ġebeke ANALĠZĠ VE ĠÇ ANADOLU BÖLGESĠNDE BĠR UYGULAMA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ġebeke ANALĠZĠ VE ĠÇ ANADOLU BÖLGESĠNDE BĠR UYGULAMA"

Transkript

1 T.C. GAZĠ OSMAN PAġAÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ ġebeke ANALĠZĠ VE ĠÇ ANADOLU BÖLGESĠNDE BĠR UYGULAMA Hazırlayan Mustafa ÖZKAN ĠĢletme Ana Bilim Dalı Sayısal Yöntemler Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi DanıĢman Yrd. Doç Dr. Süleyman Serdar KARACA Doç Dr. Osman ÇEVĠK Tokat-2010

2

3

4 ii TEġEKKÜR Tez çalıģmasının her aģamasında yaptığı katkılarla beni yönlendiren değerli hocalarım Sayın Doç Dr. Osman Çevik ve Yrd. Doç Dr. Serdar Karaca ya, tez süreci boyunca beni sabırla dinleyen ve yardımcı olan değerli eģim MiĢire Temizel Özkan a, kıymetli annem Nevin Özkan a ve Aras Holding A.ġ. ailesine teģekkür ederim. Haziran, 2010 Mustafa ÖZKAN

5 iii ĠTHAF Yapılan bu tez çalıģması tarihinde vefat eden canım babam Asım ÖZKAN A adanmıģtır. Haziran, 2010 Mustafa Özkan

6 iv ÖZET En kısa yolların kullanılması ile ulaģtırılacak olan paketin, müģteriye en kısa zamanda teslim edilmesi kargoculuk faaliyetlerinin temelidir. Bu sebeple, lojistik firmaları ulaģımda en az maliyetli ve en kısa yolların seçimini belirlemek durumuyla karģı karģıyadırlar. Yöneylem araģtırması, bu tür faaliyetlerin karar alma aģamasında önemli bir yol göstericidir. Yöneylem araģtırması içerisinde yer alan Ģebeke modelleri bu problemin çözümü için kullanılabilecek birincil kaynaktır. ġebeke modeli dâhilindeki minimum kapsayan ağaç (en küçük yayılma modeli), iki nokta arasındaki en kısa yolun belirlenmesi için kullanılan, kullanımı ve uygulanması kolay etkin bir yöntemdir. Bu çalıģmada, yöneylem araģtırması hakkında bilgiler verilmiģtir. Bu bilgiler, tarihçesini, iģletmecilik alanında ki kullanım alanlarını vb. kapsamaktadır. Ardından, Ģebeke modellerinden bahsedilmiģ ve bu modellerin uygulanıģ Ģekilleri teorik olarak anlatılmıģtır. Gerekli açıklamalar ve teorik bilgiler ıģığında, son olarak Aras Cargo A.ġ. Ġç Anadolu Bölgesi ve güncel karayolları dikkate alınarak en kısa maliyetli Ģebeke algoritması oluģturulmuģtur. Anahtar Kelimeler: Yöneylem AraĢtırması, ġebeke Analizi, En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması, Aras Cargo A.ġ.

7 v ABSTRACT Will be reached through the use of the shortest path of the package, soon to be delivered to the customer is foundation of cargo activities Therefore, the transportation logistics company in the shortest and least costly way to determine the status of the selection of face. Operation research, in the desicion-making process of these activities is an important guide. Operation research models in the network can be used to solve this problem is the primary source. Network model in the minimum spanning three (the smallest diffusion model), the shortest path between two point is used to determine is an effective method to use easy to implement. This study has provided information about operating research. These informations comprise that operation research s history and usage areas in business administration. Following the implementation of the metwork models and this model has been mentioned as theoretically. Finally in the light of necessary explanations and theoretical knowledges, Aras Cargo Inc. Central Anatolia Region and current road metwork by taking into account shortest cost algorihm was developed. Keywords: Operation Research, Network Analysis, The Smallest Diffusion Model, Aras Cargo A.ġ

8 vi ĠÇĠNDEKĠLER Sayfa ETĠK SÖZLEġME... i TEġEKKÜR... ii ĠTHAF... iii ÖZET... iv ABSTRACT...v ĠÇĠNDEKĠLER... vi TABLOLAR LĠSTESĠ...x ġekġller LĠSTESĠ... xi KISALTMALAR LĠSTESĠ... xiii GĠRĠġ...1 I. KONUNUN AMACI...2 II. KONUNUN ÖNEMĠ...2 III. MATERYAL VE YÖNTEM...4 IV. LĠTERATÜR ÖZETĠ...4 BÖLÜM 1 1. YÖNEYLEM ARAġTIRMASINA GENEL BAKIġ YÖNEYLEM ARAġTIRMASINA GĠRĠġ YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ TARĠHÇESĠ YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ ÖNEMĠ VE AMACI YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ TANIMI YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ ÖZELLĠKLERĠ... 18

9 vii Sistem YaklaĢımı Özelliği Disiplinler Arası YaklaĢım Özelliği Bilimsel Yöntemlerle YaklaĢım Özelliği YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ PROBLEM ÇÖZME YAKLAġIMI YÖNEYLEM ARAġTIRMASINDA KULLANILAN YÖNTEMLER Doğrusal Programlama: Kuyruk Teorisi: Stok Modelleri: Oyun Teorisi: Benzetim: PERT ve CPM: Yenileme (Replacement) : Envanter Modelleri: Bekleme Hattı Modelleri: ġebeke Analizi: BÖLÜM 2 2. YÖNEYLEM ARAġTIRMASINDA ġebeke ANALĠZĠ ġebeke ANALĠZĠ ġebeke ANALĠZĠNĠN TANIMI VE ÖNEMĠ ġebeke ANALĠZĠNĠN UYGULAMA ALANLARI ġebeke ANALĠZĠNĠN AVANTAJLARI... 36

10 viii 2.5. ġebekeyġ OLUġTURAN TEMEL FAKTÖRLER Faaliyet Olay Kukla (Yapay) Faaliyetler ġebeke MODELLEME TERMĠNOLOJĠSĠ BĠR ġebeke ÇĠZĠLĠRKEN YAPILABĠLECEK HATALAR ġebekede Düğüm (Kısırdöngü) Yapmak Sarkıtmak (sallandırmak) : ġebeke ANALĠZĠ ÇEġĠTLERĠ En Küçük Yayılma Modeli (Minimum Kapsayan Ağaç) En Kısa Yol Modeli Maksimum AkıĢ Algoritması Minimum Maliyet Kapasiteli AkıĢ (En Küçük Maliyetli AkıĢ) Kritik Yol (CPM) Algoritması PERT Analizi (Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme) BÖLÜM 3 3. ARAS CARGO A.ġ. VE ĠÇ ANADOLU BÖLGESĠ ġebeke DĠYAGRAMINDA EN KÜÇÜK YAYILMA MODELĠNĠN (MĠNĠMUM KAPSAYAN AGAÇ) TEST EDĠLMESĠ ARAS HOLDĠNG A.ġ. HAKKINDA GENEL BĠLGĠLER ARAS CARGO A.ġ. NĠN TARĠHÇESĠ... 66

11 ix 3.3. ARAS CARGO NUN VĠZYONU ARAS CARGO A.ġ NĠN MĠSYONU ġebeke ANALĠZĠNĠNDE EN KÜÇÜK YAYILMA MODELĠNĠN ARAS CARGO A.ġ. ÜZERĠNDE UYGULANMASI Aras Cargo A.ġ. nin Ġç Anadolu Bölgesindeki Dağılımı Uygulama SONUÇ VE ÖNERĠLER KAYNAKÇA ÖZGEÇMĠġ...115

12 x TABLOLAR LĠSTESĠ Sayfa Tablo 3.1. Aksaray Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...72 Tablo 3.2. Ankara Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...75 Tablo 3.3. Çankırı Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...78 Tablo 3.4. EskiĢehir Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...81 Tablo 3.5. Karaman Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...82 Tablo 3.6. Kayseri Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...85 Tablo 3.7. Kırıkkale Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...87 Tablo 3.8. KırĢehir Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...89 Tablo 3.9. Konya Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...91 Tablo NevĢehir Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...94 Tablo Niğde Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...95 Tablo Sivas Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.)...97 Tablo Yozgat Ġli Ġlçeler Arası Uzaklıklar(km.). 100 Tablo Ġç Anadolu Bölgesi Ġller Arası Uzaklıklar (km.)...103

13 xi ġekġller LĠSTESĠ Sayfa ġekil 1.1. Yöneylem AraĢtırmasında Problemin Çözüm Süreci...29 ġekil 2.1. Kukla Faaliyet Gösterimi...38 ġekil 2.2. Kukla Faaliyet Gösterimi...39 ġekil 2.3. Kukla Faaliyet Gösterimi...39 ġekil 2.4. ġebeke Diyagramı...41 ġekil 2.5. ġebekede Kısır Döngü...43 ġekil 2.6. ġebekede Sallandırma...44 ġekil 2.7. Bir ġebekede En Küçük Yayılma Modeli...46 ġekil 2.8. ġebeke Gösterimi...52 ġekil 2.9. Doğrusal Programlamada Faaliyet DönüĢümü...54 ġekil Bir ġebekeye Ait Temsili Tamamlama süreleri...58 ġekil β Dağılımı (Ġpekgil Doğan ve Güler, 2006)...62 ġekil 3.1. Aksaray Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...73 ġekil 3.2. Aksaray Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...74 ġekil 3.3. Ankara Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...75 ġekil 3.4. Ankara Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...77 ġekil 3.5. Çankırı Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...79 ġekil 3.6. Çankırı Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...80 ġekil 3.7. EskiĢehir Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...81 ġekil 3.8. EskiĢehir Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...82 ġekil 3.9. Karaman Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...83 ġekil Karaman Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...84

14 xii ġekil Kayseri Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...86 ġekil Kayseri Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...86 ġekil Kırıkkale Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...87 ġekil Kırıkkale Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...88 ġekil KırĢehir Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...89 ġekil KırĢehir Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...90 ġekil Konya Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...92 ġekil Konya Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...93 ġekil NevĢehir Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...94 ġekil NevĢehir Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...95 ġekil Niğde Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...96 ġekil Niğde Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...96 ġekil Sivas Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi...98 ġekil Sivas Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması...99 ġekil Yozgat Ġli Ġlçeler Arası UlaĢım ġebekesi ġekil Yozgat Ġli En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması ġekil Ġç Anadolu Bölgesi iller Arası UlaĢım ġebekesi ġekil Ġç Anadolu Bölgesi Ġller Arası En Küçük Yayılan Ağaç Algoritması..105

15 xiii KISALTMALAR LĠSTESĠ Y.A. Yöneylem AraĢtırması PERT Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme CPM Kritik Yol EST En Erken BaĢlama Zamanı ESĠ Ġlk Olayın GerçekleĢme Zamanı LC Er Erken BitiĢ Zamanı

16 1 GĠRĠġ Sanayi devrimi sonrası, dünyada ekonomik anlamda inkılâp niteliğinde değiģimler yaģandı. Bu değiģimler, mikro ve makro anlamda birçok yeniliği de beraberinde getirdi Dünya ekonomik krizi, II. Dünya SavaĢı 1970 stagflâsyon krizi,1976 petrol darboğazları gibi tüm ekonomileri etkileyen bu olaylar, nominal ve reel anlamda her sektörde değiģimler yaģanmasına sebep oldu. GeliĢen teknolojiler, iģletmeleri de bir değiģim hareketinin ortasına çekmiģtir. Her bir iģletme, mevcut piyasa içerisinde en iyi olmak yolunda rakiplerine savaģ açmak durumundadır. Açılan bu savaģta, karar alma birimleri en iyi hamlelerin yapılması amacıyla, gerek kendi bilim alanlarında ve gerekse diğer bilim alanlarından organizasyonlarına en uygun adımları entegre etmeye baģladılar. Bu entegrasyon dâhilinde yöneylem araştırması önemli bir yere sahiptir. Temelleri askeri hareketlere dayanmıģ olmasına rağmen, organizasyonlarda ve iģletmelerde büyük bir kullanım alanı mevcuttur. Lojistik faaliyetlerinde bulunan iģletmeler için Y. A. nın şebeke analizleri modeli önemli bir yol haritası hükmündedir. Askeri temelli bu adım, mevcut kaynakların optimum Ģekilde koordine edilmesini ve yerleģtirilmesini sağlayan bir dizi faaliyetler bütünüdür. Özellikle kargoculuk faaliyetlerinde, paketin müģteriye en kısa zamanda ulaģtırılması birincil önceliğe sahiptir. Bu sebeple oluģturulacak kargo ağının, en uygun ve kullanıģlı yerlerde oluģturulmuģ ve güzergâh olarak da aktif yolların tercih edilmiģ olması gerekmektedir. Böyle bir seçim için kullanılacak yöntemlerin baģında Ģebeke analizi altında minimum yayılan ağaç algoritması gelmektedir.

17 2 ÇalıĢmada, Aras Holding A.ġ. bünyesinde olan Aras Cargo A.ġ. in Ġç Anadolu Bölgesi nde mevcut yapılanması dikkate alınarak, güncel karayolları ıģığında alternatif bir Ģebeke modelinin, minimum yayılan ağaç(en küçük yayılma modeli) algoritmasıyla oluģturulması hedeflenmiģtir. Bu yöntemle her iki Ģube arasındaki en kısa yollar belirlenebilecektir. ġebeke oluģturulmadan önce, gerekli literatür taraması yapılmıģ ve konu hakkında detaylı bilgi verilmeye çalıģılmıģtır. Ayrıca, ulaģtırma faaliyeti sürecinde hangi yolların kullanılmasının daha az zaman alacağı da belirlenmiģ olacaktır. Sonuç olarak, ulaģım sürecinde en kısa yollar kullanılarak ve en az maliyetli rotalar kullanılarak optimal bir Ģebeke oluģturulmaya çalıģılmıģtır. Bu faaliyetler sonucunda, minimum kapsayan ağaç algoritmasının uygulanması ve güzergâh belirlenmesi noktasında etkin bir yol haritası elde edilmeye çalıģılmıģtır. I. KONUNUN AMACI ÇalıĢmanın amacı; organizasyonların, hizmet ve ürün sunumunda, günümüzde bütün iģletme alanlarında kullanılan ve yöneylem araģtırması analizlerinden birisi olan Ģebeke analizinin anlaģılabilmesine katkıda bulunmaktır. Bununla birlikte, bir organizasyonun, hedeflerini gerçekleģtirmesi için oluģturacağı organizasyon faaliyet ve elemanlarının, nasıl maksimum fayda sağlayacak Ģekilde koordine edilmesi ve yerleģtirilmesi gerektiğini açıklamaktır. II. KONUNUN ÖNEMĠ Maliyetlerin hesaplanması ve projelerin tam zamanında ve/veya daha az zamanda hazırlanılıp sunulabilmesi organizasyonların varlıklarını devam ettirebilmeleri için çok önemli bir aģamadır. Yatırımın gerçekleģmesi noktasında görev alan

18 3 yöneticiler, mensup oldukları organizasyonun hedeflerine ulaģabilmesi veyaģamını devam ettirebilmesi için, günümüzde tam bir rekabet savaģı içindeki piyasalarda, organizasyonun faaliyetlerini, aksatmadan ve rakiplerinin lehine bir durum oluģturmadan gerçekleģtirmek zorundadırlar. Oysa çoğu zaman, bu Ģekilde karmaģık ve önemli faaliyet ve planlamaları organizasyon içerisinde sadece bir kiģinin yapmaya çalıģmasının çok zor ve ağır bir yük olduğu aģikârdır. ĠĢte böyle bir rekabet ortamında, faaliyetler dizisinin kusursuz bir Ģekilde idame ettirebilmesini amaçlayan çalıģmalar, yöneylem araģtırması kavramını doğurmuģtur. Bir bütün olarak yöneylem; yöneticilerin, karģılaģtıkları problemlerde karar vermelerine yardımcı olmak amacıyla kullanabilecekleri bilimsel problem çözme yaklaģımıdır. Yapılan projelerin ve sağlanan hizmetlerin minimum maliyet ve maksimum kâr kriterine uyabilmesi için bugün ki organizasyon faaliyetleri dizisi içerisinde yöneylem bilimi, popülerliğini hiç kaybetmemiģtir. Günümüzde yüksek maliyetler ve artan rekabet ortamı, organizasyonların faaliyetlerinin sistematik ve planlı bir düzenek üzerinde, faaliyetler öncesinde koordine edilmesini zorunlu hale getirmiģtir. Yöneylem araģtırması içerisinde Ģebeke analizleri, proje planlama ve kontrol yöntemleri olarak da bilinir. ġebeke analizi yöntemlerinin iģletmecilik alanına getirdiği en büyük yenilik; projeyi bir sistem, projenin elamanları olan bir olay ve faaliyetleri de, sistemin elemanları olarak görmesidir. Bu sınırlar dâhilinde, iģletmeler/ organizasyonlar, Ģebeke analizi yöntemleri ile faaliyet alanlarında optimum yayılmayı gerçekleģtirebilecektir. Nihai sonuç; faaliyetlerin gerçekleģtirilmesinde hem zaman tasarrufu sağlanabilmesi hem de iģletme kârını etkileyen maliyetlerin azaltılmasında büyük bir avantaj yakalanmasıdır.

19 4 III. MATERYAL VE YÖNTEM ÇalıĢmada, yöneylem araģtırması ve proje yönetiminde kullanılan Ģebeke analizi hakkında literatür araģtırması yapılacaktır. Elde edilen veriler ıģığında, Ģebeke analizi içerisinde iģletmenin maliyetlerini minimum kılacak ulaģtırma modelleri hakkında bilgi verilmeye çalıģılacaktır. ÇalıĢmanın gerçek iģ hayatında uygulanabilirliğini göstermek amacıyla, Aras Holding A.ġ. in kargoculuk sektöründeki dalı olan Aras Cargo A.ġ. nin, Ġç Anadolu bölgesindeki en küçük yayılma haritasının oluģturulması sağlanacaktır. Bu sebeple kargonun mevcut yayılma haritası dikkate alınarak elde edilen verilerle, güncel karayolları ıģığında hedeflenen amaca ulaģılmaya çalıģılacaktır. IV. LĠTERATÜR ÖZETĠ Aytulun (2006), yapmıģ olduğu çalıģmasında lojistik yönetimini ve sistemi hakkında bilgiler vermiģtir. Ayrıca, proje çizelgeleme tekniklerinin, süreç iyileģtirme çalıģmalarında kullanılabilirliğinin incelendiği süreçlerin projelendirilmesi kapsamında, mevcut proje çizelgeleme teknikleri hakkında da genel bilgiler vermiģtir. ÇalıĢmasında bir firmanın iģ süreçlerini ele almıģ ve bu süreçleri PERT ile modellemiģ ve çözümlemiģtir. Sonuçları PERT-yol ve Monte Carlo simülasyonu ile doğrulamaya çalıģmıģtır. Yapılan çalıģma test edilerek doğruluğu kanıtlanmıģtır. Balaban (1983), yapmıģ olduğu çalıģmasında; Türk sanayisine katkıda bulunmak amacıyla, Q-Gert, PERT ve CPM gibi modern Ģebeke metotlarını kullanarak bir uygulama yapmıģtır. Aynı zamanda metotların kullanılabilirliğini test etmiģ ve baģarılı bulgular elde etmiģtir.

20 5 Baraz (2008), yapmıģ olduğu çalıģmasında, proje planlama tekniklerini kısaca anlatmıģ, CPM ve PERT in geliģiminden bahsetmiģ ve amaçlarını açıklamıģtır. ÇalıĢmasını bir inģaat projesinde PERT tekniğini kullanarak sonuçlandırmıģtır. Duran (2007), yapmıģ olduğu çalıģmasında, CPM ve PERT modellerinden kapsamlı olarak bahsetmiģ ve çalıģmasını bir araç firmasında hazırlamıģ olduğu örnekle noktalandırmıģtır. Erden (2004), yapmıģ olduğu çalıģmada, alçak gerilim topraklama Ģebekelerini modellerini analiz etmiģ ve uygulama olarak da bir alçak gerilim topraklama Ģebekesinde nötr hat üzerine düģen gerilim değerini çeģitli parametreler kullanarak incelemiģ ve simülasyon oluģturmuģtur. Uygulama sonuçlarını kullanarak nötr üzerine düģen gerilim değiģimi hesaplanarak çizelgeler haline getirilmiģ ve yüzde değiģimleri belirlenmiģtir. Gür (2006), çalıģmasında, öncelikle proje yönetimi, PERT ve CPM hakkında genel bilgiler vermeye ve ayrıca PERT ve CPM tekniklerinden faydalanılarak bir apartmana doğal gaz tesisatı kurulumunun aģamaları incelemeye çalıģmıģtır. Projenin maliyet ve kaynak planlamasını açıklayarak çalıģmasını sonlandırmıģtır. Karadeniz (2007), çalıģmasında, proje planlama teknikleri incelenmiģtir. Bu tekniklerden günümüzde birçok alanda kullanılan CPM ile bir inģaat projesine ait iģ programı oluģturulmuģ ve son olarak da hazırlanan ilerleme tabloları aracılığı ile iģin takip ve kontrolü gerçekleģtirilmiģtir. Kazançoğlu (2008), yapmıģ olduğu çalıģmasının uygulama bölümünde galvaniz&çelik konstrüksiyon sektöründe yer alan bir firmanın satın alma bölümü ile koordineli bir Ģekilde tedarikçi iliģkileri sürecini incelemiģ, sektörün ve firmanın da özelliklerini dikkate alarak kriterleri belirlemiģtir. Sonrasında da yöneylem araģtırması

21 6 teknikleri yardımıyla tedarikçi seçimi ve değerlendirilmesini firmadan gerekli verileri toplayarak firma dâhilinde gerçekleģtirmiģtir. King (1973), yaptığı çalıģmasında Ģebeke planlama tekniklerinden bahsetmiģlerdir. Daha önce yapılmıģ olan çalıģmaların ile karģılaģtırmalı değerlendirmeler yapmıģtır. ÇalıĢmasını farklı kılan unsurlardan biriside çalıģmanın daha kapsamlı veri zenginliğine sahip olduğu için bir laboratuar deneyi kullanılmasıdır. ÇalıĢma sürecinde PERT ve simülasyon tekniklileri kullanılarak karmaģık yapıdaki veriler analiz edilerek, karar almada bir birey ve ya grubun tahminlerinin ve kararlarının birden fazla tahmin yaklaģımları elde edilmiģtir. Sarıca (2006), yapmıģ olduğu çalıģmada, proje planlama tekniklerinden olan Ģebeke analizini, CPM ve PERT analizlerini kullanarak sonuca ulaģtırmaya çalıģmıģtır. Türkmen (2007), yapmıģ olduğu çalıģmada, tarım kavramına yöneylem araģtırması teknikleri ile matematiksel bir yaklaģım ortaya konmuģtur. Sürdürülebilir tarım için karma tamsayılı matematiksel bir model geliģtirilmiģtir. GeliĢtirilen model, eniyileme paket programlarından biri olarak kullanılan Lingo 8.0 programına aktarılmıģ ve resmi kurumlardan alınan Adana nın Yumurtalık ilçesine ait verilerle test edilmiģtir. Son olarak elde edilen bulgular, geçmiģ yıllarda yapılmıģ çalıģmalarla karģılaģtırılmıģtır.

