik büyümeyi negatif yönde etkilediğini ifade etmiştir. Edo (2002), Mısır ve Nijerya nın dış borç stoku üzerinde etkili olan faktörleri araştırdığı çalışmasında, ödemeler dengesinin, kamu harcamalarının ve küresel faiz oranının dış borç seviyesi üzerinde anlamlı etkiye sahip oldukları sonucuna varmıştır. Keating ve Keating (2003), Arjantin, Brezilya, Şili, Kolombiya, El Salvador, Guatemala, Meksika, Panama, Peru ve Venezuella gibi Latin Amerika ülkelerinde ekonomik büyüme ve dış borç ilişkisini inceleyerek, dış borçların sürdürülebilirliğini analiz etmeye çalışmıştır arası yıllık veri kullanılarak elde edilen analiz sonuçlarına göre, Latin Amerika ülkelerinde dış borçlardaki büyüme ülkelerin borç ödeme gücünden daha fazla arttığı ve bu ülkelerde dış borçların sürdürülebilirliğinin sağlanamadığı sonucuna ulaşmışlardır. Schclarek (2004), 59 gelişmekte olan ve 24 sanayileşmiş ülkeyi baz alarak yapmış olduğu çalışmasında, gelişmekte olan ülkelerin almış oldukları dış borçların, ekonomik büyümeleri üzerinde olumsuz etki meydana getirdiğini, özel borçlanma ile kamu borçlanması arasında anlamlı bir ilişkinin bulunmadığını tespit etmiştir. Cordella vd. (2005) çalışmalarında, dış borç ile ekonomik büyüme ilişkisinin gelişmekte olan ülkelerin borçluluk seviyelerine ve diğer karakteristik özelliklerine göre nasıl çeşitlilik gösterdiğini incelemişlerdir yılları arasını 79 gelişmekte olan ülke için inceledikleri çalışmalarında, GMM (General Methods of Moments) yöntemiyle elde edilen analiz sonuçlarına göre, orta seviyede borçlu ülkelerde büyüme ve dış borç arasında negatif yönlü bir ilişkinin olduğu bulgusuna ulaşmışlardır. Wijeweera vd. (2005), Sri Lanka nın yılları arasındaki yıllık verileri kullanarak yaptıkları çalışmalarında, dış borçların ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini, GSMH nin bağımlı değişken, sabit sermaye oluşumu, nüfus, eğitim harcamaları ve dış borç servisinin bağımsız değişken olarak alınıp yaptıkları çalışmalarında, uzun ve kısa dönemde Sri Lanka daki dış borçlar ile ekonomik büyüme arasında istatistiksel olarak anlamsız olmasına rağmen negatif bir ilişki bulunduğu sonucuna ulaşmışlardır. Desta (2005), Etiyopya için dış borç ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi dönemi verilerini kullanarak analiz etmiştir. En küçük kareler, koentegrasyon ve hata düzeltme modeline ilişkin sonuçlar, dış borç ve ekonomik büyüme arasında negatif bir ilişkinin bulunduğunu ortaya koymuştur. Javed ve Şahinöz (2005), zaman serisi analizi kullanarak yaptıkları çalışmalarında, Türkiye ekonomisinde dış borçlarla büyüme, yatırım ve ihracat arasındaki karşılıklı etkileşimi incelemişlerdir. Dış borç stoku ile büyüme arasında olumlu ancak anlamsız, ihracat ile pozitif anlamlı ve yatırımlar ile negatif anlamlı bir etkileşim bulunduğu sonucuna varmışlardır. Karagöl (2006), Türkiye nin dönemini incelediği çalışmasında, kullandığı koentegrasyon, etki-tepki fonksiyonu ve VAR Ayrıştırması sonuçlarına göre, dış borç ve ekonomik 8

9 büyümenin uzun dönemde birlikte hareket ettiklerini, dış borçlara verilen şokun ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilediği sonucuna ulaşmıştır. Gül ve Ünlü (2006), Türkiye de dönemine ait çeyrek veriler kullanarak yaptıkları analizlerinde, bütçe dengesinin iç ve dış borçlar üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Blavy (2006), Jamaika ve 35 gelişmekte olan ülkenin yılları arasındaki kamu borçları, kamu yatırımları ve verimlilik arasındaki ilişkisini incelediği çalışmasında, yüksek kamu borçlarının kamu yatırımlarını dışladığı ve verimlilik artışını azalttığı sonucuna ulaşmıştır. Paudel vd. (2006), dönemi Nepal için yaptıkları çalışmalarında, dış borç, toplam ticaret, işgücü ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi analiz etmişlerdir. Koentegrasyon yöntemi ile ekonometrik tahminlerin yapıldığı modelde, dış borç ve ekonomik büyüme arasında anlamlı bir ilişkinin bulunmadığı ve dış borcun Nepal de verimli bir şekilde kullanılmadığı sonucuna ulaşmışlardır. Akujuobi (2007), Nijerya nın dönemine ait borç-büyüme ilişkisini incelemiş, iç borçlanmanın büyüme üzerinde olumlu, ancak dış borçlanmanın olumsuz bir etki meydana getirdiğini ifade etmiştir. İpek ve Yaşar (2008), dönemi için Türkiye de dış borç ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi, koentegrasyon ve nedensellik analizlerini kullanarak incelemişlerdir. Analiz sonucunda, Türkiye de dış borçlar ve ekonomik büyüme arasında hem kısa hem de uzun dönemde iki yönlü bir nedensellik ilişkisinin olduğu ve dış borç ile ekonomik büyüme arasındaki uzun dönem ilişkisinin negatif yönlü olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Bilginoğlu ve Aysu (2008), dış borç ve ekonomik büyüme ilişkisini Türkiye ekonomisi açısından ele almışlardır. Çalışmada, Türkiye için dönemine ait yıllık veriler kullanılmıştır. Yapılan regresyon analizi sonucunda Türkiye deki dış borçların ekonomik büyüme üzerinde negatif bir etkiye sahip olduğu dolayısıyla borç fazlası sorunu ile karşı karşıya olunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Abu Bakar (2008), Malezya nın dönemini esas alıp, Vektör Otoregresif Model kullanarak yaptığı çalışmasında, borçlanmanın büyümeyi pozitif yönde etkilediği sonucuna ulaşmıştır. Uysal vd. (2009), Türkiye de VAR tekniği yardımıyla dış borçların ekonomik büyüme üzerine etkisini, dönemi yıllık verilerini kullanarak incelemişlerdir. İnceleme sonucunda, kısa ve uzun dönemde dış borçların ulusal çıktı düzeyini olumsuz yönde etkilediği sonucuna ulaşmışlardır. Karagöz (2009) çalışmasında, Türkiye de dış borçlar üzerinde etkili olan değişkenleri ve bu değişkenlerin etki derecelerini belirlemeyi amaçlar. Ödemeler dengesi açığı, yurtiçi tasarruflar ve iç borç miktarının dış borç düzeyi üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu, ödemeler dengesi açığı ve iç borç miktarının etkisinin çok daha fazla olduğu sonucuna ulaşır. Ayrıca, kamu harcamalarındaki değişimin dış borçlanma üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak anlamsız olduğu bulgusuna varır. Malik vd. (2010), Pakistan ın dönemini esas alıp, zaman serisi kullanarak yaptıkları çalışmalarında, dış borçların ekonomik büyüme üzerinde negatif bir etkisinin olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Çiçek, Gözegir ve Çevik (2010), Türkiye ekonomisi açısından, iç ve dış borçlanma ile büyüme arasındaki ilişkiyi yapısal kırılma testi ve regresyon analizi yardımıyla 1990Q1 2009Q3 dönemi için incelemişlerdir. Analiz sonucunda iç borç stokundaki herhangi bir artışın GSYİH da pozitif bir etki meydana getirdiği, dış borç stokundaki artışların ise GSYİH da negatif bir etki meydana getirdiği sonucuna varmışlardır. Bedir ve Karabulut (2011), iç borçların gelir dağılımı üzerindeki etkilerini incelemiş ve borç göstergelerinde olumlu (olumsuz) değişimlerin yaşandığı dönemlerde gelir dağılımı göstergelerinde de olumlu (olumsuz) değişimlerin ortaya çıktığı sonucuna ulaşmışlardır. Ceylan ve Durkaya (2011), Türkiye ekonomisi için dış borçlanma ile ekonomik büyüme arasındaki uzun dönem ilişkiyi, dönemi için araştırmışlardır. Analizde, doğrusal Engle Granger koentegrasyon yöntemi yanında asimetrik uyarlamaya izin veren TAR ve M-TAR koentegrasyon modelleri kullanılmıştır. Sonuçta, tüm yöntemlere göre Türkiye ekonomisinde borçlanma ile büyümenin koentegre olduğu, dış borç stoku ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin uzun dönemde asimetrik olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Çöğürcü ve Çoban (2011), dış borç ekonomik büyüme ilişkisini Türkiye ekonomisine ait yılları arasındaki bazı ekonomik verileri kullanarak analiz etmişler, yapılan analiz 9