22 7 BÖLÜM 1 1. YÖNEYLEM ARAġTIRMASINA GENEL BAKIġ 1.1. YÖNEYLEM ARAġTIRMASINA GĠRĠġ Kıt kaynakların en verimli Ģekilde kullanılması amacıyla çağlar boyunca insanlar, kendi çalıģma alanlarında sürekli bir tasarruf politikası uygulamıģlardır. Dünyada meydana gelen teknolojik ve stratejik geliģmeler, üretim faktörlerinin en faydalı Ģekilde kullanılması amacıyla küresel bir problem olmaya baģlamıģtır. Özellikle endüstri devrimiyle birlikte; dünyadaki örgütlerin/organizasyonların boyutu ve karmaģıklığı önemli oranda artmıģtır (Öztürk, 2007: 1). Yeni teknolojileri ise, kendi alanlarında metafor hükmünde uzmanlıklarına uyarlamaya ve uygulamaya çalıģmıģlardır. GeliĢen teknoloji, iģletmeleri kendilerini yenileyerek rakiplerinden farklı olmaya itmektedir.(gür, 2006: 1) Aynı zamanda iģletmeler edindikleri yeni teknolojileri maliyetlerine, zaman unsuruna, malın kalitesine ve müģteriye teklif edilen satıģ fiyatına yansıtmakla baģarıya ulaģmalıdır. Bir örgütün varlık nedeni, belirli amaçların ancak birden fazla kiģi ile ve grup olarak gerçekleģtirilebilmesinden kaynaklanmaktadır (Can, 2005: 4). Günümüzde yöneticilerin en önemli sorunu belirsizlik ortamında alınan kararların tutarlı olup olmayacağıdır. Yönetimde kararların klasik yollarla verilemeyeceği, modern iģletme yönetiminde, kantitatif yöntemlerin çok önemli olduğu kavranılmıģ ve iģletmelerin faaliyet alanlarını oluģturan pazarlama, üretim, yatırım, finansman, stoklama, fiyat,

23 8 istihdam, rekabet, ulaģım gibi konularda oluģan yönetici kararlarında kantitatif modellerden yararlanılmaya baģlanılmıģtır (Ergülen, 2005: 164). Bir kiģi yatırım ya da sermaye malı satın aldığında, bu malların yaģam süreleri boyunca kullanımıyla elde edeceği çıktının satıģından, bu çıktıyı üretirken yaptığı masraflar çıkarıldıktan sonra elde etmeyi umduğu bir dizi olası getiriyi elde etme hakkını da satın alır. Q 1, Q 2, Q n olarak her yıl elde edilecek bu gelir serisini yatırımın beklenen hâsılası (yatırımdan beklenen hâsıla) olarak adlandırmak uygun olacaktır.( ) Sermaye malından beklenen hâsıla ve sermaye malının arz fiyatı ya da yenileme maliyeti arasındaki iliģki yani söz konusu türde sermayenin bir birim daha fazla üretilmesi nedeniyle beklenen hâsıla ve söz konusu ilave birimi üretme maliyeti arasındaki fark bize söz konusu türdeki sermayenin marjinal etkinliğini vermektedir (Keynes, 1936: 121). Yatırımlarda ana amaç süreklilik arz eden bir kâr politikasıdır. Bu yüzden yapılan yatırımlar makro planlardan oluģur. Maliyetleri çok yüksek olan yatırım harcamalarında, süreklilik ve optimal kararların verilmiģ olması ana hedeflerdendir. Çağımızda, ölçeği ne olursa olsun her firma, bu konularda kendine bir yol haritası çizmek zorundadır YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ TARĠHÇESĠ Sanayi devrimi ile birlikte endüstri iģletmelerinin hızla büyümeleri sonucunda bir kiģinin bütün yöneticilik fonksiyonlarını tek baģına yürütebilmesi imkânsız hale gelmiģtir. Örgüt içindeki bir bölümün amaçları ile diğer bölümlerin amaçları her ne kadar aynı sonuca ulaģmaya çalıģmak olsa da çatıģabilir. Bunun doğal sonucu olarak yönetim fonksiyonları ayrılmıģ, böylece iģletme bünyesinde üretim, pazarlama, finansman vb. farklı bölümler ortaya çıkmıģtır. Yönetim fonksiyonunun gittikçe artan

24 9 sayıda bölümlere ayrılması, yeni iģletme sorunlarını da beraberinde getirmiģtir. Kayıtlı olan literatüre göre, yönetim için bilimsel yaklaģım prensipleri 1900 lü yılların baģlarında Frederick Taylor tarafından ortaya konulmuģtur. Yöneylem Araştırması terimsel olarak 1936 yılında kullanılmıģtır lü yılların baģlarında yönetim anlamında geliģtirilen yaklaģımlardan ve uygulayıcılarından bahsedersek; Frederich O. Taylor, 1911 yılında Bilimsel Yönetimin Ġlkeleri(Principles of Scientific Management) adlı kitabını yayınlamıģtır. Yönetimin babası olarak bilinen Taylor, yönetim teorisine çok değerli katkılar sağlamıģ ve endüstri mühendisliğinde çok yaygın kullanılan zaman ve hareket çalıģmasını baģlatmıģtır. George O. Babcock, 1912 yılında farklı arz ve talep faktörlü sipariģ malları için ekonomik parti büyüklüğünü belirleyen matematiksel bir formül geliģtirmiģtir. Onun bu çalıģması çağdaş envanter teorisi nin baģlangıcıdır. Frederich W. Lanchester, Ġngiltere de havacılığın öncülerinden olup, askeri stratejiler için matematiksel modeller geliģtirmiģtir yılında yayınlanan Savaştaki Uçaklar (Aircraft in Warfare) adlı kitabında, nicel analizlerin askeri problemlerde uygulanıģını açıklamıģtır. Onun en çok hatırlanan katkısı, N-Kare Kanunu dur. Bu yasa, sayısal üstünlük ve silah gücü için kaza oranları ve zafer iliģkisi ile ilgilidir. A. K. Erlang, Danimarkalı bir matematikçidir yılında çalıģtığı telefon Ģirketinde ortaya çıkan yayılma sorununa iliģkin bulgularını yayınlamıģtır. Onun bu çalıģması, bekleme hattı analizlerinin bulunmasına ve kuyruk teorisinin geliģimine öncülük etmiģtir. W. Leontief, Von Neumann ve Stigler in 1920 ler ve 1930 lardaki çalıģmaları, genel kaynak dağıtım problemlerinin çözümünde bir araç olmuģtur. Onların

25 10 buluģları aynı zamanda oyun teorisi alanına değerli katkılar sağlamıģtır larda H. C. Levinson ile ticari malların problemlerini araģtırmıģlar ve reklam tekniklerinin etkinliğini denemek için bilimsel yöntemler uygulamıģlardır. Sheward, 1920 lerde, Doge ve Romig 1930 larda Bell Telefon Laboratuarlarında (New Jersey) Kalite Kontrol ve Örnekleme Denetim tekniklerini kullanmıģlardır. Matematiksel istatistik alanının geliģmesinde öncü olan R.A. Fisher de bu dönemde çalıģmalarını baģlatmıģtır. Kantorovich 1940 da ve Dantzig 1947 de birbirinden habersiz, doğrusal programlama problemleri için genel çözümler üretmiģlerdir. Doğrusal programlama Y.A.nın en yaygın kullanılan alanıdır. Yukarıda özetlenmeye çalıģılan Y.A. nın kökleri, Taylor un 1910 lardaki çalıģmasına dayanmaktadır (Öztürk, 2007: 2-3). Günümüz Y.A. nda kullanılan bazı model ve tekniklerin kullanılması çok eskiye dayansa da, yöneylem araģtırması adı verilen ilk faaliyetin II. Dünya SavaĢı sırasında gerçekleģtirildiği kabul edilmektedir. II. Dünya SavaĢı sırasında, Alman hava hücumlarına daha etkili karģı koyabilmek için Ġngilizler tarafından geliģtirilmiģtir. Y.A. nın matematiksel uygulaması sınırlı savaģ malzemelerinin dağıtımının en iyi Ģekilde yapılması için Ġngiliz bilim adamlarınca kullanılmıģtır. Daha sonra ABD ordusunda da Y.A. ekipleri oluģturulmuģtur. Ġngiltere de (Patrick Blackett, Cecil Gordon, C. H. Waddington, Owen Wansbrough, Jones ve Frank Yates de aralarındaydı) ve ABD deki (George Dantzig gibi) bilimciler, lojistik ve talim çizelgelerinde daha iyi kararlar verebilmek için yollar aramaya baģladılar. SavaĢtan sonra da bu bilgileri endüstrideki benzer problemlere uygulanmaya baģladılar.

26 11 Blackett in ekibi savaģ çabasını amaçlayan analizler yaptı. Britanya sevkiyat kayıplarını indirgemek için konvoy sistemini tanıttı. Ancak savaģ gemilerini kullanma ilkesine karģın ticari gemilere eģlik etmeleri genel olarak kabul edilse de, konvoyların küçük ya da büyük olmasının daha iyi mi kötü mü olduğu açık değildi. Konvoylar en yavaģ üyenin hızına göre yol alıyordu. Bu yüzden küçük konvoylar daha hızlı yol alabilirdi. Ayrıca küçük konvoyların Alman U-Bot ları tarafından saptanmasının daha zor olacağı tartıģılıyordu. Öte yandan büyük konvoylar, saldıranlara karģı daha çok savaģ gemisini intikal ettirebilecekti. Blackett in ekibi açıkça Ģunları ortaya koydular; GeniĢ konvoylar daha etkilidir. Bir U-Bot tarafından saptanma olasılığı istatistiksel olarak konvoyun büyüklüğüne bağlı değildir. YavaĢ konvoylar daha büyük bir risk altındadırlar. (hepsi düģünüldüğünde geniģ konvoylar yeğlendi) Bir diğer çalıģmada Blackett in ekibi Ġngiliz Hava Kuvvetleri Bombardıman Komutanlığı tarafından gerçekleģtirilen bir araģtırmanın raporunu incelediler. AraĢtırma için Bombardıman Komutanlığı, Almanya dan belli bir dönem sonra bombardıman baskınından dönen tüm bombardıman uçaklarını inceledi. Alman hava savunması tarafından uğratılan tüm hasar not edildi ve en hasarlı bölgelere zırh eklenmesi önerisi getirildi. Onların hava aracı kaybının en düģük personel kaybıyla sonuçlanmasını sağlayabilecek mürettebatın bir kısmını kaldırma önerisi komutanlıkça reddedildi. Birinci araģtırmanın yerine, Blackett in ekibi hasardan tümüyle kurtulmuģ bölgelerin zırhla kaplanması gibi ĢaĢırtıcı ve kontra sezgisel bir öneri yaptı. AraĢtırmanın sırf Almanya dan baģarıyla geri dönebilen hava araçlarını içerdiği için önyargılı olduğuna karar verdiler. Eğer alınan isabet, aracın kaybına yol açıyorsa

27 12 hasarsız bölgeler yaģamsal alanlar olmalıydı. Almanlar hava savunmasını Kammhuber Hattı nda birleģtirdiğinde Ġngiliz Hava Kuvvetleri bombardıman uçaklarının kara kontrol tertibatının hedefindeki bireysel hücrelerine, uçan gece savaģçılarını basabilecekleri bir bombardıman uçağı akımına doğru uçtukları fark edildi. Geriye Ġngiliz Hava Kuvvetleri nin kaybını en aza indirgeme amacıyla bombardıman uçaklarının ne kadar yakın uçmaları gerektiğini ölçmek için çarpıģmalardan kaynaklanan istatistiksel kaybı gece savaģçılarının istatistiksel kaybına karģı hesaplamak kalmıģtı (http://www.tr.wikipedia.org/wiki/yöneylem_araģtırması). SavaĢ sırasında, askeri problemlerin çözümü için oluģturulan ekiplerde aktif biçimde çalıģan bilim adamları, savaģ sonrasında dikkatlerini benzer yaklaģımın sivil yaģam problemlerine uygulanabilirliği üzerinde yoğunlaģtırmıģlardır: Üniversitelerine dönüp mevcut teknikler için sağlam temel oluģturma konusunda çalıģanlar Yeni teknikler geliģtirme çabasına girenler Özel ekonominin değiģik kesimlerindeki çalıģmalarına dönerek buralarda karģılaģılan problemleri benzer yaklaģımla çözmeye çalıģanlar SavaĢ sonrası birçok ekonomik, sosyal, çevre vb. sorunlarının çözümünde yaygın olarak kullanılan Y.A.; Endüstri adıyla yeni mühendislik dalının Ģekillenmesinde de belirgin rol oynamıģtır. Ancak yönetim ve karar destek konusunda çalıģan değiģik disiplinlerden uzmanlar da Y.A. yaklaģımı ve tekniklerini yaygın olarak kullanmaktadır. II. Dünya SavaĢı sona erdiğinde, Y.A. nın savaģtaki baģarısı, onun askeri hizmetler dıģında da uygulanmasını gündeme getirmiģtir. SavaĢ sonrası görülen endüstriyel patlama, örgütlerde artan uzmanlaģmayı, karmaģıklığı ve yeni sorunları ön

28 13 sıralara taģımıģtır. SavaĢta, yöneylem araģtırması takımında olanlar ve iģ danıģmanları, iģ hayatında oluģan sorunların askeriyedeki sorunlar ile içerik olarak farklı fakat temel olarak aynı olduğunu algılamıģlardır. Bu kiģilerce, 1950 lerin baģlarında, türlü iģletmelere, endüstrilere, hükümet kuruluģlarına, sorunlarının çözümünde kullanılması yönünde Y.A. uygulamaları hızla yayılmıģ ve yeni teknikler geliģtirilmiģtir (Öztürk, 2007: 3). Yönetim bilimi olarak da adlandırılan Y.A. için kullanılan yaygın tanımlar; Rakama dökülmüģ sağduyudur, Bir tasarım analizidir, Problemlerin çözümüne kötü yanıt verme yerine daha az kötü veya daha iyi yanıt verme sanatıdır, Sistemin yönetiminde karģılaģılan problemlere bilimsel yöntemleri kullanarak çözümler geliģtirip sistemi daha iyi bir konuma getirmeyi amaçlayan bilim dalıdır, Kıt kaynakların dağıtımına iliģkin sistemlerin en iyi tasarımı ve iģletilmesine iliģkin bilimsel yaklaģımdır diye sıralanabilir (Sezen, 2007:3-4). Ülkemizde ilk yöneylem araģtırma çalıģmaları Türk Ordusu tarafından baģlatılmıģtır. Ġlk yöneylem araģtırma ekibi 1956 yılında daha sonra adı AraĢtırma ve GeliĢtirme (ARGE) BaĢkanlığı olarak, Genel Kurmay Ġlgi ĠstiĢari ve GeliĢtirme BaĢkanlığı nda kurulmuģtur. Ordu dıģında ilk Y.A. ekibi ise Türkiye Bilimsel ve Teknik AraĢtırma Kurumu nda (TÜBĠTAK), 1 Eylül 1965 tarihinde altı kiģilik bir kadro ile faaliyetlerine baģlayan Yöneylem AraĢtırma Ünitesi olmuģtur (Esin, 2003: 2).

29 14 Ülkemizde üniversitelerde yöneylem araştırması ve üretim yönetimi adı altında temel dersler olarak da Y.A. yer almaktadır YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ ÖNEMĠ VE AMACI Y.A. yönetimin karar ve uygulamalarının belirlenmesine bilimsel olarak yardımcı olmaktır (http://www.kho.edu.tr/akademik/yam/index.htm). Günümüzde, hızla geliģen ve değiģen dünyada eski anlayıģla iģ yapmak artık zorlaģmıģtır. Doğal olarak da karmaģık sorunların çözümünün yeni bir yaklaģımla ele alınması gerekliliği ortaya çıkmıģtır. Sistem kavramından hareketle bütünü incelemek yerine, o bütünü oluģturan öğeleri incelemek düģüncesi daha ağır basmıģtır (Albayrak, 2005: 14). Günümüzde, tüm kurum ve kuruluģların birçok problemlerle karģılaģtığı bilinmektedir. Bu problemler, rekabet ortamlarının artması, kullanılan kaynakların kıt olması, zaman faktörünün çağımızda küçümsenemeyecek bir önem addetmesi, üretilecek hizmet veya ürünün maksimum fayda sağlayabilme yetisi, etkin kullanım sorunu vb. birçok alt basamaklar içermektedir. Problemlerin basit değil aksine çok karmaģık olduğu, atılacak her adımın ve alınacak her kararın, örgütlerin kıyasıya birbirleriyle mücadeleye tutuģtukları asrımızda, her bir problem iģletmenin tüm bölümlerini etkileyebilmektedir. Günümüzde herhangi bir değeri olan kararlar verebilmek için büyük ölçekli verileri içeren problemlerle uğraģmak zorundayız. Artan etkileģim düzeyi, artık iģ dünyası kararlarını büyük ölçekli platformlara taģımıģtır. (Ulucan; 2007:3) Y.A. nın en temel amacı, karmaģık yapıdaki bir karar sürecinde uygulanacak bir kantitatif analizle, optimumu (en etkin) gerçekleģtirmektir (http://archive.ismmmo.org.tr/docs/malicozum/56malicozum/56%20mehmet%20k AHVEC%C4%B0.doc).

30 15 KarĢılaĢılan problemlerin çözümü, genellikle yöneticileri ilgilendirir. Alınan kararların, iģletmenin hayati fonksiyonlarını etkilediği için, karar verme, çok çetin ve bir o kadarda hassasiyet isteyen bir aģamadır. Bilindiği gibi alınan kararların ardından, beklenilen bir sonuç vardır. Bu bekleyiģ ise rasyonel adımlarla gerçekleģebilir. Beklenilen sonuçlara ulaģabilmek için en iyi karar alınmalıdır. En iyi kararın alınabilmesi için bilimsel tekniklere baģvurma gerekliliği ise aģikârdır. Karar verme sürecinde göz önünde bulunduracağımız alternatif kararların sayısı, karmaģık ve çeģitlenmiģ yapıdaki günümüz iģ dünyasında çok artmıģtır. Karar verici çok sayıda alternatifi eģanlı olarak göz önünde bulundurmak zorundadır. Sürekli olarak değiģimin yaģandığı iģ dünyasında, gelecekle ilgili belirsizlik de çok artmıģtır. Karar verici gelecekte karģılaģabileceği farklı durumlar için farklı karar senaryoları üretmek zorundadır (Ulucan; 2007: 3). Y.A., bu noktada devreye giren bir süreçtir. Problemin ortaya çıkması veya belirlenmesinin ardından, örgütün amaçları doğrultusunda verilerin toplanması ile baģlar. Amacımıza hizmet etmeyecek verilerin toplanması zaman kaybına sebep olacaktır. Oysa zaman, günümüzde çok kıymetli bir faktördür. Y.A., atılacak adımlar ve alınacak kararlarda yöneticilere daha etkin kararlar almaya olanak sağlamaktadır. Daha İyinin Bilimi olarak adlandırılan Y.A., kararlar almaya yardımcı olmak için analitik yöntemleri uygulama disiplini Ģeklinde de tanımlanabilir. Bu çerçevede Y.A. uygulama boyutu ile yalnızca teori değil, gerçek hayatın ta kendisidir (Sezen, 2007: 4). Tanımından ve kısaca tarihçesinden söz edildikten sonra Y.A. nın amaçlarını iki grupta toplamak mümkündür(özkan, 2005: 2): 1. Ġnsan makine sistemlerinin yapısını ve davranıģlarını inceleme ve açıklama,

31 16 2. Bu sistemlerin amaç ve hedeflerine uygun yönetim ve kontrollerine ait karar verme sorunlarını çözmek veya çözüm için uygun yöntemler ve teknikler geliģtirmektir YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ TANIMI Birçok alanda kullanılan Y.A. nın tek bir tanımı yoktur. Birçok tanımla karģılaģılabilmektedir. Ancak Y.A. denince akla ilk gelen kelime optimizasyondur. Optimizasyon kelime olarak en iyiyi elde etme Ģeklinde tanımlanabilir. Bu da bize amaç doğrultusunda eldeki kaynakları kullanarak problemlerin optimal (en iyi, en verimli) çözümünün bulunmasını ifade eder (Yılmaz, 2005:8). Y.A. için yaygın olarak kullanılan tanımların bir kısmı Ģunlardır; Yöneylem araģtırması; bir organizasyon içinde operasyonların koordinasyonu ve yürütmesi ile ilgili dünyanın gerçek karmaģık sorunları için fikir üretmede matematiksel modelleme, istatistik ve algoritma gibi bilimsel yöntemleri kullanan disiplinler arası bir bilimdir. Organizasyonun doğası maddi değildir. Soruna bilimsel olarak en uygun çözümü sağlamak için bu bilimi kullandıktan sonraki hedef organizasyonun performansını iyileģtirmek ve optimize etmektir (http://tr.wikipedia.org/wiki/yöneylem_araģtırması). 1. Yöneylem AraĢtırması, Komutan ve yöneticilerin, karģılaģtıkları problemlerde karar vermelerine yardımcı olmak amacıyla kullanabilecekleri bilimsel problem çözme yaklaģımıdır (http://www.kho.edu.tr/akademik/yam/index.htm). Yöneylem AraĢtırması, yönetim bilimidir. Yöneylem AraĢtırması, bir karar analizidir. Yöneylem AraĢtırması, bir tasarım analizidir.