10 sonucuna göre, Türkiye deki dış borçların ve nüfus artış hızının ekonomik büyüme üzerinde negatif bir etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Safdari ve Mehrizi (2011), yıllarında İran ekonomisinde dış borçların ekonomik büyüme üzerindeki etkisini vektör otoregresif (VAR) analizini kullanarak incelemişlerdir. Analiz sonucunda, dış borçların ekonomik büyüme üzerinde negatif, özel sektör yatırımları üzerinde ise pozitif etkisinin olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Borç stoku ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki üzerine yapılmış çalışmaları daha da arttırmak mümkündür. Literatüre bakıldığında, birkaç araştırma dışında, dış borç ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin genellikle negatif olduğu görülmektedir. Çalışmamızın bir sonraki bölümünde dış borç ve iç borç stokları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkisi Türkiye ekonomisi açısından değerlendirilecektir. 5. EKONOMETRĠK ANALĠZ Dış borç stoku ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin tespiti için yapılan bu çalışma, 1990Ç4-2012Ç1 dönemini kapsamaktadır. Analizlerde çeyrek veriler kullanılmıştır. Veriler, Türkiye İstatistik Kurumu ndan temin edilmiştir. Ekonometrik tahminlerde değişkenlerin logaritmik değerleri kullanılmaktadır. Veriler incelendiğinde tüm verilerde mevsimsellikler gözlemlenmiştir. Bu nedenle, Moving Average yönetimiyle mevsimsellikten arındırılmışlardır. Tablo 5: DeğiĢkenler DeğiĢkenler mldisborc mlgsyih DeğiĢkenlerin Açıklamaları Mevsimsel olarak düzeltilmiş ve logaritması alınmış dış borç stoku Mevsimsel olarak düzeltilmiş ve logaritması alınmış GSYİH Bu çalışmada, Türkiye de dış borç stoku ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki Johansen eşbütünleşme sınaması, vektör hata düzeltme modeli, Granger nedensellik sınaması ve etki-tepki fonksiyonları kullanılarak incelenmektedir. Çalışmada kullanılan zaman serilerinin durağan olup olmadıklarının test edilmesinde Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips Perron (PP) sınamaları kullanılmıştır. Tablo 6 ve 7 de, çalışmada kullanılan değişkenlere ait ADF ve PP test istatistikleri sonuçları verilmektedir. Kritik değerler Eviews 6.1 ekonometri programı tarafından üretilmiş olup, MacKinnon değerlerine dayanmaktadır. Parantez içinde verilen değerler gecikme uzunluğunu belirtmektedir. Tablo 6: ADF Birim Kök Testi Sonuçları DEĞĠġKENLER DÜZEY/ BĠRĠNCĠ FARK AKAĠKE BĠLGĠ KRĠTERĠ SCHWARZ BĠLGĠ KRĠTERĠ ADF t -istatistiği MacKinnon %1 Kritik Değeri ADF t -istatistiği MacKinnon %1 Kritik Değeri mldisborc Düzey (6) (6) Birinci Fark (5) (5) mlgsyih Düzey (5) (5) Birinci Fark (4) (4) Tablo 7: PP Birim Kök Testi Sonuçları DEĞĠġKENLER DÜZEY/BĠRĠNCĠ FARK PP t -istatistiği MacKinnon %1 Kritik Değeri mldisborc Düzey (5) Birinci Fark (2) mlgsyih Düzey (5) Birinci Fark (2) (2) 10 (2)

11 PP birim kök testi sonuçlarının gösterildiği Tablo 3 e göre, mldisborc ve mlgsyih değişkenleri düzey hallerinde durağan değilken, serilerin birinci farkları için hesaplanan test istatistiğinin mutlak değerlerinin kritik değerlerden büyük olması birinci farkların %1 anlamlılık düzeyinde durağan olduğunu göstermektedir. PP testi sonuçları, ADF testi sonuçlarıyla benzer şekilde, serilerin birinci dereceden bütünleşik yani I(1) olduğunu göstermektedir. Değişkenlerin zaman serisi özellikleri incelendikten sonra, söz konusu değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişki olup olmadığının incelenmesi bir sonraki adımı oluşturmaktadır. Serilerin aynı dereceden bütünleşik olduğu sonucuna ulaşılmasıyla, değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkisinin incelenmesinde Johansen eşbütünleşme sınaması uygulanabilecektir. Oluşturulacak VAR modelinde, kullanılacak uygun gecikme uzunluğunun belirlenmesi önemlidir. Çeşitli bilgi kriterlerine göre belirlenen gecikme uzunlukları Tablo 8 de gösterilmektedir. Tablo 8: Optimal Gecikme Uzunluğu Gecikme Sayısı LogL LR FPE AIC SC HQ NA 3.81e e * e * e e e e e * 4.72e-08* * e e e e * belirlenen gecikme sayısını ifade etmektedir. FPE: Son Tahmin Hatası AIC: Akaike Bilgi Kriteri SC: Schwarz Bilgi Kriteri HQ: Hannan-Quinn Bilgi Kriteri LR: Likelihood Oranı Tabloda görüldüğü üzere, LR, FPE ve AIC kriterleri 8 gecikmeyi göstermektedir. Bu nedenle, oluşturulan VAR modelinde gecikme uzunluğu 8 olarak alınmıştır. Johansen eşbütünleşme sınaması sonuçları Tablo 9 de yer almaktadır. Tablo 9: Johansen EĢbütünleĢme Testi Sonuçları H 0: Eşbütün. Denklem Öz-değer İz İstatistiği %1 Kritik Değer %1 düzeyinde 1 Yok* eşbütünleşik denklem En Fazla H 0: Eşbütün. Denklem Öz-değer Maksimumözdeğer istatistiği Yok* En Fazla Not: Kullanılan seriler: DMLDISBORC ve DMLGSYIH %1 Kritik Değer %1 düzeyinde 1 eşbütünleşik denklem Tablo 9 a göre, eşbütünleşme olmadığını ileri süren yokluk hipotezi iz ve maksimum-özdeğer test istatistikleri tarafından reddedilmiş ve modelde bir tane eşbütünleşme ilişkisi bulunduğu tespit 11

12 edilmiştir. Diğer bir ifadeyle dış borç stoku ile ekonomik büyüme ikilisinin uzun dönemde birlikte hareket ettikleri görülmektedir. Elde edilen bu sonuç, Uysal vd (2009), İpek ve Yaşar (2008) ve Karagöl (2002) tarafından elde edilen bulgularla örtüşmektedir. Dış borç stoku ve ekonomik büyüme arasında uzun dönemli bir ilişkinin bulunması, eşbütünleşim regresyonlarından elde edilen hata düzeltme terimini de açık olarak içerecek şekilde bir vektör hata düzeltme modeli (VECM) oluşturulmasını olanaklı hale getirmiştir. VECM e ait test sonuçları Tablo 10 da gösterilmektedir. Tablo 10: Hata Düzeltme Modeli (VECM) Test Sonuçları D(DMLGSYIH) (1) D(DMLDISBORC) (2) ECT [ ] [ ] D(DMLDISBORC(-1)) [ ] [ ] D(DMLDISBORC(-2)) [ ] [ ] D(DMLDISBORC(-3)) [1,72346] [ ] D(DMLDISBORC(-4)) [ ] [ ] D(DMLDISBORC(-5)) [ ] [ ] D(DMLDISBORC(-6)) [ ] [ ] D(DMLDISBORC(-7)) [ ] [ ] D(DMLDISBORC(-8)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-1)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-2)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-3)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-4)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-5)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-6)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-7)) [ ] [ ] D(DMLGSYIH(-8)) [ ] [ ] C 1.56E [ ] [ ] ECT uzun dönem eşbütünleşik ilişkiden elde edilmiş ve geçmiş dengesizliğin boyutunu gösteren hata düzeltme terimidir. Bu terim, uzun dönemli dengeden sapmaların kısa dönemli uyarlamalarla düzeltilmesidir. Uygulamada hata düzeltme parametresinin negatif ve istatistiksel açıdan anlamlı olması beklenir. (1) numaralı denklemde, hata düzeltme terimi, negatif ve istatistiksel olarak 12

13 anlamlıdır. Bu durumda, kısa dönemli dengesizliklerden dengeye doğru bir yönelme söz konusudur denilebilir. Katsayının büyüklüğü uzun dönem denge değerine doğru yakınlaşma hızının bir göstergesidir. Elde edilen bulgular, bir şokun ilk yılda yaklaşık yüzde 29 gibi bir hızla dengeye yaklaştığını ve uzun dönemdeki ilişkiye benzer biçimde dış borçlar ile ekonomik büyüme arasında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin olduğunu göstermektedir. Dış borç stoku ile ekonomik büyüme arasındaki kısa dönemli ilişkinin yönünü görmek adına Granger nedensellik testi yapılmıştır. Tablo 11 de Granger nedensellik testi sonuçları yer almaktadır. Table 11: Granger Nedensellik Testi Sonuçları Hipotezler F-istatistiği Olasılık Dış Borç stokları ekonomik büyümenin Granger nedeni * değildir Ekonomik büyüme dış borç stoklarının Granger nedeni değildir. * Boş hipotezin %5anlamlılık düzeyinde reddedildiğini ifade etmektedir. Granger nedensellik testi sonucu, değişkenlere ait nedensellik ilişkisinin tek yönlü olduğunu göstermektedir. Dış borç stoklarının ekonomik büyümenin Granger nedeni olmadığına yönelik boş hipotez, %5 anlamlılık düzeyi için reddedilmektedir. Ekonomik büyümenin dış borç stoklarının Granger nedeni olmadığına dair hipotez ise kabul edilmektedir. Elde edilen bu bulgu, eşbütünleşme sınaması sonuçlarını da desteklemektedir. Dış borç stokları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki, etki-tepki fonksiyonlarına bakılarak da yorumlanabilir. Grafik 1 de etki-tepki fonksiyonları yer almaktadır. Buna göre, ekonomik büyümenin, dış borçlardaki bir standart sapmalık şoka azalan yönde tepki verdiği, tepkinin daha sonra giderek önemini kaybettiği görülmektedir. Grafik 2: Etki-Tepki Fonksiyonları R e s p o n s e t o C h o l e s k y O n e S. D. I n n o v a t i o n s ± 2 S. E..20 R e s p o n s e o f G S Y I H t o D I S B O R C R e s p o n s e o f G S Y I H t o G S Y I H