32 17 Yöneylem AraĢtırması, eldeki olanaklardan en çok yararlanmayı sağlamak için bilimsel tekniklerin problemlerin çözümünde kullanılmasıdır. Yöneylem AraĢtırması, özel ve kamu tüm üretim ve hizmet yapılı örgütlerin karģılaģtığı problemlere, bilimsel yaklaģım içinde bir takım çalıģmasıyla optimal çözümü amaçlayan(araģtıran) bir bilim dalıdır.(öztürk, 2007: 7) Yöneylem AraĢtırması, kantitatif karar verme teknikleridir (Yücel, 2004: 70). Yöneylem AraĢtırması, rakama dökülmüģ bir akl-ı selimdir. Yöneylem AraĢtırması, elde edilen olanaklardan en büyük (maksimum) yararlanmayı sağlamak için giriģilen bilimsel çalıģmalar ve teknikler cümlesidir. Yöneylem AraĢtırması, karar organlarının, karar vermelerinde kontrolleri altında bulunan her türlü olanağı, süre unsuru içinde iģletmeyi istenilen amaca en uygun biçimde yöneltebilmeleri için kantitatif esaslara dayanarak yapılan bilimsel araģtırmaların tümüne denir. Yönetim bilimi(yöneylem AraĢtırması) yöneticilerin daha iyi karar verebilmeleri için yönetim problemlerine bilimsel yaklaģımdır. Hem yönetim sahasında, hem de diğer disiplinlerde yönetim bilimi teknikleri, pek çok matematiksel yaklaģımları kullanır. Yönetim bilimi, iģletme alanında problemleri tanıma ve tespit etme sanatıdır (Ayanoğlu, 2006: 2). Bu tanımların en sonuncularından biri British Operational Society tarafından yapılanıdır. Yöneylem Araştırması, insan, makine, para ve malzemelerden oluşan, endüstriyel, ticari, resmi ve askeri sistemlerin yönetiminde karşılaşılan problemlere, modern bilimin saldırısıdır. Belirgin yaklaşımı, sistemin şans ve risk ölçüsünü de içeren

33 18 ve alternatif karar, strateji ve kontrollerin sonuçlarını tahmin ve karşılaştırmaya yarayan bilimsel bir model geliştirmektir. Amacı politika ve eylemlerin, bilimsel olarak saptanmasına yardımcı olmaktır ( Esin, 2003: 3) YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ ÖZELLĠKLERĠ Yöneylem AraĢtırmasının tanımları dikkate alınarak, bu bilimin temel özellikleri 3 alt baģlık altında sınıflandırılabilir Sistem YaklaĢımı Özelliği Sistem kelimesi, Latince "birleģme", "oluģma", "bir araya gelme" anlamını taģıyan systema' dan; o da Yunanca yine aynı anlamlara gelen sustema kelimesinden türemiģtir (http://id.wikipedia.org/wiki/sistem). Sistem, farklı disiplinlerde farklı Ģekillerde tanımlanmaktadır: Genel olarak sistem, belirli parçaların bir bütün oluģturacak biçimde düzenli ve karģılıklı bağımlı olarak bir araya gelmesi ile ortaya çıkan olgudur. BaĢka bir deyiģle sistem, belli parçaların ya da alt sistemlerin düzenli bir biçimde ve karģılıklı bağlı olarak bir araya gelmeleri ile oluģan bütündür. Yani, sistem yaklaģımı sistem ve alt sistemlerinin uyumlu, verimli bir biçimde çalıģmasını kapsar (Albayrak, 2005: 14). Yönetim ve organizasyonda sistem yaklaģımı denildiği zaman, iģletme ya da organizasyon, çevresinden çeģitli kaynakları (girdi) alan, bu kaynakları iģleyerek mal veya hizmet üreten (süreç) ve bu mal veya hizmetleri (çıktı) ileride yeniden kaynak sağlamak üzere çevresine veren birimler olarak görünür. Organizasyon sisteminin alt sistemleri olarak üretim, pazarlama, araģtırmageliģtirme, muhasebe ve personel alt sistemleri ele alınabilir.

34 19 Sistem yaklaģımı ise çözümü aranan sorunlarla ilgili olan ve çözüm sonuçlarını ihmal edilemeyecek biçimde etkileyecek olan problemin, iliģkili olduğu örgütün içindeki veya dıģındaki tüm etkenlerin göz önüne alınmasını temel alır. Problemlere bu çerçeveden bakmak, sistem yaklaģımının gereğidir. Sistem analizi ve Yöneylem araģtırması arasındaki yakın iliģki Riggs tarafından Sistem analizi, Y.A. nın matematiksel modeller konusunda ki deneyimini ve uzmanlığını paylaģmaktır Ģeklinde vurgulanmıģtır (Yücel, 2004: 72). Ele alınan sistemlerin çeģitli bölümlerinin amaçları birbiri ile çeliģkili durumda olabilir. Bu nedenle Y.A. bir sistemle ilgili probleme çözüm ararken, sistemin tümüne en uygun çözümü bulmaya çalıģır (Esin, 2003: 4). Yani Y.A. örgütün bileģenleri (bölümleri) arasındaki ilgi çatıģmalarını yok ederek, örgütün tümü için en iyiyi bulmaya çalıģır. Bunun anlamı, Y.A. nın örgüt içinde takım çalıģması kültürünü geliģtirmesi ve her bir problemin çözümünde bireysel amaçlardan ziyade örgütün ortak amaca yönelmesini sağlamasıdır (Öztürk, 2007: 5) Disiplinler Arası YaklaĢım Özelliği Herhangi bir sorunu Y.A. yöntemiyle çözümleyebilmek için, farklı disiplinlerden bir araģtırma ekibinin oluģturulması gerekir. Y.A. nın temel özelliklerinden biri de disiplinler arası ekip çalıģması biçiminde olmasıdır. Çünkü problemi her yönüyle görebilmek, dolayısıyla doğru bir çözüme ulaģabilmek için Y.A. çeģitli bilim dallarında uzman araģtırmacılardan yararlanır (Esin, 2003: 4). Y.A. nda ki disiplinler arası yaklaģım, çalıģmaları konu alan problemlerin çok yönlü ve karmaģık yapıdaki sistemlerle ilgili olmasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle problemin çözümünde belli bir disiplinin katkısı yetersiz kalabilmektedir. Y.A.

35 20 disiplinler arası yaklaģımı benimsemekle, mümkün olduğu kadar çok etkileģimi saptamaya çalıģmaktadır. Tek bir kiģinin, Y.A. nın tüm konularında uzman olması beklenmemelidir. Bu nedenle ele alınan yeni bir problemin Y.A. çalıģması, genellikle takım yaklaģımını gerekli kılar. Bir örgütte takım çalışması geliģtirilmez ve önemsenmez ise, o örgütün baģarılı olacağı düģünülmemelidir. Y.A. takımında, matematik, istatistik ve olasılık teorisi, iktisat, iģletme yönetimi, bilgisayar, davranıģ bilimleri, mühendislik ve temel bilimler ile Y.A. nın özel tekniklerinde uzman ve deneyimli kiģilere yer verilir (Öztürk, 2007: 5). Farklı bilim disiplinlerinde uzmanlaģmıģ kiģilerin her soruna bakıģ açısı farklıdır. Bu yüzden problemin modellenmesinde ve çözümünde farklı bakıģ açılarından faydalanabilmek için problemlerin disiplinler arası bir ekip tarafından incelenmesi gerekir (Yılmaz, 2005: 12) Bilimsel Yöntemlerle YaklaĢım Özelliği Karar verme sürecinde karar vericilerin kullanabileceği yöntemler 2 ana gruba ayrılır: i) Geleneksel veya klasik yöntemler. Bu yöntemler genelde doğaüstü güçler, sağduyu, sezgi, mantıksal yöntemler gibi örneklerden oluģmaktadır. ii) Bilimsel yöntem. Y.A. nın problemlere yaklaģım bakımından en önemli katkısı: sistemin öğelerini ve aralarındaki iliģkileri temsil eden modeller kurabilmesi ve bu modeldeki parametrelerin veya karar değiģkenlerinin bir diğerine olan etkisini kolayca etüt edebilmesidir (Esin, 2003: 4). Bilimsel yöntem Ģu aģamalardan oluģur:

36 21 Problemin tanımı Hipotezin geliģtirilmesi Veri ve bilgilerin toplanması Deneyler yoluyla hipotezin test edilmesi Hipotez hakkında sonuçlara varılması YÖNEYLEM ARAġTIRMASININ PROBLEM ÇÖZME YAKLAġIMI Bir örgüt probleminin çözümünde Y.A. kullanılırken genellikle 3 aģama vardır. Bu aģamalar kısaca Ģöyle özetlenebilir (Öztürk, 2007: 8): a) Yargılama AĢaması Problem ile ilgili araģtırmanın yapılması Amacın ve ilgili değerlerin belirlenmesi Etkinlik ölçülerinin belirlenmesi Amaca iliģkin problemin formüle edilmesi b) AraĢtırma AĢaması Problemin anlaģılmasına yardımcı olacak verilerin toplanması ve gözlemlenmesi Varsayımların ve modelin formüle edilmesi Varsayımların sınanması için deneylemenin yapılması Varsayımlardan, sonuçların genelinden ve ele alınan faaliyetin seçenekli yöntemlerinden elde edilen sonuçların tahmini c) Uygulama AĢaması Öneriler ve karar verme

37 22 Süreklilik ve uygulama 1. ADIM: Problemin Tanımı Atılacak adımlardan ilki problemi belirlemektir. Çünkü problem, örgütün tüm hedeflerini ve amaçlarını derinden etkilemektedir. Sistem içerisinde atılan her adım, kelebek etkisi misali, gerek kısa zamanda ve gerek uzun zamanda örgütün içinde birçok değiģime sebep olacaktır. Bilindiği üzere, yanlıģ problemden doğru çözüm elde edilemez. Bu ifadeden anlaģılacağı üzere, ilgili sistemin detaylı bir Ģekilde incelenip söz konusu problemin iyi bir Ģekilde tanımlanması, iģin birinci ve en önemli aģamasıdır. Y.A. ekibi, bir problemi analiz ederken, problemin ayrıntılarına girmeden önce karar verici (karar organı) ile iliģki kurar. Çünkü Y.A. ekibince, karar vericisine bağlı olarak belirlenmiģ olan iģletmenin amaç ve hedeflerinin bilinmesi çok önemlidir. Böylece Y.A. ekibi, problemi anlama ve iģletmeyi tanıma olanağı bulur (Esin, 2003: 4). Y.A. kendine özgü bakıģ açısı ile örgütün bir biriminden (bölüm veya kademesinden) çok, örgütün tümünün refahı ile ilgilidir. Bir anlamda, Y.A. çalıģmaları sadece tek bir bölümün en iyi olan alt optimal çözümlerinden çok, örgütün tümü için optimal olan çözümü araģtırır. Çünkü alt optimaliteyi düģünürken, çoğu kez ana hedeften uzaklaģılır. Bu da iģletmenin zararına olan bir durumdur. Bu nedenle, ideal olarak formüle edilen amaçlar tüm örgütü kapsamalıdır. Problemin tanımlanması, Y.A. ekibinin tamamının katılımını gerektiren bir süreç olup, yapılacak incelemenin sonunda aģağıdaki hususların belirlenmesi gerekmektedir: i. Amaçların belirlenmesi.

38 23 ii. Problem alanının, yani organizasyonu ve çevresini kapsayacak Ģekilde probleme etki edecek olan sistemin belirlenmesi. iii. iv. Problemin çözümüne etki edecek sınırlamaların (kısıtların) belirlenmesi. Varsayımların belirlenmesi. v. Uygun bir etkinlik ölçüsünün belirlenmesi. Etkinlik ölçüsü çeģitli alternatiflerin amacı ne denli gerçekleģtirdiğini değerlendirmede kullanılan bir ölçütü ifade eder. Örneğin, bir kâr maksimizasyonu ya da maliyet minimizasyonu probleminde etkinlik ölçüsü TL/Birim olarak tanımlanabilir (Yılmaz, 2005: 1). 2. ADIM: Modelin GeliĢtirilmesi Y.A. da problemin belirlenmesinden sonra yapılması gereken ikinci adım problemin kolayca çözülebilecek bir yapıya oturtulması safhasıdır. Daha yalın bir ifadeyle, modelin geliģtirilmesidir. Model, gerçek bir nesnenin ya da durumun çeģitli semboller kullanarak ifade edilmiģ temsili Ģeklidir. Yani, soyutlanmıģ bir yaklaģımdır. GeniĢ anlamda model, bir sistemin değiģen koģullar altındaki davranıģlarını incelemek, kontrol etmek ve geleceği hakkında varsayımlarda bulunmak amacı ile elemanları arasındaki bağlantıları, kelimeler veya matematiksek terimlerle belirleyen ifadeler topluluğuna model denilir (Tulunay, 1982: 5). Her modelin kuruluģ amacı, belirli bir ekonomik sistemi yönetmekle görevli kiģi veya kiģilere (karar vericiye), mümkün karar seçeneklerini sunmak, bunların sonuçlarını belirlemek ve karģılaģtırmalar yapmaktır. Y.A. nın karar vermeye en önemli katkısı matematiksel modellerdir. Bir sistemin davranıģlarıyla ilgili kuralların matematiksel olarak ifade edilmesiyle, matematiksel modeller kurulur. Karar verici, problemi tanımladıktan sonra analize uygun olacak biçimde örgütün problemini tekrar formüle

39 24 eder. Çünkü kurulacak model problemin esasını göstermelidir. Y.A., bir bakıma problemin yapısına uygun modeli geliģtirir (Öztürk, 2007: 8). Modelleri aģağıdaki gibi gruplandırmak mümkündür (Yılmaz, 2005: 13): i. Ġkonik (taklit) model: Fiziksel model olarak da adlandırılan ikonik model, gerçek bir nesnenin ya da olayın genellikle farklı boyutlarda ifade edilmiģ görsel bir temsilcidir. (Örneğin: Kabartma harita, uçak marketi, fotoğraf ) ii. Analog (çizgisel) model: Gerçek bir nesnenin ya da olayın çeģitli özelliklerini ifade eden ve çizgilerle oluģturulan Ģeklidir. (Örneğin: Elektrik devresi Ģeması, otomobil hız göstergesi, termometre ) iii. Matematiksel (sembolik) model: Gerçek bir nesnenin ya da olayın harfler, rakamlar ve çeģitli matematiksel sembollerle temsil edilmiģ Ģeklidir. (Örneğin: Kelimeler, formüller, sayılar, eģitlikler ) Y.A. nda kullanılan modeller, optimizasyona en uygun olan, matematiksel modellerdir. Matematiksel modellerin diğer modellere göre üstün taraflarını aģağıdaki gibi sıralayabiliriz; a) Dinamiktirler (kolayca değiģtirilebilirler). Örneğin, herhangi bir formüldeki değiģken veya parametreleri değiģtirmek suretiyle gerçek sistemdeki bir değiģikliği kısa bir sürede güncelleģtirmek mümkündür. b) Matematiksel ve mantıksal bir yapıya sahiptirler. Bu modeller, soyutlaģtırılmıģ bir Ģekilde sistemin özünün ve sistemin unsurları arasındaki iliģkinin temsil edilmesinde eģitliklerde olduğu gibi oldukça önemli bir yer tutmaktadırlar. c) Tanımlayıcıdırlar. Gerçek bir nesneyi ya da olayı ideal olarak tanımlayabilirler. Örneğin,

40 25 e = mc 2 eģitliği enerjiyi ve f = m.a eģitliği kuvveti tanımlar. Optimizasyon için kullanıma uygundurlar. Matematiksel çözüm yöntemlerinden herhangi birisini kullanmak suretiyle bu modellerden elde edilecek çözüm sonucunda, temsil ettikleri sistemin optimal Ģekilde tasarlanması ve iģletilmesine yönelik önemli bilgiler elde etmek mümkündür. Eğer ele alınan sistem, matematiksel modellerle çözülemeyecek kadar karmaģık bir yapıya sahipse, sistemin bir simülasyon modeli kurulur. Daha önceki açıklamamızdan anlaģılacağı üzere; Y.A. da matematiksel modeller kullanılmaktadır. Bu modellerde değiģkenler ve parametreler matematiksel iliģkilerle ifade edilmektedir. Bir matematiksel model genel olarak: M= f(x i, y j ) biçiminde ifade edilir. Matematiksel modelde: x i : Kontrol edilebilen değiģkenler. y j: Kontrol edilemeyen değiģkenler. f: x i ile y j arasındaki matematiksel iliģkiyi ifade eder. 3. ADIM: Modelin Çözülmesi Bir Y.A. probleminin çözümü, genel olarak M değerini en iyi (optimum) yapan x i değerinin bulunmasını araģtırmaktır. En iyi kelimesinin anlamı, belli bir ölçüte göre mevcut koģullar içinde, amaç fonksiyonunun en büyük (maksimum) veya en küçük (minimum) değerinin bulunmasıdır (Esin, 2003: 2).

41 26 Matematiksel modellerin çözülmesinde kullanılan teknik ve yöntemleri analitik teknikler, sayısal teknikler veya sezgisel yaklaģımlar olarak değerlendirmek mümkündür. Sezgisel yaklaģımlar, optimizasyon tekniklerinden herhangi birisiyle çözülemeyecek kadar karmaģık yapıdaki modellerde, optimal çözüm yerine yaklaģık bir çözüm elde etmek için geliģtirilmiģtir. KarmaĢık sistemler için kullanılan alternatif bir modelleme yaklaģımı da simülasyondur. Matematiksel modellemedeki geliģmelere rağmen pek çok gerçek olay matematiksel olarak modellenememektedir. Simülasyon teknikleri, matematiksel olarak modellenmesi ve analitik tekniklerle çözülmesi mümkün olmayan sistemlerin modellenmesinde ve incelenmesinde kullanılırlar. Simülasyon, genel olarak gerçek sistemi küçük parçalara ayırıp bu parçaları, uygun mantıksal bağlantılarla, birbiri ile iliģkilendirmek suretiyle sistemin davranıģını taklit etmeye çalıģan bir yaklaģım olarak tanımlanabilir. Çözüm değiģik yöntemlerle elde edilebilmekle beraber, Y.A. ile iki çözüm elde edilir: Optimal Çözüm: Bu çözüm var olan çözümlerin en iyisidir. Fakat bazen gerçekçi olmayabilir. Optimuma En Yakın Çözüm: Bu çözüm simulasyon v.b. tekniklerin uygulanmasıyla elde edilen çözümlerdir. 4. ADIM: Modelin Test Edilmesi ve Çözümün Değerlendirilmesi Y.A. da problemin belirlenmesi ve çözümün elde edilmesi yeterli değildir. Çünkü kurulan modelin gerçekçiliği tartıģılmalıdır. Gerçek hayatta uygulanamayacak

42 27 derecede optimal sonuçlar elde edilebilir. Bazen de çözümün kendisi gerçekçi değildir. Elde edilen sonuçlar gerçekle bağdaģmıyorsa bazı hatalar yapılmıģ demektir. Çoğu zaman hatalar, modele iliģkin faktörlerin ve bağlantılı iliģkilerin modelde ele alınmayıģı, bazı parametlerin doğru Ģekilde tahmin edilmeyiģi, bazı karar değiģkenlerinin doğru hesaplanmamıģ olması veya modelin hatalı olmasından ortaya çıkar. Bu durumda hata belirleninceye kadar araģtırmaya devam etmek gerekir. 5. ADIM: Modelin Yöneticilerce Kabul Edilmesi ve Uygulanması Modelin uygulanabilirliği belirlendikten sonra yapılacak iģ, karar vericilere modelin sunulmasıdır. Üst yönetime model hakkında bilgi verilir ve fikri alınır. Bu aģamada Y.A. ekibine önemli iģler düģer. Çoğu zaman üst yönetim, modelin getireceği artılar ve eksileri iyi anlayamamasından dolayı baģarılı bir model uygulanmaya konulamayabilir. Bu aģama, geçerliliği kanıtlanmıģ bir modelden elde edilen güvenilir bir çözümün, gerçek hayattaki bir probleme uygulanması aģamasıdır. Bu aģamada da asıl yük, yani çözümün anlaģılabilir bir Ģekilde sistemi iģletecek olan personele anlatılması, yine Y.A. ekibine düģmektedir. Özellikle çağımızda risk faktörü, karar verme aģamasında çok büyük bir etken olduğu için karar vericiler, atacakları adımda çoğu zaman ürkek davranmaktadırlar. Bu sebeple karar vericilerin, modelin baģarılı olacağına inandırılması gerekmektedir ve bu görev Y.A. çalıģanlarına düģmektedir. Modelin uygulamaya konulmasıyla birlikte Y.A. çalıģanlarının görevi bitmez. Gerekli kontrollerin ve modelin uygulanması sürecindeki ahengin sağlanması, korunması ve bazen modelin uygulanıģ prosesinde aksaklıklar yaģanması halinde düzeltilmesi yine onun görevidir (Esin, 2003: 8).