14 6. SONUÇ Bu makalede, dış borç stoku ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkisi 1990Ç4-2012Ç1 dönemi için, Türkiye açısından incelenmiştir. Johansen eşbütünleşme sınaması sonucunda, Türkiye de ekonomik büyüme ile dış borç stoku arasında uzun dönemli bir denge ilişkisinin olduğu görülmektedir. Yapılan vektör hata düzeltme modelinde, hata düzeltme katsayısının negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olması ekonomik büyüme ile dış borç stokunun uzun dönem zaman patikalarından sapmalarının kısa dönemli olduğunun bir göstergesidir. Granger nedensellik sınaması sonucunda, dış borç stoku ile ekonomik büyüme arasındaki kısa dönem nedensellik ilişkisinin, dış borç stoklarından ekonomik büyümeye doğru olduğu görülmektedir. Diğer bir ifade ile, dış borç stoklarındaki değişimin ekonomik büyümeyi etkilediği söylenebilir. Yapılan analizler sonucunda elde edilen bulgular göstermektedir ki dış borç fazlası Türkiye nin ekonomik büyümesini olumsuz yönde etkileyen çok önemli bir faktördür. Genel olarak, Türkiye nin dış borç sorununun temelinde yurtiçi tasarruflarının yetersizliği yatmaktadır. Yurtiçi tasarrufların arttırılması yönünde politikalar uygulandığı takdirde dış borca olan ihtiyacın azalması muhtemeldir. Öte yandan, cari işlemler açığının varlığı, ülkeyi dış borçlanmaya iten diğer önemli bir etmendir. Bu bağlamda, turizm gelirlerinin arttırılmasını, doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının özendirilerek ülkeye döviz girişinin sağlanmasını, ihracat gelirlerinin arttırılmasını ve ithalat giderlerinin azaltılmasını sağlayacak yönde uygulanacak politikalar ile, açığın kapatılması sağlanarak dış borca olan gereksinimin azaltılması yine mümkündür. Türkiye de etkin bir dış borç yönetiminin olması şarttır. Çünkü, etkin bir dış borç yönetimi sayesinde dış borçlanma yapısı geliştirilebilir, dış borç servis yükü azaltılabilir, dış borç göstergeleri dikkate alınarak risklilik seviyesinden uzak durulabilir ve böylece ekonomik büyümede süreklilik her zaman sağlanabilir. KAYNAKÇA Abu Bakar, Nor Aznin ve Sallahuddin Hassan (2008), Empirical Evaluation on External Debt of Malaysia, International Business and Economic Research Journal, Vol:7, No:2, Akujuobi, L ( 2007), Debt and Economic Development In Nigeria, Journal of Research in National Development, Vol: 5, No: 2, 1-6. Bedir, Serap ve Karabulut Kerem (2011), İç Borçların Gelir Dağılımı Üzerine Etkileri, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, Bilginoğlu, M. Ali ve Ahmet Aysu (2008), Dış Borçların Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği, Erciyes Üniversitesi ĠĠBF Dergisi, Sayı:31, Blavy, Rodolphe (2006), Public Debt and Productivity: The Difficult Quest for Growth in Jamaica, IMF Working Paper, No:06/235. Büyükdeniz, Adnan (1996), Türkiye de İç Borçlanma Enflasyon İlişkisi, Marmara Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü, İstanbul. Ceylan, Servet ve Mehmet Durkaya (2011), Dış Borç- Ekonomik Büyüme İlişkisi: Asimetrik KoEntegrasyon Analizi, Ġktisat, ĠĢletme ve Finans Dergisi, Cilt:26, Sayı:301, Cordella,T., Ricci L.A. ve Arranz M.R. (2005), Debt Overhang or Debt Irrelevance? Revisiting the Debt-Growth Link, IMF Working Paper (WP/05/223), Çiçek Halit, Süleyman Gözegir, Emre Çevik (2010), Bir Maliye Politikası Olarak Borçlanma ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği ( ), C.Ü. Ġktisadi ve Ġdari Bilimler Dergisi, Sayı 1,

15 Çöğürcü İclal ve Çoban Orhan (2011), Dış Borç Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği ( ), KMÜ Sosyal ve Ekonomik AraĢtırmalar Dergisi, 13(21), Desta, M. G. (2005), External Debt And Economic Growth in Ethiopia, African Institute For Economic Development And Planning (IDEP), Gül, Ekrem ve Ahmet Ünlü (2006), Türkiye de Bütçe Açıkları ile Borçlanmalar Arasındaki Nedensellik İlişkileri, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), Javed, Z.H. ve A. Şahinöz (2005), External Debt: Some Experience From Turkish Economy, Journal of Applied Sciences, Vol. 5 (2), Edo, S.E. (2002), External Debt Problem in Africa: A Comparative Study of Nigeria and Morocco, African Development Review, Vol. 14, (2), Hansen, Henrik (2001), The Impact of Aid and External Debt on Growth and Investment: Insights From Cross-Country Regression Analysis, Wider Development Conference on Debt Relief, Helsinki. İpek, E. ve B. K. Yaşar (2008), Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Dış Borç İlişkisi, Uluslararası Sermaye Hareketleri ve GeliĢmekte Olan Piyasalar Uluslararası Sempozyumu, Balıkesir. Kara, Mehmet (2001), Türkiye nin Ekonomik Büyüme Sürecinde Dış Borç Çıkmazı, Süleyman Demirel Üniversitesi Ġktisadi ve Ġdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), Karagöl, Erdal (2002), External Debt and Economic Growth Relationship Using The Simultaneous Equations, Metu VI. International Economics Research Conference, September 2002, Ankara. Karagöl, Erdal (2006), The Relationship Between External Debt, Defence Expenditures and GNP Revisited: The Case of Turkey, Defence And Peace Economics, Vol:17, No: 1, Karagöz, Kadir (2009), Türkiye de Dış Borçlanmanın Nedenleri Ekonometrik Bir Değerlendirme, SayıĢtay Dergisi, Sayı 66-67, Keating, M.O. ve Keating, B.P. (2003), Measuring the Sustainability of Latin American External Debt, Applied Economics Letters, 10, Küçükkale, Y. ve Ulusoy, A., (1996), Türkiye de Dıs Borçların İktisadi Büyüme ve Enflasyon Üzerine Etkisi: Granger Nedensellik Testi, (Erişim Tarihi: ) Malik, Shahnawaz; Muhammad Khizar Hayat ve Muhammad Umer Hayat (2010), External Debt and Economic Growth: Empirical Evidence From Pakistan, International Research Journal of Finance and Economics, Issue: 44. Paudel, R. ve Shrestha, M. B. (2006), The Role of External Debt, Total trade and Labour Force in Economic Growth: The Case of Nepal, The Business Review, 5, 2, Safdari Mehdi, Masoud Abouie Mehrizi (2011), External Debt and Economic Growth in Iran, Journal of Economics and International Finance, Vol. 3 (5), Schclarek, A (2004), Debt and Economic Growth in Developing and Industrial Countries, Working Paper, Lund University Department of Economics, 34,

16 Uysal, Doğan, Hüseyin Özer ve Mehmet Mucuk (2009), Dış Borçlanma ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği( ), Atatürk Üniversitesi Ġktisadi ve Ġdari Bilimler Dergisi, Cilt: 23, Sayı: 4, Wijeweera, Albert; Brian Dollery; Palitha Pathberiya (2005), Economic Growth and External Debt Servicing: A Cointegration Analysis of Sri Lanka 1952 to 2002, Working Paper Series in Economics, No , World Development Indicator (WDI). Were, Maureen (2001), The Impact of External Debt on Economic Growth and Private Investment in Kenya: An Emprical Assessment, Wider Development Conference on Debt Relief, Helsinki. 16

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER

EKONOMİK GÖSTERGELER EKONOMİK GÖSTERGELER 1. özel SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİLER 2. HANE HALKI İŞGÜCÜ İSTATİSTİKLERİ 3. KISA VADELİ DIŞ BORÇLARIN GELİŞİMİ 4. SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ Dr. Adem KORKMAZ 1. ÖZEL SEKTÖRÜN

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ HAZIRLAYAN 21.05.2014 RAPOR Doç. Dr. Binhan Elif YILMAZ Araş.Gör. Sinan ATAER 1. KAMU FİNANSMANI Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi, 2013 yılı sonunda 18.849 milyon TL açık

Detaylı

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 23.Uluslararası Finans Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 23.Uluslararası Finans 23.1.Dış Ödemeler