43 28 Karar almaya yardımcı olmak amacıyla kullanılan kantitatif model kurma- uygulama süreci, belli baģlıklar altında toplanabilir (Halaç, 1983: 9): 1. Karar probleminin belirlenmesi 2. Problemin formüle edilmesi 3. Model kurma 4. Bilgi derleme 5. Modelin çözümü 6. Modelin geçerliliğini araģtırma ve duyarlılık analizleri 7. Sonuçların yorumu 8. Karar verme, uygulama ve kontrol Verilen model kurma-uygulama sürecinde, 2. ve 7. aģamalar arası, bilimsel yaklaģım olarak bilinir. Problemin çözümü ve uygulanmasına kadar geçen süreci aģağıdaki Ģekil yardımıyla gösterebiliriz.

44 29 KARAR VERME PROBLEMLERĠ KÜMESĠ ADIM 1 Problemin Belirlenmesi ADIM 2 Modelin GeliĢtirilmesi ADIM 3 Modelin Çözülmesi ADIM 5 Modelin Yöneticilerce Kabul Edilmesi ve Uygulanması ADIM 4 Modelin Test Edilmesi ve Çözümün Değerlendirilmesi ġekil 1.1. Yöneylem AraĢtırmasında Problemin Çözüm Süreci Kontrol, öngörülen sonuçlara ulaģmak için iģlerin yürütülmesi, aykırı gidiģ ve tutumların yoluna konulmasıdır. Yani, kontrolün amacı baģkalarını cezalandırmak değil, iģlerin standartlarına uygun olarak yürütülmesini veya iģlerin belirlenen zamanlarda ve

45 30 bütçe dâhilinde yapılmasını ve kalitenin artırılmasını sağlamaktır (Albayrak, 2005: 422). Y.A. ekibi, bir proje yöneticisi statüsünde, bu kapsamda bir kontrol yapmakla mükelleftir. Bütün bunlara rağmen Y.A. araģtırmacıları yöneticiye veya karar vericiye çözümlerin hiçbirini kabul ettirmek için baskı yapmaz. Y.A. ekibi, bu süreç içerisinde hemen hemen her adımda sürekli bir kontrol, varsa hataları belirleme ve düzeltme durumuyla karģı karģıyadır YÖNEYLEM ARAġTIRMASINDA KULLANILAN YÖNTEMLER Günümüzde kıt kaynakların rasyonel dağılımı zorunluluğu, verimlilik konusunu güncel sorunlardan birisi haline getirmiģtir (Gültekin, 2007: 104). Bir organizasyonda atılacak her adım verimliliğin maksimizasyonu içindir. Kastedilen verimlilik, toplam faydayı artıracak her Ģeydir. ĠĢletme yöneticileri, yatırımlarını planlarken birçok teknik kullanılırlar. Bir proje planlama aģamasında, uygulamaya hazır duruma gelecek biçimde planlanır. Kurulacak sistemin yapısı, görev listelerinin her birinin temel taģını oluģturur (Wermter, 1996: 92). Yatırımların planlamasında atılacak adımlarda; bilgi toplama, sistem planlama, istatistik analizleri ve Y.A. vardır. AĢağıda Y.A. da kullanılan belli baģlı tekniklerin genel özellikleri açıklanmıģtır (Esin, 2003: 9) Doğrusal Programlama: Doğrusal programlama, doğrusal bir amaç fonksiyonunu belirli eģitlik veya eģitsizlik Ģeklinde kısıtlayıcı koģullar altında en iyilemek biçiminde tanımlanır. Bu yöntemle Y.A. da çözülebilen problem türleri; UlaĢtırma problemleri (Transportation)

46 31 Tahsis problemleri (Allocation) Üretim planlaması Envanter problemleri Yer seçimi Yatırım planlaması vb Kuyruk Teorisi: Servis olanaklarının en iyi sayısının saptanması ve en iyi giriģ (veya çıkıģ) sürelerinin ayrı ayrı veya ikisinin aynı süreçte belirlenmesini inceler. Örneğin; ġehir içi veya Ģehir dıģı nakliyatın düzenlenmesi Hizmet yerlerinde en uygun servis sistemi tesisi ġehir veya Ģehirlerarası komünikasyonda yararlanma vb Stok Modelleri: Stok modelleri, herhangi bir depoda, depoya giren veya depodan çıkan malzeme arasındaki iliģkiyi, imal ve piyasa koģullarını etüt ederek saptamaya yarayan bir tekniktir. Stok seviyelerini ve erimlerini planlar ve geniģ bir uygulama sahası vardır Oyun Teorisi: Oyun teorisi bir konuda rakip olan iki firmanın veya oyuncunun davranıģlarının nasıl olması gerektiğini inceler ve çözüm yolu arar. ĠĢletmelerde rekabet, pazarlama ve askerlikte harp oyunlarına uygulanır.

47 Benzetim: Gerçek durumun bir modeli yapılarak bu modelin kullanılmasıyla gerçek durum hakkında sonuçlar çıkarmak suretiyle probleme bir yaklaģım sağlama yöntemidir. Bilgisayar desteğiyle yapılan benzetim veya diğer adıyla simülasyonda önemli yardımcı teknikler vardır. Bunlar, Monte- Carlo ve Markov tekniğidir PERT ve CPM: PERT (Program Değerlendirme ve Gözden Geçirme Tekniği), planlama ve kontrol iģlemlerine yardım için kullanılır. Kaynakların, özellikle para, süre ve iģ gücünün en iyi biçimde kullanılmasına olanak sağlar. CPM (Kritik Yol Problemi), PERT e benzemekle beraber aralarındaki fark, CPM analiz sürecinde maliyeti de hesaba katar ve PERT e göre daha güvenilir kabul edilir Yenileme (Replacement) : Bir iģletmede kullanılan makine veya malzemenin değiģtirilmesinin ne zaman karlı olacağını veya alternatifler içerisinden hangi seçeneğin tercihinin daha kârlı olacağını araģtıran bir Y.A. tekniğidir Envanter Modelleri: TekelleĢmenin önüne geçmek için hükümetler çoğu zaman halkın ihtiyaç duyacağı temel tüketim maddelerinde stoklama yoluna gidebilirler. Bu durumda, güncel ve doğru bir ürün envanterine ihtiyaç durulur. Burada envanterinde bir maliyeti olduğu bilinmektedir. Amaç sipariģ edilecek envanter miktarının ne olması gerektiğini

48 33 ve sipariģlerin ne zaman yapılması gerektiğini belirlemeye yardımcı olan bir Y.A. tekniğidir Bekleme Hattı Modelleri: Bir örgütün müģterilerinin, yapacakları ticarette zaman önemli bir kavramdır. Zamanın gerek müģteri ve gerek firma açısından önemli etkileri vardır. KarĢılıklı güven ve istenilen zamanda ihtiyaca cevap verme günümüz iģletmeleri için önemli bir tercih ediliģ sebebidir. çok önemlidir. Gündelik yaģamdan esinlenerek diğer bir adı da kuyruk modeli olan bu Y.A. tekniği, en iyi ve etkin servis sağlamayı ve dengeli bir sistem geliģtirmeyi hedefler ġebeke Analizi: ġebeke analizi, daha kapsamlı bir Ģekilde ikinci bölümde açıklanacağı için burada değinilmemiģtir.

49 34 BÖLÜM 2 2. YÖNEYLEM ARAġTIRMASINDA ġebeke ANALĠZĠ 2.1. ġebeke ANALĠZĠ Günümüzün karmaģıklaģan projeleri, proje çalıģmalarının etkinliğinin optimizasyonu amacı ile çok daha sistematik ve etkili planlama tekniklerine ihtiyaç duymaktadır. GANNT tekniğinin dezavantajları sonucunda proje planlama, programlama ve kontrolünde ağ diyagramına dayalı teknikler de kullanılmaya baģlamıģtır (Ġpekgil Doğan ve Güler, 2006: 28). ġebeke analizi, sayısal yöntemler gibi proje planlama tekniklerinden bir tanesidir. Hatta güncel projelere bakıldığında en çok kullanılan tekniklerden bir tanesidir denilebilir (Baraz, 2008: 30) ġebeke ANALĠZĠNĠN TANIMI VE ÖNEMĠ ĠĢ hayatında bazı projeler o kadar basittir ki, ya projeyi yapmanın sadece tek bir yolu vardır, yani sonuçlar hep aynı olacağı için nasıl yaptığımız önemli değildir ya da projeye yapmaya değecek kadar farklı görev ve kaynaklar yoktur (Harris, 1997: 93). Basit bir örnek verecek olursak, tek bir kiģinin belirli bir yere yapacağı seyahat için tek bir vasıta ve tek bir güzergâh varsa planlamaya gerek yoktur. Ancak 20 kiģinin bir dünya turu yapması söz konusu ise mutlaka ama mutlaka bir planlamaya ihtiyaç vardır. ĠĢte planlamanın ve mezkûr iģlerin önem arz ettiği durumlarda Y.A. ekibinin yapacağı herhangi bir araģtırmada bir diyagramdan yararlanması gerekmektedir. ĠĢlerin en iyi Ģekilde sıralanması, ulaģtırılması ve projelerin planlanması ile ilgili iģletme problemleri diyagramla gösterilebilir. ĠĢte bu diyagram Ģeklindeki gösterim, Ģebeke (network)

50 35 olabilir (Öztürk, 2007: 569). ġebeke analizi, daha çok büyük ölçekli projelerde uygulanan bir yöntemdir ve Y.A. içerisinde birçok uygulama alanı bulunmaktadır. ġebeke sözcüğü ok Ģeklinde çizilen ve Ģebeke planlama tekniklerinin esas kısmını oluģturan birbirine bağlı faaliyetlerin Ģekiller ya da bir diyagram olarak gösterilmesinden gelir (Öztürk, 2007: 569). Tanım olarak, şebeke analizi, projenin grafiksel olarak takdim edilme şeklidir (Tütek ve GümüĢoğlu, 2000: 286). Diğer bir tanım da ise, şebeke analizi, bir projenin amacına ulaşabilmesi, diğer bir ifadeyle, projenin en kısa sürede ve en az maliyetle gerçekleştirebilmesi için yapılması gereken faaliyet ve olaylardan oluşan, bu faaliyet ve olaylar arasındaki sıra ve mantık ilişkilerini gösteren grafikler yardımıyla sürdürülen bir proje planlamakontrol tekniğidir (Barutçugil, 2008: 174) diye açıklanmıģtır. PERT ve CPM teknikleri birer Ģebeke analizi teknikleridir. Projenin planlaması ve yönetilmesi için birer yöntem sağlarlar (Öztürk, 2007: 569). Ancak, CPM ağ diyagramı ile çok aktiviteli büyük projeleri iģlemek oldukça zordur. Böyle projeler için PERT ağ diyagramı daha kullanıģlıdır (Tütek ve GümüĢoğlu, 2000: 286) ġebeke ANALĠZĠNĠN UYGULAMA ALANLARI ġebeke analizlerinin literatürde ki uygulama alanları aģağıdaki Ģekilde gruplanabilir (Ulucan, 2007: 179); Üretim- stok dağıtım sistemleri Askeri lojistik sistemler ġehir trafik sistemleri Demiryolu sistemleri

51 36 ĠletiĢim (komünikasyon) sistemleri Boru hattı Ģebeke sistemleri Faaliyetleri yerleģtirme sistemleri Rota belirleme ve programlama sistemleri Elektrik Ģebekeleri Finansal analiz sistemleri Proje teklifi değerlendirme sistemleri Tahsis sistemleri Nakit akıģını içeren Ģebeke sistemleri Fabrika yerleģimi problemleri 2.4. ġebeke ANALĠZĠNĠN AVANTAJLARI ġebeke analizinde kullanılan hesaplamaların diğer Y.A. tekniklerinde kullanılan hesaplamalarla eģit derecede isabetli olduğu varsayılırsa ağ (Ģebeke) tekniklerinin bazı avantajları bulunmaktadır. Bu avantajlar ( Ġpekgil Doğan ve Güler, 2006: 29): Projenin istenilen detaylarda planlanmasına öncülük ederler, böylece proje bütün proje aģamalarını uygulama sırasına göre önceden belirlenir. Projenin tamamlanması için süreleri oldukça doğru tespit ederler, bu sayede program içerisindeki faaliyetlerin süreleri belli olur. Görevlerin dağıtılmasında ve projeye katılan kiģiler arasında iletiģim sağlanmasında faydalı olacak grafik çizimi ve terminoloji oluģturulur. Proje üzerinde gelinen konumu karģılaģtırma olanağı sağlarlar. Yani ĠĢin plana göre hangi seviyede olduğunu görmeye yardımcı olur.

52 37 Risk durumunu ortaya koymak için problem yaratma potansiyeli bulunan faaliyetlere önem gösterilmesini sağlarlar. Projenin herhangi bir aģamasında, proje planında meydana gelebilecek değiģikliklerin zaman ve maliyet etkilerini hesaplamaya aracı olurlar. ġebeke analizi, daha ayrıntılı planlama ve yöneltme yöntem bilgisi sağlar (Albayrak, 2001: 307). çıkmaktadır ġebekeyġ OLUġTURAN TEMEL FAKTÖRLER Bir Ģebekeyi oluģturan temel faaliyetler aģağıdaki gibi 3 farklı Ģekilde ortaya Faaliyet Bir projede olayın gerçekleģmesini sağlayan, belli bir baģlangıç ve bitiģ noktası olan, zaman ve kaynak tüketen iģlere faaliyet denir (Özgen, 1987: 191). Verilen herhangi bir faaliyetin baģlayabilmesi için önceki faaliyetlerin tamamlanmıģ olması gerekir (Öztürk, 2007: 570). Faaliyetleri, mantıksal sıralamalarına göre öncül, ardıl ya da paralel olarak üç grupta toplayabiliriz (Baran, 2007: 25). i. Öncül Faaliyet (Predecessor): Bir iģin baģlayabilmesi için, onun öncesinde baģlaması veya tamamlanması gereken faaliyetlerdir. ii. Ardıl Faaliyet (Successor): Bir iģin baģlaması veya tamamlanmasının ardından icra edilebilecek faaliyetlerdir. iii. Paralel Faaliyet: Aynı anda gerçekleģtirilmesinde bir engel olmayan faaliyetlerdir.

53 Olay Olay, bir faaliyetin belirli bir zamanda sonuca ulaģmasıdır. Tabi ki bir olayın bitiģi diğer faaliyetin baģlamaya hazır olmasını ifade eder. ġebeke analizinde tüm faaliyetler oklar yardımıyla, tüm olaylar da daire ve noktalar ile gösterilir (Öztürk: 2007: 570) ve faaliyetlerin baģlangıç ve bitiģ anlarını gösterir. Ġki olay arasında yalnız ve yalnızca bir faaliyet olduğu unutulmamalıdır. ġebeke diyagramlarının oluģturulası sırasında olaylarla ilgili bir takım kabuller göz önünde bulundurulmaktadır. Bu kabuller (Winston: 2004: 433): Ġki olay direkt olarak en fazla bir faaliyet ile bağlanabilir. Her olay numarası en fazla bir defa kullanılmalıdır. Bir Ģebeke diyagramı sadece bir baģlangıç ve bir sonuç olayına sahip olabilir. Olaylar Ģebeke içerisinde genelde daire ile ifade edilirler Kukla (Yapay) Faaliyetler Bir projedeki faaliyet iliģkileri açısından gerekli olan, buna karģın gerçekleģmesi zaman ve kaynak harcanmasını gerektirmeyen faaliyetlerdir. Yani gerçek olmayan sanal faaliyetlerdir. Sıfır süreli faaliyet olup kesik çizgi ile gösterilir. ġekil 2.1. Kukla Faaliyet Gösterimi

54 39 Kukla faaliyetler, gerçekleģmesi için zaman ve kaynak kullanımı gerektirmemekle beraber Ģebeke diyagramı oluģturulması sürecinde farklı Ģekillerde kullanımı söz konusudur ġekil 2.2. Kukla Faaliyet Gösterimi ġekil 2.2. de ki çizim, Ģebeke çizim kurallarına uymamaktadır. ĠĢte böyle bir faaliyetin Ģebeke diyagramında çizimi için kukla faaliyete ihtiyaç bulunmaktadır. Yani ġekil 2.2. de gösterilen faaliyetin, ġekil 2.3. deki gibi çizilmesi gerekmektedir Kukla 4 ġekil 2.3. Kukla Faaliyet Gösterimi ġekil 2.3. deki 3 ve 4 arasındaki faaliyet kukla faaliyettir. Kukla faaliyet süresi en kısa olan faaliyetten sonra gelir. Bu sayede kritik yol üzerinde kukla faaliyet olma olasılığı azalmıģ veya bertaraf edilmiģ olur. Kukla faaliyetin süresi ve maliyeti sıfırdır.

55 ġebeke MODELLEME TERMĠNOLOJĠSĠ ġebekenin çizilmesinde ilk adım, projede alınacak bütün faaliyetleri dikkatli bir Ģekilde listelemek ve daha sonra öncelik sırasına göre alt alta yazmaktır (Doğan, 1994: 318). Ancak tasarlanacak Ģebeke planı, olayların ve iģlemlerin sıralanmıģ olmasından daha fazla Ģey gerektirir. Proje ekip elemanlarının sorumlulukları, zaman kontrolü, raporlama, form ve dıģarıdan sağlanan bilgi ile kritik olan ve kritik olmayan iģlemlerin belirlenmesidir (Albayrak, 2001: 313). Bir Ģebeke, düğümler (veya bağlantılar) ve yaylardan (veya dallar) oluģur. Düğümler, bir malın o noktaya gittiği ya da o noktadan geldiği bölgeler veya terminaller olarak düģünülebilir. Bu düģünceden yola çıkılırsa yaylar da, yollara, otobanlara benzer fiziksel akıģ ortamlarına karģılık gelir. ġebeke yapısı, görsel olarak kolaylıkla ifade edilebilir. Bu yapıda düğümler, numaralandırılmıģ daireler Ģeklinde, yaylar da düğümleri oluģturan çizgiler Ģeklinde gösterilir. Her yay üzerindeki ok, o yayın akıģ yönünü ifade eder (Ulucan, 2007: 180). Yani okun yönü önemlidir. Ancak okun uzunluğu önemli değildir (Doğan, 1994: 319). Yukarıdaki kavramlar dikkate alınarak bir Ģebeke modeli kurmada aģağıdaki süreç izlenir (Balaban, 1983: 36). 1. Projenin gerçekleģmesi için gerekli bütün elemanlar, faaliyetler ve olaylar belirlenmelidir. 2. Teknolojik ve yönetsel bağımlılıklar dikkate alınarak faaliyetlerin öncelik iliģkileri saptanmalıdır. 3. Birbiriyle iliģkili bu olay ve faaliyetler Ģebekenin izlenmesini sağlamak için proje ilerleme yolunu belirleyecek sırada alfabetik, nümerik veya alfa nümerik olarak kodlanmalıdır.

56 41 4. Kurulan bu Ģebeke modelinin, iliģkileri doğru olarak gösterip göstermediği test edilmelidir. 5. Her faaliyetin gerektirdiği süreler, kaynaklar ve maliyetler tahmin edilmelidir. Göz önüne aldığımız bir Ģebeke (N,A) notasyonuyla ifade edilir. Buradaki N, düğümler veya olaylar kümesi, A ise bağlantılar veya akıģ yönü kümesidir (Taha, 2000: 212). AĢağıdaki ġekil 2.4. de basit bir Ģebeke diyagramı gösterilmektedir ġekil 2.4. ġebeke Diyagramı Bu Ģebeke Ģu Ģekilde tanımlanır: N = 1, 2, 3, 4, 5, 6 A = (1, 2), (1,4), (1,5), (2,3), (2,4), (2,6), (3,4) (3,6), (4,5), (4,6), (5,6) Her Ģebekenin kendisine özgü bir akıģ tipi vardır. Örneğin, petrol ürünleri boru hattından, trafik bir karayolu Ģebekesinden akar. Genelde bir Ģebekedeki akıģ, Ģebekedeki bağlantıların sonlu veya sonsuz olabilen kapasiteleriyle sınırlıdır (Taha, 2000: 212).

57 42 Eğer bir düğümden sadece dıģarı doğru bir akıģ varsa, bu düğüme doğru hiç akıģ gelmiyorsa, bu düğüm arz düğümü olarak tanımlanır. Öte yandan eğer bir düğüme sadece dıģarıdan akıģ varsa, düğümden hiç akıģ gitmiyorsa da, talep düğümü olarak adlandırılır. Hem dıģarıya akıģ gönderilen hem de dıģarıdan akıģ alan düğümler ise aktarma düğümleridir (Ulucan; 2007: 180). ġebeke analizlerinin çözümünde ilk önce formülasyonun oluģturulması gerekir. Amacımız maksimize edilmiģ bir Ģebeke durumu mudur yoksa minimize edilmesi amaçlanmıģ bir Ģebeke durumu mudur? Daha sonra kısıtların belirlenmesi gerekecektir BĠR ġebeke ÇĠZĠLĠRKEN YAPILABĠLECEK HATALAR Çizilecek olan Ģebekenin dikkatli oluģturulması gerekmektedir. Çünkü Ģebeke çiziminde kurallar dikkate alınmayarak atılan adımlar sonucunda bir kısım hatalar ortaya çıkabilmektedir. Doğan a göre (1995: ), bir proje için Ģebeke çizilirken iki tür hata yapılabilmektedir. Bu hatalar Ģebekenin çözümsüzleģmesini ve amaçlanan durumun elde edilememesine sebep olmaktadır ġebekede Düğüm (Kısırdöngü) Yapmak Kısırdöngü yapımını anlamak için temsili bir Ģebekeden faydalanacağız. ġebekenin aģağıda ġekil 2.5. deki gibi verildiğini düģünelim.