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

1990 SONRASI DÖNEMDE TÜRKİYE DE DIŞ BORÇ STOKU ÜZERİNDE ETKİLİ OLAN EKONOMİK FAKTÖRLERİN ANALİZİ

1990 SONRASI DÖNEMDE TÜRKİYE DE DIŞ BORÇ STOKU ÜZERİNDE ETKİLİ OLAN EKONOMİK FAKTÖRLERİN ANALİZİ 1990 SONRASI DÖNEMDE TÜRKİYE DE DIŞ BORÇ STOKU ÜZERİNDE ETKİLİ OLAN EKONOMİK FAKTÖRLERİN ANALİZİ Fatma TURAN KOYUNCU Anadolu Üniversitesi İİBF Yunusemre Kampusu, Eskişehir E-posta: faturan@anadolu.edu.tr

Detaylı

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi Başta MERCOSUR Bloğunda yer alan ülkeler olmak üzere, Latin da 1990 lı yılların sonunda ve 2000 li yılların başında oldukça ağır bir şekilde hissedilen ekonomik

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

Cari açık ve finansmanı

Cari açık ve finansmanı Cari açık ve finansmanı I.GİRİŞ Cari açık ve finansmanı konusunun, 2011 yılında Türkiye Ekonomisindeki önemli gündem maddelerinden biri olacağı anlaşılıyor. 2010 yılında cari açık, 2009 a göre % 247,1

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 i Bu sayıda; Ağustos Ayı Dış Ticaret Verileri, 2013 2. Çeyrek dış borç verileri değerlendirilmiştir. i 1 İhracatta Olağanüstü Yavaşlama

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 17 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ Rüstem YANAR Yrd.Doç.Dr., Gaziantep Üniv. İİBF, İktisat Bölümü E-posta: yanar@gantep.edu.tr Güldem KERİMOĞLU Gaziantep Üniv. SBE E-posta:

Detaylı

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:12 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN GSYİH BÜYÜMESİNE KATKISI Kasım 2002 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN

Detaylı

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2. TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU Asıl Tehlike Cari Açığın Finansmanı 3. ENERJİDE DIŞA BAĞIMLIK SORUNU ve CARİ AÇIK İLİŞKİSİ 4.TÜRKİYE İÇİN CARİ AÇIK SÜRDÜRÜLEBİLİR Mİ? 5.SONUÇ ve ÖNERİLER

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE HAZİRAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Türkiye ithalatının en çok tartışılan kalemi şüphesiz enerjidir. Enerji ithalatı dış ticaret açığının en önemli sorumlusu olarak tanımlanırken, enerji

Detaylı

Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var. Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var. Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Toparlanmanın üçte biri tamam ama bir problemimiz var Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Politika Notu Ocak 2011 Araştırmanın başlangıç noktası desendir. Edward Leamer İnsan, desen arayan

Detaylı

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GENEL DEĞERLENDİRME Küresel kriz sonrası özellikle gelişmiş ülkelerde iktisadi faaliyeti iyileştirmeye yönelik alınan tedbirler sonucunda küresel iktisadi koşulların bir önceki Rapor dönemine kıyasla olumlu

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE TEMMUZ 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

TÜRKİYE DE DIŞ BORÇLANMANIN NEDENLERİ EKONOMETRİK BİR DEĞERLENDİRME

TÜRKİYE DE DIŞ BORÇLANMANIN NEDENLERİ EKONOMETRİK BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE DE DIŞ BORÇLANMANIN NEDENLERİ EKONOMETRİK BİR DEĞERLENDİRME Dr. Kadir KARAGÖZ 1. Giriş 1970 lerin sonlarına doğru, yaşanan petrol bunalımının da etkisiyle, gelişmekte olan ülkelerde başlayan dış

Detaylı

2015 EYLÜL ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 EYLÜL ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 2015 EYLÜL ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Kasım 2015 Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin Eylül 2015 verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. Gelir Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin

Detaylı

YATIRIM YAPILABİLİR EN ERKEN 2013 ORTASINDA

YATIRIM YAPILABİLİR EN ERKEN 2013 ORTASINDA Notumuz sonunda Moody s tarafından bile yatırım yapılabilir seviyesinin bir altına çekildi. Zamanlama olarak baktığımızda cari açığın 70 milyar doların altına indiği enflasyonun %9 un altında bulunduğu

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl

Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Çetin DOĞAN 2. Doğum Tarihi : 28.01.1964 3. Unvanı : Profesör 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Doktora İktisat Bölümü Bradford Üniversitesi, 1993 İngiltere

Detaylı

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü 2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü Prof. Dr. Sudi Apak Beykent Üniversitesi İçerik 2 Slayt 1 - Türk Bankalarında kurum riski bulunmaktadır. 140,00% Türk Bankacılık Sektörünün Aktif Büyüklüğü /

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 33 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

2014 KASIM ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2014 KASIM ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 2014 KASIM ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Ocak Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcu na ilişkin Kasım 2014 verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)

Detaylı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Ocak2015 N201501 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Ayşegül Aytaç 1 Araştırmacı, Ekonomi Çalışmaları PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Petrol fiyatları, 2014 yılının

Detaylı

6. Kamu Maliyesi. 6.1. Bütçe Gelişmeleri

6. Kamu Maliyesi. 6.1. Bütçe Gelişmeleri 6. Kamu Maliyesi Đktisadi faaliyetteki hızlı toparlanma ve faiz giderlerindeki düşüşler kamu maliyesi dengelerini olumlu yönde etkilemeye devam etmektedir. 211 yılının ilk yarısı itibarıyla iç talep canlılığına

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Petrol ve İthalat: İthalat Kuru Petrol Fiyatları mı?