58 ġekil 2.5. ġebekede Kısır Döngü Okul yönü temel alınarak 3-5 faaliyeti, sadece 6-3 faaliyeti tamamlandıktan sonra baģlayabilir ve 6-3 faaliyeti sadece 5-6 faaliyeti tamamlandıktan sonra baģlayabilir. Bu imkânsız bir durumdur ve faaliyetlerin hiçbirisi rotalarını tamamlayamazlar. ġebekedeki bu tip bir hata düğümleme olarak isimlendirilir ve bu durum yeniden gözden geçirilmesini gerektirir Sarkıtmak (sallandırmak) : Bu hata Ģebeke çizilirken çokça karģılaģılan bir hata türüdür. Basit bir Ģebekenin ġekil 2.6. da ki gibi olduğunu farz edelim:

59 ġekil 2.6. ġebekede Sallandırma Eğer 5-8 hareketlerine dikkat edilirse, onun arada bulunan herhangi bir olayla veya son olayla bağlantılı olmadığı görülmektedir ve bu nedenle projenin tamamlanması bu faaliyetin yönünde değil, baģka türlü gerçekleģecektir. ġebekede ki bu tür bir hata sallandırma olarak adlandırılır ve bu durumdan kaçınılmalıdır. Bu da aģağıdaki yollarla sağlanabilir; i. Bütün olaylar (ilk ve son olaylar hariç) en az bir faaliyete girmeli ve bir olay tarafından bırakılmalı, ii. Bütün faaliyetler bir olay ile baģlamalı ve bitmelidir ġebeke ANALĠZĠ ÇEġĠTLERĠ ġebeke analizi ile ilgili güncel iģ hayatında kullanılan birçok model vardır. Bunlardan yaygın olanları aģağıda sıralanmıģtır (Taha, 2000: 211): a) Minimum Kapsayan Ağaç Algoritması (En küçük Yayılma Modeli)

60 45 b) El Kısa Yol Algoritması c) Maksimum AkıĢ Algoritması d) Minimum Maliyet Kapasiteli ġebeke Algoritması e) Kritik Yol (CPM) Algoritması f) PERT Modelleri (Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme) Bu algoritmaların uygulandığı durumlar ayrıca doğrusal programlama problemi olarak da formüle edip çözülebilir. Bununla birlikte, önerilen Ģebeke esaslı algoritmalar simpleks yönteminden daha etkilidir En Küçük Yayılma Modeli (Minimum Kapsayan Ağaç) Minimum kapsayan ağaç algoritması, doğrudan veya dolaylı olarak dalların en kısa bağlantılarını kullanarak Ģebekenin dallarının birbiriyle iliģkilendirilmesini ele alır (Taha, 2000: 213). Diğer bir ifadeyle, bir Ģebekedeki tüm düğümleri en az maliyetle (para, süre ) birbirine bağlayan yaylar grubunu bulan Ģebeke modelleri minimum kapsayan ağaç modeli olarak adlandırılır (Ulucan, 2007: 216), Bu tip modeller basit bir Ģekilde modellendikten sonra bilgisayar yardımıyla kolayca çözümlenebilmektedir. AnlaĢıldığı üzere, burada amaç her bir olay veya nokta çiftleri arasında en kısa yolu bularak Ģebeke içinde toplam en kısa uzaklığı sağlayan yolu bulmaktır. Öztürk e (2007: 570) göre, ilgili modelin çözümü için aģağıdaki iģlemlerin izlenmesi gerekir: i) ġebeke içinde rastgele bir nokta seçilerek onun kendisine en yakın nokta ile birleģtirilmesi. ii) BirleĢtirilmiĢ noktaya en yakın birleģtirilmemiģ nokta bulunarak bu iki noktanın birleģtirilmesi.

61 46 iii) Tüm noktalar birleģtirilinceye kadar iģlemin devam etmesi. BaĢlangıç noktasının rastgele seçimi, minimum yayılma uzaklığının bulunmasını etkilemez. AĢağıdaki ġekil 2.7. de görülen Ģebeke basit bir minimum kapsayan ağaç modelini temsil etmektedir. Dallar üzerindeki sayılar uzaklığı km. cinsinden ifade ediyor varsayalım. C A A 3 F 2 B B E D 3 ġekil 2.7. Bir ġebekede En Küçük Yayılma Modeli Dikkat edildiğinde her bir nokta için en kısa mesafeyi gösteren dallar kalınlaģtırılmıģtır. Buradan anlaģılacağı üzere ġekil 2.7. için en küçük yayılma mesafesi ( ) 13 km. dir En Kısa Yol Modeli Pek çok karar problemi, bir Ģebeke içindeki herhangi iki nokta arasındaki en kısa (mesafe, maliyet, süre ) rotayı bulmayı gerektirir. Elimizde belli sayıda düğümden oluģmuģ bir Ģebeke varsa ve bu Ģebekeyi oluģturan düğümler birbirine çeģitli yaylar ile bağlıysa ve bu yaylar üzerinde bir birimi göndermenin bir bedeli varsa (maliyet, süre, mesafe ), yönetim de herhangi iki nokta arasındaki en kısa mesafeyi (en az bedelli)

62 47 arıyorsa, bu tipik bir en kısa yol problemidir. En kısa yol probleminde yaylar yönsüz olabilir. Yani Ģebeke üzerinde iki düğümü birbirine bağlayan bir yay üzerinde iki yönde de akıģ olabilir (Ulucan, 2007: 203). En kısa yol probleminde herhangi iki nokta arasındaki uzaklığı a(x,y) ise, x kaynağı y de bitimi ifade eder. En kısa yol probleminde istenilen, kaynaktan bitime doğru minimum toplam uzaklıkta gitmeyi sağlayan dallar dizisini bulmaktır. En kısa yol problemleri aģağıdaki iģlemler yardımı ile çözülmektedir (Öztürk, 2007: 573). Adım 1: Nokta 1 kaynak olur ve oradan baģlayarak tüm noktalar geçici olarak isimlendirilirler. Nokta 1 e devamlı adlandırma (-,0) olurken diğer tüm noktaların geçici adlandırılması, (-, ) Ģeklinde olur. Adım 2: Bu noktalar (y) doğrusundan nokta 1 e bağlanır ve yeni adlandırmalar (1, a (1,y)) olarak verilir. a(1,y) nokta 1 den nokta y ye olan doğrudan uzaklığı gösterir. Adım 3: Adım 2 deki noktaların (y), her biri için x noktasından (x,y) dalı araģtırılır ve bu araģtırma d(x) + a(x,y) < d(y) (1 no.lu formül) formülüne göre olur. Burada d(y) herhangi bir y noktasından adlandırılan geçici uzaklığı ifade eder. Bu formüle göre bulunan dalın adlandırılacak y noktası (x, d(x) + a(x,y)) (2 no.lu formül) formülüne göre olur. Adım 4: Nokta 1 e doğrudan bağlanan bu noktalar için Adım 3 tamamlandığında, benzer iģlemler Ģebekede geri kalan noktaların yeniden adlandırılması için yapılır. Yani, her bir y noktası için dal (x,y) araģtırılır ve formül sağlanır. Yeniden adlandırma y noktası için 2 no.lu formüle göre olur.

63 48 Adım 5: Herhangi bir nokta için her seferinde yeni adlandırma yapıldığında, ilerleyen adlandırma için kontrol Adım 4 de olduğu gibi diğer noktalar içinde yapılmalıdır. Adım 6: Tüm ayrılan adlar sürekli olduğundan en kısa yol Ģimdi bulunabilir. Verilen herhangi bir noktaya olan en kısa yol verilen noktadan hareket edilerek bulunur ve ondan adlandırılan birinci kısımdaki noktaya doğru geriye gider. Bu süreç nokta 1 için Ģebeke içinde geriye doğru harekete devam edilir. Noktaların adlandırılan ikinci kısmı nokta 1 e olan toplam uzaklığı verir Maksimum AkıĢ Algoritması Bazen firmanın arz ettiği ürünün kendine has özelliği dolayısıyla, iģletme kararlarında iki nokta arasındaki maksimum akıģın bulunması gerekebilir (Ulucan; 2007: 213). Örneğin, petrol kuyularından rafinerilere ham petrol taģıyan petrol boru hattı Ģebekesini ele alalım. Aradaki güçlendirme ve pompalama istasyonları, Ģebekedeki ham petrolü nakletmek için uygun tasarım uzaklıklarında bulunurlar. Her boru parçası sonlu maksimum hızda petrol akıģına (veya kapasitesine) sahiptir. Bir boru parçası, tasarımına göre tek yönlü veya iki yönlü olabilir. Tek yönlü bir parça bir yönde sonlu bir kapasiteye sahipken aksi yönde sıfır kapasiteye sahiptir (Taha, 2000: 232). Bir Ģehrin su tesisatı, elektrik tesisatı veya son yıllarda ülkemizde artık hayatın her alanında olan internet ağları da yine birer maksimumu akıģ örnekleridir. AnlaĢılacağı gibi maksimum akıģ problemlerinde ki amaç, iki nokta arasındaki ürün akıģını maksimum kılacak bir dağıtım Ģemasıdır. Asıl noktaya kaynak hedefe de bitim adı verilir (Öztürk, 2007: 578). ġebeke dağılımı içerisinde çeģitli yüklemeler, kaynak ve bitimleri birleģtiren dallar üzerinde olur ve bu yerleģimlere birleģim adı verilmektedir.

64 49 BirleĢim noktalarında ürün depolanmadığı varsayılmaktadır. Asla bir depolama olmadığı için görünüģ itibariyle bir Ģebekeyi andırmakta olduğundan bu Ģekilde bir sistem de bir Ģebeke modeli olarak değerlendirilir. ġebekenin maksimum dağıtım yapması için gerekli maksimizasyon formülü oluģturulur. Maksimum akıģın gerçekleģmesi için gerekli kısıtlar belirlenir. Daha sonra Ģebeke diyagramı içerisinde iki düğüm arasında ki maksimum değerlerin olduğu yaylar dikkate alınarak, akıģlar toplamı hesaplanır. Kısıtlar dikkate alınarak baģlangıç ve bitiģ arasındaki maksimum akıģ elde edilir. geliģtirebiliriz. Bu sürec için maksimumu akıģ modelini aģağıdaki adımlarla hareket ederek (C iy, C ji ) baģlangıç kapasiteli (i, j) bağlantısını ele alalım. Modelin hesaplamaları yapıldıkça bu kapasitelerin dilimleri bağlantı içindeki akıģa yüklenecektir. Bağlantının kalan kapasiteleri buna uygun biçimde değiģecektir. (Taha, 2000: 234) i düğümünden gelen akıģı alan j düğümü [a i, i] gibi bir etiket tanımlarız; burada a j, i düğümünden j düğümüne akıģtır. Bu adımlar; 1. Adım: Tüm (i, j) bağlantıları için kapasite baģlangıç kapasitesine eģitlenir, (c ij, c ji ) = (C iy, C ji ) olarak gösterilir. a 1 = ve 1 düğümünün etiketi [, -] olur. i = 1 olarak belirlenir ve 2. adıma geçilir. 2. Adım: S i (j ϵ S i ), pozitif kalan kapasiteli bağlantılarla i düğümünden doğrudan ulaģabilen, etiketlenmemiģ j düğümleri kümesi olarak belirlenir. S i O ise 3. adıma, aksi halde 4. adıma geçilir.

65 50 3. Adım: k ϵ S i ; C ik = max c ij olacak Ģekilde belirlenmelidir. [a k = c ik ] olarak belirlenir ve k düğümü a k, i ile etiketlenir. Son düğüm etiketlenmiģse (baģka bir deyiģle k = n) ve çıkıģ yolu bulunmuģsa 5. adıma geçilir. Aksi halde i = k olarak belirlenerek 4. adıma geçilir. 4. Adım (geriye dönüģ): i = 1 ise baģka bir çıkıģ olası değildir ve 6. adıma geçilir. Aksi halde; r, i düğümünden bir önceki düğüm olarak etiketlenir ve i, r ye komģu olan düğümler kümesinden çıkarılır. i = r olarak belirlenip ve 2. adıma geçilir. 5. Adım (rezidü Ģebekenin belirlenmesi): N p = 1, k 1, k 2,, n, kaynak 1 den son düğüm n ye p. çıkıģ yolunun düğümleri olarak tanımlanır. Sonra yol boyunca maksimumu akıģı; f p = min a 1, a k1, a k2,, a n olarak tanımlanır. ÇıkıĢ yolu boyunca her bağlantının kalan kapasitesi (rezidü kapasitesi) akıģ yönünde f p kadar azaltılır ve ters yönde yine f p kadar artırılır. Yani, yol üzerindeki i ve j düğümleri için kalan kapasite akıģı, o andaki (c ij, c ji ) yerine, (a) akıģ i den j ye ise, (c ij f p, c ji + f p ) (b) akıģ j den i ye ise, (c ij + f p, c ji f p ) Ģeklinde değiģtirilir. 4. Adımda çıkarılan tüm düğümler eski durumuna getirilir. i=j olarak belirlenir ve yeni çıkıģ yolu giriģimi için 2. adıma dönülür. 6. Adım (çözüm) : (a) Bir m çıkıģ yolu belirlenmiģse, Ģebekenin maksimum akıģı,

66 51 F= f 1 + f f m olarak hesaplanır. (b) (i, j) bağlantısının baģlangıç ve sonuç kalan kapasiteleri (rezidüleri) sırasıyla (C ij, C ji ) ve (c ij, c ji ) ile verildiğinde optimum akıģ Ģöyle hesaplanır: (α, β)= (C ij - c ij, C ji - c ji ) olsun. α > 0 ise i den j ye optimum akıģ α dır. Aksi halde, β > 0 ise j den i ye optiumum akıģ β dır. (α ve β nın ikisinin birden pozitif olması imkânsızdır.) 4. adımın geriye dönüģ prosedürü, çıkıģ gerçekleģtirilmediğinden önceki ara düğümde dikkatsizlik sonucu, algoritma içinden çıkılmaz hale geldiği zaman yardıma çağrılır Minimum Maliyet Kapasiteli AkıĢ (En Küçük Maliyetli AkıĢ) Minimum maliyet kapasiteli Ģebeke modeli, gerek etkince çözülebildiği ve gerekse uygulama alanı çok olduğu için Ģebeke optimum modelleri arasında merkezi bir öneme sahiptir. Örneğin ulaģtırma, atama, aktarma, en kısa yol, en yüksek akıģ ve CPM modelleri minimum maliyetli akıģ modellerinin özel durumlarıdır. Ayrıca minimum maliyet kapasiteli Ģebeke modeli, doğrusal programlama olarak formüle edilebildiğinden etkince kullanılabilmektedir (Öztürk, 2007: 619). Teoride maksimum maliyetli akıģ modeline benzemektedir. Sayacağımız varsayımları içerir (Taha, 2000: 243): i) Tüm bağlantılar tek yönlüdür. ii) Bir (negatif olmayan) birim akıģ maliyeti her bir bağlantıyla iliģkilendirilir. iii) Bağlantılar pozitif alt kapasite sınırlarına sahip olabilir.

67 52 iv) ġebekedeki herhangi bir düğüm baģlangıç veya bitiģ olarak hareket eder. Modelin kurulması aģağıdaki açıklamalar göre olacaktır (Taha, 2000: 244); a) ġebeke gösterimi G = (N,A) olan kapasiteli Ģebekeyi ele alalım. Burada N düğümler kümesi, A bağlantılar kümesidir ve x ij u ij (l ij ) c ij f i = i düğümünden j düğümüne akıģ miktarı = (i,j) bağlantısının üst (alt) kapasitesi = i düğümünden j düğümüne birim akıģ maliyeti = i düğümündeki net akıģ diye tanımlanır. Yani; [ f i ] [ f i ] i c ij j (l ij, u ij ) x ij ġekil 2.8. ġebeke Gösterimi

68 53 b) Doğrusal Programlama Formülasyonu Bir minimum maliyet kapasiteli Ģebeke modeli için doğrusal programlama aģağıdaki gibi olacaktır. min z = c ij x ij (i, j) ϵ A Kısıtlar: x jk (i, k) ϵ A - xij = f i, j ϵ N (i, j) ϵ A l ij x ij u ij j düğümü için denklem, j düğümündeki net akıģı aģağıdaki gibi ölçer (Taha, 2000: 246): (j düğündeki akıģ) (j düğümüne giren akıģ) = f j j düğümü f j > 0 ise kaynak düğümü olarak, f j < 0 ise bitiģ düğümü olarak hareket eder. Alt sınır l ij yi, aģağıdaki değiģikliği kullanarak kısıtlardan her zaman çıkarabilir. x ij = x ijˈ + l ij Yeni akıģ değiģkeni x ijˈ, u ij - l ij üst sınırına sahiptir. Buna ek olarak i düğümündeki net akıģ [ f i ] l ij haline gelir ve j düğümünde [ f i ] + l ij olur. ġekil 3.9. alt sınır, yenisiyle değiģtirildikten sonra (i, j) faaliyetinin dönüģümünü göstermektedir.

69 54 [ f i ] [ f i ] i c ij j (l ij, u ij ) x ij [ f i - l ij ] [ f i + l ij ] i c ij j (u ij - l ij ) x ij ġekil 2.9. Doğrusal Programlamada Faaliyet DönüĢümü Kritik Yol (CPM) Algoritması Kritik Yol Yöntemi çok aktiviteli, karmaģık yapılı projelerin planlama ve kontrolleri için geliģtirilmiģ ve uluslararası alanda kabul görmüģ popüler bir yöntemdir. Bu yöntem, 1957 yılında Du Pont de Nemours & Co firması tarafından rafinerilerin

70 55 yenilenmesi, bakım ve onarım çalıģmalarında kullanılmak üzere geliģtirilmiģtir (Albayrak, 2005: ). Sistemin ilk geliģtirilme amacı kimya fabrikalarında bakım için oluģacak durmaların programlanmasıdır (Ġpekgil Doğan ve Güler, 2006: 30). Esasında CPM, faaliyetler arasında tanımlanmıģ olan öncelik iliģkileri aracılığıyla, iģlerin ne zaman yapılacağını belirleyen bir süreçtir (Harvey, 2002: 76). Kritik aktiviteler birbirlerini takip ederek bir hat oluģtururlar, bu hatta da kritik yol adı verilir (Tütek ve GümüĢoğlu, 2000: 295). BaĢka bir ifadeyle, proje yönetiminde en kısa tamamlanma süresinin belirlenmesinde kullanılan ve belirli bir faaliyeti hızlandırmanın katlanılacak maliyete değer olup olmadığını gösteren bir yöntemdir. CPM de faaliyet süreleri deterministik (önceden belirlenmiģ ve kesin) olarak kabul edilir (Taha, 2000: 258). CPM tekniği, programların yapımı, araģtırma faaliyetlerinin planlanması problemleri ile eģgüdümü gerektiren bir plan için değeri biçilmez yardımlar sağlar. CPM çok yararlı bir planlama tekniğidir ve ayrıca GANTT tablolarından aģağıdaki nedenler dolayısıyla daha üstündür (Öztürk, 2007: 584). a) Projelerin planlanması, projede gerekli olan faaliyetlerin birbirine olan iliģkilerini göstermek bakımından zorunludur. Diğer planlama tekniklerinde genellikle bu durum görülmez. b) ġemanın çizilmesi olanaklı faaliyetlerin unutulmamasını sağlar. c) Kritik faaliyetler ortaya çıktığında bu faaliyetlerde gecikme olmayacağını gösterir ve gerektiğinde bu faaliyetlerde fazla iģgücü ile makine kullanılarak projenin tamamlama zamanının kısaltılabileceğini gösterir. d) Ġvedili olmayan faaliyetlere zamanından önce finansman ve iģgücünün bağlanmamasını sağlar.

71 56 Faaliyet listesi ve faaliyet öncelikleri verilen bir projenin Ģebeke veya ok diyagramını oluģturmak için aģağıdaki kuralların izlenmesinde yarar vardır (Öztürk, 2007: 587). ġebeke içerisinde genelde en soldaki olay (olay 1) projenin baģlangıcını temsil eder. Bu olaydan önce baģlayan bir faaliyet yoktur. Projenin tamamlandığını temsil eden bitim noktası veya olay Ģebekeye dâhil edilmemelidir. ġebekedeki olayların sayısı baģlangıçtan bitime doğru artar. Bir anlamda birden fazla olay sayılandırması vardır. ġebekedeki herhangi bir faaliyet birden fazla okla temsil edilmemelidir. Ġki olay en fazla bir okla birleģtirilir. ġebekede kritik yolu bulmak için en kısa yol modelindeki iģlemler gibi bir yöntem kullanılabilir. Modelin baģlangıcından sonuna kadar giden ayrı ayrı birçok yol bulunabilir. Bu yollardan en uzun olanına ise kritik yol (CPM) denilmektedir. CPM de en uzun yolun dikkate alınmasının sebeplerinden biriside kritik yolda harcanan süre ve maliyetten daha fazla süre ve maliyet ortaya çıkmasının söz konusu olamamasından kaynaklanmaktadır. Kritik yol yönteminin temeli Ģebekedir. Bilindiği üzere Ģebekenin dalları ortaya konulacak faaliyetleri gösterir. Kritik yol kavramındaki yol deyiminden, düğüm noktaları arasındaki birbirini izleyen oklardan oluģan bağlantılar anlaģılır. Diğer bir tanımda ise kritik yol, ağın başlama ve bitiş olaylarını birleştiren kritik işlemler zinciri olarak tanımlanmıģtır (Albayrak, 2005: 360). Kritik yolun hesaplanması iki aģamada gerçekleģtirilir (Doğan, 1994: 328).

72 57 i. Ġleri Doğru Hesap: Hesaplar ilk olaydan baģlar ve son olaya doğru devam eder. Bu hesapta her bir olayın en erken baģlama zamanı (EST) belirlenir ve birinci olayın gerçekleģme zamanı ESi veya EST ile gösterilir. i =1 için Es i = 0 alınacaktır. i ve j olaylarının faaliyet süresi D ij ise j olayının en erken baģlama zamanı; ES j EST = max (EST +D ij ) veya =max ( EST + Faaliyet Süresi) formülüyle bulunur. Bu hesaplamalar son olaya kadar devam eder. ii. Geriye Doğru Hesap: Son olaydan baģlanır ve ilk olaya doğru devam edilir. Bu aģamanın amacı i olayına gelen tüm faaliyetler için en erken bitiģ zamanı LC i anını hesaplamaktır. Geriye doğru hesapta son olay n ise LC n =ES n alınır. Genel olarak geriye doğru hesap; LC i LST = min (LC i C ij ) veya = min ( LFT Faaliyet Süresi) Serbestlik Süresi: i olayının en erken baģlama zamanı LS i ve en erken bitirme zamanı LC i olmak üzere i olayının serbestlik süresi; S i = LC i ES i, formülünden bulunur. S i = 0 olan olaylar kritik yol üzerinde bulunur. ġekil da temsili bir Ģebeke ve bu Ģebeke üzerinde bir projenin tamamlanması için gerekli faaliyetlerin tamamlanma süreleri gösterilmektedir. AĢağıdaki Ģekil, (Heizer ve Render, 2002: 303) kritik yol metodunu ana hatlarıyla kavramamızda bizim için yeterli olacak bir örnektir.

73 58 D 5 H B 2 5 E A 4 5 F G I C ġekil Bir ġebekeye Ait Temsili Tamamlama süreleri Yukarıda ki temsili Ģebekede; Kritik Yol Zaman : A C F G I : 21 birim süredir. Kabul edilebilir en geç sürede tamamlanabilen her olay, en erken tarihe eģittir ki bu tarihte her olayın tamamlanabileceğini bekleyebiliriz (Doğan, 1994: 332) PERT Analizi (Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme) Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme Tekniği olarak bilinen PERT ANALĠZĠ 1958 yılında ilk kez Amerika BirleĢik Devletleri Donanması nın Özel Proje Bürosu Polaris Projesi ne uygulanılarak, projenin bitirilmesine iki yıl kazandırmıģtır. Türkiye de bu tekniğin, Keban Barajı ve Ġstanbul Boğaz Köprüsü gibi büyük ölçekli yatırımında kullanıldığı görülmektedir (Öztürk, 2007: 596). PERT in temel amacı, üçlü süre tahmininin faaliyetlerin teknik özelliklerini iyi bilen bir kiģi tarafından

74 59 yapılarak, faaliyetlerin içerdikleri belirsizlikleri zaman tahminlerine en iyi Ģekilde yansıtmaktır (Cleland ve King, 1975: 362). Bazı durumlarda projenin izin verilebileceği zamandan daha önce tamamlanması istenilebilir. Böyle bir istek, ek personele ücret ödemek, mevcut personeli daha fazla mesaiyle iģle çalıģtırmak ya da iģlemlerin daha kısa sürede tamamlanmasında çalıģanlara yardımcı olacak yeni araç gereç satın almak ya da kiralamak anlamına gelir. Bu gibi durumlarda projenin süresini kısaltma yoluna gidilebilir (Tütek ve GümüĢoğlu, 2000: 301). PERT daha çok projenin maliyeti ile ilgili bilgileri ortaya koyan ve bunları açıkça göstermeye yarayan bir Ģebeke gösterme Ģeklidir (Doğan, 1994: 338). CPM tekniği ile PERT arasındaki önemli farklılıklardan birisi, CPM de faaliyetlerin tamamlanma süreleri kesin olarak bilinmelerine rağmen PERT tekniğinde bu duruma Ģüpheci bakılmaktadır. Uygulamada faaliyetlerin sürelerini kesin olarak bilmek olanak dıģıdır (Öztürk, 2007: 596). PERT de ise projenin, belirsizlik ortamında yürütüldüğü ve çeģitli Ģans faktörlerinden kaynaklanan birtakım değiģikliklerden etkilenebileceği göz önüne alınmaktadır (Gencer ve Türkbey, 2001: 30). Ulucan a (Ulucan, 2007: 302) göre, PERT de proje tamamlama süresinin ortalama değerini ve standart sapmasını elde etmek için aģağıdaki varsayımların kabul edilmesi gerekmektedir: Varsayım 1: Kritik yol, faaliyetlerin ortalama tamamlanma süreleri kullanılarak belirlenebilir. Proje tamamlanma süresi yalnızca kritik yol üzerindeki faaliyetlerin süreleri ile belirlenir. Varsayım 2: Bir faaliyeti tamamlamak için gerekli süre, diğer faaliyetlerin sürelerinden bağımsızdır.

75 60 Varsayım3: Kritik yol üzerinde, tüm proje tamamlanma süresini normal dağılımla açıklamaya yetecek kadar sayıda faaliyet vardır. Bu varsayımlar doğrultusunda proje tamamlanma süresi; Ortalama: kritik yol üzerindeki ortalama sürelerin toplamı, Varyans: kritik yol üzerindeki varyansların toplamı, olan normal dağılım gösterir. PERT analizinde faaliyet süreleri belirlenirken, belirsizliklerin ve Ģans faktörünün etkisini faaliyetlere yansıtmak adına, bir takım olasılık hesaplarından yararlanılır. Bu olasılık hesaplamalarında kullanılmak üzere her bir faaliyet için en iyimser, en kötümser ve en olası süreler olmak üzere üç farklı tipte faaliyet süresi söz konusudur. Bu süre tipleri; En Ġyimser Süre (a): ĠĢlerin sorunsuz bir Ģekilde gitmesi halinde faaliyetlerin tamamlanabileceği en kısa süre miktarıdır. En Kötümser Süre (b): ĠĢlerin ters gitmesi halinde (hava Ģartları, grev, malzeme tarihlerindeki gecikme vb. nedenlerden dolayı) faaliyetlerin tamamlanabileceği en uzun süre miktarıdır. En Olası Süre (m): Eski çalıģmalar, birikimler ve benzer projeler göz önüne alındığında bir faaliyetin normal Ģartlarda tamamlanabileceği tahmini süredir. Bu değerler atandıktan sonra artık projede yer alan her bir faaliyetin süresi hesaplanabilir. PERT de faaliyet süreleri bu üçlü süre tahmininin kombinasyonundan oluģan bir formül yardımıyla hesaplanır. Yani, PERT analizinde bu üç tahmini sürenin ortalaması alınır (Öztürk, 2007: 597). Buna göre faaliyet süreleri;

76 61 a: En iyimser süre b: En kötümser süre m: En olası süre μ: Beklenen ortalama faaliyet süresi olmak üzere; (a+b)/2 + 2m a + 4m + b μ = = 3 6 formülü ile bulunur (Albayrak, 2005: 369). Yukarıdaki tanımlamalar ıģığında, her bir faaliyetin beklenen ortalama süresi (μ), a-b aralığında olmalıdır. En olası süre (m) ise ya (a + b) / 2 ye eģit ya da en iyimser veya en kötümser süreden birine daha yakındır. O halde PERT de üç süre tahmini yapılarak, faaliyet süreleri ile ilgili ihtimalin bir β dağılımı meydana getirdiği kabul edilmiģtir (Karadeniz, 2007: 45). AĢağıda β dağılımını gösteren ġekil görülmektedir.

77 62 En Ġyimser Süre Olabilir Faaliyet Süresi Faaliyetin Tamamlanma Süresi En Kötümser Süre a m μ b ġekil β Dağılımı (Ġpekgil Doğan ve Güler, 2006) OluĢturulan formüllerde β dağılımı temel alınmaktadır. Gerek yukarıda ki beklenen ortalama sürenin hesaplanmasında, gerek standart sapmanın ve varyansın hesaplanmasında bunlar dikkate alınmaktadır. Faaliyetlerin varyansı (σ 2 ), ayrıca standart sapması (σ) da;

78 63 formülleri ile elde edilir. Eğer varyans değeri büyük olursa, belirsizlik derecesi çok büyüktür. Yani faaliyetin o sürede tamamlanması belirsizlik gösterir. Eğer varyans değeri küçük ise, öngörülen iyimser ve kötümser süreler pek farklı değildir ve faaliyetin tamamlanması süresi kesinlikle belirlenebilir (Öztürk, 2007: 598). Her bir faaliyet için standart sapma miktarları belirlendikten sonra, projenin standart sapmasını bulmak için kritik faaliyetlerin standart sapmalarını toplamak yeterlidir. Bir projenin standart sapması, formülü ile hesaplanır. Projenin standart sapması belirlendikten sonra artık projenin istenen bir tarihteki tamamlanma olasılığı, gerekli değerlerin formüle yerleģtirilmesiyle kolaylıkla bulunabilir. Basit bir normal dağılım durumudur. Projenin belirli bir tarihteki tamamlanma olasılığı; T T p = Projenin test edilen bitiģ süresi = Projenin tamamlanma süresi σ p = Projenin standart sapması olmak üzere; Ģeklinde hesaplanır.

79 64 PERT analizinin en büyük dezavantajlarından biri, üç tahmini süre belirlenirken çok sayıda veriden yararlanılması gerekliliğidir. Ayrıca bu tahminler tamamen nesnel olup programı yapan kiģinin bilgi ve deneyimiyle alâkalıdır. Dolayısıyla bu iki konu göz önüne alındığında bu tahminlerdeki zorluk ve yanılma ihtimali oldukça yüksektir. Yani bu üç farklı tip süre tahmini, faaliyet sürelerinin gerçeği yansıtması açısından ne kadar olumlu ise herhangi birinin yanlıģ hesaplanması halinde doğacak sapmalar açısından da o derece zararlıdır (Karadeniz, 2007: 46-47).

80 65 BÖLÜM 3 3. ARAS CARGO A.ġ. VE ĠÇ ANADOLU BÖLGESĠ ġebeke DĠYAGRAMINDA EN KÜÇÜK YAYILMA MODELĠNĠN(MĠNĠMUM KAPSAYAN AGAÇ) TEST EDĠLMESĠ 3.1. ARAS HOLDĠNG A.ġ. HAKKINDA GENEL BĠLGĠLER Aras Holding A.ġ. Celal Aras ın 1979 yılında kurduğu Aras Dağıtım ve Pazarlama Ģirketinin yıllar yılı kendisini geliģtirmesiyle bugüne gelmiģ bir anonim Ģirkettir. ġirket politikaları sürekli yenilikleri takip etmekte olan Aras Holding A.ġ. ailesinin halen faaliyette olan 10 tane Ģirketi bulunmaktadır. Bünyesinde, Aras Holding A.ġ., Aras Cargo A.ġ., Fillo Ürün Odaklı TaĢımacılık A.ġ., Aras Kurye A.ġ., Aras Offset A.ġ., Aras Sigorta Brokerliği A.ġ., Aras Tour A.ġ. Aras Hotel, Aras Logistigs A.ġ., Aras Güvenlik ve Catering Hizmetleri A.ġ., Aras Dağıtım ve Pazarlama Ltd. ġti. firmaları faaliyet gösteriyor.(www.arasholding.com.tr./ ) Bu Ģirketlerin en önemlisi Aras Holding A.ġ. in tanımıyla Aras Holding in amiral gemisi olan Aras Cargo dur. ġu anda Türkiye nin en büyük kargoculuk Ģirketlerinden birisi olan bu Ģirketin, 20 Bölge Müdürlüğü, 27 Transfer Merkezi, 754 Ġrtibat Bürosu (ġube ve Acente), 2500 araçlık filosu ve 7700 kiģilik kadrosu ile Ģirket istatistiklerine göre her ay 6 milyon kiģi, kurum ve kuruluģa hizmet vermektedir. Türkiye nin tüm il ve ilçelerinde 1500'ü aģkın yerleģim biriminde hizmet yapmakta ayrıca 800'e yakın yerleģim merkezinde faaliyet göstermektedir.(www.araskargo.com.tr./ )

81 ARAS CARGO A.ġ. NĠN TARĠHÇESĠ 1977 yılında Celal Aras, arkadaģları ile EvdaĢ Anonim ġirketini kurdu. 2 yıl süren ortaklığın ardından Celal Aras, bu kez 1979 yılında Aras Dağıtım ve Pazarlama'yı kurdu. Aras Dağıtım ve Pazarlama'nın 10 yıl süren iģ yaģamı boyunca Ģirket büyük bir geliģme kaydetti. Stok maliyetleri yüzünden sektörlerin sıkıntı yaģamasıyla Ģirket, dağıtım ağı gücünü kullanmaya karar vererek, bugün Türkiye'nin en büyük taģımacılık kuruluģlarından birisi olan Aras Kargo'nun temellerini attı. Aras Holding A.ġ. kuruluģundan 1994 yılına dek kesintisiz büyüme gerçekleģtirdi ve kurumsal bir yapıya kavuģtu yılları arasında kurumsallaģma faaliyetleri çok daha ileri bir düzeye taģındı ve hatasız bir iģleyiģe sahip olma çabasıyla yüksek teknolojiyi firmaya kazandırma, insan kaynaklarına yatırım yapma ve Aras Kargo 2000 Projesi'ni hayata geçirme çalıģmalarına hız verildi yıllarında Aras Holding'in temelleri atıldı ve yeni bir arayıģ sürecine girildi. Böylelikle holding yapılanması ile vizyonuna büyük katkılar sağlandı yılından itibaren teknolojik yatırımların beklenen sonucu vermesiyle, büyüme sürecinde büyük adımlar atıldı. Ġnsana ve insan kaynaklarına bakıģ açısındaki olumlu değiģimler ile çalıģanlar üzerinde motive edici bir etki yaratıldı. Firma tümüyle yeni bir yapılanma ve yenilenme sürecine tabi tutuldu. Yapılan düzenlemelerden üst düzeyde baģarılı sonuçlar elde edildi. (www.araskargo.com.tr. / ) Yapılan istatistikî çalıģmalara göre, Ģu anda Türkiye de Ziraat Bankası A.ġ. den sonra en büyük yayılmaya sahip yerli Ģirkettir.

82 ARAS CARGO NUN VĠZYONU Ülkemizde 30 yılı kapsayan bir süredir hizmet vermekte olan Aras Cargo vizyonunu 7 kıtada 7 yıldızlı kargo hizmeti sunmak olarak belirlemiģtir. (www.araskargo.com.tr. / ) Hizmet kalitesi ve müģteri memnuniyetini ön planda tutarak bu hedeflerini gerçekleģtirmeye çalıģmaktadır. Teknolojinin çağımıza kazandırdığı son sistemleri sürekli takip etmekte ve bu amaç doğrultusunda sürekli geliģmektedir ARAS CARGO A.ġ NĠN MĠSYONU Bilindiği üzere çağımız bilgi çağı diye anılmaktadır. Her geçen gün bir adım daha ileriye giden teknolojik faaliyetler hem arz edicilerin imkânlarını, buna bağlı olarak ürün çeģitliliği ve hizmet kalitesini artırmıģ hem de talep edenlerin beklentilerini aynı yönde değiģtirmiģtir. Artık bir mal veya hizmet alıcıları ürün ve hizmet çeģitliliği karģısında tutumlarını değiģtirmiģ ve bu noktadan hareketle bu çeģitlilik karģısında birçok alternatiften kendilerine maksimum verim sağlayacak mal ve hizmet bileģimlerini almaya yönelmiģlerdir. Bu durumda da mevcut ve yeni firmalar sürekli bu teknolojik adımları kendi bünyelerine empoze etmek zorundadırlar. MüĢteri memnuniyetinin çok önemli olduğu çağımızda Aras, kendi misyonunu beklentilerin üzerinde kaliteli ve farklı hizmetler sunmak olarak belirlemiģtir. (www.araskargo.com.tr. / )

83 ġebeke ANALĠZĠNĠNDE EN KÜÇÜK YAYILMA MODELĠNĠN ARAS CARGO A.ġ. ÜZERĠNDE UYGULANMASI Bir lojistik firmasının önemli kararlarından birisi iyi bir Ģekilde konuģlanmak ve mevcut faktörlere ve hedefe en uygun Ģekilde varmaktır. Böyle bir firmanın hem mevcut yollardan en kısa ve ürüne zarar vermeyecek yolları seçmek hem de müģterilerin ürünlerine ve kendi demirbaģlarına en az zarar verecek güzergâhı belirleme zorunluluğu vardır. Bununla birlikte ulaģtırılacak ürünün en az maliyetle, en az deformasyonla, en az zamanda teslim edilmesi de bu hizmet sektörünün ana kurallarından birisidir. Mevcut Ģartlar dâhilinde Aras Cargo nun yurt içinde ve yurt dıģında kargoculuk adı altında yapmıģ olduğu ulaģtırma faaliyetlerinin Yöneylem içerisinde Ģebeke analizine uygunluğu test edilmeye çalıģılacaktır. ġu ana kadar yapmıģ olduğumuz çalıģmanın güncel yaģamda birçok iģletmelerde kullanıldığı dikkate alınmakla beraber; bizde çalıģmamızın gerçek iģ hayatında uygulanabilirliğini göstermek amacıyla Aras Holding in kargoculuk sektöründeki dalı olan Aras Cargo nun, Ġç Anadolu Bölgesindeki en küçük yayılma haritasının oluģturulması sağlanacaktır. Bu sebeple kargonun maliyet kalemleri ve mevcut yayılma haritası dikkate alınacak verilerle, güncel karayolları ıģığında hedeflenen amaca ulaģılmaya çalıģılacaktır Aras Cargo A.ġ. nin Ġç Anadolu Bölgesindeki Dağılımı Yurt içinde birçok Ģubesi bulunan Aras Cargo A.ġ nin, Türkiye genelindeki mevcut yapılanması Harita 3.1. de gösterilmiģtir. Harita 3.2. de ise kargoculuk faaliyetlerinde mevcut güzergâhlar dâhilinde ülke içerisindeki yayılması gösterilmektedir.

84 Harita 3.1. Türkiye Karayolları ve Aras Cargo A.ġ. UlaĢım Güzergâhı 69

85 Harita 3.2. Aras Cargo A.ġ.Türkiye Karayolları UlaĢım Güzergâhı 70

T.C. BĠNGÖL ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ Strateji GeliĢtirme Dairesi BaĢkanlığı. ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN)

T.C. BĠNGÖL ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ Strateji GeliĢtirme Dairesi BaĢkanlığı. ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN) ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN) Düzenleme Tarihi: Bingöl Üniversitesi(BÜ) Ġç Kontrol Sistemi Kurulması çalıģmaları kapsamında, Ġç Kontrol Sistemi Proje Ekibimiz

Detaylı

TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM

TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM Esin ÖZDEMİR Avrupa Birliği Daire Başkanlığı Uzman 15 Ocak 2010, Ankara 1 ĠÇERĠK Türk Eğitim Sisteminin Genel Yapısı Sorunlar Türkiye de Sanayi/Okul ĠĢbirliği TOBB ve Eğitim Oda

Detaylı

TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL

TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL 21 MART 2011 HOġ GELDĠNĠZ IFAC in Sayın Başkanı, Kurul Üyeleri, Dünyanın dört bir yanından gelmiş

Detaylı

2010 YILI OCAK-HAZĠRAN DÖNEMĠ

2010 YILI OCAK-HAZĠRAN DÖNEMĠ MADEN TETKĠK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Sondaj Dairesi Başkanlığı 21 Yılı Ocak-Haziran Dönemi Faaliyet Raporu 21 YILI OCAK-HAZĠRAN DÖNEMĠ 1 ÜST YÖNETĠM SUNUMU SONDAJ DAĠRESĠ BAġKANLIĞI 21 YILI 1. 6 AYLIK

Detaylı

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı Kurulumu FĠZĠBĠLĠTE ETÜDÜ ÇALIġTAYI

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı Kurulumu FĠZĠBĠLĠTE ETÜDÜ ÇALIġTAYI Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı Kurulumu FĠZĠBĠLĠTE ETÜDÜ ÇALIġTAYI Projenin GELĠġĠMĠ: KDEP-EYLEM 47 (Kısa Dönem Eylem Planı ) 4 Aralık 2003 tarihli BaĢbakanlık Genelgesi yle e-dönüģüm Türkiye

Detaylı

Program AkıĢ Kontrol Yapıları

Program AkıĢ Kontrol Yapıları C PROGRAMLAMA Program AkıĢ Kontrol Yapıları Normal Ģartlarda C dilinde bir programın çalıģması, komutların yukarıdan aģağıya doğru ve sırasıyla iģletilmesiyle gerçekleģtirilir. Ancak bazen problemin çözümü,

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞI İLE HAVA SICAKLIĞI TAHMİNİ APPROXIMATION AIR TEMPERATURE WITH ARTIFICIAL NEURAL NETWORK

YAPAY SİNİR AĞI İLE HAVA SICAKLIĞI TAHMİNİ APPROXIMATION AIR TEMPERATURE WITH ARTIFICIAL NEURAL NETWORK YAPAY SİNİR AĞI İLE HAVA SICAKLIĞI TAHMİNİ Hande ERKAYMAZ, Ömer YAŞAR Karabük Üniversitesi / TÜRKĠYE herkaymaz@karabuk.edu.tr ÖZET : Bu çalıģmada Yapay Sinir Ağları (YSA) ile hava sıcaklığının tahmini

Detaylı

CPM Stratejik Planlama Metodu

CPM Stratejik Planlama Metodu 46 6. İnşaat Yönetimi Kongresi, 25-26-27 Kasım 2011, Bursa CPM Stratejik Planlama Metodu Ahmet Aser Ensarioğlu 1, Ömer Giran 2, Ekrem Manisalı 3 Özet Ülkemiz inģaat sektöründe henüz gerçek anlamda planlı

Detaylı

ÜRETĠM TESĠSLERĠ BÖLGESEL BAĞLANTI KAPASĠTE RAPORU 2020-2025

ÜRETĠM TESĠSLERĠ BÖLGESEL BAĞLANTI KAPASĠTE RAPORU 2020-2025 ÜRETĠM TESĠSLERĠ BÖLGESEL BAĞLANTI KAPASĠTE RAPORU 2020-2025 31.07.2015 İçindekiler Ġçindekiler... 2 Amaç ve Kapsam... 7 1. Yöntem... 8 2. Bölgelerin Değerlendirmeleri ve Sonuçlar... 10 2.1. Akdeniz...

Detaylı

1.GAZĠANTEP ENERJĠ VERĠMLĠLĠĞĠ ÖDÜLLERĠ

1.GAZĠANTEP ENERJĠ VERĠMLĠLĠĞĠ ÖDÜLLERĠ 1.GAZĠANTEP ENERJĠ VERĠMLĠLĠĞĠ ÖDÜLLERĠ ĠÇĠNDEKĠLER 1.GAZĠANTEP SANAYĠDE ENERJĠ VERĠMLĠLĠĞĠ ÖDÜLLERĠ... 2 NEDEN BAġVURMALI?... 3 BAġVURU SÜRECĠ... 4 Hangi kurumlar baģvurabilir?... 4 Büyük Ölçekli ĠĢletmeler...

Detaylı

Finansman BaĢlama bitiģ Yüklenici Ülke Toplam proje bütçesi. n adı 01 Ocak 2008- Türkiye 243.025 $ 100% 15 ĠSKUR-KOSGEB-BTC BTC

Finansman BaĢlama bitiģ Yüklenici Ülke Toplam proje bütçesi. n adı 01 Ocak 2008- Türkiye 243.025 $ 100% 15 ĠSKUR-KOSGEB-BTC BTC Bölgesel Kalkınma Girişimi Bakü- Tiflis- Ceyhan (BTC) Boru Hattı Projesi: Sektörler Arası ĠĢbirliğine Dayalı Ġstihdamı GeliĢtirme ve GiriĢimciliği Ref 3 Proje baģlığı Destekleme Projesi- Çukurova Bölgesi

Detaylı

Ġnternet ve Harekât AraĢtırması Uygulamaları

Ġnternet ve Harekât AraĢtırması Uygulamaları Ġnternet ve Harekât AraĢtırması Uygulamaları Cihan Ercan Mustafa Kemal Topcu 1 GĠRĠġ Band İçerik e- Konu\ Mobil Uydu Ağ Genişliği\ e- e- VoIP IpV6 Dağıtma Altyapı QoS ticaret\ Prensip Haberleşme Haberleşme

Detaylı

TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE. Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi

TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE. Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi ÇOCUK ÇEVRE ĠLIġKISI Ġnsanı saran her Ģey olarak tanımlanan çevre insanı etkilerken, insanda çevreyi etkilemektedir.

Detaylı

PERDELĠ BETONARME YAPILAR ĠÇĠN DOĞRUSAL OLMAYAN ANALĠZ METOTLARI

PERDELĠ BETONARME YAPILAR ĠÇĠN DOĞRUSAL OLMAYAN ANALĠZ METOTLARI PERDELĠ BETONARME YAPILAR ĠÇĠN DOĞRUSAL OLMAYAN ANALĠZ METOTLARI Nonlinear Analysis Methods For Reinforced Concrete Buildings With Shearwalls Yasin M. FAHJAN, KürĢat BAġAK Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü,

Detaylı

TIMSS Tanıtım Sunusu

TIMSS Tanıtım Sunusu TIMSS Tanıtım Sunusu Ġçerik TIMSS Nedir? TIMSS in Amacı TIMSS i Yürüten KuruluĢlar TIMSS in GeçmiĢi TIMSS in Değerlendirme Çerçevesi TIMSS Döngüsünün Temel AĢamaları TIMSS in Kazanımları Sorular ve Öneriler

Detaylı

Savunma Uygulamalarında Mühendislik ve Yönetim İş Süreçlerinin Çalışanlar Tarafından Benimsenmesi için Bir Model Mustafa DEĞERLİ

Savunma Uygulamalarında Mühendislik ve Yönetim İş Süreçlerinin Çalışanlar Tarafından Benimsenmesi için Bir Model Mustafa DEĞERLİ Savunma Uygulamalarında Mühendislik ve Yönetim İş Süreçlerinin Çalışanlar Tarafından Benimsenmesi için Bir Model Mustafa DEĞERLİ 5. Ulusal Savunma Uygulamaları Modelleme ve Simülasyon Konferansı (USMOS

Detaylı

İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI SOSYAL YARDIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ KONTROL VE RİSK YÖNETİMİ ÇALIŞTAY RAPORU

İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI SOSYAL YARDIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ KONTROL VE RİSK YÖNETİMİ ÇALIŞTAY RAPORU İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI SOSYAL YARDIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ KONTROL VE RİSK YÖNETİMİ ÇALIŞTAY RAPORU DENETİM GÖZETİM SORUMLUSU Ġdris YEKELER (1078) İÇ DENETÇİLER YaĢar ÖKTEM (1056) Sedat ERGENÇ (1028)

Detaylı

KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR

KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR Suyun insan hayatındaki önemi herkesçe bilinen bir konudur. Ġnsan yaģamı açısından oksijenden

Detaylı

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ. SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ. SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU 2012 ĠÇĠNDEKĠLER ÜST YÖNETĠCĠ SUNUġU I- GENEL BĠLGĠLER A- Misyon ve Vizyon.. B- Yetki, Görev ve Sorumluluklar... C- Ġdareye

Detaylı

Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde Ekonomi Dersinin Önemi

Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde Ekonomi Dersinin Önemi 258 Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde Ekonomi Dersinin Önemi Ethem Tarhan 1 Özet Günümüzde öğretim üyeleri, Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde branģ dersleri olmayan ĠĢletme Yönetimi, Ekonomi, Pazarlama

Detaylı

E-DEVLET ÇALIġMALARI VE TÜRKSAT TA Ġġ SÜREKLĠLĠĞĠ ÇALIġMALARI MUSTAFA CANLI

E-DEVLET ÇALIġMALARI VE TÜRKSAT TA Ġġ SÜREKLĠLĠĞĠ ÇALIġMALARI MUSTAFA CANLI E-DEVLET ÇALIġMALARI VE TÜRKSAT TA Ġġ SÜREKLĠLĠĞĠ ÇALIġMALARI MUSTAFA CANLI GĠRĠġ 1. Özet 2. E-Devlet Nedir? 3. ĠĢ Sürekliliği Ve FKM ÇalıĢmalarının E-Devlet Projelerindeki Önemi 4. ĠĢ Sürekliliği Planlaması

Detaylı

2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM PROGRAMLARI

2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM PROGRAMLARI 2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM KuruluĢumuz ilgili Devlet KuruluĢları tarafından devlet destekleri kapsamındaki eğitim ve danıģmanlık faaliyetlerinde yetkilendirilmiģ bulunmaktadır. 1 STRATEJĠK PLANLAMA EĞĠTĠM

Detaylı

Gayrimenkul Değerleme

Gayrimenkul Değerleme Aktif Gayrimenkul ve DanıĢmanlık Aġ bünyesindeki Uzmanlarının DanıĢmanlığını Yaptığı Eğitim Programları: 03-04 Mart 2012 tarihlerinde TEMEL DEĞERLEME ; 10-11 Mart 2012 tarihlerinde ĠLERĠ DEĞERLEME ; 17-18

Detaylı

ULUSLARARASI ANTALYA ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS KATALOĞU

ULUSLARARASI ANTALYA ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS KATALOĞU ULUSLARARASI ANTALYA ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS KATALOĞU ZORUNLU DERSLER IE 201 - Operasyon Modelleme Karar vermedeki belirsizlik rolü de dahil olmak üzere işletme kararlarının matematiksel

Detaylı

ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO

ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO ALĠ ARIMAN:2008463007 OSMAN KARAKILIÇ:2008463066 MELĠK CANER SEVAL: 2008463092 MEHMET TEVFĠK TUNCER:2008463098 ŞİRKET TANITIMI 1982 yılında Türkiye'nin ilk

Detaylı

T.C. B A ġ B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/14200 3 ARALIK 2009 GENELGE 2009/18

T.C. B A ġ B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/14200 3 ARALIK 2009 GENELGE 2009/18 I. GİRİŞ GENELGE 2009/18 2007-2013 döneminde Avrupa Birliğinden Ülkemize sağlanacak hibe niteliğindeki fonlar Avrupa Konseyinin 1085/2006 sayılı Katılım Öncesi Yardım Aracı Tüzüğü ve söz konusu Tüzüğün

Detaylı

ULUSAL İSTİHDAM STRATEJİSİ EYLEM PLANI (2012-2014) İSTİHDAM-SOSYAL KORUMA İLİŞKİSİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ

ULUSAL İSTİHDAM STRATEJİSİ EYLEM PLANI (2012-2014) İSTİHDAM-SOSYAL KORUMA İLİŞKİSİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ 1. Sosyal yardımlar hak temelli ve önceden belirlenen objektif kriterlere dayalı olarak sunulacaktır. 1.1 Sosyal Yardımların hak temelli yapılmasına yönelik, Avrupa Birliği ve geliģmiģ OECD ülkelerindeki

Detaylı

GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR

GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BAġARILI YÖNETĠMDE ĠLETĠġĠM Hastane İletişim Platformu Hastane ĠletiĢim Platformu Nedir? Bu

Detaylı

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Eğitim Programı için gerekli ek rapor

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Eğitim Programı için gerekli ek rapor 1/9 Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Eğitim Programı için gerekli ek rapor İçindekiler C2. ULUSAL TIP EĞĠTĠMĠ STANDARTLARINA ĠLĠġKĠN AÇIKLAMALAR... 2 1. AMAÇ VE HEDEFLER... 2 1.3. Eğitim programı amaç

Detaylı

İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü

İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü 21. yüzyılda Ģirketlerin kurumsallaģmasında, insan kaynakları yönetiminin Ģirketlerde etkin bir Ģekilde iģlemesi, giderek

Detaylı

HAVZA PROJELERĠNDE SOSYO-EKONOMĠK GĠRDĠLERĠN BELĠRLENMESĠ. Prof.Dr.Özden GÖRÜCÜ KahramanmaraĢ Sütçü Ġmam Üniversitesi Orman Fakültesi

HAVZA PROJELERĠNDE SOSYO-EKONOMĠK GĠRDĠLERĠN BELĠRLENMESĠ. Prof.Dr.Özden GÖRÜCÜ KahramanmaraĢ Sütçü Ġmam Üniversitesi Orman Fakültesi HAVZA PROJELERĠNDE SOSYO-EKONOMĠK GĠRDĠLERĠN BELĠRLENMESĠ Prof.Dr.Özden GÖRÜCÜ KahramanmaraĢ Sütçü Ġmam Üniversitesi Orman Fakültesi Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı ÇölleĢme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü

Detaylı

IV.ULUSLARARASI POLİMERİK KOMPOZİTLER SEMPOZYUMU SERGİ VE PROJE PAZARI SONUÇ BİLDİRGESİ 7-9 MAYIS 2015

IV.ULUSLARARASI POLİMERİK KOMPOZİTLER SEMPOZYUMU SERGİ VE PROJE PAZARI SONUÇ BİLDİRGESİ 7-9 MAYIS 2015 IV.ULUSLARARASI POLİMERİK KOMPOZİTLER SEMPOZYUMU SERGİ VE PROJE PAZARI SONUÇ BİLDİRGESİ 7-9 MAYIS 2015 TMMOB Kimya Mühendisleri Odası Ege Bölge ġubesi Koordinatörlüğünde IV. Uluslararası PolimerikKompozitler

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM ASİSTANI

KİŞİSEL GELİŞİM ASİSTANI AR-GE MERKEZLERİ İYİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ PAYLAŞIM TOPLANTISI GİRİŞİMCİLİK KİŞİSEL GELİŞİM ASİSTANI Türk DemirDöküm Fabrikaları A.ġ SUNUM PLANI 1. UYGULAMANIN KISA AÇIKLAMASI 2. UYGULAMANIN YENĠLĠKÇĠ VE

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/5464 30 NĠSAN 2010 GENELGE 2010/11

T.C. B A Ş B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/5464 30 NĠSAN 2010 GENELGE 2010/11 GENELGE 2010/11 Dokuzuncu Kalkınma Planında yer alan Ġstanbul un uluslararası finans merkezi olması hedefini gerçekleģtirmek üzere yapılan çalıģmalar kapsamında, Ġstanbul Uluslararası Finans Merkezi Stratejisi

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

ÇELĠK TEKNE SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. Ticari Gizlidir

ÇELĠK TEKNE SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. Ticari Gizlidir ÇELĠK TEKNE SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. Ticari Gizlidir KURULUġ Çelik Tekne San. ve Tic.A.ġ. 1972 yılında kurulmuģtur Ġlk olarak Haliç Sütlüce mevkiinde faaliyete geçmiģ ve 1980 yıllarına kadar bu bölgede faaliyetine

Detaylı

AR&GE BÜLTEN 2010 ġubat EKONOMĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ

AR&GE BÜLTEN 2010 ġubat EKONOMĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ Erdem ALPTEKĠN Türk finans sistemi incelendiğinde en büyük payı bankaların, daha sonra ise sırasıyla menkul kıymet yatırım fonları, sigorta

Detaylı

00421 Gıda Mühendisliğinde Tasarım I

00421 Gıda Mühendisliğinde Tasarım I FİZİBİLİTE Fizibilite (yapılabilirlik) çalışması uzmanlık bilgi ve deneyimi gerektiren bir proje faaliyetidir. Bir yatırımı teknik, mali yönleri ve sektörel/ekonomik boyutları ile ortaya koyan, fikir olarak

Detaylı

İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE BİLGİSAYAR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ. Endüstri Sistemleri Mühendisliği Bölümü

İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE BİLGİSAYAR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ. Endüstri Sistemleri Mühendisliği Bölümü İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE BİLGİSAYAR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ Endüstri Sistemleri Mühendisliği Bölümü Akış Planı Endüstri Mühendisliği nedir? Endüstri Sistemleri Mühendisliği ile farkları IEU

Detaylı

Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik

Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik 2008 KASIM -SEKTÖREL Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik Dünya, 2030 yılında Ģimdi olduğundan yüzde 60 daha fazla enerjiye ihtiyaç duyacaktır. Bu enerji

Detaylı

ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞĠN GELĠġTĠRĠLMESĠNĠN DESTEKLENMESĠ TEBLĠĞĠ DEĞERLENDĠRME TOPLANTISI - 1

ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞĠN GELĠġTĠRĠLMESĠNĠN DESTEKLENMESĠ TEBLĠĞĠ DEĞERLENDĠRME TOPLANTISI - 1 ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞĠN GELĠġTĠRĠLMESĠNĠN DESTEKLENMESĠ TEBLĠĞĠ DEĞERLENDĠRME TOPLANTISI - 1 T.C. EKONOMĠ BAKANLIĞI ĠHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KOBĠ VE KÜMELENME DESTEKLERĠ DAĠRESĠ 10 AĞUSTOS 2012 GÜNDEM

Detaylı

Örnekleme Süreci ve Örnekleme Yöntemleri

Örnekleme Süreci ve Örnekleme Yöntemleri Örnekleme Süreci ve Örnekleme Yöntemleri Prof. Dr. Cemal YÜKSELEN Ġstanbul Arel Üniversitesi 4. Pazarlama AraĢtırmaları Eğitim Semineri 26-29 Ekim 2010 Örnekleme Süreci Anakütleyi Tanımlamak Örnek Çerçevesini

Detaylı

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır.

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır. Önsöz Günümüzde, hemen hemen her tür ve boyutta organizasyonda, görevleri proje olarak organize etmek yaygınlaşmıştır. Bunun en temel nedenlerinden biri çağdaş yönetim anlayışının hiyerarşik örgüt yapısından

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL GİRİŞ Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından Faydalanılmıştır. 2 Ekonominin

Detaylı

T.C. FIRAT ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ EĞĠTĠM PROGRAMLARI VE ÖĞRETĠM ANABĠLĠM DALI YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ

T.C. FIRAT ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ EĞĠTĠM PROGRAMLARI VE ÖĞRETĠM ANABĠLĠM DALI YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ T.C. FIRAT ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ EĞĠTĠM PROGRAMLARI VE ÖĞRETĠM ANABĠLĠM DALI YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ ÖĞRENCĠNĠN ADI SOYADI: Seda AKTI DANIġMAN ADI SOYADI: Yrd. Doç. Dr. Aysun GÜROL GENEL

Detaylı

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Uygulanmasındaki Ülkemizdeki Mevcut Durum. Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Uygulanmasındaki Ülkemizdeki Mevcut Durum. Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Uygulanmasındaki Ülkemizdeki Mevcut Durum Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü 23 OCAK 2013 GEBZE/KOCAELĠ Gürültü Mevzuatı Avrupa Birliği uyum

Detaylı

Free, Open Access, Medical Education Serbest,Açık Erişimli Tıp Eğitimi Kısaca FOAM adı verilen ve Free, Open Acess, Medical Education manasına gelen

Free, Open Access, Medical Education Serbest,Açık Erişimli Tıp Eğitimi Kısaca FOAM adı verilen ve Free, Open Acess, Medical Education manasına gelen Free, Open Access, Medical Education Serbest,Açık Erişimli Tıp Eğitimi Kısaca FOAM adı verilen ve Free, Open Acess, Medical Education manasına gelen ve ICEM 2012 Konferansı esnasında Dublin de baģlayan

Detaylı

TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ

TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ TEKNOLOJİ VE TASARIM DERSİ FELSEFESİ,TEMEL İLKELERİ,VİZYONU MEHMET NURİ KAYNAR TÜRKIYE NIN GELECEK VIZYONU TÜRKĠYE NĠN GELECEK VĠZYONU GELECEĞIN MIMARLARı ÖĞRETMENLER Öğretmen, bugünle gelecek arasında

Detaylı

T.C. ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜNDEN

T.C. ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜNDEN T.C. ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜNDEN SĠVĠL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE YARIġMA SINAVI ĠLE 5431 SAYILI SĠVĠL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT VE GÖREVLERĠ

Detaylı

OYUN TEORİSİ. Özlem AYDIN. Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

OYUN TEORİSİ. Özlem AYDIN. Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü OYUN TEORİSİ Özlem AYDIN Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü TANIM ''Oyun Teorisi'', iki yada daha fazla rakibi belirli kurallar altında birleştirerek karşılıklı olarak çelişen olasılıklar

Detaylı

SUNUŞ. Sabri ÇAKIROĞLU Ġç Denetim Birimi BaĢkanı

SUNUŞ. Sabri ÇAKIROĞLU Ġç Denetim Birimi BaĢkanı SUNUŞ Denetim, kurumsal iģ ve iģlemlerin öngörülen amaçlar doğrultusunda benimsenen ilke ve kurallara uygunluğunun belirlenmesidir. ĠĢlem ve hata tespit odaklı denetim/teftiģ uygulamaları zamanla süreç

Detaylı

İkinci Bölümde; Global hazır giyim ticareti senaryoları ve Türkiye için hedefler oluģturulmaktadır.

İkinci Bölümde; Global hazır giyim ticareti senaryoları ve Türkiye için hedefler oluģturulmaktadır. SUNUŞ Türk hazır giyim sektörü her dönem sürdürdüğü yatırım eğilimi ve özellikle dıģ talebe bağlı üretim artıģı ile ekonomik büyümenin itici gücü olmakta, yatırım, kapasite ve üretim artıģı ile emek yoğun

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik Zinciri Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi -Tedarik Zinciri Ağı Tasarımı- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Ağ tasarımı, tedarik zinciri açısından üç karar düzeyini de ilgilendiren ve bu düzeylerde etkisi olan bir konudur. Zincirin

Detaylı

2012 YILI SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ FAALĠYET RAPORU

2012 YILI SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ FAALĠYET RAPORU 2012 YILI SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ FAALĠYET RAPORU ĠÇĠNDEKĠLER ÜST YÖNETĠCĠ SUNUġU I- GENEL BĠLGĠLER A- Misyon ve Vizyon.. B- Yetki, Görev ve Sorumluluklar... C- Ġdareye ĠliĢkin Bilgiler.... 1- Fiziksel

Detaylı

DOĞU KARADENĠZDE HEYELAN SORUNUNUN ÇÖZÜMÜNE ĠLĠġKĠN DÜġÜNCELER

DOĞU KARADENĠZDE HEYELAN SORUNUNUN ÇÖZÜMÜNE ĠLĠġKĠN DÜġÜNCELER DOĞU KARADENĠZDE HEYELAN SORUNUNUN ÇÖZÜMÜNE ĠLĠġKĠN DÜġÜNCELER Kayıtlara göre, Doğu Kara Denizde heyelan sorunun varlığı 1929 dan beri bilinmektedir. Bu coğrafyada, özellikle can kaybına neden olan heyelanlardan

Detaylı

TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ

TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ 3 TEMEL DESTEĞĠ MEVCUTTUR 1- Ar-Ge Proje Destekleri 2- Çevre Projeleri Destekleri 3- Teknolojik Girişimcilik Destekleri Ar-Ge Proje Destekleri a) Teknoloji

Detaylı

SINIF ÖĞRETMENLĠĞĠ SOSYAL BĠLGĠLER ÖĞRETĠM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN

SINIF ÖĞRETMENLĠĞĠ SOSYAL BĠLGĠLER ÖĞRETĠM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN SINIF ÖĞRETMENLĠĞĠ SOSYAL BĠLGĠLER ÖĞRETĠM PROGRAMI 1 BECERĠLER 2 Beceri Nedir? ġimdiye kadar bilgi edinme, yaģam ve okulun temel amacı olarak görülmüģtür. Günümüzde ise bilgiye bakıģ değiģmiģtir. Bilgi;

Detaylı

Türkiye Yeni Yenilenebilir Enerji Yasasının Esasları GENSED DEĞERLENDĠRMESĠ 27.05.2010

Türkiye Yeni Yenilenebilir Enerji Yasasının Esasları GENSED DEĞERLENDĠRMESĠ 27.05.2010 Türkiye Yeni Yenilenebilir Enerji Yasasının Esasları GENSED DEĞERLENDĠRMESĠ 27.05.2010 Genel olarak aģağıdaki bütün açıklamalar bir soruya bağlıdır: Fotovoltaik için bir yenilenebilir enerji yasasındaki

Detaylı

FĠL FĠLTRE LTD. ġtġ. TANITIM 2011

FĠL FĠLTRE LTD. ġtġ. TANITIM 2011 2011 FABRĠKA & MERKEZ ( COĞRAFĠ KONUM ) FABRĠKA & MERKEZ ( COĞRAFĠ KONUM ) FABRĠKA & MERKEZ ( COĞRAFĠ KONUM ) FABRĠKA & MERKEZ ( GĠRĠġ FOTOĞRAF ) Güzelçay Mah. ġehit Cahit Tütüncü Cad. No: 8 P.K. 108 31200

Detaylı

Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız?

Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız? Lisansüstü Eğitiminizi Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız? Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, 1990 yılında kurulmuş ve ilk mezunlarını 1994

Detaylı

ĠLE MESLEKĠ ĠLGĠLERĠ ARASINDAKĠ

ĠLE MESLEKĠ ĠLGĠLERĠ ARASINDAKĠ M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi Yıl: 1995, Sayı: 7 Sayfa: 239-250 GĠRĠġ LĠSE SON SINIF ÖĞRENCĠLERĠNĠN KĠġĠLĠK ÖZELLĠKLERĠ ĠLE MESLEKĠ ĠLGĠLERĠ ARASINDAKĠ ĠLĠġKĠLER: PĠLOT BĠR ÇALIġMA

Detaylı

NEVġEHĠR ÜNĠVERSĠTESĠ BOLOGNA SÜRECĠ

NEVġEHĠR ÜNĠVERSĠTESĠ BOLOGNA SÜRECĠ NEVġEHĠR ÜNĠVERSĠTESĠ BOLOGNA SÜRECĠ ÖĞRENME ÇIKTILARI HAZIRLAMA VE ÖĞRENCĠ Ġġ YÜKÜ HESABI FUNDA NALBANTOĞLU YILMAZ Eğitim Öğretim Planlamacısı Ekim, 2011 GĠRĠġ Bologna Süreci kapsamında, yükseköğretim

Detaylı

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI 2014 İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI Açıklama Staj yapılan işletmelerde

Detaylı

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY GİRİŞ ÇalıĢmak yaģamın bir parçasıdır. YaĢamak nasıl bir insan hakkı

Detaylı

HASTANE KALĠTE YÖNETĠM SĠSTEMLERĠNDE ISO 9001:2000 JCI AKREDĠTASYONU KARġILAġTIRMASI. Dr. Aylin Yaman Ankara Güven Hastanesi Kalite Yönetim Bölümü

HASTANE KALĠTE YÖNETĠM SĠSTEMLERĠNDE ISO 9001:2000 JCI AKREDĠTASYONU KARġILAġTIRMASI. Dr. Aylin Yaman Ankara Güven Hastanesi Kalite Yönetim Bölümü HASTANE KALĠTE YÖNETĠM SĠSTEMLERĠNDE ISO 9001:2000 JCI AKREDĠTASYONU KARġILAġTIRMASI Dr. Aylin Yaman Ankara Güven Hastanesi Kalite Yönetim Bölümü KALĠTE YÖNETĠM SĠSTEMĠ Bir kuruluģu kalite bakımından idare

Detaylı

ÜCRET SĠSTEMLERĠ VE VERĠMLĠLĠK DERSĠ. EKOTEN TEKSTĠL A.ġ.

ÜCRET SĠSTEMLERĠ VE VERĠMLĠLĠK DERSĠ. EKOTEN TEKSTĠL A.ġ. ÜCRET SĠSTEMLERĠ VE VERĠMLĠLĠK DERSĠ EKOTEN TEKSTĠL A.ġ. HAZIRLAYANLAR 2008463084 Gizem Özen 2008463055 Tuğba Gülseven 2009463097 Huriye Özdemir 2007463066 Raziye Sinem Sağsöz SUN GRUBU ŞİRKETLERİ SUN

Detaylı

YAZI ĠġLERĠ MÜDÜRLÜĞÜ 2013 FAALĠYET RAPORU

YAZI ĠġLERĠ MÜDÜRLÜĞÜ 2013 FAALĠYET RAPORU YAZI ĠġLERĠ MÜDÜRLÜĞÜ 2013 FAALĠYET RAPORU ĠÇĠNDEKĠLER I. GENEL BĠLGĠLER A.Misyon ve Vizyon B.Yetki, Görev ve Sorumluluklar C.Ġdareye ĠliĢkin Bilgiler 1. Fiziksel Yapı 2. Örgüt Yapısı 3. Bilgi ve Teknolojik

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Türkiye Kalkınma Bankası Yayını TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. NİSAN HAZİRAN 2015 Sayı: 76. e-dergi OLARAK YAYINLANMAKTADIR.

İÇİNDEKİLER. Türkiye Kalkınma Bankası Yayını TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. NİSAN HAZİRAN 2015 Sayı: 76. e-dergi OLARAK YAYINLANMAKTADIR. Türkiye Kalkınma Bankası Yayını NİSAN HAZİRAN 2015 Sayı: 76 TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Adına Sahibi İÇİNDEKİLER Ahmet BUÇUKOĞLU Genel Müdür ve Yönetim Kurulu Başkanı PAZARLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI FAALİYETLERİ

Detaylı

ANKET-ARAġTIRMA- UYGULAMA ĠZĠN KOMĠSYONU

ANKET-ARAġTIRMA- UYGULAMA ĠZĠN KOMĠSYONU T. C. Ġ S T A N B U L V A L Ġ L Ġ Ğ Ġ Ġ s t a n b u l M i l l i E ğ i t i m M ü d ü r l ü ğ ü ANKET-ARAġTIRMA- UYGULAMA ĠZĠN KOMĠSYONU AYLIK FAALĠYET RAPORU ( HA ZĠR AN -E K ĠM AY LARI ARASI) KOMİSYON

Detaylı

II. Bilgi Teknolojileri YönetiĢim ve Denetim Konferansı

II. Bilgi Teknolojileri YönetiĢim ve Denetim Konferansı II. Bilgi Teknolojileri YönetiĢim ve Denetim Konferansı BTYD 2011 ANKARA COSO YAKLAġIMI ÇERÇEVESĠNDE ĠÇ KONTROL FAALĠYETLERĠNĠN ANALĠZĠ Haziran 2011 BTYD 2011 BTYD 2011 Gündem Gündem 1. Ġç Kontrol Modelleri

Detaylı

T.C. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ. SSP900 Sosyal Sorumluluk Projesi Genel Sınav Raporu

T.C. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ. SSP900 Sosyal Sorumluluk Projesi Genel Sınav Raporu T.C. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ SSP900 Sosyal Sorumluluk Projesi Genel Sınav Raporu ZONGULDAK 2015 ÖNCE EMNİYET SSP900 SOSYAL SORUMLULUK PROJESİ GENEL SINAV RAPORU Yöneten: Yrd. Doç.

Detaylı

Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklifin Belirlenmesinde 2004/18/EC AB Kamu Ġhale Direktifi Ġle 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanununun KarĢılaĢtırılması

Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklifin Belirlenmesinde 2004/18/EC AB Kamu Ġhale Direktifi Ġle 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanununun KarĢılaĢtırılması 49 Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklifin Belirlenmesinde 2004/18/EC AB Kamu Ġhale Direktifi Ġle 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanununun KarĢılaĢtırılması Cemil Akçay 1, A.Sertaç KarakaĢ 2, BarıĢ Sayın 3, Ekrem

Detaylı

İÇİNDEKİLER KALİTE YE KUŞBAKIŞI

İÇİNDEKİLER KALİTE YE KUŞBAKIŞI İÇİNDEKİLER vii SAYFA YE KUŞBAKIŞI 1 GİRİŞ 2 Kalite İle İlgili Bazı Kavramlar 6 Kalitenin Getirileri 9 Kalite ile İlgili Kuruluşlar 10 Kalite nin unsurları 11 Kaliteyi Oluşturan Faktörler 12 HİZMETTE 13

Detaylı

MİNİ MBA LİDERLİK AKADEMİSİ. NMT Danışmanlık ve Eğitim Merkezi- Koşuyolu Cad. Salih Omurtak Sok. No:5 Kadıköy/İST (216) 546.03.70 www.nmt.com.

MİNİ MBA LİDERLİK AKADEMİSİ. NMT Danışmanlık ve Eğitim Merkezi- Koşuyolu Cad. Salih Omurtak Sok. No:5 Kadıköy/İST (216) 546.03.70 www.nmt.com. MİNİ MBA LİDERLİK AKADEMİSİ MİNİ MBA LİDERLİK AKADEMİSİ Niçin ve Neden? Bu program çok kısa bir zaman diliminde normal bir MBA programında ele alınan Temel Kavram ve Teknikleri kapsamaktadır. İşletme yüksek

Detaylı

ĠġLETMENĠN BÜYÜKLÜĞÜ VE KAPASĠTESĠ UĞUR DEMĠR

ĠġLETMENĠN BÜYÜKLÜĞÜ VE KAPASĠTESĠ UĞUR DEMĠR ÜNĠTE 3. ĠġLETMENĠN KURULUġ ÇALIġMALARI, ĠġLETMENĠN BÜYÜKLÜĞÜ VE KAPASĠTESĠ UĞUR DEMĠR ĠÇĠNDEKĠLER 1. Fizibilite... 2 1.1. Ekonomik Etüt... 2 1.1.1. Pazar Etüdü... 3 1.1.2. Kapasite Belirleme... 3 1.1.3.

Detaylı

1) Mülkün yıllık net geliri 120 000 TL dir. Faaliyet gider oranı % 46 ve boģluk oranı % 4 dür. Bu verilere göre Efektif brüt gelir ne kadardır?

1) Mülkün yıllık net geliri 120 000 TL dir. Faaliyet gider oranı % 46 ve boģluk oranı % 4 dür. Bu verilere göre Efektif brüt gelir ne kadardır? Gayrimenkul Değerleme Esasları 1) Mülkün yıllık net geliri 120 000 TL dir. Faaliyet gider oranı % 46 ve boģluk oranı % 4 dür. Bu verilere göre Efektif brüt gelir ne kadardır? A) 240 000 TL B) 260 870 TL

Detaylı

KARAYOLU TASARIMI RAPORU. Ek 1. Kavşak Tipi Seçimi ile ilgili olarak Önerilen Esaslar

KARAYOLU TASARIMI RAPORU. Ek 1. Kavşak Tipi Seçimi ile ilgili olarak Önerilen Esaslar KARAYOLU TASARIMI RAPORU Kavşak Tipi Seçimi ile ilgili olarak Önerilen Esaslar Haziran 2000 İçindekiler Sayfa 1 Giriş 2 1.1 Amaç 2 1.2 Hemzemin kavģakların sınıflandırılması 2 1.3 Ġçerik 2 2 Önerilen seçim

Detaylı

T.C. KARTAL BELEDİYE BAŞKANLIĞI İSTANBUL

T.C. KARTAL BELEDİYE BAŞKANLIĞI İSTANBUL KARARIN ÖZÜ : Sivil Savunma Uzmanlığı nın Görev ve ÇalıĢma Yönetmeliği. TEKLİF : Sivil Savunma Uzmanlığı nın 31.03.2010 tarih, 2010/1043 sayılı teklifi. BAġKANLIK MAKAMI NA; Ġlgi: 18.03.2010 tarih ve 129

Detaylı

Adnan Menderes Üniversitesi FAKÜLTESİ SÖKE İŞLETME. BÖLÜMLER ULUSLARARASI TİCARET ve İŞLETMECİLİK YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ

Adnan Menderes Üniversitesi FAKÜLTESİ SÖKE İŞLETME. BÖLÜMLER ULUSLARARASI TİCARET ve İŞLETMECİLİK YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ Adnan Menderes Üniversitesi SÖKE İŞLETME FAKÜLTESİ BÖLÜMLER ULUSLARARASI TİCARET ve İŞLETMECİLİK YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ SÖKE İŞLETME FAKÜLTESİ ULUSLARARASI TİCARET VE İŞLETMECİLİK BÖLÜMÜ DERS PROGRAMI

Detaylı

ĠNġAAT MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ DERSĠ

ĠNġAAT MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ DERSĠ ĠNġAAT MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ DERSĠ 1 PROF. DR. İLKER ÖZDEMİR YRD. DOÇ. DR. OSMAN AYTEKİN 4 Çoğu ülkede, mühendislik dalında lisans derecesi, meslekte uzman olma yolunda ilk adımı oluģturur ve lisans programı

Detaylı

NĠHAĠ RAPOR, EYLÜL 2011

NĠHAĠ RAPOR, EYLÜL 2011 9. GENEL SONUÇLAR... 1 9.1. GĠRĠġ... 1 9.2. DEĞERLENDĠRME... 1 9.2.1. Ġlin Genel Ġçeriği... 1 9.2.2. Proje Bölgesinin Kapasiteleri... 1 9.2.3. Köylülerin ve Üreticilerin Kapasiteleri... 2 9.2.4. Kurumsal

Detaylı

MALATYA TURİZM GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU 29-30 NİSAN 2011 MALATYA

MALATYA TURİZM GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU 29-30 NİSAN 2011 MALATYA MALATYA TURİZM GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI SONUÇ RAPORU 29-30 NİSAN 2011 MALATYA 29-30 Nisan tarihleri arasında Malatya nın kültür ve turizmde mevcut durumunu ortaya koymak, mevcut yürütülen projeleri ele almak

Detaylı

DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ

DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ Baver AYDIN 28.06.2011 S.S. DĠYARBAKIR METAL ĠġLERĠ KÜÇÜK SANAYĠ SĠTESĠ (K.S.S) YAPI KOOPERATĠFĠ 1. Meslek Gruplarının SiteleĢmesi ve Kooperatifin KuruluĢ AĢaması

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

Necmettin Erbakan Üniversitesi

Necmettin Erbakan Üniversitesi Necmettin Erbakan Üniversitesi Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Havacılık Yönetimi Bölümü Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ulutaş Konya / 2015 . Müfredat Toplam Kredi Programdan mezun olabilmek için Yükseköğretim

Detaylı

bu Ģekilde Türkiye ye gelmiģ olan sıcak para, ĠMKB de yüzde 400 lerin, devlet iç borçlanma senetlerinde ise yüzde 200 ün üzerinde bir kazanç

bu Ģekilde Türkiye ye gelmiģ olan sıcak para, ĠMKB de yüzde 400 lerin, devlet iç borçlanma senetlerinde ise yüzde 200 ün üzerinde bir kazanç 2007 MALÎ YILI GENEL VE KATMA BÜTÇE KANUN TASARILARI İLE 2005 MALÎ YILI GENEL VE KATMA BÜTÇE KESİNHESAP KANUNU TASARILARININ PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU GÖRÜŞME TUTANAKLARI BAġKAN: Sait AÇBA BAġKANVEKĠLĠ:

Detaylı

KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ Strateji GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı

KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ Strateji GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı 2014 Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ Strateji GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı 2014 YILI MAL ve HĠZMET ALIMLARI ĠLE YAPIM ĠġLERĠNDE %10 LUK KULLANIM RAPORU 1 Karaman-2015

Detaylı

KALKINMA KURULU DİYARBAKIR KASIM 2015 BEŞERİ SERMAYE EĞİTİM VE İSTİHDAM KOMİSYONU TRC2 2014-2023 BÖLGE PLANI KOORDİNASYON VE İZLEME KOMİSYONLARI

KALKINMA KURULU DİYARBAKIR KASIM 2015 BEŞERİ SERMAYE EĞİTİM VE İSTİHDAM KOMİSYONU TRC2 2014-2023 BÖLGE PLANI KOORDİNASYON VE İZLEME KOMİSYONLARI KASIM 2015 T. C. KALKINMA KURULU TRC2 2014-2023 BÖLGE PLANI KOORDİNASYON VE İZLEME KOMİSYONLARI DİYARBAKIR BEŞERİ SERMAYE EĞİTİM VE İSTİHDAM KOMİSYONU İLERLEME RAPORU 2015/1 stajyer [Şirket adını yazın]

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ Türk Akreditasyon Kurumu Personel Akreditasyon Başkanlığı Akreditasyon Uzmanı 1 Ülkemizde ve dünyada tüm bireylerin iģgücüne katılması ve iģgücü piyasalarında istihdam edilebilmeleri için; bilgiye dayalı

Detaylı

ĠZMĠR KENT KONSEYĠ GENÇLĠK MECLĠSĠ BĠLĠġĠM ÇALIġMA GRUBU ETKĠNLĠK VE EĞĠTĠMLERĠ. Simge SavaĢan & Baran Güntan

ĠZMĠR KENT KONSEYĠ GENÇLĠK MECLĠSĠ BĠLĠġĠM ÇALIġMA GRUBU ETKĠNLĠK VE EĞĠTĠMLERĠ. Simge SavaĢan & Baran Güntan ĠZMĠR KENT KONSEYĠ GENÇLĠK MECLĠSĠ BĠLĠġĠM ÇALIġMA GRUBU ETKĠNLĠK VE EĞĠTĠMLERĠ Simge SavaĢan & Baran Güntan AJANDA Kent Konseyi Nedir? Gençlik Meclisi Nedir? Ġzmir Gençlik Meclisi BiliĢim ÇalıĢma Grubu

Detaylı

TMMOB FĠZĠK MÜHENDĠSLERĠ ODASI ÖĞRENCĠ ÜYE VE ÖĞRENCĠ TEMSĠLCĠLĠKLERĠ YÖNETMELĠĞĠ

TMMOB FĠZĠK MÜHENDĠSLERĠ ODASI ÖĞRENCĠ ÜYE VE ÖĞRENCĠ TEMSĠLCĠLĠKLERĠ YÖNETMELĠĞĠ TMMOB FĠZĠK MÜHENDĠSLERĠ ODASI ÖĞRENCĠ ÜYE VE ÖĞRENCĠ TEMSĠLCĠLĠKLERĠ YÖNETMELĠĞĠ Amaç Madde 1- Bu yönetmeliğin amacı, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Fizik Mühendisleri Odası Öğrenci Üyeliği ve

Detaylı

E-İmza Paketi Teklifi Sayfa 1 / 7 12.08.2014 GİZLİDİR

E-İmza Paketi Teklifi Sayfa 1 / 7 12.08.2014 GİZLİDİR E-ĠMZA PAKETĠ TEKLĠFĠ E-İmza Paketi Teklifi Sayfa 1 / 7 12.08.2014 1. YÖNETĠCĠ ÖZETĠ: Bu doküman Mersis Projesi için hazırlanan e-imza paketi teklifimizi içermektedir. E-imza Paketi; Ürün / Hizmet E-GÜVEN

Detaylı

ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf/Y.Y. Ders Saati Kredi AKTS (T+U+L) İSTATİSTİKSEL KALİTE KONTROL EN-412 4/I 3+0+0 3 5 Dersin Dili : Türkçe Dersin Seviyesi

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

TOPLAM 18 0 0 8 30 TOPLAM 18 0 0 18 30

TOPLAM 18 0 0 8 30 TOPLAM 18 0 0 18 30 BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ BANDIRMA İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İKTİSAT BÖLÜMÜ 0-0 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS PLANI D.Kodu.Sınıf l.yarıyıl Ktg. T U L K AKTS D.Kodu.Sınıf ll.yarıyıl Ktg. T U L K AKTS

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ I.SINIF II.YARIYIL DOKTORA İŞLETME ANABİLİM DALI DERS TANITIM FORMU Dersin Kodu ve Adı: Uygulamalı Finansal Araştırmalar Bölüm / Anabilim Dalı: İşletme Yarıyıl

Detaylı

YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU

YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU OCAK 2012 İçindekiler Bölüm 1 : Sağlık Turizminde Türkiye deki Gelişmeler... 2 Bölüm 2 : Kurumsal Kimlik Çalışmaları ve Yazışmalar... 3 Bölüm 3: Basılı Materyaller... 4 Bölüm4

Detaylı