Petrol ve İthalat: İthalat Kuru Petrol Fiyatları mı? Petrol ve İthalat: İthalat Kuru Petrol Fiyatları mı? Ya petrol fiyatları sadece petrol fiyatları değilse? Yani Türkiye günde altı yüz küsür bin varil olan kendi tükettiği petrolünü üretse, dışarıdan hiç

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı Mart 2015 Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2015 Yılı Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 20.Para Teorisi ve Politikası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 20.1.Para Teorisi Para miktarındaki

Detaylı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı 13 Ekim 2011 Malatya KÜRESEL KRİZ ORTAMINA NASIL GELİNDİ? Net Bugünkü Değer Yöntemi Varlık fiyatlarının indirgenmiş nakit akımları (Net

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2004-31.12.2004

Detaylı

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır Ankara 26 Haziran 212 28, kişi başı gelirin ABD ye oranı (doğal log) Türkiye nin esas

Detaylı

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü Mahmut ZORTUK E-posta : mahmut.zortuk@dpu.edu.tr Telefon : 0274 265 2031-2020 Öğrenim Bilgisi Doktora İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler (2007) Enstitüsü Ekonometri Anabilim Dalı Yüksek -Tezli Dumlupınar

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

EMİNE KILAVUZ ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kayseri. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü, 1985

EMİNE KILAVUZ ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kayseri. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü, 1985 EMİNE KILAVUZ ÖZGEÇMİŞ VE YAYINLAR KİŞİSEL BİLGİLER Adı: Soyadı: Yabancı Dil: İş Adresi: Emine KILAVUZ İngilizce Nuh Naci Yazgan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kayseri Telefon: +90 352

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Enflasyon Gelişmeleri ve Para Politikası

Enflasyon Gelişmeleri ve Para Politikası 2007-I 2008-I Enflasyon Gelişmeleri ve Para Politikası Gülbin Şahinbeyoğlu Şubat 2008 Sunuş Planı 2007 Yılının Değerlendirmesi Para Politikası Tepkisi ve Sonuçları Enflasyon ve Para Politikasının Görünümü

Detaylı

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi Finansal Đstikrar ve Makroekonomik Etkileşim F. Gülçin Özkan York Üniversitesi 1 Finansal kriz tanımı üzerinde hemfikir olunan bir tanım bulunmamakla birlikte, reel sektör etkisinin derecesi önemli bir

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

Sosyoekonomi / 2006-2 / 060208. Deniz Aytaç. Sosyo Ekonomi

Sosyoekonomi / 2006-2 / 060208. Deniz Aytaç. Sosyo Ekonomi Sosyoekonomi / 2006-2 / 060208. Deniz Aytaç Sosyo Ekonomi Temmuz-Aralık 2006-2 Maastricht Antlaşması Yakınlaşma Kriterleri Çerçevesinde Bütçe Disiplini ve Türkiye ile İlgili Bir Karşılaştırma Deniz Aytaç

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE NİSAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Finansal Hesaplar 2013

Finansal Hesaplar 2013 Finansal Hesaplar 2013 İstatistik Genel Müdürlüğü Parasal ve Finansal Veriler Müdürlüğü İçindekiler I. Genel Değerlendirme...3 II. Mali Olmayan Kuruluşlar...5 III. Mali Kuruluşlar...6 IV. Genel Yönetim...8

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12)

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) ENFLASYON VE ARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) Taha Bahadır SARAÇ Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, Niğde E-posta:

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU Strateji Geliştirme Başkanlığı Ekonomik ve Sektörel Analiz Dairesi HAFTALIK EKONOMİ RAPORU TÜRKİYE EKONOMİSİ IMKB 100 Endeksi haftanın ilk yüzde 0,4 oranında değer kazandı. Geçtiğimiz hafta İMKB 100 Endeksi,

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Amerikan Merkez Bankası FED, tahvil alım programını 10 milyar

Detaylı

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır Türkiye, AKP iktidarı zamanında ekonomik büyüme ve istikrar elde etmiştir. Bu başarı, geçmiş hükümetler ve diğer büyüyen ekonomiler ile karşılaştırıldığında pek de etkileyici değildir Temel Mesajlar 1.

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 21 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı