KIRGIZİSTAN TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KIRGIZİSTAN TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ"

Transkript

1 KIRGIZİSTAN TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KIRGIZİSTAN DA ÖZEL SEKTÖRÜN İHTİYAÇLARINA YÖNELİK SERTİFİKALI EĞİTİM PROGRAMLARININ GELİŞTİRİLMESİ VE PİLOT UYGULAMA Proje No: KTMÜ-BAP SOB.02 Proje Yöneticisi Doç. Dr. Şenol ÇAVUŞ Proje Yönetici Yardımcısı Dr. Azamat MAKSÜDÜNOV Araştırmacılar Yrd. Doç. Dr. Selçuk KENDİRLİ Yrd. Doç. Dr. Yakup ÜLKER Dr. Seyil NAJİMUDİNOVA Arş. Gör. Adilya YAMALTDİNOVA Arş. Gör. Muratali ABDILDAEV Mayıs-2013/BİŞKEK

2 KIRGIZİSTAN TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KIRGIZİSTAN DA ÖZEL SEKTÖRÜN İHTİYAÇLARINA YÖNELİK SERTİFİKALI EĞİTİM PROGRAMLARININ GELİŞTİRİLMESİ VE PİLOT UYGULAMA Proje No: KTMÜ-BAP SOB.02 Proje Yöneticisi Doç. Dr. Şenol ÇAVUŞ Proje Yönetici Yardımcısı Dr. Azamat MAKSÜDÜNOV Araştırmacılar Yrd. Doç. Dr. Selçuk KENDİRLİ Yrd. Doç. Dr. Yakup ÜLKER Dr. Seyil NAJİMUDİNOVA Arş. Gör. Adilya YAMALTDİNOVA Arş. Gör. Muratali ABDILDAEV Bu proje, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi desteği ile, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü öğretim elemanları tarafından gerçekleştirilmiştir. Mayıs-2013/ BİŞKEK

3 ÖNSÖZ Kırgızistan'da Özel Sektörün İhtiyaçlarına Yönelik Sertifikalı Eğitim Programlarının Geliştirilmesi ve Pilot Uygulama konulu bu proje, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi nin kuruluş felsefesi doğrultusunda, topluma hizmet etmek, sürekli eğitime inanan her kesimden bireylerin birlikte öğrenmeleri ve ortak anlayış geliştirme misyonuna uygun olarak tasarlanıp uygulamaya konulmuştur. Proje, sürekli uygulanabilir sertifikalı eğitim programları vasıtasıyla, Kırgızistan'daki işletmelerin kurumsal yönetim kapasiteleri ve işletmecilik yeteneklerinin gelişmesine, üniversite-sektör işbirliğinin gelişmesi ve güçlenmesine katkı sağlamaya yönelik, kendi ömründen daha uzun vadeli hedefleri olan bir projedir. Bu hedeflerin gerçekleşmesinde, proje kapsamında yapılan çalışmalarla, özel sektörün kurumsal yönetim ve temel işletmecilik alanlarında en fazla ihtiyaç duyduğu 8 konuda geliştirilen ve bir tanesi test edilen Sertifika Eğitim Programları nın, önemli bir köprü rolü oynaması beklenmektedir. Bu beklentinin gerçeğe dönüşmesi, hem projenin ortaya koyduğu Sertifika Eğitim Programları nın kurumsal düzeyde sahiplenilmesi ve sürekli uygulanmasına, hem de Kırgız iş-dünyasının uygulacanak sertifika programlarına göstereceği ilgiye bağlıdır. Sertifika programlarının sürdürülebilirliği arzu edildiği şekilde sağlanabilirse, projenin orta ve uzun vadede üniversite-sanayi işbirliğinin gelişmesi ve güçlenmesine olan katkısı ve proje paydaşlarına olan faydası artacak, çarpan etkisi yaygınlaşabilecektir. Bu proje, takım ruhuyla ve kardeşlik duygularıyla hareket eden Kırgız-Türk akademik personelin güçlü bir işbirliğine dayanan, uzun, yorucu ve özverili çalışmasının bir ürünüdür. Projenin, başlangıçtan bugüne kadar tasarım ve uygulanmasında emeği geçen tüm proje ekip arkadaşlarıma, öneri ve yönlendirmeleriyle desteklerini esirgemeyen Fakültemiz dekanı ve personeline, projemizi desteklemeye uygun gören Bilimsel Araştırma Komisyonu na, projeyi bilimsel açıdan değerlendiren hakem kuruluna, başından beri proje ile yakından ilgilenen Rektörümüz, Rektör vekilimiz ve yardımcılarına, projenin gerçekleşmesinde idari ve teknik desteklerinden dolayı üniversitemiz destek hizmetleri birimlerindeki yönetici ve çalışanlarına ve proje kapsamında yaptığımız araştırma sırasında proje ekibimize zaman ayırıp ilgi gösteren, işletme bilgilerini bizimle paylaşan tüm işletmelerin sahiplerine ve yöneticilerine ve ayrıca araştırma yaptığımız bölgelerde işletmelere ulaşmamızda yardımcı olan belediye başkanları ve çalışanlarına en kalbi duygularımla ayrı ayrı teşekkür ediyorum. Bu proje, yalnızca proje ekibinin değil, aynı zamanda Üniversitemizin ve iş dünyasının bir projesidir. Projenin, tüm paydaşları açısından yararlı olmasını dilerim. Bişkek, Mayıs 2013 Doç.Dr. Şenol ÇAVUŞ Proje Yürütücüsü iii

4 ÖZET Bilgi çağı olarak adlandırılan 21. Yüzyılda, işletmelerin çok hızlı değişen rekabet şartlarında varlıklarını sürdürebilmek için sürekli öğrenme yeteneğine sahip olmaları gerekmektedir. Günümüzde bilgi en önemli üretim faktörlerinin başında yer almaktadır. Bilgi üretebilen veya kolay elde edebilen, bilgiyi karar alma ve üretim süreçlerinde doğru kullanabilen işletmeler rakiplerine göre stratejik üstünlük elde etmektedirler. Üniversiteler, bilgiye kolay yoldan ulaşabildikleri kaynaklardan biri olarak işletmelerin öğrenme yeteneklerinin gelişmesinde önemli rol oynamaktadırlar. Bu proje, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi nin topluma hizmet ve sürekli eğitim anlayışı doğrultusunda, Kırgızistan da faaliyet gösteren işletmelerin ihtiyaçlarına uygun ve sürekli uygulanabilir niteliklerde sertifika eğitim programları geliştirmeyi ve böylece üniversitesektör işbirliği temelinde işletmelerin kurumsal yönetim ve temel işletmecilik yeteneklerinin gelişmesine katkı sağlamayı hedeflemiştir. Bu genel hedefe uygun olarak, projede önce Kırgızistan da orta ve büyük ölçekli işletmelerin kurumsal ve işlevsel düzeyde, hangi alanlarda ve konularda eğitime ihtiyaç duydukları belirlenmiştir. Bu çerçevede, Kırgızistan ın 7 bölgesinde basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 294 işletme sahibi veya yöneticilere yüz yüze görüşmelerle yapılandırılmış anket uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre işletmelerin 6 farklı alanda ve 30 un üzerinde temel işletmecilik ve yönetim konularında eğitime ihtiyaç duydukları tespit edilmiştir. Projenin ikinci aşamasında; belirlenen eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak niteliklerde en çok ihtiyaç duyulan 8 konuda sertifikalı eğitim programı geliştirilmiş ve bu programlar bir kitapçıkta toplanmıştır. Projenin son aşamasında; geliştirilen programların ihtiyaçlara uygunluğunu test etmek amacıyla, eğitime en çok ihtiyaç duyulan Satış Yönetimi Sertifika Programı üzerinden pilot uygulama yapılmıştır. Pilot uygulama sonucunda katılımcılar tarafından programın performans değerlendirmesi yapılmış ve bu değerlendirmeye göre programın beklentileri karşıladığı ve ihtiyaçlara uygun olduğu görülmüştür. Proje ile ortaya koyulan ve projenin kendisinden daha uzun ömürlü olması beklenen hedeflere ulaşılabilmesi, hem projenin ortaya koyduğu Sertifika Eğitim Programları nın kurumsal düzeyde sahiplenilmesi ve sürekli uygulanmasına, hem de Kırgız iş-dünyasının uygulacanak sertifika programlarına göstereceği ilgiye bağlıdır. Sertifika programları arzu edildiği şekilde sürekli uygulanabilirse, proje, orta ve uzun vadede üniversite-sanayi işbirliği temelinde Kırgızistan daki işletmelerin öğrenme yeteneklerinin gelişmesinde üstlendiği rolü yerine getirmiş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Sertifika Eğitim Programları, Özel Sektör, Eğitim, Kırgızistan iv

5 ABSTRACT In 21 century, in so-called information age, businesses need to have continuous learning skills in order to sustainable survive in fast-changing competitive environment. Nowadays information is one of the most important factors of production. The businesses that produce or easily obtain information, and can properly use the information in decision-making and production process; have strategic advantage over its competitors. Universities, as one of the easily reached sources of information, play an important role in the development of learning skills of businesses. This project in accordance with the concept of community service and continuous education of Kyrgyzstan-Turkey Manas University aimed to develop continuously certified training programs to meet the needs of businesses operating in Kyrgyzstan and thus to contribute to the development of corporate management and basic business skills on the basis university-industry co-operation. In accordance with the main aim of the project it was initially identified in what areas of corporate and operational levels in medium and large-sized businesses in Kyrgyzstan need trainings. In this context, it was administered face-to-face interviews with totally 294 business owners or managers who were simply random sampled in 7 different regions of Kyrgyzstan, using structured questionnaire. With respect to the obtained results, it was identified more than 30 training sets from 6 different main areas of business and management issues. In the second step of the project it was developed 8 main certified training programs mostly needed, and these programs were collected into one booklet. In the final step of the project, in order to test the suitability of the programs, it was arranged pilot "The Sales Management Certificate Program". At the end of pilot program participants were asked to evaluate of the program, and according to the results, pilot program met their expectations and was highly suitable to their needs. In what extent the project set out its goals and aims depends on how Certification Training Programs will be taken possessed in institutional level and how continuously will be implemented, as well as on the interest of business world in Kyrgyzstan towards certificate programs. In case Certificate programs are consistently applicable as desired, the project would fulfill the role on the development of learning skills of businesses in Kyrgyzstan on the basis of medium-and long-term university-industry cooperation. Keywords: Kyrgyzstan-Turkey Manas University, Certificate Training Programs, Private Sector, Education, Kyrgyzstan v

6 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III ÖZET IV ABSTRACT... V İÇİNDEKİLER... VI TABLOLAR... VIII ŞEKİLLER... X GRAFİKLER... XI 1.GİRİŞ PROJENİN AMACI PROJENİN KAPSAMI VE SINIRLILIKLARI PROJENİN ÖNEMİ PROJE PLANI VE SÜRESİ KURAMSAL ÇERÇEVE PROJE ALANI İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER Batken Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler Calalabad Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler Isık Göl Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler Çüy Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler Narın Bölgesi ile İlgili Genel Bilgiler Talas Bölgesi ile İlgili Genel Bilgiler Oş Bölgesi ile İlgili Genel Bilgiler LİTERATÜR ANALİZİ İşletmecilikte Eğitimin Önemi Üniversite-Sanayi İşbirliği Kırgızistan da İşletmelerde Eğitim Uygulamaları PROJENİN BÖLÜMLERİ İŞLETMELERIN EĞITIM İHTIYAÇLARININ BELIRLENMESINE YÖNELİK ARAŞTIRMA ARAŞTIRMA YÖNTEMİ vi

7 Araştırma Birimleri (Evren) Araştırmanın Örneklemi Verilerin Toplanması Verilerin Analizi ARAŞTIRMA BULGULARININ DEĞERLENDİRİLMESİ İşletmelerin, İşletme Sahiplerinin ve Yöneticilerin Özelliklerine Yönelik Bulgular İşletmelerin Eğitim İhtiyaçları İle İlgili Bulgular İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Özelliklerine Göre Karşılaştırılması EĞİTİM PROGRAMLARININ GELİŞTİRİLMESİ PİLOT UYGULAMA SONUÇ VE DEĞERLENDİRME KAYNAKÇA EKLER XII EK 1 A: Anket Türkçe... xii EK 1 B: Anket Kırgızca... xvi EK 1 C: Anket Rusça... xx EK 2: Sertifikalı Eğitim Programları Kitapçığı... xxiv EK 3: Seminer Programı... xxv EK 4: Uzmanlık Sertifikası... xxvii EK 5: Katılım Belgesi... xxviii EK 6 A: Katılımcı Memnuniyet Anketi Türkçe... xxix EK 6 B: Katılımcı Memnuniyet Anketi Kırgızca... xxxi vii

8 TABLOLAR Tablo 3.1: Orta ve Büyük İşletmelerin Bölgelere Göre Dağılımı...33 Tablo 3.2: İşletmelerin Bölgelere Göre Örneklem Dağılımı...38 Tablo 3.3: İşletmelerin Bölgelere Göre Dağılımı...40 Tablo 3.4: Katılımcıların İşletmedeki Pozisyonlarına Göre Dağılımı...41 Tablo 3.5: Katılımcıların Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı...42 Tablo 3.6: Işletmelerin Faaliyet Sürelerine Göre Dağılımı...43 Tablo 3.7: Araştırmaya Katılan İşletmelerde Mevcut Olan Bölümler...45 Tablo 3.8: İşletmelerin Hukuki Yapılarına Göre Dağılımı...46 Tablo 3.9: İşletmelerin Şirket Türlerine Göre Dağılımı...47 Tablo 3.10: İşletmelerin Kaynak Yapısına Göre Dağılımı...48 Tablo 3.11: İşletmelerin Ortaklık Yapısına Göre Dağılımı...49 Tablo 3.12: İşletmelerin Kullandıkları Yabancı Kaynakların Türlerine Göre Dağılımı...50 Tablo 3.13: İşletmelerin Faaliyet Düzeylerine Göre Dağılımı...50 Tablo 3.14: Işletmelerin Sektörlere Göre Dağılımı...51 Tablo 3.15: İşletmelerin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı...52 Tablo 3.16: Işletmelerde Çalışan Sayısı...53 Tablo 3.17: İşletmelerde İstihdam Edilen İşgücünün İstenilen Vasıflara Uygunluğu...54 Tablo 3.18: İşletmelerin Güçlü Ve Zayıf Yönleri...55 Tablo 3.19: İşletmelerin Son 3 Yilda Eğitim Alıp Almama Durumu...56 Tablo 3.20: İşletmelerin Son 3 Yılda Aldığı Eğitimlerin Ücretli Olup Olmamasi...57 Tablo 3.21: Eğitimin İşletme Açısından Faydasının Olup Olmadığı...58 Tablo 3.22: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Olup Olmadığı...59 Tablo 3.23: Yönetim Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...60 Tablo 3.24: Pazarlama Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...61 Tablo 3.25: Muhasebe Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...62 Tablo 3.26: Finansman Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...63 Tablo 3.27: Üretım Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...64 Tablo 3.28: Dış Ticaret Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...65 Tablo 3.29: İşletmelerin İhtiyaç Duyduğu Başlıca Eğitim Konuları...65 Tablo 3.30: Manas Üniversitesi nden Eğitim Hizmeti Almak İsteyen İşletmeler...66 viii

9 Tablo 3.31: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Bulundukları Bölgelere Göre Karşılaştırılması...68 Tablo 3.32: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Faaliyet Sürelerine Göre Karşılaştırılması.68 Tablo 3.33: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Hukuki Yapılarına Göre Karşılaştırılması...69 Tablo 3.34: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Ortaklık Yapısına Göre Karşılaştırılması...69 Tablo 3.35: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Faaliyet Gösterdikleri Sektörlere Göre Karşılaştırılması...70 Tablo 3.36: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Çalışan Sayılarına Göre Karşılaştırılması.70 Tablo 3.37: Eğitimle İlgili Katılımcıların Görüşleri...86 Tablo 3.38: Aktivite, Doküman ve Materyallerle Ilgili Katıımcıların Görüşleri...86 Tablo 3.39: Katılımcıların Eğitmenlerle Ilgili Görüşleri...87 Tablo 3.40: Katılımcıların Organizasyonla İlgili Görüşleri...87 ix

10 ŞEKİLLER Şekil 1.1: Proje Planı... 8 Şekil 1.2: Batken Bölgesi...10 Şekil 1.3: Calalabad Bölgesi...11 Şekil 1.4: Isık Göl Bölgesi...12 Şekil 1.5: Çüy Bölgesi...13 Şekil 1.6: Narın Bölgesi...14 Şekil 1.7: Talas Bölgesi...15 Şekil 1.8: Oş Bölgesi...16 x

11 GRAFİKLER Grafik 3.1: Işletmelerin Bölgelere Göre Dağılımı...41 Grafik 3.2: Katılımcıların İşletmedeki Pozisyonlarına Göre Dağılımı...42 Grafik 3.3: Katılımcıların Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı...43 Grafik 3.4: İşletmelerin Faaliyet Sürelerine Göre Dağılımı...44 Grafik 3.5: Araştırmaya Katılan İşletmelerde Mevcut Olan Bölümler...45 Grafik 3.6: İşletmelerin Hukuki Yapılarına Göre Dağılımı...46 Grafik 3.7: Işletmelerin Şirket Türlerine Göre Dağılımı...47 Grafik 3.8: İşletmelerin Kaynak Yapısına Göre Dağılımı...48 Grafik 3.9: İşletmelerin Ortaklık Yapısına Göre Dağılımı...49 Grafik 3.10: İşletmelerin Faaliyet Düzeylerine Göre Dağılımı...51 Grafik 3.11: Işletmelerin Sektörlere Göre Dağılımı...52 Grafik 3.12: İşletmelerde Çalışan Sayısı...53 Grafik 3.13: İşletmelerde İstihdam Edilen İşgücünün İstenlen Vasıflara Uygunluğu...54 Grafik 3.14: Işletmelerin Son 3 Yılda Eğitim Alıp Almadığı...56 Grafik 3.15: Işletmelerin Son 3 Yılda Aldığı Eğitimlerin Ücretli Olup Olmaması...57 Grafik 3.16: Eğitimin İşletme Açısından Faydası Olup Olmadığı...58 Grafik 3.17: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Olup Olmadığı...59 Grafik 3.18: Yönetim Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...60 Grafik 3.19: Pazarlama Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...61 Grafik 3.20: Muhasebe Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...62 Grafik 3.21: Finansman Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...63 Grafik 3.22: Üretım Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları...64 Grafik 3.25: Manas Üniversitesi nden Eğitim Hizmeti Almak Isteyen Işletmeler...67 xi

12 1.GİRİŞ Nasıl ki sanayi devrimi, günümüzün çalışma hayatının şekillenmesindeki unsurları ortaya çıkardıysa, özellikle 1980 li yıllardan itibaren küreselleşme olgusunun da çarpan görevi görmesiyle birlikte meydana gelen teknoloji ve bilgi devrimi, çalışma hayatının tüm katmanlarını etkisi altına almıştır. Tüm bu gelişmeler, acımasız rekabet ortamının getirmiş olduğu olumsuz şartları da yanına alarak, işletmeleri varlıklarını sürdürme noktasında zorunlu bir uyum sürecine sevk etmiştir. Bu uyumu sağlamanın yolu ise, çalışanlarına gerekli olan eğitimi vermekten ve dolayısıyla onların nitelik ve yeteneklerini geliştirmelerini sağlamaktan geçmektedir. Hizmet öncesi alınan eğitimin, çalışma hayatında yeterli olmadığının görülmesi üzerine, son yıllarda uygulama safhasında da yoğun olarak görülen hizmet içi eğitim, söz konusu eşgüdümün sağlanmasında en önemli ve etken unsurlardan biri olarak ön plana çıkmıştır (Şahin ve Güçlü, 2010: 217). Küreselleşme olgusunun sınırları aşan yayılma hızı, anahtar unsur olan bilginin elde edilmesi, saklanması, işlenmesi, uygulanması ve sonuçlarının değerlendirilmesi sürecini hem daha kolaylaştırmakta hem de oldukça fazla karmaşıklaştırmaktadır. Bilgi, sınırsız bir şekilde ortadadır; ancak bu sınırsız bilginin etkin ve doğru bir biçimde analiz edilmesi ve ulaşılmak istenen hedefler doğrultusunda kullanılması gerekmektedir. Bununla birlikte, bilimsel ve teknolojik alanda meydana gelen hızlı ve köklü değişiklikler, işletmelerin araştırma geliştirme faaliyetlerine daha fazla bütçe ve zaman ayırmaları gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu yeni ekonomik düzen içerisinde ve günümüzün küresel ve acımasız rekabet ortamında, işletmeler ayakta durabilmek ve bunun ötesinde büyüyebilmek için eğitimli, nitelikli, yeni teknolojileri kullanabilen, karşılaştığı sorunları çözme sürecinde kendi yorumunu katabilen, birlikte çalışmış olduğu kişilerle olumlu iletişim kurabilen, ekip ruhuna ve çalışmasına ayak uydurabilen, entelektüel ve duygusal zekasını olması gerektiği gibi kullanabilen işgücüne ihtiyaç duymaktadırlar. İşte bu noktada; yani bilginin etkin, doğru ve hedefler doğrultusunda optimum verimi sağlayacak bir

13 biçimde kullanılması ve verimli işgücünün oluşturulması hususlarında en önemli etken faktör olarak eğitim olgusu ön plana çıkmaktadır (Şahin ve Güçlü, 2010: 219). Okul öncesi eğitimden başlayarak, İlköğretim, Ortaöğretim ve Yükseköğretim kurumlarında verilen eğitimi kapsayan örgün eğitimin amacı, toplumsal düzeyde gerçekleşmekte olup genel kültüre ve ekonomik planlamaya dönüktür. Bu çerçevede, örgün eğitim ya da diğer bir ifadeyle okul içi eğitim için yapılan harcamaların finansmanı devlet tarafından karşılanmakta, toplumun tamamına açık olan bu süreçte verilen bilgilerin aktarımı uzun bir süreyi kapsamakta ve aktarılan bilgiler genel ve kuramsal nitelikte olmaktadır (Sabuncuoğlu, 2000: 111). Örgün eğitim, genel ve toplumsal bir eğitim sürecini ifade etmekte ve toplumun bir bütün olarak aşama kaydedebilmesi için, insanları geniş bilgi ve becerilerle donatmaya yönelik faaliyetleri kapsamaktadır. Bu bağlamda, örgün eğitim, çalışma hayatındaki özel konulara girmekten sorumlu değildir ve genellikle de uzak durmaktadır (Bek, 2007: 109). Son yirmi yıl, dünyanın büyük ve sarsıcı değişiklikler yaşadığına tanık olunan bir dönemdir. Jeopolitikaya, iktisada, teknolojiye ve kültüre yansıyan bu değişiklikler işletmeleri de son derece şiddetli bir şekilde etkilemiştir. Seçenek bolluğu, pazar genişlemesi, arzın talepten fazla olması ve küresel ölçekte tam rekabet; gerçek zamanlı işletmecilik ve imaj yönetimini zorunluluk haline getirmiştir. Bedensel emeğin, sıradanlığın ve bilanço varlıklarının önemi hızla azalırken zihinsel emeğin, yeniliğin ve bilginin önemi artmaktadır (Koç, 2009). Böyle bir toplumun oluşmasında ise eğitim temel faktör olacaktır. Sosyolojik olarak toplumların gelişmesi de buna bağlıdır. Eğitim ve toplum ilişkileri, eğitim sosyolojisinin çalışma konuları kapsamında yer almaktadır. Eğitimle çeşitli toplumsal kuramlar ve süreçler arasındaki ilişkiler, bu kapsamda ele alınmaktadır. Bu bağlamda eğitim kurumuna bir takım sosyal politik, ekonomik işlevler yüklenmektedir. Kalkınma ve gelişme kavramları, gelecek merkezli olarak toplumların çeşitli yönlerden 2

14 (sosyal, kültürel, politik, ekonomik) bu günden daha iyi bir noktaya ulaşması, bireysel ve toplumsal yaşamın kalitesini yükseltmeye dönük çabaları ifade eder. Gelişmiş olan Batılı ülkelerde gelişme/kalkınma odaklı eğitim uygulamaları, yaygın olarak etkin vatandaşlık, insan hakları, kültürel farklılıkları anlama ve sonuçta yaşamın kalitesini geliştirme olarak algılamakta ve uygulanmaktadır (Şişman, 2011). Söz konusu bu süreçleri ise altyapısı yeterli seviyede gelişmiş kurumlar gerçekleştirecektir. Alt yapısını tamamlamış ve ciddi imkânlara sahip olan üniversitelerden birisi olan Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi de bunlardan bir tanesidir. Bilgi çağı olarak da adlandırılan 21.yy.da kurumlar devamlı bir değişim ve rekabet sürecine girmiştir. Günümüzün rekabet üstünlüğü sağlama stratejisine göre ise, bir kurumun etkin ve verimli olması aynı işi diğer kurumlara göre daha iyi ve farklı yapmasıyla mümkündür. Bir hizmeti, rakiplere göre daha iyi ve daha farklı yapabilme avantajına sahip olmanın ve katma değer yaratmanın kaynağı ise bilgidir. Endüstri toplumlarında kurumların büyüklüğü bünyelerinde barındırdıkları işçilerin sayısıyla doğru orantılıyken, günümüzde artık bir kurumun büyüklüğü sahip olduğu bilgi gücüyle ölçülmektedir. Dolayısıyla artık önemli olan büyük olmak değil hızlı olmak ve bu hızla verimlilik elde edebilmektir. Bu hızı ve verimliliği sağlayan yegâne güç ise bilgidir (Karahan ve Yılmaz, 2010). Günümüzde bilgi temel iktisadi kaynakların başında gelmektedir. Doğru bilgilere dayalı olarak doğru ve hızlı karar verebilmek için örgütlerin sağlıklı ve sürekli bir öğrenme yeteneğine sahip olmaları gerekmektedir. Değişen ve gelişen bir dünyada sürekli başarı, sadece çevresinde meydana gelen değişiklikleri kabul edip, uygulamakla değil; yeni imkânlar yaratarak, geçmiş başarı ve başarısızlıkları değerlendirerek öğrenme yeteneğini geliştirmekle mümkündür. Başarılı örgütler, öğrenme işlemini sürekli ve dinamik olarak uygulamayı başarmış örgütlerdir (Öneren, 2008). 3

15 Örgütler, teknolojik gelişmeler sonucunda oluşan rekabet koşulları içinde yaşamlarını sürdürebilmek ve gelişmelere uyum sağlayabilmek için bilgiyi sürekli kullanmak zorundadırlar. Bunun için örgütlerin geleneksel örgüt yapılarını değiştirip, bilgiye ulaşma, bilgiyi işleme ve değerlendirme yollarını örgütsel yapısına kazandırarak yeniden yapılanmaları gerekmektedir (Çalık, Erişim Tarihi: ). Günümüzün hızla değişen ve gelişen is ve yönetim dünyasında, örgüt için düşünen bir kişinin olması yeterli değildir. Bir kişinin tepeden her şeyi düşünmesi ve diğerlerinin de onu izlemesi düşüncesi, artık önem ve değerini yitirmektedir (Sağır ve Günaydın, 2010). Gelecekte en başarılı olacak birey ve kurumlar, en kolay ve en hızlı öğrenenler olacaktır. Bugün, insan hâlihazırda var olan bilgi ve deneyiminin ilerideki yıllarda da işine yarayacağını beklememelidir. Bilgi ve teknoloji böylesine hızlı ilerlerken, hız kazanmak için tek çözüm yolu, öğrenme ihtiyacını belirleyebilmek ve sonra da hızlı ve etkili bir şekilde öğrenmeyi başarmaya çalışmaktır Öğrenme yapı ve kapasiteni geliştirip, hızlı gelişmelere ve yeniliklere ayak uydurabilmek, başarılı örgütlerin temel özellikleri arasında sayılacaktır. Sıradan örgütler ile başarılı örgütleri birbirinden ayıran fark, başarılı örgütlerin sahip oldukları öğrenme hız ve kapasitesi olacaktır (Çalık, Erişim Tarihi: ). Küreselleşme sürecinde sürekli değişen günümüz dünyasında, kendilerini sürekli olarak yenileyen, güçlendiren işletmeler başarılı olabileceklerdir. Bu durum ancak öğrenme yeteneğine sahip işletmeler için mümkündür. Kendilerini değiştirmeden mevcut düzenlerini korumaya çalışan işletmeler için bu süreçte başarısızlık kaçınılmaz olacaktır. Öğrenme işletmelerin değişim sürecinde çevre ile uyumunu ve etkinliğini arttırmaktadır. Son derece belirsiz pazar koşullarında işletmelerin rekabet edebilmesi, yeteneklerini koruyabilmesi ve geliştirebilmesi ancak öğrenmeyle mümkün olacaktır (Alagöz, Erişim Tarihi: ). İşletmeler bu alanda işlerini kolaylaştırmak ve hızlandırmak adına, üniversiteler gibi profesyonel bilgi kaynaklarından yararlanmasını bilmelidirler. 4

16 1.1. Projenin Amacı Bu proje, Kırgızistan da özel sektörde faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin kurumsal ve işlevsel düzeyde eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte sertifikalı eğitim programlarının geliştirilmesi ve uygulanması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu temel amaç doğrultusunda proje ile; 1. Kırgızistan da orta ve büyük ölçekli işletmelerin faaliyet alanlarına göre kurumsal ve işlevsel düzeyde, hangi alanlarda ve konularda, ne tür eğitime ihtiyaçlarının olduğunun belirlenmesi, 2. Belirlenen eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak niteliklerde sertifikalı eğitim programlarının geliştirilmesi, 3. Geliştirilen eğitim programları arasından seçilecek bir eğitim programının pilot uygulamasının yapılması hedeflenmiştir Projenin Kapsamı ve Sınırlılıkları Yukarıda belirtildiği üzere, bu proje ile Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin kurumsal ve işlevsel düzeyde eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak niteliklerde sertifikalı eğitim programlarının geliştirilmesi ve geliştirilen programlardan birinin pilot uygulamasının yapılması hedeflenmiştir. Bu hedefe uygun olarak proje kapsamına, Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmeler alınmış; işletmelerin eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi hedefine uygun olarak gerekli verilerin toplanmasında veri kaynakları işletmelerin sahipleri veya orta/üst düzey yöneticileri ile sınırlandırılmıştır. İşletmelerin eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte sertifikalı eğitim programlarının geliştirilmesi hedefine uygun olarak da ihtiyaç tespitinden elde edilen bulgular ile bu konuda Türkiye ve Kırgızistan da yaygın olarak uygulanan eğitim programları temel alınmıştır. Pilot uygulama hedefine uygun olarak ise tespit edilen eğitim ihtiyaçları arasında işletmelerin en fazla ihtiyaç 5

17 duyduğu eğitim alanı olarak Satış Yönetimi konusu seçilmiştir. Pilot uygulama kapsamında bu konuda 2 günlük bir eğitim semineri yapılmış; seminer katılımcıları ise maliyet, zaman ve ulaşım faktörleri dikkate alınarak 25 kişi ile sınırlandırılmıştır. Bu katılımcılar ise araştırma kapsamına alınan işletmeler arasından seçilmiştir. Projenin gerçekleştirilmesinde ulaşım imkanları, yol koşulları ve doğal şartlar ciddi bir kısıt oluşturmuştur. Projenin planlanan süresi içinde 7. Ayda yapılması öngörülen pilot uygulama faaliyeti, projenin başlangıç tarihi itibariyle kış mevsimine denk düşmüş ve yukarıda belirtilen sözkonusu şartlar nedeniyle bu uygulama Nisan ayında yapılabilmiştir Projenin Önemi Bu projenin, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinin sürekli eğitim ve topluma hizmet anlayışının bir gereği olarak, akademik bilgi birikimini ve işletme ve yönetim alanında en güncel uygulamaları Kırgızistan iş çevresi ile paylaşarak, hem toplumsal sorumluluğun yerine getirilmesinde hem de Kırgız iş dünyasının rekabet kapasitesinin artırılmasına katkı sağlanmasında da önemli bir rol üstlenmesi beklenmektedir. Günümüzde işletmeler yoğun ve sert rekabet ortamında, hızlı ve sürekli değişen çevre koşulları altında varlıklarını sürdürmek zorundadırlar. İşletmecilik ve yönetim organizasyon alanında da hemen her gün yeni kavramlar, teknikler, yaklaşımlar ve uygulamalar ortaya çıkmaktadır. İşletmelerin dünün bilgileri ve yöntemleri ile bugünün koşullarında rekabet edebilmeleri artık imkânsız hale gelmiştir. Bu durum, işletmelerin değişen çevre koşullarına uyum sağlayabilmeleri için kendilerini sürekli yenilemelerini ve geliştirmelerini zorunlu kılmaktadır. Eğitim hizmeti sunan önemli bir birim olarak, üniversiteler ilgili müfredat tasarımı ve onları uygulama konusunda sorumludur. Eğitim süreci sonunda mezunların istihdam edilebilirliği, işgücü piyasasında eğitim programlarının 6

18 yeterliliğinin başlıca göstergesidir. İşverenler eğitim programlarına işbirlikçiler olarak katılan ve aynı zamanda üniversite sonrası kazanılan yeterliliklerden yararlanırlar. Genel olarak işverenler, üniversite ürünleri olarak mezunları, pratik olarak yerleştirme noktasında çözüm ortağı olarak algılanmaktadır. Dolayısıyla, üniversite-özel sektör işbirliği kaçınılmaz ve zorunludur (Lucal and David, 2011: 69). Kırgızistan da, üniversitelerde işletmelerin ihtiyaçlarını temel alan eğitim programları ile ilgili uygulamaların oldukça sınırlı olduğu görülmektedir. İşletmeler eğitim ihtiyaçlarını daha çok kısa süreli eğitim veren kuruluşlar aracılığıyla karşılamaktadır. Bu tür kuruluşların sayısı Aki Press Haber ajansının online adres rehberine göre 200 e yakın olduğu bilinmektedir (http://yellowpages.akipress. org/cats:108/, Erişim Tarihi: ). Ancak, bunların büyük bir kısmı daha çok mesleki ve teknik eğitim üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu proje ile ortaya konulan eğitim programlarının mevcut uygulamalardan farkı özel sektörün kurumsal ve temel işletme fonksiyonları ile ilgili eğitim ihtiyaçlarını karşılamaya dönük olmasıdır. Bu programların geliştirilmesinde ve uygulamalarda işletmelerin ihtiyaç ve beklentilerinin daima göz önünde bulundurulması bu konuda üniversite-özel sektör işbirliğinin sürdürülebilirliği açısından da önem taşımaktadır Proje Planı ve Süresi Projede belirlenen amaç ve hedefler doğrultusunda izlenen yol ve yapılan temel faaliyetler aşağıdaki şekilde gösterilmektedir. 7

19 Şekil 1.1: Proje Planı Yukarıda verilen plana uygun olarak proje 3 aşamada gerçekleştirilmiştir. Aşağıda bu aşamalar ve yapılan temel faaliyetler ana hatlarıyla sunulmakta ve faaliyetlerle ilgili ayrıntılar raporun ilerleyen bölümlerinde ilgili başlıklar altında açıklanmaktadır. Şekilden de görüleceği üzere, proje kapsamında plananlan ilk temel faaliyet, işletmelerin kurumsal ve işlevsel düzeyde eğitim ihtiyaçlarının tespit edilmesi hedefine yöneliktir. Bu aşamada sırasıyla; Kırgızistan ın 7 bölgesinde faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin listelerinin hazırlanması (Evrenin belirlenmesi), örneklemin seçimi, verilerin toplanması ve analizi 8

20 faaliyetleri yürütülerek, sözkonusu faaliyetler sonucunda işletmelerin ihtiyaç duyduğu eğitim konuları tespit edilmiştir. Projenin ikinci aşamasında, bir önceki aşamada belirlenen eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak niteliklerde sertifikalı eğitim programlarının geliştirilmesi hedefine yönelik faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede; Türkiye ve Kırgızistan daki konu ile ilgili örnek uygulamalar da incelenerek, tespit edilen konular arasından işletmelerin en fazla ihtiyaç duydukları 8 konu seçilmiş ve bu konularla ilgili eğitim rehberi hazırlanmıştır. Projenin üçüncü aşamasında, geliştirilen eğitim programları arasından seçilen bir eğitim programının pilot uygulamasının yapılması hedefine yönelik faaliyetler gerçekleştirilmişitir. Bu çerçevede; birinci aşamada tespit edilen eğitim konuları arasında en fazla ihtiyaç duyulan konu olarak ortaya çıkan Satış Yönetimi konusunda, iki günlük kısa bir eğitim semineri verilmiştir. Bu proje tasarlanırken 10 ayda tamamlanabileceği öngörülmüştür. Ancak, projenin başlama tarihi itibariyle pilot uygulama için öngörülen takvim kış mevsimine denk gelmiş olduğundan, mevsim şartlarının zorluğundan dolayı seminer faaliyetleri planlanan zaman diliminde yapılamamıştır. Bu nedenle, 3 aylık ek süre kullanılmıştır. Dolayısı ile bu proje 13 ayda gerçekleşmiştir. 2. KURAMSAL ÇERÇEVE Projenin bu bölümünde eğitim ihtiyaçlarının tespit edilmesi amacıyla gerçekleştirilen araştırmanın ana kütlesinin oluşturan işletmelerin bulundukları coğrafi alanlarla ilgili genel bilgiler aktarılmakta, sonrasında da proje konusu ile ilgili literatür analizi yapılmaktadır Proje Alanı ile İlgili Genel Bilgiler Araştırma, ülkenin 7 bölgesinde gerçekleştirilmiştir ve bu bölgeler ile ilgili genel bilgiler aşağıda sunulmaktadır. 9

21 Batken Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler 12 Kasım 1999 yılında kurulan Batken bölgesinin yüzölçümü 17 bin kilometre kare olup, Kırgızistan ın batısında yer almaktadır yılı verilerine göre nüfüsu yaklaşık olarak 433,8 bin kişidir. Merkezi Batken şehridir. Coğrafi açıdan bünyesinde birkaç yerleşim bölgesini bulunduran bu bölgede ulaşım yolları diğer ülkelerin sınırları üzerinden geçtiğinden bölgenin sosyo-ekonomik gelişmesine olumsuz etki etmektedir. Bu bölgede Sovyetler döneminde kurulan ve ülke düzeyinde faaliyet gösteren birçok büyük fabrika günümüzde kapanmış veya kısmen çalışmaktadır. Bölgenin nadir sanayi potansiyeli (Aydarkenin sürmesi, rastlığı, Kadamcay ın civası, Kızılkıya ve Sülüktünün kömürü) ve tarım ve hayvancılık (kayısı, tütün, yün, et, süt) ekonominin gelişmesine imkan sunar. Ancak, buna rağmen bölgenin sosyo-ekonomik gelişme düzeyi ülke ortalama düzeyinin altındadır. Şekil 1.2: Batken Bölgesi Batken bölgesinin Gayri Safi Yurt İçi Hasılasının büyük bir bölümü tarım ve hizmet sektöründen oluşur. Sanayi sektörünün payı çok düşüktür. Bölgede faaliyet gösteren firmaların büyük bir kısmı küçük ve orta boy işletmelerdir yılı verilerine göre bölgede 173 küçük boy, 35 orta boy işletme faaliyette bulunmuştur. 10

22 Calalabad Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler Bölgenin nüfusu 1023,2 bin kişidir ve yüz ölçümü km² dir. Bölgenin idari merkezi Calal-Abad şehridir. Kuzeyinde Talas ve Çüy, doğusunda Narın, güneyinde Oş, güney batısında Özbekistan la komşu olan Celalabad Bölgesinin 8 ilçesi (Aksı, Alabuka, Bazar Korgan, Nooken, Suzak, Toguz toro, Toktogul, Kara Köl, Kök Cankak), 6 şehri (Celalabad, Kara Köl, Kök Cangak, Mayli Suu, Taş Kömür, Koçkar Ata), 68 muhtarlık ve 415 köyü bulunmaktadır. Bu bölgeden Bişkek Calalabad Oş yolu geçmektedir. Bölgede tarım ve hayvancılık gelişmiştir. Bulunduğu bölge itibariyle (Fergana Vadisi) verimli ve sulak tarım arazilerine sahiptir. Tahıl, pamuk, sebze, meyve ve ceviz üretilen başlıca tarım ürünleridir. Kışları soğuk ve yağışlı yazları, sıcak ve kuraktır. Ülkedeki üretilen elektriğin büyük bir kısmı bu bölgede kurulan hidroelektrik santralleri tarafından üretilir. Şekil 1.3: Calalabad Bölgesi Bölgenin sanayisi sıvı yağ üretimi, inşaat malzemeleri, ahşap donanım, elektrik/elektronik ve gıda ile sınırlıdır. Ceviz ağacı üzerine çalışan mobilya ve kakma süs işi atölyeleri faaliyet göstermektedir. GSYİH nın büyük bir bölümünü tarım oluşturur, hizmet ve sanayi sektörü sırasıyla onu takip eder verilerine göre bu bölgede 443 küçük boy, 67 orta boy büyüklükteki işletmeler faaliyet göstermiştir. 11

23 Isık Göl Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler Isık Göl Bölgesi Kırgızistan ın doğusundadır ve yüzölçümü km² dir verilerine göre nüfusu 441,3 bin kişidir. Bölgenin beş ilçesi (Ak-Suu, Tüp, Ceti-Ögüz, Issık Göl, Tong,) 3 şehri, 5 kasabası mevcuttur. Tabii güzellik potansiyelinin zenginliği ve nitelikleri yönünden Isık-Göl Bölgesi dünya standartlarında önemli bir yere sahiptir. Turizm endüstrisinde gelecekte başlıca ana unsurlardan olacak olan tedavi merkezleri, zengin minarelli su kaynakları, seyahat yerleri ve şifalı çamurlar gölün çevresinde mevcuttur. Sanayisinin büyük bir kısmı metalurjiden oluşur (Kumtör). Şekil 1.4: Isık Göl Bölgesi Isık Göl Kırgızistan'ın kuzey doğusunda, Kazakistan sınırına yakın bir bölgede, kuzeyinde Küngöy Ala dağları ve güneyinde Teskey Ala dağları arasındaki tektonik çukurda yerleşmiş, ortalama deniz seviyesinden 1606 m. yükseklikte konumlanır. Kırgız Türkleri bu göl için "Kırgızistan'ın bermeti (incisi)" diye adlandırmışlardır. Isık Göl'ün kumlu kıyısı 320 km olup, Kırgızistan'ın en önemli ve geleceği parlak turizm bölgesidir. Bu bölgede faaliyet gösteren işletmelerin büyük bir kısmını hizmet sektöründeki işletmeler oluşturur. GSYİH sındaki payları ise sırasıyla sanayi, tarım ve hizmet sektörlerine düşer verilerine göre 355 küçük boy, 60 orta boy büyüklükteki işletmeler faaliyet göstermiştir. 12

24 Çüy Bölgesi İle İlgili Genel Bilgiler Kırgızistan'ın en kuzeyinde bulunan bölgedir. Yüzölçümü km² dir. Çüy Bölgesinin 8 ilçesi (Alamüdün, Cayıl, Kemin, Moskva, Sokuluk, Panfilov, Isık-Ata, Çüy) ve 4 şehri, 6 kasaba, 429 muhtarlığı vardır. Nüfusu 2010 verilerine göre 808,2 bin (Bişkek şehri hariç) kişidir. Ülkenin ekonomik olarak en gelişmiş ve sanayileşmenin yoğunlaştığı bölgesidir. Büyük üretim potansiyeli ve taşıma kompleksine sahiptir. Şekil 1.5: Çüy Bölgesi Ülkenin başkenti Bişkek bu bölgede bulunur. Bişkek Kırgızistan ın ilmi, siyasi, ekonomik ve ulaşım yönünden merkezidir. 12,7 bin hektarlık bir alana yayılmıştır. 4 idari bölgesi vardır. Bunlar; May, Lenin, Oktyabr, Sverdlov yönetim birimleridir. Şehir sanayi yapısının büyük bir kısmını yiyecek sanayisi, makine yapımı ve demir çelik geri işleme oluşturur. Bölgede taşımacılık ve tekstil sektörü gelişmiştir. Bankacılık sektöründe diğer bölgelere göre daha fazla bankalar faaliyet göstermektedir. Şehrin dışında Serbest Ekonomik Bölgeler mevcuttur ve o bölgelerde birçok firmalar faaliyette bulunmaktadırlar. Tekstil sektöründe sektörde dikilen giysiler Rusya ve Kazakistan a ihraç edilir yılı verilerine göre Çüy Bölgesi (1186) ve Bişkek şehrinde (7614) toplam 8800 küçük boy, yine sırasıyla (127) ve (430) toplam 557 orta boy büyüklükteki işletmeler faaliyet göstermiştir. 13

25 Narın Bölgesi ile İlgili Genel Bilgiler Narın Bölgesi Kırgızistan ın güney doğusunda olup, dağlık bölgedir. Deniz seviyesinden 1500 metre yükseklikte olup, yaklaşık % 70 i dağlardır. Yüzölçümü km² dir. Nüfusu 2010 yılı verilerine göre 259,3 bin kişidir. İdari merkezi Narın şehridir. Şekil 1.6: Narın Bölgesi Bölgenin 5 ilçesi (Ak-Talaa, At-Başı, Narın, Cumgal, Koçkor) 1 şehri, 2 kasabası ve 61 muhtarlığı vardır. Sanayileşmenin iyi gelişmediği bölgedir. Dağlık bölge olduğu için taşımacılık iyi gelişmemiştir. Bunun neticesi de ticaretin gelişmesine olumsuz etki etmektedir. Narın bölgesinin doğal iklim koşulları hayvancılık için ortam oluşturmuştur. GSYİH nın büyük payı tarım ve hayvancılık sektörüne düşer. Hizmet sektörünün payı ise daha düşüktür. Sanayi sektörü gelişmemiştir verilerine göre 279 küçük boy, 25 orta boy büyüklükteki işletmeler faaliyet göstermiştir Talas Bölgesi ile İlgili Genel Bilgiler Talas Bölgesi Kırgızistan ın kuzey batısında yer almıştır. Nüfusu 2010 yılı verilerine göre 229,0 bin kişidir. Yüzölçümü 11,4 km² dir. 14

26 Bölgenin 4 ilçesi (Bakay-Ata, Kara-Buura, Manas, Talas) mevcuttur. Ayrıca bölgede Talas şehri, Maymak kasabası, 36 muhtarlık ve 90 köy mevcuttur. Bölge ekonomisi için süt ve süt ürünleri, un ve yem üretimi önemli rol oynar. Taşımacılık az gelişmiş olarak nitelendirilir. Bölgede üretilen fasulye başka ülkelere ihraç edilir. Şekil 1.7: Talas Bölgesi Talas Bölgesinin GSYİH nın büyük bir kısmını tarımcılık oluşturur. Sanayi sektörü gelişmemiştir verilerine göre bu bölgede 192 küçük boy, 14 orta böy işletme faaliyet göstermiştir Oş Bölgesi ile İlgili Genel Bilgiler Oş bölgesinin yüzölçümü km² olup, Kırgızistanın güneyindedir. İdari merkezi Oş şehridir. Oş şehri ikinci merkez statüsüne sahiptir. Bölge nüfusu 2010 verilerine göre 1117,9 bin kişidir. Oş bölgesinin 7 ilçesi (Alay, Aravan, Kara-Kulja, Kara-Suu, Nookat, Özgön, Çon Alay), 3 şehri, 2 kasabası mevcuttur. Bölge sanayisinde hafif sanayinin payı yüksektir. Bununla beraber un ve yem üretimi de önemli bir yere sahiptir. Taşımacılık faaliyetleri kara yolları üzerine yoğunlaşmıştır. Genelde bölgeden tütün ve pamuk ihraç edilir. GSYİH nın yarısına yakını tarım sektöründen oluşur. Hizmet sektörü de gelişme aşamasındadır. Sanayi sektörü diğer bölgelere göre geridedir yılı verilerine göre Oş bölgesinde 409 küçük boy, 42 orta boy işletme faaliyet 15

27 göstermiştir. Oş şehrinde ise 720 küçük, 40 orta büyüklükteki işletme faaliyet göstermiştir. Şekil 1.8: Oş Bölgesi 2.2. Literatür Analizi İşletmecilikte Eğitimin Önemi Yeni bir bin yıla girilen, bilgi çağını yaşayan günümüz dünyasında meslekler, bakış açıları, çalışma şartları ve teknikleri hızla değişime uğramaktadır. Herhangi bir örgün eğitim kurumundan mezun olmakla kazanılan beceri ve mesleki bilgiler, bu alanlardaki hızlı değişim karşısında bir süre sonra yetersiz kalmaktadır. Verimliliği artırarak ayakta kalmak ve büyümek isteyen işletmelerle, kalkınmayı sağlayarak refah düzeyini yükseltmeyi amaçlayan ülkeler işgörenlerini hizmet içi eğitime tabi tutarak her türlü gelişmeye anında ayak uydurmak; hatta her türlü gelişmede öncü olmak arzusundadırlar. Bir ülke için şüphesiz en önemli zenginliği, yetişmiş insangücü oluşturmaktadır. Üretim için en temel faktörlerden biri olan insangücünün sayısal miktarından daha önemlisi vasıf düzeyidir. Kişilere işe başlamadan önce verilen hizmet öncesi eğitim yanında, işe başladıktan sonra verilen hizmet içi eğitimin önemini en iyi anlayan ve uygulayan ülkeler, günümüzün gelişmiş ve sanayileşmiş ülkeleridir. Bu bağlamda, kişilere verilecek hizmet içi eğitim, hem verimliliği ve motivasyonu artıracak, hem de işgörenlerin rahat ve sağlıklı bir ortamda çalışmalarına neden 16

28 olacaktır. Bu durum işletmelerin ve ülkelerin rekabet edebilirliği açısından da önemlidir (Öztürk ve Sancak, 2012: 762). Hizmet içi eğitim; üretim ve hizmette etkinliğin, verimin, kalitenin yükseltilmesi, ürünün üretimi ve tüketimi sürecinde meydana gelebilecek hataların ve kazaların azaltılması, maliyetlerin düşürülmesi, satış ve hizmet sunumunda nitel ve nicel yönden gelişmenin sağlanması, karların yükseltilmesi, vergi gelirlerinin ve tasarruflarının artırılması amacıyla işgücüne verilen temel meslek ve beceri eğitimi yanında; işgörene yönelik çalışma hayatı süresince bilgi, beceri, davranış ve verim düzeyini yükseltici planlı eğitim etkinlikleridir. Bir diğer ifadeyle hizmet içi eğitim, herhangi bir meslek sahibinin, mesleğe başladığı ilk günden mesleği bıraktığı güne kadar kendini mesleği için yetiştirmesi veya yetiştirilmesi sürecidir. İşletme yönetimi örgütsel ve bireysel olarak büyüme ve gelişme için fırsat vermelidir ki eğitim ve gelişim unsurları işletmenin tüm seviyelerinde mevcut olabilsin. Öğrenme ve gelişme sürekli olmalıdır (Drucker, 2007: 29). Eğitim kültürü sınırlı olan işletmeler çalışanları eğitime daha fazla önem verdiği zaman, kalite ve yaratıcılık konularına katkı yaparak, küresel ve yerel piyasalarda rekabet avantajını oluşturabilir ve varsa devam ettirebilirler (Moy ve McDonald, 2000). Giderek artan sayıda yapılan yayın ve araştırmalar işletmeler için insan kaynaklarını geliştirmek için eğitim uygulamalarına yatırım yapılmasını vurgulamaktadırlar. Bu tür çalışmalar Moy ve McDonald a göre (2000), iki sebepten dolayı önem taşımaktadırlar. İlk olarak, bu çalışmalar eğitim uygulayıcılarına özellikle ekonomik kriz veya düşüş dönemlerinde eğitim giderlerinin haklılığını ortaya koyar. İkincisi, yöneticilerin rutin kararlar alırken eğitimin ne kadar değerli olduğunu farketmelerine yardımcı olur. Eğitim konusu sadece az gelişmiş ülkelerde faaliyet gösteren işletmeler için ciddi bir sorun kaynağı değildir. Avrupa da yapılan bir araştırma (European 17

29 SME Observatory Survey) sonuçlarına göre nitelikli işgücü eksikliği Avrupa da KOBİ'lerin üçte birinin ciddi sorunu haline dönüşmüştür. Mevcut eğitim teklifleri ve programları genelde büyük şirketlerin ihtiyaçlarına göre tasarlanmış ve organize edilmiş ve küçük işletmelerin organizasyonel ihtiyaçlarını karşılamamaktadır. KOBİ'ler ve üniversiteler arasında işbirliği yaratmak, KOBİ'lere genç işgörenleri çekme noktasında önemlidir ve Avrupa da Üniversite-Sanayi İşbirliği (University-Enterprise Cooperation) programı Erasmus programının bir bileşenidir (Farvaque ve Voss, 2009). Dünyada, küçük veya büyük olması açısından fark olmaksızın, işletmeler eğitimin önemi ve genel örgütsel performansa olan katkısının farkındadır. Çalışanlarının eğitimine yatırım yapan örgütler değişime ayak uydurabilmektedir ve rekabet avantajını elde etmektedirler. Çalışanlarının bilgi ve becerilerini sürekli yenilemeyen örgütler için başarısızlıklar kaçınılmazdır (Barutçugil, 2004: 297). Armstrong (2002) eğitim sonrası çalışanların kazandığı bilgi ve beceriler ve profesyonel anlamda deneyimlerin, işletmelere entelektüel sermaye kazandıracağını belirtmektedir. İşletmelerde eğitim ve yönetim çalışmalarını inceleyen Moy ve McDonald (2000) eğitim konularını yedi başlıkı altında toplamıştır. Bunlar; verimlilik ve etkinlik, satış ve kârlılık; ürün ve hizmet kalitesi, müşteri hizmetleri ve memnuniyeti, mesleki sağlık ve güvenlik; örgütsel öğrenme ve geliştirme, örgüt iklimi ve kültürü uygulamalarıdır. Eğer işletmelerde çalışanlar sürekli olarak eğitilmezlerse veya onların beceri ve bilgisi daha etkin olmalarına imkân sağlamıyorsa, işten çıkarma ve dolayısıyla personel devir hızı artış gösterecektir. Bunun yanında yeni işe başlayan çalışanlar için de eğitim son derece önemlidir, aksi takdirde işletmeye uyum krizi yaşanabilir (Armstrong, 2002: 261). 18

30 Tayfun vd. (2010) eğitimin işletmeler için daha fonksiyonel, işletmelerin geleceğine yön veren stratejik bir araç haline geldiğini belirterek, işgörenin örgütte kıdeminin artması ile birlikte işletme içinde eğitim faaliyetlerine katılması ve kendini geliştirmesinin gerekliliğini vugulamaktadır. Eğitim faaliyetlerine katılarak yaptığı işi daha iyi yapacağı düşünülen işgörenin örgütten daha iyi çıkar sağlayacağı belirtilmelidir. Eğitim hizmeti sunan önemli bir birim olarak, üniversiteler ilgili müfredat tasarımı ve onları uygulama konusunda sorumludur. Eğitim süreci sonunda mezunların istihdam edilebilirliği, işgücü piyasasında eğitim programlarının yeterliliğinin başlıca göstergesidir. (Lucal and David, 2011: 69). Çağımızda sosyal, ekonomik ve teknolojik alanda gerçekleşen hızlı değişim iş hayatını da etkilemektedir. Meslekî bilgilerin bir kısmı zamanla geçerliliğini yitirirken, diğer taraftan yeni bilgiler ortaya çıkmaktadır. İnsanların, kurumların ve ülkelerin bu bilgilere ve bu değişime kayıtsız kalması mümkün değildir. Değişime ayak uyduramayan toplumların rekabet ortamında bulunabilmeleri imkânsızdır. Özellikle teknolojik alanda yaşanan yeni gelişmeler, var olanları bir anda işe yaramaz hale getirebilmektedir. İşte toplumların, kurumların ve ülkelerin sağlıklı örgütlenebilmeleri ve süreklilik kazanabilmeleri, bu değişmeye ayak uydurmaları ile olanaklı olabilecektir. Bu hızlı değişime ayak uydurabilmelerinin en etkin yolu eğitim dir. İnsan kaynaklarının kalitesi her geçen gün bu değişimle birlikte daha da önemli olmaktadır. Günümüzde sadece meslekî uzmanlıkları dışında kendi duygu ve yeteneklerini tanıyabilen, duygu ve yeteneklerini bilerek yeniliklere açık olabilen, kendine ve işine ait hedeflere istekle ve başarıyla yönelebilen işgücüne şiddetle ihtiyaç vardır (Yazıcı ve Gündüz, 2011: 2). Ayrıca çevresindeki çalışanların duygu ve gereksinimlerini ve problemlerini ciddiye alarak iletişim kurabilen, ekip çalışması, uzlaşma ve ikna etme gibi yetenekleri olabilen işgücü, çalışma ortamları için gereklidir (Selimoğlu & Biçen Yılmaz, 2009: 1). 19

31 İşletmelerin başarısı çalışanların başarısına bağlıdır. Çalışanların yeni şeyler öğrenmesi ve kendini geliştirmesi yoluyla işteki performanslarını yükseltmek mümkündür. Plânlanmış eğitim faaliyetleri ile çalışanlara, işletmenin istediği yönde tutum ve davranış değişikliği kazandırılabilir. Bu nedenle bütün işletmelerde çalışanların eğitimi ve geliştirilmesinin özel bir önemi vardır (Ergül, 2006: 52). Örgün eğitim-öğretimle elde edilen bilgi ve beceriler küresel ekonomik ve sosyal yapının gerektirdiği ve talep ettiği nitelikli meslek hizmeti üretmeye yeterli olamamaktadır. Bu da mesleki alanda sürekli ve meslek içi eğitimi gündeme getirmektedir (Şengel, 2010: 83). Birey gibi örgütler de canlı organizmalardır ve yaşamını sürdürmek için sürekli öğrenmeye gereksinim duyarlar. Günümüz örgütleri, bilgiye ulaşabilen, bilgiyi değerlendirerek teknolojiye dönüştürebilen ve yeni bilgi üretebilen örgüt olabilmek için eğitim ve geliştirme faaliyetlerine daha çok önem vermektedirler. Çalışanların eğitimi, stratejik yönetimin odak noktası olan örgüt misyonunun ve stratejilerinin etkin bir biçimde gerçekleştirilmesinin en önemli araçlarından birisidir (Atak ve Atik, 2007: 63). Storey in araştırmasına göre (OECD, PME 200-5), eğitim desteği sağlayarak, firmaların ilk 3 yıldaki kapanma oranını %30'lardan %10'lara indirmek mümkündür. OECD verilerine göre, firma kapanma hızlarının en yüksek olduğu işletme grubu, küçük ölçekli firmalardır (Akay ve diğerleri, 2003: 24). İşletmeler açısından eğitime bakılacak olursa, eğitim hayatının dışına çıkmış kişilerin, mesleki anlamda eğitilmesinden bahsedilmektedir. Buna yaşam boyu eğitim ya da öğrenim de denilmektedir. Uluslararası düzeyde çeşitli alanlarda faaliyet gösteren işletmelerde hizmet içi eğitime verilen önem, daha çok ülkenin sosyo-kültürel yapısı, yönetsel kurumları ve işleyişlerine göre farklılıklar arz etmektedir. Gelişmiş birçok ülkenin ekonomik geçmişi incelendiğinde, insan gücünün eğitimine verilen önem ve yapılan büyük yatırımların, ekonomik yapının ana kaynağını oluşturduğu görülmektedir. Ekonomik yapıda yüksek bir verimliliğe sahip Almanya, Japonya, 20

32 ABD gibi ülkeler; bunu büyük ölçüde hizmet içi eğitim etkinliklerindeki başarılı uygulamalarına borçludurlar (Öztürk ve Sancak, 2012: 773). Sürekli eğitim, zorunlu öğrenim çağı dışına çıkmış kimselerin, yaşamlarının herhangi bir aşamasında hissettikleri öğrenme gereksinmelerini karşılamak üzere düzenlenmiş, mesleki ya da genel eğitim etkinlikleri veya programlarını kapsamaktadır. Bilim ve teknolojide ve toplumsal kurumlarda gözlenen hızlı değişimler, bir yandan farklı niteliklerdeki işgücünün görev tanımlarında, öte yandan yetişkinlerin gelişme evrelerine göre değişen rollerinde değişmelere yol açarak, insanın sürekli öğrenmesine olan gereksinmesini daha yoğun hissettirmiştir. Sürekli eğitim programlarının, örgün ön lisans, lisans ve lisansüstü programlara göre eğitim yeri, zamanı ve konusu, hedef grubu bakımından oldukça farklıdır. Sürekli eğitim programları, görece kısa sürelidir. Somut eğitim gereksinmelerine ve sorunlara odaklanır. Yer ve zaman bakımından yetişkinlerin gereksinmelerine göre esnek bir yapı içinde planlanır ve yürütülür. Sürekli eğitimin hedef grubu yetişkinlerdir. Yetişkinlerde öğrenme, çocukların ve gençlerin öğrenmesine göre farklılıklar taşır. Sürekli eğitim programları, mesleki geliştirme, toplumsal yaşamın niteliğini iyileştirme, kendini gerçekleştirme ve öz doyum sağlama, demokrasi kültürünü geliştirme ve temel tamamlayıcı eğitim sağlama amaçlarına dönük eğitim etkinliklerini içerir (http://arsiv. ankara. edu. tr/ text/ yazicidostu.php?yad=646, Erişim Tarihi: ) Üniversite-Sanayi İşbirliği 12 Kasım 2007 tarihli Bilgi Çağı dergisine konuşan, Toshiba nın Teknolojiden Sorumlu Başkanı Dr. Katsuhiko Yamashita sanayi için üniversitelerle işbirliğinin önemini şöyle açıklamaktadır; Eğer dünyanın geri kalanı ile bağlantılı bir ülkede faaliyet gösteren bir şirketseniz üniversiteler ile işbirliğine gitmeye mecbursunuz. Bunun dört ana nedeni var. Öncelikli iki neden teknolojinin her alanda, tarihte daha önce hiç olmadığı kadar hızlı gelişmesi ve rekabetin artması. Eğer aynı alanlarda faaliyet gösteren rakiplerinizden hızlı 21

33 olmazsanız patentleşebilecek pek çok temel teknolojiyi onlara kaptırabilirsiniz. Bu da rekabetçiliğinizin birkaç yıl içinde yok olması anlamına gelir. Böyle bir sonla karşılaşmamak için tüm şirketler üniversitelerin teknoloji üretme potansiyelinden faydalanmak durumundalar. Üniversite - sanayi işbirliği için diğer önemli bir sebep ise para. Hiçbir şirket artık temel bilimlerde araştırma yapamıyor. Fizik ve kimya gibi bilimlerdeki hızlı gelişme özel alanlar oluşturdu ve bu konularda araştırma yapabilecek insan kaynağı bulmak ve laboratuvarlara yatırım yapmak bir şirket için büyük maliyetler getiriyor. Son olarak artık öğrenciler üniversitelerden sadece teorik bilgiler edinerek mezun olmak istemiyorlar. İş dünyasına yakınlaşmak, araştırmalarının sonuçlarını daha çabuk almak ve toplumda yarattıklarını ve değişiklikleri görebilmek istiyorlar. (Katsuhiko, 2007). Gerek makro ölçekte yani ulusal ekonomide, gerek mezo seviyede yani sektör ve teknolojilerin gelişiminde ve gerekse de mikro düzeyde yani firma rekabetçiliği ve karlılığında bilgi artık temel bir girdidir. Bilginin üretim alanlarının ise araştırma-teknoloji geliştirme ve inovasyon (ATGİ) odaklı çabalar olduğu hatırlanacak olursa, bilgi derinliğini artırmak için bilgi odakları ile işbirliklerinin hayati önemi daha kolay anlaşılacaktır (Kiper, 2010). Bilindiği gibi, tarihsel ve toplumsal perspektifte, üniversiteler bilgi üretiminde çok önemli bir rol oynamışlardır. Temel bilgi kaynakları olan üniversiteler, bilginin topluma yayılımında da kritik roller üstlenmişlerdir. İlk üniversitenin ortaya çıktığı Ortaçağdan, 19. Yüzyıla kadar üniversitelerin ana görevi eğitim olmuştur. Özellikle sanayi devrimiyle birlikte birinci akademik devrim olarak adlandırılan, eğitim yanında araştırma çalışmaları da üniversitelerde ana görevlerden biri şeklinde yapılmaya başlanmıştır (Leydesdorff, L. and H. Etzkowitz, 2001) Endüstri devriminin belirleyici unsuru olan büyük ölçeklerde üretebilme becerisi 1960 lara kadar rekabet için önemini korumuştur. Daha çok ülke sınırları ile çevrili ve içe kapalı üretimin ağırlıkta olduğu 1960 lara kadar üretmek en öncelikli amaçtır. Talebin ağır bastığı bu dönem için üretim üstünlüğü ya da daha fazla üretebilmek rekabet için yeterli olmaktadır lere gelindiğinde, 22

34 uluslararası ticaretin de artmasının etkisiyle, arz talebi geçmeye başlamış, üretim üstünlük için yeterli olmaktan çıkmış ve maliyet rekabet üstünlüğü için temel bir etken olmuştur lerde üretim ve düşük maliyet rekabet için yetmemeye başlamıştır. Tüketicilerin de bilinçlenmesi, beklentilerinin artması ve onları giderek öne çıkaran ve koruyan yaklaşım ve regülasyonların da etkisiyle kalite olgusu rekabet için anahtar bir konuma gelmiştir lar ise yeni üretim ve yönetim süreçleri ile en düşük maliyetli ve en kaliteli ürünü en kısa sürede pazara çıkarmak arayışlarının önem kazandığı bir dönem olmuştur lere gelindiğinde ise tüm bunların ötesinde, bilgi ve yenilikçilik temelli üretim rekabet üstünlüğü için en temel unsur olmuş ve buna bağlı olarak sanayiinin ana bilgi odakları olan üniversite ile ilişkilerinde de önemli ilerlemeler gözlenmiştir (Kiper, 2010). Üniversite-sanayi işbirliği oldukça karmaşık, sürdürülebilir bir aşamaya gelene ve çıktılarından beklenen yarar sağlanıncaya kadar uzun zaman alan ve bu süreç iyi yönetilmediğinde oldukça kırılgan bir karaktere sahiptir. Bu ilişki sistemi günümüzde ülkelerin bilim-teknoloji ve sanayi politikalarında önemli bir yer tutmakta ve işbirliğini geliştirecek çabalar giderek artmaktadır. Bu noktada dikkate alınması önerilen en önemli unsur, işbirliği süreçlerinde her bir mekanizmayı devreye alacak şekilde adım adım ilerlemek yerine, bütünsel ve sistematik stratejiler geliştirerek konuya işbirliği amaçlı bilinen ya da henüz bilinmeyen- tüm sistemleri olanaklı kılan uygun ortamı yaratacak ve işbirliği için motivasyon sağlayacak bir bilinçle yaklaşmaktır. Bilimsel ve teknolojik gelişme, bir ülkenin ilerlemesi açısından son derece önemlidir. Bu alandaki ilerlemeler, var olan imkânların etkin kullanılması ile gerçekleşir. Üniversite-sanayi işbirliği bu anlamda en önemli araçlarından biridir. Diğer yandan, toplumsal refahın gelişmesi, bilimsel ve teknolojik çalışmaların imkanlarından etkin bir şekilde yararlanmakla sağlanabilir. Bilimsel ve teknolojik gelişme ise var olan imkanların kısa sürede iyi kullanılmasına bağlıdır. Gelişme, toplumda bilimsel düşünceyi hayat tarzı haline getirmekle mümkün olur. Bilgi birikimini üretime dönüştürmenin en önemli araçlarından biri üniversite-sanayi 23

35 işbirliğidir. Üniversitelerde elde edilen temel ve teorik bilgilerin uygulamaya dönüştürülmesinin güzel bir aracı olarak üniversite-sanayi işbirliği çeşitli ülkelerde kullanılmaktadır. Bu işbirliği yoluyla sanayinin ihtiyacı olan teknolojik bilgi üniversitelerden ihtiyacı olan firmalara aktarılmaktadır. Kıt kaynakların rasyonel kullanılması açısından bu kuruluşların işbirliğine ihtiyaçları vardır. Birçok ülkede üniversite-sanayi işbirliği, sanayinin teknoloji ihtiyacına cevap verirken, sanayi de üniversitelere pratik uygulama imkânı sağlamaktadır. Bu karşılıklı işbirliği ülkelerin ekonomik gelişmesini hızlandırmaktadır (http:// ekutup. dpt. gov. tr/ bilim/ yucelih/ biltek07.pdf, Erişim Tarihi: ). Değer zincirinde tüm oklar iki önemli aktörü işaret etmekte ve öne çıkarmaktadır. Bu aktörler ulusal ekonomi sisteminin temel bileşenleridir aynı zamanda. Bunlar; eğitim ve bilgi üretim alanını temsil eden üniversite ve araştırma kurumları ile üretimi ve teknolojiyi temsil eden büyük şirketler ve KOBİ lerden oluşan endüstri sistemidir (Kiper, 2010). Tüm ülkelerde girişimciliğin geliştirilmesi, girişimcilerin yetiştirilmesi konusunda faaliyetler bulunmaktadır. Bunlar Üniversitelerde girişimcilik programlarının açılması, konuyla ilgili kaynakların, kitapların yazılması şeklinde somutlaşmaktadır. Ancak, bu tür faaliyetlerin sonucunda 100 kişiden 1 kişinin girişimci olduğu yapılan araştırmalarda tespit edilmiştir (Volkov, Erişim Tarihi: ). Diğer taraftan faaliyetlerine başlamış ve devam etmekte olan girişimciler işletmecilik ve girişimcilik ile ilgili eğitim almadıkları için bu konularda eksik kalmaktadırlar. Dolayısıyla, girişimcilerin ihtiyaçlarına yönelik olarak kısa süreli eğitim programları belirleyip düzenleyerek, mevcut girişimcilere işin organizasyonu ile ilgili eğitim vermek amaca uygun düşmektedir. Dünyadaki uygulamalara bakıldığında bu tür eğitimlere önem verildiği ve sürekli hale getirildiği görülmektedir. Özel sektörün geliştirilmesine yönelik literatürde var olan çalışmalar genellikle işletmelerin devletten beklentileri, karşılaştıkları işlevsel sorunlar üzerinde yoğunlaşmıştır. İşletmelerin eğitim ihtiyaçlarının tespit edilmesi 24

36 konusunda yapılan çalışmalar yok denecek kadar azdır. Dolayısıyla, bu proje özel sektörün ihtiyaçları doğrultusunda eğitim programlarının hazırlanması ve sunulması konusunda Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi nin öncülük yapmasına imkân verecektir. Bu çerçevede projenin iş dünyasının ihtiyaçlarına yönelik ortaya koyduğu eğitim programları vasıtasıyla Kırgızistan da üniversite sanayi işbirliğinin gelişmesine katkı sağlaması beklenmektedir. Üniversitelerde kurulan sürekli eğitim merkezleri, bir yandan üniversitede yapılan araştırmaların sonuçları doğrultusunda güncelleştirilen konuları eski mezunlarına sunarken, diğer yandan üniversitelerin içinde bulunduğu ortamlarda (fiziksel ve kavramsal) gelişen toplumsal gereksinimleri üniversite öğretim üyelerine ileten ara birimlerdir (Arslan, 2009: 79). Hemen tüm Asya ülkelerinde üniversitelerin ve kamu destekli araştırma kurumlarının ülkenin ekonomik olarak kalkınmasına ve gelişmişliğine yönelik maksimum çabayı göstermeleri gerektiğine dair bir fikirbirliği oluşmuş durumdadır. Buna bağlı olarak da üniversite ve diğer araştırma kurumlarında, başta sanayi kesimi olmak üzere kamu ve özel ilgili tüm taraflar arasında kurulan ve kurulacak işbirliklerine katılmak ve en üst seviyede destek vermek yönünde bir anlayış gelişmiş ve bu yönde bir beklenti yaratılmıştır. Bu tutum işte tam da yeni yaklaşımlarda aranan ve başarı için ön koşul niteliğinde olan temel felsefeyi yansıtmaktadır. Ancak burada çok önemli bir husus dikkatlerde tutulmalıdır. Üniversitelerin doğasına aykırı olan hızlı ticari çıktılara yönelik baskılardan uzak tutulma beklentisine saygı duyulmalıdır. Her zaman önemli olacak temel araştırma ve uzun dönemli bilimsel amaçlara yönelik araştırma faaliyetleri ve en önemlisi de eğitim sorumluğunun en önde gelen üniversite misyonu olma özellikleri hep göz önünde bulundurulmalı ve bu yöndeki faaliyetler için de kaynaklar sağlanmaya devam edilmelidir (Kiper, 2010) Kırgızistan da İşletmelerde Eğitim Uygulamaları İster gelişmiş ekonomilerde olsun, isterse gelişmekte olan ekonomilerde olsun, işletmelerin gelişmesi, rekabet edebilmeleri, uluslararası pazarlara 25

37 açılabilmesi için yapılması gereken faaliyetlerin içerisinde eğitim ön planda gelmesi gerekmektedir. Kırgızistan ın piyasa ekonomisine geçiş süreci içerisinde olduğu dikkate alınırsa, temel işletmecilik ve yönetim alanlarında eğitimin kaçınılmaz olduğu anlaşılır. Günümüzde Kırgızistan ekonomisi içerisinde gerek işletme sahiplerinin, gerekse yöneticilerin ve çalışanların mesleki eğitime ihtiyaçları vardır. Çünkü işletme sahiplerinin ve yöneticilerin büyük bir kısmının eski sisteme göre (Sovyet Eğitim Sistemi) eğitim aldıkları bir gerçektir. Bunun yanı sıra, daha önce Fakültemiz İşletme Bölümünden bazı işletmelerin kısa süreli eğitim hizmeti talep etmeleri konunun güncelliğine işaret etmektedir. Bu konuda yapılan bilimsel çalışmaların sonuçları da bu durumu desteklemektedir. Bu kapsamda, UNDP raporuna dayanarak bu kapsamda yapılacak eğitim uygulamalarının hedefine ulaşabileceği söylenebilir. Sözü edilen rapora göre, Doğu Avrupa ve Orta Asya daki insani gelişme seviyesinin gelişmekte olan dünyada diğer bölgelerle kıyaslandığında daha eşitlikçi bir ilerleme içinde olduğu görülmektedir. Bu durum, özellikle toplum sağlığı ve eğitim konularının içinde bulunulan bölge açısından daha önemli olduğunu göstermektedir (UNDP, 2011). Kırgızistan da bağımsızlıktan sonra özel sektörün geliştirilmesine yönelik yapılan reformlar ve faaliyetler, ekonomik hayatın hücrelerini oluşturan işletmelerin ortaya çıkmasına, ekonominin değişik sektörlerinde rekabetin yoğunlaşmasına, işletmelerin sadece üretim için gerekli finansal kaynaklar üzerinde yoğunlaşmasından çok, rekabetin yoğun olduğu günümüz ekonomik koşullarında ayakta kalabilme yollarını aramaya yöneltmiştir. Süreç içerisinde pek çok girişimci, işletme kurma deneyim ve faaliyetlerinde bulunmuştur. Fakat bu istek gerek ekonomik koşullar, gerekse girişimcilerin sistematik eğitim birikimlerinden ve bunların sonuçlarından dolayı yavaş işlemiştir. Kırgızistan da girişimcilik ve KOBİ lerin gelişmesin yavaşlatan faktörler arasında bağımsız bir işletme kurma deneyim eksikliği bulunmaktadır. Çünkü girişimcilik ve işletme yönetimi belli bir öğrenme sistemi ve pratik becerileri gerektirmektedir (Заиграйкина, 2003). 26

38 Ekonomik sistemlerin temel sorunlarından biri, belki de en önemlisi kalifiye eleman sorunudur. Kırgızistan gibi geçiş ekonomilerinde kalifiye eleman sorunu daha şiddetli hissedilmektedir. Kalifiye eleman yetersizliği girişimcileri yeni iş fırsatları arama noktasında durdurur, çalışanlar ise kayıt dışı sektörlere yönelirler, üretim hacmi azalır ve dolayısıyla, geçiş süreci yavaşlar (Brixiova vd., 1999: 4). Aidis e göre (2005) geçiş ekonomilerinde kalifiye çalışanlar yetersizliği sorun olmakla beraber girişimciler ve işletme sahiplerinin geçiş sürecinde, kendilerinin işletme yönetiminde bulunmaları ile birlikte, bu kişilerin bilgi ve beceri eksikliğinin farkında olmadığı, farklı boyuttaki bir sorunu ortaya koymuştur. Ancak bunun yanı sıra işletme sahiplerinin de insan kaynakları ve onların hizmet içi eğitimine gösterdiği ilgi gün geçtikçe artış gösterdiğini paylaşmaktadır. Hizmet içi eğitimin yaygınlaşması ve artması ile birlikte, işletmelerin ihtiyaç duyacağı kalifiye eleman ihtiyacının giderileceği de bir gerçektir. Kırgızistan da 160 işletme üzerinde yapılan araştırma sonucunda KOBİ lerin en çok rastlanan sorunları arasında kredi faizlerinin yüksek olması, yüksek vergi, yolsuzluk gibi sorunlar sayılmakla birlikte, bunların arasında kalifiye eleman bulma sorunu da bulunmaktadır (Anderson and Pomfret, 2001: 211). Ertürk ve Turan (2004) Kırgızistan da faaliyet gösteren yabancı şirketlerin karşılaştığı sorunları incelerken, 35 Türk işletmesi üzerinde araştırma yapmıştır. Yazarlar işletmelerin karşılaştıkları sorunları 8 madde halinde sınıflandırmış ve iş gücü ile ilgili yaşanan sorunları insan kaynakları ile ilgili yaşanan sorunlar adı altında toplamıştır. Bu başlık altında incelenen sorunlar arasında eğitilmiş tecrübeli eleman bulma zorluğu üzerinde durulmuştur. Sarı (2004:449) Kırgızistan genel ekonomisinde sorunlu alanları belirtirken, işgücü verimsizliği ile müteşebbis ortamının gelişmemesini vurgulamaktadır. 27

39 Hübner (2000) Kırgızistan da KOBİ lerin karşılaştıkları sorunları incelerken onları 6 temel başlık altında toplamıştır. Sorunlar arasında girişimcilerin de genel işletme yönetimi ve genel piyasa ekonomisi kuralları hakkında bilgi yetersizliği sorunu ortaya çıkmıştır. Bilgi yetersizliği deyince iş fırsatlarını belirleyebilme, yeni iş kavramlarını açıkça anlamak, uluslararası standartlara göre iş planı nasıl hazırlanır gibi konuları kapsamaktadır. Nasırov A.T. (2008) çalışmasında Kırgızistan da profesyonel girişimcileri yetiştirmek için bireysel, örgütsel ve toplumsal düzeyde işletme yönetimi üzerinde eğitim programları hazırlamak gelişen süreç içerisinde doğal bir taleptir. Piyasa ekonomisi gerekçelerine uygun olarak yöneticilere yönelik eğitim programları uygulanması lazım diyerek bu konu ile ilgili görüşlerini bildirmiştir (Nasırov, 2008: ). Kırgızistanlı 200 ün üzerinde işletmenin yöneticileri arasında insan kaynakları eğitim uygulamaları üzerinde yapılan araştırmaya göre işletmelerin çoğunda personel eğitimi konusuna önem verilmekte ve desteklenmektedir. Eğitim türlerinden de hizmet içi ve mesleki eğitime önem verilmiştir. Kamu örgütlerinde ve büyük ölçekli işletmelerde hizmet içi eğitim türü uygulanmakta, uluslararası örgütlerde dışarıdan uzman ve danışmanları davet ederek eğitim programları uygulanmaktadır. Büyük işletmelerde personeli yurt dışına eğitime gönderme yaygın uygulanmaktadır (Pleşakova, 2005: ). Yapılan çalışmalarda belirtilen eksikliklere rağmen, bu konuda Kırgızistan daki üniversitelerin ciddi anlamda faaliyetlerinin olmadığı söylenebilir. İşletmeler eğitim ihtiyaçlarını daha çok kısa süreli eğitim veren kuruluşlar aracılığıyla karşılamaktadır. Bu tür kuruluşların sayısı AkiPress Haber ajansının online adres rehberi verilerine göre 200 e yakın olarak ifade edilmektedir (http://yellowpages.akipress.org/cats:108/, ). Ancak, bunların büyük bir kısmı daha çok mesleki ve teknik eğitim üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu proje çerçevesinde geliştirilen eğitim programlarının mevcut uygulamalardan farkı özel sektörün kurumsal ve fonksiyonel düzeyde eğitim ihtiyaçlarını karşılamayı hedeflemiş olmasıdır. Buradaki temel yaklaşım ise 28

40 programların, işletmelerin ihtiyaç ve beklentilerine uygun olarak hazırlanmasıdır. Projenin, diğer önemli bir farkı da, bu eğitim programlarına Üniversitemizin sanayi ile işbirliğinin güçlendirilmesinde bir köprü rolü yüklenmiş olmasıdır. Yukarıda sözü edilen eğitim merkezleri bu tür programları kâr amacı ile uygulamaktadır. Bu proje kapsamında öngörülen eğitim programlarının ise genel olarak kamu yararı dikkate alınarak uygulanması esastır. Kırgızistan daki uygulamalar değerlendirildiğinde eğitim ihtiyaçlarının en yaygın uygulama alanları ve şekillerinin aşağıdaki gibi olduğu görülmektedir: Kırgızistan da işletmecilik alanında kurumsallaşmış ve daha çok katılım sağlanan eğitim kursları arasında muhasebe kursları ilk sırada yer almaktadır. Muhasebe alanında 1С-Kato Ekonomiks Eğitim merkezi, Yakobs-Trenine Eğitim Merkezi, Kırgızistan Muhasebeciler ve Denetçiler Kamu Derneği kursları eğitim hizmeti vermektedir. Ayrıca Alta Vista, ILS eğitim merkezi, Avangard, ViDar, Vlata, Danida, Olimp gibi küçük eğitim merkezlerinin uygulamaları mevcuttur. KITİAD (Kırgız-Türk İşadamları Derneği) tarafından da işletmelerin eğitim ihtiyaçlarına yönelik olarak çeşitli konularda kısa süreli eğitim ve seminerler düzenlenmektedir. Genç Girişimciler Derneği sürekli bir şekilde üye-firmalara eğitim seminerleri düzenlemektedir. Kırgız-Japon Eğitim Merkezi tarafından da uzun zamandır hizmet içi eğitim alanında faaliyetler yürütülmektedir. Kurum 18 Mayıs 1995 yılında Kırgızistan da Japon Merkezi olarak faaliyete başlamıştır te 148 katılımcı ile 4 seminer veren söz konusu merkez, 2011 de 931 katılımcı ile seminer sayısını 19 a çıkarmıştır. Japon Eğitim Merkezi 16 yıl içerisinde toplam 170 eğitim semineri düzenleyerek 7994 katılımcıya eğitim vermiştir. Hedef kitle olarak şirketlerin müdürleri ve yöneticileri, mevcut ve potansiyel girişimciler tanımlanmıştır. Seminer konuları; iş 29

41 planlama, muhasebeye giriş, maliyet muhasebesi, üretim ve kalite yönetimi, pazarlama, insan kaynakları yönetimi, finansal analiz, iş hukuku, iş hukuku ve vergilendirme gibi konularda yoğunlaşmaktadır. Alfa Leader Eğitim Merkezi, hem ticari amaçlı şirketlere, hem de uluslararası merkezlere eğitim hizmetleri sunmaktadır. Verilen seminerler; satış yönetimi ve pazarlama ilkeleri, liderlerin satış stratejileri, insan kaynakları yönetimi, çatışma yönetimi, iş ortamında yönetim, zaman yönetimi, başarılı iş görüşmeleri konularından oluşmaktadır. Orta Asya da Amerikan Üniversitesi kendi Sürekli Eğitim merkezinde kurumsal seminerler ve iş kursları düzenlemektedir. Seminerler potansiyel yöneticiler, hat yöneticileri ve orta kademeli yöneticilere yöneliktir. Eğitim seminerleri akşam saatlerinde hizmet içi eğitim şeklinde yapılmaktadır. Bishkek Business School tarafından ise insan kaynakları yönetimi uygulamaları alanında 2010 dan beri eğitim hizmeti sağlanmaktadır. Bu hizmet, Cumhurbaşkanlığı na bağlı Yönetim Akademisi ile ortaklaşa gerçekleştirilen bir proje kapsamında yürütülmektedir. Okul, girişimcilere ve işletme üst ve orta kademe yöneticilerine kısa süreli kurslar düzenlemektedir. Okulun en önemli avantajı, okulun esnek bir iş grafiğine sahip olması sayılmaktadır. Seminerlerin konu başlıkları; franchising, proje yönetimi; etkili satış yönetimi, işgören motivasyonu, yeni işgören adaptasyonu, halkla ilişkiler, pazarlama, stres yönetimi, iletişim psikolojisi olarak sayılabilir. M-VECTOR Araştırma ve Danışmanlık Şirketi tarafından stratejik yönetim ve kurumsal gelişme, pazarlama yönetimi, personel yönetimi, iş planlaması, pazarlama araştırmaları gibi konularda kısa süreli eğitimler verilmektedir. 30

42 Bu proje kapsamında geliştirilen sertifikalı eğitim programları, Üniversitemizin akademik, yönetsel ve teknik alt yapı imkanları ile uygulanacağı için yukarıda sözü edilen uygulamalara göre göreceli üstünlüklere sahiptir. Programların en önemli avantajı, uluslararası tecrübeye sahip, işletmecilik ve yönetim konularında bilgi ve tecrübe birikimi olan kişilerce eğitim verilecek olmasıdır. Aynı zamanda üniversite kaynaklarından faydalanılacağı için ciddi bir maliyet avantajına da sahip olacaktır. Eğitim programları, sektörün ihtiyaçları göz önüne alınarak belirlendiği için talep avantajına da sahiptir. 31

43 3. PROJENİN BÖLÜMLERİ 3.1. İŞLETMELERİN EĞITIM İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİNE YÖNELİK ARAŞTIRMA Proje kapsamında yapılan ilk temel faaliyet, işletmelerinin kurumsal ve işlevsel düzeyde eğitim ihtiyaçlarının tespit edilmesine yöneliktir ARAŞTIRMA YÖNTEMİ Genel olarak, yöntem bir işi en uygun şekilde yürütmenin yolunu gösterir. Bilimsel çalışmalarda, araştırmanın amacına göre çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Durum tespiti yapmaya yönelik araştırmalarda genellikle betimleme yöntemleri kullanılmaktadır. Betimleme yöntemi, olayların, olguların, nesnelerin, kurumların veya çeşitli durumların ne olduklarını veya belli özelliklerinin neler olduğunu ortaya çıkarma işlemleridir (Cebeci, 2010: 5-7). Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin kurumsal ve işlevsel eğitim ihtiyaçlarının tespit edilmesine yönelik yapılan bu araştırma ile mevcut durumun saptanması hedeflendiğinden, yöntem olarak betimsel araştırma yönteminden yararlanılmıştır Araştırma Birimleri (Evren) Bilimsel araştırmalarda doğru bilgi sahibi olmak ve doğru karar vermek esastır. Bu yüzden doğru bilgilere ulaşmak ve elde edilen bilgileri genelleştirmek ihtiyacı vardır (Arıkan, 1994: 129). Bir araştırmanın sonuçları ne kadar fazla genellenebiliyorsa değeri de o oranda artar. Bilim, genellenebilirliği olan bilgiler bütünü olduğu için araştırmalarda geniş bir alanda genellenebilirliği olacak bilgiler elde etmeye çalışmak önemlidir (Karasar, 2005: ). Bazı durumlarda araştırma evreninin tamamına ulaşılabilir. Herhangi bir kurumda bakılan kimsesiz çocuklar, bir fabrikada çalışan işçiler üzerinde

44 seçilmiş bir araştırma tekniği tüm birimlere uygulanabilir. Bunlar, sayıları sınırlı küçük çaplı evrenlerdir. Sosyal bilimlerde, genellikle incelenecek konuların evrenleri büyüktür. Ancak evrendeki bütün elemanları ayrıntılarıyla incelemek, gerek zaman, gerekse maddi koşullar açısından olanaksızdır. Diğer bir ifadeyle, tüm ayrıntıların incelenmesi sonucunda elde edilecek bilgi yığınlarını çözümlemek hem zaman hem de emek kaybına yol açar. Sınırlı sayıda bilgilerin yeterli olduğu durumlarda bilgi yığınlarıyla uğraşmak anlamsızdır (Gökçe, 1988: 76). Araştırmanın evrenini, Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmeler oluşturmaktadır. Bu çerçevede, önce Kırgızistan da faaliyet gösteren işletmelerin bulundukları bölgeler ve faaliyet gösterdikleri sektörler itibariyle işletme listeleri hazırlanmıştır. İşletme listelerinin hazırlanmasında Kırgızistan Milli İstatistik Komitesi nin istatistik verileri esas alınmıştır. Kırgızistan Milli İstatistik Komitesi nden alınan bilgilere göre, Kırgızistan ın yedi bölgesinde sı orta ölçekli ve i büyük ölçekli olmak üzere toplam orta ve büyük ölçekli işletme faaliyet göstermektedir. Ancak, Milli İstatistik Komitesi nden Kırgızistan daki tüm orta ve büyük işletmeleri kapsayan ayrıntılı resmi bilgi istenildiği zaman, ilgili kurum tarihi itibariyle, orta ve büyük ölçekli işletme ayrımı olmaksızın toplam işletme ile ilgili bilgi sağlayabilmiştir. Elde edilen bilgilerden yararlanarak hazırlanan işletmelerin bölgelere göre sayısal dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 3.1: Orta ve Büyük İşletmelerin Bölgelere Göre Dağılımı Araştırma Alanı Toplam Batken Bölgesi 33 Calalabat Bölgesi 73 Isık-Köl Bölgesi 73 Narın Bölgesi 24 Oş Bölgesi 40 Talas Bölgesi 18 Çüy Bölgesi 169 Bişkek şehri 620 Oş şehri 59 Toplam

45 Araştırmanın Örneklemi Örneklem, belli kurallara göre, belli bir evrenden seçilmiş ve seçildiği evreni temsil yeterliği kabul edilen küçük kümedir. Araştırmalar çoğunlukla örneklem kümeler üzerinde yapılır ve elde edilen sonuçlar ilgili evrenlere genellenir (Karasar, 2005: ). Örneklem evrenin bir parçası olup hem araştırma, hem de istatistiksel bakımdan büyük önem taşır. Örneklemin en önemli özelliği yansız ve temsili olmasıdır (Kaptan, 1983: 135). Üzerinde çalışılan bir evrenden örneklem seçme işlemine ise örnekleme denilmektedir. Seçilen örneklemden elde edilen bilgiler kullanılarak evren konusunda doğru bilgilere ulaşılmaya çalışılır. Örnekleme, insanların günlük hayatıyla iç içedir. İnsanlar çoğu kez kararlarını örneklemeden faydalanarak alır. Bir günün hava durumu, bir sonraki gün nasıl giyinileceğini ya da şemsiye alınıp alınmayacağını kararlaştırmaya yardımcı olur. Tencereden alınan bir iki pirinç tanesi, pilavın olup olmadığının; bir yudum çay, bir çaydanlık çayın nasıl olduğunun; bir bölgede bulunan birkaç tarladaki buğdayın seyri, o bölgedeki buğdayın gelişmesinin nasıl olduğunun bir göstergesidir (Arıkan, 2004: ). Örnekleme, bir araştırmanın konusunu oluşturan evrenin bütün özelliklerini yansıtan bir parçasının seçilmesi işlemini belirtir. Örneklem, seçildiği bütünün küçük bir örneğidir. Örneklemin seçildiği grubun tümü ise evreni oluşturur. Örneklem seçilirken, örneklemin temsil yeteneği taşımasına ve yeterli büyüklükte olmasına dikkat etmek gerekir. Örneklem seçilerek yapılan araştırmalar zaman ve maliyet yönünden ekonomik olduğu gibi, çoğu zaman da bütün evrenin incelenmesiyle elde edilen sonuçlar kadar geçerli, sağlıklı ve güvenilir olabilir (Gökçe, 1988: 77-78). Örnekleme yapılırken, öncelikle araştırmanın amaçları doğrultusunda sonuçların genellenmek istendiği evrenin sınırlandırılıp çalışma evreninin 34

46 tanımlanması gerekir (Karasar, 2005: 116). Örneklem alınmasında örneklemin alındığı evreni temsil etmesi önemlidir. Bu durumda ne kadar, hangi büyüklükteki bir örneklemin evreni temsil edebileceği sorunu ortaya çıkmaktadır. Alınan örneklemin evreni temsil yeterliği bulunmadığında örnekleme hatası olur (Bailey, 1987; akt. Balcı, 2005: 91). Yeterli bir örneklem, güvenilir sonuçlar sağlayacak kadar eleman kapsayan örneklemdir (Young, 1968: 324). Örneklemin çok küçük olması durumunda araştırma sonuçlarının evren için genellenebilmesi güçleşir. Betimsel araştırmalarda minimum %10 örneklem alınır, küçük evrenlerde ise %20 ye ihtiyaç duyulur. Korelâsyon çalışmalarında en az 30, nedensel kıyaslamalarda her gruptan en az 30 ar eleman gereklidir. Deneysel araştırmalarda ise, her grupta 15 er denek gibi az sayıda denek olması sonuçların geçerli olmasını sağlayabilir. Bazı çevreler ise deneysel araştırmalarda her grupta en az 30 ar deneğin bulunmasını önermektedir. Ancak örnek büyüklüğünün fazla olması sonuçların güvenilirliğini arttırır (Gay, 1987; akt. Arlı ve Nazik, 2001: 77). En uygun örneklem büyüklüğü, araştırmanın amaçlarına göre ve mevcut sınırlandırıcı faktörlere göre değişir. Bu faktörler şu şekilde sıralanabilir (Arıkan, 2004: 152): 1. Önceden belirlenen sabit bir örnekleme oranına göre örneklem büyüklüğünün tayin edilmesi. n/n=%1 oranının kararlaştırılarak evrenin %1 inin seçilmesi. 2. Zaman faktörünün dikkate alınarak örneklem büyüklüğünün tayini. Örneklemenin 30 günde tamamlanması zorunlu ise ve günde 50 anket yapılabilecekse örneklem büyüklüğü 1500 olacaktır. 3. Sınırlı olan mali kaynaklara göre örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Bir anketin maliyeti 50 kuruş ise ve eldeki fon 1000 lira ise, örneklem büyüklüğü 1000/0,50 = 2000 alınacak demektir. 35

47 4. Örnekleme anketinde gerekli çalışan sayısı sınırlı ise, örneklem büyüklüğünün ona göre belirlenmesi gerekebilir. Örneğin, konuyla ilgili 50 kişi eğitim görmüşse ve her anketörün iş hacmi 30 anket olarak belirlenmişse, örneklem büyüklüğü 1500 kadar alınacaktır. 5. Araştırma sonuçlarının doğruluğunun ve güvenilirliğinin sınırlayıcı unsur olarak alınması. Burada istatistiksel olarak kabul edilebilen hatanın büyüklüğü ve güvenilirlik derecesi esas alınır. Örneklem seçiminde araştırma sonuçlarının doğruluğunun ve güvenilirliğinin temel unsur olduğu söylenebilir. Sonuçların doğruluğunun ve güvenilirliğinin dikkate alınmadığı bir araştırmadan yararlı bir etki beklenemez. Bir örneklemin güvenilirliği örneklem ortalamalarının evren ortalamasına olan yakınlığı ile ilgilidir. Örneklemden hesaplanan ortalamanın, parametreye yakınlığı arttıkça güvenilirliği de artar (Kaptan, 1983: 136). Örneklem büyüklüğünün belirlenmesi konusunda araştırmacılara yardımcı olmak amacıyla bazı formüller geliştirilmiştir. Ancak bu formüllerin uygulanabilmesi için bazı bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır. Oysa söz konusu bu bilgiler çoğu zaman elde bulunmaz. Var olanlar ise büyük bir olasılıkla kesin, net değerler değildir. Formüller yardımı ile bu kesin olmayan rakamlara dayalı olarak örneklem büyüklüğü hesaplama yoluna gidildiğinden bulunan örneklem büyüklüğü için birebir uygunluktan söz etmek zordur. Ama özellikle genç araştırmacılar başta olmak üzere bu formüller herkes için iyi bir rehberdir (Yazıcıoğlu ve Erdoğan, 2004: 47). Bir araştırmacı, örneklemin alınacağı evreni, ilgili özelliğin standart sapmasını kestirecek kadar tanıyorsa, kabul edilebilir hata payını kararlaştırabiliyorsa ve sonucun öngörülen hata aralığı içine düşme olasılığını veren güven düzeyini seçebiliyorsa, örneklem büyüklüğünü sayısal olarak saptayabilir (Sencer, 1989: 401). 36

48 Yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda bu araştırmanın örneklemi, %95 güven aralığı ve 0,05 hata payı ile basit tesadüfî örnekleme yöntemine göre belirlenmiştir. Evrendeki birim sayısı bilindiği zaman tesadüfî örnekleme yöntemi aşağıda gösterilen formül ile hesaplanmaktadır: (1 )*Z n 2 p 2 (1) N: evren birim sayısı, n: örneklem büyüklüğü, Z: = 0.05 için 1,96 değeri, : Evrendeki X in gözlenme oranı, Tahmin edilen ve İstenen özellik Oranı (1- ): X in gözlenmeme oranı, ( ): örneklem hatası, hata payı. 2 0,5*0,5*1,96 Formül (1) e göre örneklem sayısı n 384,16 olarak 2 0,05 hesaplanmıştır. Fakat bu çözümün geçerliliği, n/n < 0,05 oranına bağlıdır. Çalışmada 384,16/1109 = 0,346 > 0,05 olduğu için, no n no 1 N formülü kullanılmalıdır. (2) Ana kitle 1109 birim olduğu için örnek büyüklüğü olarak belirlenmiştir (İslamoğlu, 2003: 151). 384,16 n 384, Bölgelere göre örneklem sayıları her bölgedeki işletmelerin oransal 37

49 ağırlığı dikkate alınarak hesaplanmıştır. Örneklem sayıları aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo 3.2: İşletmelerin Bölgelere Göre Örneklem Dağılımı Araştırma Alanı Toplam Batken Bölgesi 9 Calalabat Bölgesi 19 Isık-Köl Bölgesi 19 Narın Bölgesi 6 Oş Bölgesi 10 Talas Bölgesi 5 Çüy Bölgesi 44 Bişkek şehri 160 Oş şehri 15 Toplam 286 Kırgızistan daki işletmelerin isim, adres, faaliyet alanları, bulundukları bölgeler ve işletme yönetici/sahiplerinin irtibat bilgilerini içeren liste içerisinden basit tesadüfî yöntemiyle işletmeler seçilerek örneklem seçim süreci tamamlanmıştır Verilerin Toplanması Verilerin toplanmasında anket ve yüz yüze görüşme tekniklerinden yararlanılmıştır. Anket Formunun Hazırlanması Anket formunun hazırlanmasında, bu konuda Kırgızistan ve Türkiye de uygulanan sertifikalı eğitim programlarında yer verilen eğitim konuları ve sektörel özellikler dikkate alınmıştır. Anket formunda kapalı ve açık uçlu soruların yanı sıra, dereceli ve seçenekli sorulara yer verilmiştir. Anket formu, anket uygulanan işletmelerle ilgili iletişim bilgileri dışında üç bölümden oluşmaktadır. Anketin ilk bölümünde işletmenin faaliyet süresi; işletmenin hukuki, kaynak ve ortaklık yapıları; çalıştığı sektör; faaliyet alanı; çalışanların sayısı; 38

50 işletmenin güçlü ve zayıf yönlerini içeren sorular yer almaktadır. Anket formunun ikinci bölümündeki sorular işletmelerin kurumsal düzeyde işletmecilik ve yönetim alanında katılmış oldukları kurs ve seminer gibi eğitim konuları; söz konusu eğitimlerin kim tarafından sağlandığı; işletmecilik ve yönetim alanında eğitim seminerlerine ihtiyaç duyulup duyulmadığı; Yönetim, Pazarlama, Muhasebe, Finansman, Üretim, Dış Ticaret alanlarında eğitime ihtiyaçları olup olmadığı vb. konuları kapsamaktadır. Üçüncü bölümde ise işletmelerde KTMÜ den mezun olan personel çalışıp çalışmadığı, işletme mezunu çalışanların olup/olmadığı, onların hangi bölümlerde çalıştığıyla ilgili sorular ve 5 li Likert ölçeği ile hazırlanmış işletme mezunu olan personelin bilgi ve beceri düzeylerini ve performanslarını ölçen ifadeler yer almıştır Verilerin Toplanması Anket uygulaması araştırma kapsamına alınan işletmelerin yöneticileri veya sahipleri ile yüz yüze görüşülerek proje personeli tarafından gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler Kırgızistan ın yedi bölgesinde yapılmıştır. Anket çalışması ilk olarak, tarihleri arasında iki grup halinde Isık-Köl bölgesi, Narın merkez ve çevresi ve Çüy bölgesi ile Bişkek şehrinde gerçekleşitirilmiştir. İkinci uygulama, tarihleri arasında, sırasıyla Talas, Calal-Abad, Oş ve Batken bölgelerinde yürütülmüştür Verilerin Analizi Elde edilen veriler bilgisayar ortamına aktarılarak veri seti oluşturulmuştur. Bu veri seti içerik analizi ve betimsel istatistik teknikleri ile değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde SPSS (Statistical Packages for the Social Sciences- Sosyal Bilimler için İstatistik Paketi) programından yararlanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre işletmelerde ihtiyaç duyulan temel 39

51 işletmecilik ve yönetim alanında öne çıkan eğitim konuları tespit edilmiştir ARAŞTIRMA BULGULARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Araştırmadan elde edilen bulgular bu bölümde değerlendirilmiştir İşletmelerin, İşletme Sahiplerinin ve Yöneticilerin Özelliklerine Yönelik Bulgular Bu başlık altında araştırma kapsamına alınan işletmeler ve sözkonusu işletmelerde görüşme yapılan işletme sahipleri ve yöneticiler hakkında elde edilen tanımlayıcı bilgiler değerlendirilmektedir. İşletmelerin Bölgelere Göre Dağılımı Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin bölgelere göre dağılımı incelendiğinde Bişkek ve Çüy Bölgesinde bir yoğunlaşma olduğu dikkat çekmektedir. Aşağıda verilen tablo ve grafikten de izlenebileceği üzere, Bişkek ve Çüy Bölgesinde faaliyet gösteren işletmelerin oranı %67 dir. Kırgızistan ın yedi coğrafi bölgesi içinde en az işletmenin bulunduğu bölge ise Batken dir. Batken deki işletmelerin toplam içindeki oranı %1,4 tür. Tablo 3.3: İşletmelerin Bölgelere Göre Dağılımı Bölge Sıklık Yüzde Bişkek ve Çüy ,0 Oş 33 11,2 Jalalabat 21 7,1 Isıkgöl 19 6,5 Talas 10 3,4 Narın 10 3,4 Batken 4 1,4 Toplam

52 Yüzde 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 67,0 Bişkek ve Çüy 11,2 7,1 6,5 1,4 3,4 3,4 Oş Batken Jalalabat Talas Narın Isıkgöl Grafik 3.1: İşletmelerin Bölgelere Göre Dağılımı Katılımcıların İşletmedeki Pozisyonlarına Göre Dağılımı Katılımcıların işletmedeki pozisyonlarına göre dağılımı aşağıdaki tablo ve grafikte sunulmuştur. Tablo 3.4: Katılımcıların İşletmedeki Pozisyonlarına Göre Dağılımı Sıklık Yüzde İşletme sahibi 79 26,8 Üst düzey yönetici 89 30,3 Orta kademe yönetici ,9 Toplam ,0 Araştırmaya katılan 294 katılımcının %27 si işletme sahibi, %30 u üst düzey yönetici ve geriye kalan %43 lük kısmı ise orta düzey yöneticilerden oluşmaktadır. Araştırmada, işletmelerin kurumsal düzeyde eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi hedeflendiğinden, örneklemin işletme sahibi veya orta ve üst düzey yönetici olması gerekmektedir. Bu bakımdan, araştırmaya katılanların konuyla ilgili doğru ve güvenilir bilgi sahibi kişiler olduğu söylenebilir. 41

53 Orta kademe yönetici, %43 İşletme sahibi, %27 Üst düzey yönetici, %30 Grafik 3.2: Katılımcıların İşletmedeki Pozisyonlarına Göre Dağılımı Araştırmaya katılan katılımcıların dağılımı pasta grafiğinde de yukarıda görülmektedir. Katılımcıların Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı Araştırmaya katılan işletme sahipleri, orta ve üst düzey yöneticilerin eğitim düzeylerinin sorgulandığı bir sonraki soru ile ilgili elde edilen bulgular aşağıdaki tablo ve grafikte sunulmuştur. Tablo 3.5: Katılımcıların Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Lise 27 9,2 Ön lisans 43 14,6 Lisans ,0 Lisansüstü 21 7,1 Toplam ,0 42

54 Lisansüstü %7 Lise %9 Ön lisans %15 Lisans %69 Grafik 3.3: Katılımcıların Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı Tablo ve grafikte verilen değerler incelendiğinde, araştırmaya katılan işletme sahipleri ve yöneticilerinin %9 u nun lise, %15 inin ön lisans, %69 unun lisans ve %7 sinin lisansüstü düzeyinde eğitimli oldukları anlaşılmaktadır. Buna göre, Kırgısiztan da faaliyet gösteren orta ve büyük işletmelerde karar verme ve yönetim sorumluluğuna sahip kişilerin önemli bir kısmının üniversite eğitimi almış olduğu söylenebilir. İşletmelerin Faaliyet Sürelerine Göre Dağılımı Araştırma kapsamındaki işletmelerin faaliyet sürelerine göre dağılımı ile ilgili elde edilen bulgular aşağıdaki tablo ve grafikte sunulmuştur. Tablo 3.6: İşletmelerin Faaliyet Sürelerine Göre Dağılımı Süre Sıklık Yüzde 0-5 yıl , yıl 83 28, yıl 61 20,7 16-daha fazla 49 16,7 Toplam ,0 43

55 Elde edilen bulgular incelendiğinde, araştırma kapsamına alınan işletmelerin önemli bir bölümünün son beş yıl içerisinde faaliyetine başlamış, yeni işletmeler olduğu görülmektedir. Faaliyet süresi 5 yıl ve altında olan işletmelerin oranı %34,4 tür. İkinci sırada, %28,2 oranla 6-10 yıl arasında faaliyet gösteren işletmeler yer almaktadır yıl arasında faaliyet gösteren işletmelerin oranı %21 ve geriye kalan %16 lık kısmı 16 yıldan fazla bir süreyle faaliyet gösteren işletmeler oluşturmaktadır. % %28 %21 % yıl 6-10 yıl yıl 16-daha fazla Grafik 3.4: İşletmelerin Faaliyet Sürelerine Göre Dağılımı Bu bulgulara göre, Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerinin büyük çoğunluğunun Kırgızistan ın bağımsızlığından sonra kurulan veya geçiş sürecinde el değiştirip yeni bir iş hayatına başladıkları ve yaşam sürecinin henüz gelişme evresinde bulundukları, bu açıdan kurumsalllaşma adına henüz yeterli iş tecrübesine sahip olmadıkları söylenebilir. İşletmelerde Mevcut Olan Bölümler İşletmelerde kurumsallaşmanın önemli göstergelerinden biri olan temel işletme fonksiyonlarının örgütsel yapı içindeki durumunu belirleyen bölümleşme konusunda elde edilen bulgular aşağıdaki tablo ve grafikte verilmiştir. 44

56 Tablo 3.7: Araştırmaya Katılan İşletmelerde Mevcut Olan Bölümler Sıkılık Yüzde Satın alma ve pazarlama ,7 Üretim ,7 İnsan kaynakları ,0 Muhasebe ve finans ,6 Araştırma-geliştirme 11 3,8 Diğer 63 21,4 Araştırmageliştirme 1% Diğer 9% Satın alma ve pazarlama 21% Muhasebe ve finans 29% Üretim 22% İnsan kaynakları 18% Grafik 3.5: Araştırmaya Katılan İşletmelerde Mevcut Olan Bölümler Tablo ve grafikte gösterilen değerler incelendiğinde, araştırma kapsamına alınan işletmelerin %67,6 sında muhasebe ve finans bölümünün, %51,7 sinde üretim bölümünün, %49,7 sinde satın alma ve pazarlama bölümünün, %42 sinde insan kaynakları bölümünün olduğu olduğu görülmektedir. Araştırma-geliştirme bölümüne sahip işletmlerin oranı ise %3,8 düzeyindedir. İşletmelerin Hukuki Yapılarına Göre Dağılımı İşletmelerde kurumsallaşmanın başka önemli göstergelerinden biri de hukuki yapıdır. Araştırma kapsamındaki işletmelerin hukuki yapıları 45

57 incelendiğinde, bunların büyük çoğunluğunun şirket yapısında işletmeler olduğu görülmektedir. Tablo 3.8: İşletmelerin Hukuki Yapılarına Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Şahıs 69 23,5 Şirket ,5 Toplam ,0 Tablo 3.8 ve grafik 3.6 daki bulugulardan da izlenebileceği gibi, görüşme yapılan işletmelerin %76,5 i şirket, geri kalan %23,5 i de şahıs işletmesi olarak işletilmektedir. Şahıs %23,5 Şirket %76,5 Grafik 3.6: İşletmelerin Hukuki Yapılarına Göre Dağılımı İşletmelerin Şirket Türlerine Göre Dağılımı Araştırmaya katılan işletmeler arasında şirket statüsünde olan işletmeler şirket türleri bakımından incelendiğinde, bunların büyük çoğunluğunun (%66,2) limited şirket olduğu görülmektedir. Aşağıdaki tablo ve grafikte verilen bulgulardan da izlenebileceği gibi, Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük işletmeler içinde limited şirketten sonra ise en fazla anonim şirket yapısında olan işletmeler yer almaktadır. 46

58 Tablo 3.9: İşletmelerin Şirket Türlerine Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Limited şirket ,2 Anonim şirket 63 28,0 Kollektif şirket 9 4,0 Diğer 4 1,8 Toplam ,0 Kollektif şirket %4 Diğer %1,8 Anonim şirket %28 Limited şirket %66,2 Grafik 3.7: İşletmelerin Şirket Türlerine Göre Dağılımı İşletmelerin Kaynak Yapısına Göre Dağılımı İşletmelerin kaynak yapısı incelendiğinde, bunların büyük çoğunluğunun tamamen öz kaynaklı işletmeler olduğu dikkat çekmektedir. Tamamen özkaynaklı işletmelerin toplam içindeki oranı %67,7 iken, yabancı kaynaklı işletmelerin oranı 3,7 oranında toplam içinde en düşük paya sahiptir. Bu durum, Kırgızistan daki işletmelerin çoğunlukla özkaynaklarla finanse edildiğini, yabancı kaynak kullanım oranın düşük olduğunu göstermektedir. 47

59 Tablo 3.10: İşletmelerin Kaynak Yapısına Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Tamamen öz kaynak ,7 Ağırlıklı öz kaynak 39 13,3 Öz kaynak yabancı kaynak eşit 35 11,9 Yabancı kaynak ağırlıklı 11 3,7 Diğer 10 3,4 Toplam ,0 Yüzde ,7 Tamamen öz kaynak 13,3 11,9 3,7 Ağırlıklı öz kaynak Öz kaynak Yabancı kaynak yabancı kaynak ağırlıklı eşit 3,4 Diğer Grafik 3.8: İşletmelerin Kaynak Yapısına Göre Dağılımı İşletmelerin Ortaklık Yapısına Göre Dağılımı İşletmelerin kaynak yapısı ile ilgili yukarıda verilen bulgular, ortaklık yapısı ile ilgili elde edilen bulgularla parallellik göstermektedir. Bu konuda elde edilen bulgulara bakıldığında, yüzde yüz yerli sermaye ile işletilen işletmelerin toplam içindeki oranı %76,2 iken, tamamen yabancı sermayeli işletmelerin oranının 6,8 olduğu görülmektedir. Bu bulgular, yukarıda sunulan bulgularla birlikte değerlendirildiğinde, Kırgızistan ın yabancı girişimciler ve yatırımcılar açısından henüz cazip bir ülke olmadığı söyelenebilir. 48

60 Tablo 3.11: İşletmelerin Ortaklık Yapısına Göre Dağılımı Sıklık Yüzde %100 Kırgız sermayeli ,2 Yabancı Sermaye Oranı %1 - %50 arası 32 10,9 Yabancı Sermaye Oranı %51 - %99 arası 18 6,1 %100 Yabancı sermayeli 20 6,8 Toplam ,0 Yabancı Sermaye Oranı %51 - %99 arası, %6 %100 Yabancı sermayeli, %7 Yabancı Sermaye Oranı %1 - %50 arası, %11 %100 Kırgız sermayeli, %76 Grafik 3.9: İşletmelerin Ortaklık Yapısına Göre Dağılımı İşletmelerin Kullandıkları Yabancı Kaynakların Türlerine Göre Dağılımı İşletmelerin yabancı kaynaklardan yararlanma durumu değerlendirildiğinde, araştırmaya katılan işletmelerin %39,1 inin yabancı kaynak kullanmadıkları, yabancı kaynak kullanımı açısından ise en fazla banka kredisinden yararlanıldığı, finansman ihtiyacının karşılanmasında en çok tercih edilen ikinci kaynağın eş-dost olduğu görülmektedir. 49

61 Tablo 3.12: İşletmelerin Kullandıkları Yabancı Kaynakların Türlerine Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Banka kredisi ,1 Eş-dosttan borç alma 30 10,2 Yakınlarıdan borç alma 11 3,7 Mikro finans kredisi 9 3,1 Banka kredisi ve leasing 5 1,7 Banka ve mikro finans kredisi 2 0,7 Banka, mikro finans kredisi ve leasing 2 0,7 Eş-dosttan ve aile yakınlarından borç alma 2 0,7 Leasing 1 0,3 Banka kredisi ve yakınlarından borç alma 1 0,3 Mikro finans kredisi ve leasing 1 0,3 Kaynak Kullanmıyor ,1 Toplam ,0 İşletmelerin Faaliyet Düzeylerine Göre Dağılımı Araştırmaya katılan işletmelerin faaliyet düzeylerine göre dağılımını gösteren tablo ve grafik aşağıda verilmiştir. Tablo 3.13: İşletmelerin Faaliyet Düzeylerine Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Yerel 99 33,7 Bölgesel 79 26,9 Ulusal 47 16,0 Uluslararası 69 23,4 Toplam ,0 Tablo ve grafikte sunulan değelerlerden de izlenebileceği gibi, işletmelerin %33,7 si yerel, %26,9 u bölgesel, %16 sı ulusal ve geriye kalan %23,4 lük kısmı uluslararası düzeyde faaliyet göstermektedir. Uluslararası düzeyde faaliyet gösteren işletmeler genellikle ihracat ithalat işi ile uğraşan veya yabancı bir şirketin doğrudan yaptığı yatırım şeklinde ve lisans anlaşmaları ile kurulmuş şirketlerden oluşmaktadır. 50

62 Yüzde ,7 26,9 23,4 16 Yerel Bölgesel Ulusal Uluslararası Grafik 3.10: İşletmelerin Faaliyet Düzeylerine Göre Dağılımı İşletmelerin Sektörlere Göre Dağılımı İşletmelerin faaliyet gösterdikleri sektörlere göre dağılımını tespit etmeye yönelik elde edilen bulgular aşağıdaki tablo ve grafikte ayrıntılı olarak sunulmaktadır. Tablo 3.14: İşletmelerin Sektörlere Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Hizmet ,4 Üretim 77 26,2 Ticaret 61 20,7 Tarım 13 4,4 Üretim ve Ticaret 19 6,5 Hizmet ve Ticaret 12 3,8 Toplam ,0 Sektörel dağılım incelendiğinde hizmet sektörünün öne çıktığı görülmektedir. Bu alanda faaliyet gösteren işletmelerin oranı %38 4 olarak ortaya çıkmıştır. Hizmet sektörünü %26,2 lik bir oranla üretim sektörü izlemektedir. Ticaret alanında faaliyet gösterenlerin %20,7, tarım sektöründe faaliyet gösterenlerin oranı %4,4 olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra işletmelerin bir kısmı birden fazla sektörde faaliyet göstermektedir. Hem üretim, hem de ticaret sektörlerinde faaliyetleri olan işletmelerin oranı %6,5; hizmet ile ticaret sektörlerine faaliyet gösterenlerin oranı %3,8 olarak tespit edilmiştir. 51

63 Yüzde ,4 26,2 20,7 4,4 6,5 3,8 0 Hizmet Üretim Ticaret Tarım Üretim ve Ticaret Hizmet ve Ticaret Grafik 3.11: İşletmelerin Sektörlere Göre Dağılımı İşletmelerin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı İşletmelerin faaliyet alanlarına göre dağılımı incelendiğinde, ilk üç sırada toptan ve perakende ticaret işletmeleri, otel ve lokanta işletmeleri, gıda, içki ve tütün işletmeleri ile ilgili işletmeler yer almaktadır. Tablo 3.15: İşletmelerin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı Sıklık Yüzde Toptan ve Perakende Ticaret 45 15,3 Oteller ve Lokantalar 33 11,2 Gıda, İçki, Tütün 32 10,9 İnşaat 30 10,2 İmalat Sanayi 23 7,8 Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama Hizmetleri 17 5,8 Mali Aracı Kuruluşların Faaliyetleri 16 5,4 Dokuma, giyim eşyası, deri ve ayakkabı 14 4,8 Diğer Toplumsal, Sosyal ve Kişisel Hizmet Faaliyetleri 13 4,4 Süt ve Et Ürünleri 12 4,1 Tarım, Avcılık ve Ormancılık 10 3,4 Gayrimenkul Kiralama ve İş Faaliyetleri 10 3,4 Metal eşya, makine ve teçhizat 10 3,4 Eğitim Hizmetleri 7 2,4 Madencilik, Taşocakları, Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi 7 2,4 Sağlık İşleri ve Sosyal Hizmetler 6 2,0 Kimya ve Petrol Ürünleri 5 1,7 Elektrik, Gaz ve Su 4 1,4 Toplam ,0 52

64 İşletmelerde Çalışan Sayısı Araştırma kapsamında yer alan işletmelerin çalışan sayılarına göre dağılımını gösteren tablo ve grafik ayrıntıları ile aşağıda verilmiştir. Tablo 3.16: İşletmelerde Çalışan Sayısı Sıklık Yüzde 1-25 kişi , kişi 37 12, kişi 29 9, kişi 19 6, daha fazla 54 18,4 Toplam ,0 60,0 50,0 52,7 40,0 30,0 20,0 10,0 12,6 9,9 6,5 18,4 0, kişi kişi kişi kişi 101- daha fazla Grafik 3.12: İşletmelerde Çalışan Sayısı Araştırma kapsamındaki işletmelerin önemli bir kısmında (%52,7) çalışan sayısı 1 ile 25 arasında değişmektedir arasında çalışanı olan işletmelerin oranı %12,6, arasında çalışanı olan işletmelerin oranı% 9,9, çalışanları olan işletmelerin oranı %6,5 tir. 101 ve üzeri çalışanı olan işletmelerin oranı ise %18,4 tür. Bu bulgulardan da anlaşılabileceği üzere, Kırgızistan Milli İstatistik Komitesi orta ve büyük ölçekli işletmelerle ilgili verileri temel alınarak oluşturulan örneklem içinde yer alan alan işletmeler, resmi sınıflandırmanın aksine daha çok küçük ve orta boy işletmelerden oluşmaktadır. 53

65 İşletmelerde İstihdam Edilen İşgücünün İstenlen Vasıflara Uygunluğu İşletmelerin istihdam ettikleri işgücünün istenilen vasıflara sahip olup olmadığı konusunda yönetici ve işletme sahiplerinin görüşlerinin alındığı diğer bir soru ile ilgili bulgular aşağıdaki tablo ve grafikte ayrıntılı olarak verilmiştir. Tablo 3.17: İşletmelerde İstihdam Edilen İşgücünün İstenilen Vasıflara Uygunluğu Sıklık Yüzde Evet ,8 Kısmen ,1 Hayır 12 4,1 Toplam ,0 İşletme sahipleri ve yöneticilerin önemli bir kısmı (%58,8) istihdam ettikleri işgücünün istenilen vasıflara sahip olduğunu düşünürken, %37,1 i kısmen ve geriye kalan %4,1 i ise çalışanların istenilen niteliklere sahip olmadığı görüşündedirler. Hayır, %4,1 Kısmen, %37,1 Evet, %58,8 Grafik 3.13: İşletmelerde İstihdam Edilen İşgücünün İstenlen Vasıflara Uygunluğu İşletmelerin Güçlü ve Zayıf Yanları Araştırmaya katılan işletmelerin yönetici ve sahiplerinin, kendi işletmelerinin güçlü ve zayıf yanları hakkındaki değerlendirmeleri ile ilgili bulgular aşağıdaki tablo ve grafikte verilmiştir. 54

66 Tablo 3.18: İşletmelerin Güçlü ve Zayıf Yönleri Zayıf Güçlü 4,3 Kalite 70,7 10,2 Fiyat 48,1 4,7 Müşteri ilişkileri 45,4 8,3 Üretim 23,9 21,4 İnsan kaynakları 25,3 16,3 Satış ve pazarlama 23,2 15,6 Satın alma ve tedarik 16,7 11,2 Finansman yapısı 10,2 7,6 AR-GE 1,7 6,5 Diğer 3,4 Araştırmaya katılan işletmelerin yönetici ve sahiplerinin % 70,7 si en güçlü yanlarının kalite olduğunu ifade ederken, insan kaynakları konusunun işletmenin en zayıf tarafı olduğunu belirtmişlerdir. İşletmelerin zayıf olduğu diğer önemli konular arasında satış ve pazarlama konusu ile satın alma ve tedarik konuları ön planda yer almaktadır İşletmelerin Eğitim İhtiyaçları İle İlgili Bulgular Bu alt başlık altında işletmelerin son üç yıl içinde işletme dışından kısa süreli eğitim alıp almadıkları, eğitim almış olan işletmelerin söz konusu eğitimleri faydalı bulup bulmadıkları, işletmelerin temel faaliyetleri ile ilgili eğitim ihtiyaçlarının olup olmadığı, eğitim ihtiyaçları olan işletmelerin hangi alan ve konularda eğitime ihtiyaçları olduğunun belirlenmesine yönelik bulgulara yer verilmektedir. İşletmelerin Son 3 Yılda Eğitim Alıp Almadığı İle İlgili Bulgular İşletmelerin son 3 yıl içerisinde eğitim alıp almadıkları ile ilgili elde edilen bulgulara aşağıdaki tablo ve grafikte ayrıntılı olarak verilmiştir. 55

67 Tablo 3.19: İşletmelerin Son 3 Yılda Eğitim Alıp Almama Durumu Sıklık Yüzde Evet ,5 Hayır ,5 Toplam ,0 Bulgular incelendiğinde, araştırma kapsamına alınan işletmelerin son üç yıl içinde kurumsal düzeyde %39,5 inin eğitim aldıkları, %60,5 inin herhangi bir eğitim hizmeti almadıkları görülmektedir. Burada kasdedilen eğitim, işletmelerin kurumsal yönetim kapasitelerinin ve işletmecilik yeteneklerinin geliştirilmesine yönelik konularda işletme dışındaki kurum ve kuruluşlar tarafından verilen eğitimlerdir. Bu konuda Üniversiteler, dernekler ve odaların yanı sıra bu tür hizmetleri sunan çok sayıda özel eğitim programları bulunmaktadır. Araştırmaya katılan işletme sahipleri veya orta ve üst kademe yöneticilerinin büyük çoğunluğu henüz bu tür eğitim programlarından yararlanmaddıkları anlaşılmaktadır. Hayır %61 Evet %39 Grafik 3.14: İşletmelerin Son 3 Yılda Eğitim Alıp Almadığı İşletmelerin Son 3 Yılda Aldıkları Eğitimlerin Ücretli Olup Olmaması Durumu Son üç yılda eğitim hizmeti alan işletmelerin, aldıkları eğitimin ücretli olup 56

68 olması durumu hakkında elde edilen bulgular aşağıda sunulmuştur. Tablo 3.20: İşletmelerin Son 3 Yılda Aldığı Eğitimlerin Ücretli Olup Olmaması Sıklık Yüzde Ücretli Eğitim Aldık 66 56,9 Ücretsiz Eğitim Aldık 50 43,1 Toplam ,0 Tabloda sunulan bulgulardan izlenebileceği gibi, işletmelerin %56,9 u ücretli eğitim programına katılırken, %43,1 i aldıkları eğitimin ücretsiz olduğunu belirtmişlerdir. Bu konuda üniversiteler, sanayi ve ticaret odaları, işadamları dernekleri, çeşitli uluslararası kurumlar yerel girişimciliği, KOBİ leri desteklemek adına çeşitli konularda ücretsiz eğitimler sunmaktadır. Ücretsiz Eğitim Aldık, %43,1 Ücretli Eğitim Aldık, %56,9 Grafik 3.15: İşletmelerin Son 3 Yılda Aldığı Eğitimlerin Ücretli Olup Olmaması Eğitimin İşletme Açısından Faydası Olup Olmadığı İşletme sahip ve yöneticilerinin eğitimlerin faydası konusundaki görüş ve düşüncelerini özetleyen tablo ve grafik aşağıda verilmiştir. 57

69 Tablo 3.21: Eğitimin İşletme Açısından Faydası Olup Olmadığı Sıklık Yüzde Evet ,5 Hayır 11 9,5 Toplam ,0 Katılımcıların %90,5 i eğitimlerin işletme açısından ve kişisel gelişim açısından faydalı olduğu düşüncesini paylaşmaktadırlar. Sadece %9,5 i bu konuda olumsuz görüş bildirmişlerdir. Bu bulgulara göre, Kırgızistan da faaliyet gösteren işletmelerde eğitimin önemi konusunda yeterli bilincin olduğu söylenebilir. Eğitim Faydalı Olmadı %9,5 Eğitim Faydalı Oldu %90,5 Grafik 3.16: Eğitimin İşletme Açısından Faydası Olup Olmadığı İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Olup Olmadığı Bu proje, öncelikle Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin kurumsal düzeyde eğitim ihtiyaçlarının olup olmadığı sorusuna cevap bulmak düşüncesine dayanmaktadır. Bu düşünceden hareketle projenin birinci aşamasında gerçekleştirilen araştırma faaliyeti esas itibariyle bu amaçla gerçekleştirilmiştir. Söz konusu araştırma ile elde edilen bulgular aşağıda sunulmaktadır. 58

70 Tablo 3.22: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Olup Olmadığı Sıklık Yüzde Evet ,1 Hayır 88 29,9 Toplam ,0 Araştırma kapsamına alınan 294 işletmede görüşme yapılan işletme sahipleri veya işletme yöneticilerinden 206 sı, oransal olarak %70,1 i, işletmenin Yönetim, Pazarlama, Muhasebe, Finansman, Üretim gibi her hangi bir faaliyeti ile ilgili eğitim ihtiyacı bulunduğunu belirtmişlerdir. Bu bulgu, Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin temel işletmecilik ve yönetim konularında eğitime karşı yüksek bir talebin olduğunu işaret etmektedir. İlgili kurumların bu konuyu daha ciddi bir şekilde ele alması gerekmektedir. İşletmelerde yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere göre, işletmelerin ihtiyaç duydukları eğitimleri hizmet içi-eğitim programları ile karşılama kapasiteleri zayıftır. Bu tür eğitimler genellikle işletme dışından talep etmektedir. İşletmede Eğitim İhtiyacı Yok %29,9 İşletmede Eğitim İhtiyacı Var %70,1 Grafik 3.17: İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Olup Olmadığı 59

71 YÖNETİM Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları İşletmelerin yönetim alanında en fazla ihtiyaç duydukları konu insan kaynakları yönetimi (%42,2) olarak ortaya çıkmıştır. Bunu temel işletme yönetimi (%39,7), takım çalışması (%37,2) gibi konular takip etmektedir. Zaman yönetimi (%4,7) konusu şu aşamada Kırgızistan daki işletmeler açısından en az ihtiyaç duyulan konu olarak görülmektedir. Tablo 3.23: YÖNETİM Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Evet Hayır Toplam İnsan kaynakları yöneticiliği 42,2 57,8 100,0 Temel işletme yönetimi 39,7 60,3 100,0 Takım çalışması 37,2 62,8 100,0 Profesyonel ikna becerileri 36,8 63,2 100,0 Liderlik ve etkin yöneticilik 36,1 63,9 100,0 Proje yönetimi 32,1 67,9 100,0 Toplam kalite yönetimi 29,2 70,8 100,0 ISO Kalite yönetim sistemi 27,1 72,9 100,0 Kurumsallaşma ve profesyonel işletme yöneticiliği 26,4 73,6 100,0 Diğer ( Zaman yönetimi) 4,7 95,3 100,0 Yüzde ,2 39,7 37,2 36,8 36,1 32,1 29,2 27,1 26,4 4,7 Grafik 3.18: YÖNETİM Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları 60

72 PAZARLAMA Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Araştırmaya katılan işletmelerin eğitime en çok ihtiyaç duydukları alan pazarlama olarak ortaya çıkmıştır. Pazarlama alanında en fazla ihtiyaç duyulan konu ise satış ve müşteri ilişkileri yönetimi konusudur. Bu konuda eğitim ihtiyacı olan işletmelerin oranı %65 tir. Pazarlama alanında en fazla ihtiyaç duyulan ikinci konu ise %51,1 oranı ile tanıtım ve reklacılık konusudur. Bu konuyu %50,7 lik bir oranla pazar araştırması ve pazarlama planlaması, %42,3 lük bir oranla elektronik pazarlama konusu izlemektedir. Pazarlama alanında en az ihtiyaç duyulan konu ise dağıtım kanalları (%37) olarak ortaya çıkmıştır. Tablo 3.24: PAZARLAMA Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Evet Hayır Toplam Satış ve müşteri ilişkileri yönetimi 65,0 35,0 100,0 Tanıtım ve reklamcılık 51,1 48,9 100,0 Pazar araştırması ve pazarlama planlaması 50,7 49,3 100,0 Elektronik pazarlama 42,3 57,7 100,0 Lojistik ve tedarik zinciri yönetimi 41,6 58,4 100,0 Dağıtım kanalları 37,1 62,9 100,0 Yüzde Satış ve müşteri ilişkileri yönetimi 51,1 50,7 Tanıtım ve reklamcılık Pazar araştırması ve pazarlama planlaması 42,3 41,6 Elektronik pazarlama Lojistik ve tedarik zinciri yönetimi 37,1 Dağıtım kanalları Grafik 3.19: PAZARLAMA Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları 61

73 MUHASEBE Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları İşletmelerinde genel olarak eğitime ihtiyaç duyulduğunu belirten katılımcıların muhasebe alanı ile ilgili konularda eğitime ihtiyaç olduğunu ifade ettikleri arasında dönem içi muhasebe işlemleri (%51,3) ile cari hesapların takibi (%50,7) öne çıkmaktadır. Bu konuları sırasıyla uluslararası muhasebe standartları (%47,7), stok kontrol yöntemleri (%45,7) ve envanter ve değerleme işlemleri (%38,4) konuları takip etmektedir. Tablo 3.25: MUHASEBE Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Evet Hayır Toplam Dönem içi muhasebe işlemleri 51,3 48,7 100,0 Cari hesapların takibi 50,7 49,3 100,0 Uluslararası muhasebe standartları 47,7 52,3 100,0 Stok kontrol yöntemleri 45,7 54,3 100,0 Envanter ve değerleme işlemleri 38,4 61,6 100,0 Yüzde ,3 50,7 47,7 45,7 38, Dönem içi muhasebe işlemleri Cari hesapların takibi Uluslararası muhasebe standartları Stok kontrol yöntemleri Envanter ve değerleme işlemleri Grafik 3.20: MUHASEBE Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları 62

74 FİNANSMAN Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Tablo 3.26: FİNANSMAN Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Evet Hayır Toplam Fon yönetimi 50,5 49,5 100,0 İşletme sermayesi yönetimi 47,7 52,3 100,0 Varlık yönetimi 47,0 53,0 100,0 Borç yönetimi 44,1 55,9 100,0 Alacak yönetimi 42,7 57,3 100,0 Proje değerleme işlemleri 39,1 60,9 100,0 Finansman alanında da muhasebede olduğu gibi konular arasında önemli farklılıklar olmamakla birlikte, katılımcıların %50,5 i fon yönetimi konusunu birinci sırada göstermişlerdir. Bu konuyu işletme sermayesi yönetimi (%47,7), varlık yönetimi (%47,0), borç yönetimi (%44,1) gibi konular takip etmektedir. En az ihtiyaç duyulan konu ise proje değerleme işlemleri (%39,1) konusudur. Yüzde ,5 47, ,1 42,7 39, Fon yönetimi İşletme sermayesi yönetimi Varlık yönetimi Borç yönetimi Alacak yönetimi Proje değerleme işlemleri Grafik 3.21: FİNANSMAN Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları 63

75 ÜRETIM Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Tablo 3.27: ÜRETIM Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Evet Hayır Toplam Üretim yönetimi 50,0 50,0 100,0 Tahmin yöntemleri 49,1 50,9 100,0 İş ölçümü ve değerlemesi 45,3 54,7 100,0 Ürün tasarımı 43,1 56,9 100,0 Kuruluş yeri 37,0 63,0 100,0 İşletmelerin üretim alanında üretim yönetimi (%50,0) konusuna öncelik verdikleri görülmektedir. Bu konunun ardından tahmin yöntemleri (%49,1) konusu, iş ölçümü ve değerleme (%45,3) konusu ve ürün tasarımı (%43,1) konusu gelmektedir. Kuruluş yer seçimi (%37,0) konusunun en son sırada ihtiyaç duyulan konu olduğu görülmektedir. Yüzde 60,0 50,0 40,0 50,0 49,1 45,3 43, ,0 20,0 10,0 0,0 Üretim yönetimi Tahmin yöntemleri İş ölçümü ve değerlemesi Ürün tasarımı Kuruluş yeri Grafik 3.22: ÜRETIM Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları DIŞ TİCARET Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Araştırmaya katılan işletmelerin dış ticaret alanında ihtiyaç duydukları eğitim konularının başında gümrük ve sigorta işlemleri (%42,1) konusu gelmektedir. Bu konuyu lojistik (%41,6), dış ticarette satış (%40,4) ve dış ticaret finansmanı (%38,7) konuları takip etmektedir. 64

76 Tablo 3.28: Dış Ticaret Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları Evet Hayır Toplam Gümrük ve sigorta işlemleri 42,1 57,9 100,0 Lojistik 40,6 59,4 100,0 Dış ticarette satış teknikleri 40,4 59,6 100,0 Dış ticaretin finansmanı 38,7 61,3 100, Yüzde 42, ,6 40, , Gümrük ve sigorta işlemleri Lojistik Dış ticarette satış teknikleri Dış ticaretin finansmanı Grafik 3.23: Dış Ticaret Alanında İhtiyaç Duyulan En Önemli Eğitim Konuları İşletmelerin İhtiyaç Duyduğu Başlıca Eğitim Konuları İşletmelerin ihtiyaç duydukları eğitim konuları ile ilgili yukarıda sunulan bulgular bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Kırgızistan da faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerin en fazla ihtiyacı olan eğitim konuları aşağıdaki tablodaki gibi ortaya çıkmaktadır. Tablo 3.29: İşletmelerin İhtiyaç Duyduğu Başlıca Eğitim Konuları Yüzde Satış ve müşteri ilişkileri yönetimi 65,0 Dönem içi muhasebe işlemleri 51,3 Fon yönetimi 50,5 Üretim yönetimi 50,0 İnsan kaynakları yöneticiliği 42,2 Gümrük ve sigorta işlemleri 42,1 Tablodan da izlenebileceği gibi, en fazla ihtiyaç duyulan konu pazarlama alanında ortaya çıkan satış ve müşteri ilişkileri konusudur. Bu konuyu, 65

77 muhasebe-finans fonksiyonu içinde yer alan dönem içi muhasebe işlemleri ve fon yönetimi konuları takip etmektedir. Üretim yönetimi konusu dördüncü sırada yer alırken, insan kaynakları yöneticiliği konusu beşinci sırada gelmektedir. Son sırada ise gümrük ve sigorta işlemleri konusu yer almaktadır. Yüzde 70,0 65,0 60,0 50,0 40,0 51,3 50, ,2 42,1 30,0 20,0 10,0 0,0 Satış ve müşteri ilişkileri yönetimi Dönem içi muhasebe işlemleri Fon yönetimi Üretim yönetimi İnsan kaynakları yöneticiliği Gümrük ve sigorta işlemleri Grafik 3.24: İşletmelerin İhtiyaç Duyduğu Başlıca Eğitim Konuları Manas Üniversitesi nden Eğitim Hizmeti Almak İsteyen İşletmeler Araştırma ile tespit edilen ve yukarıda sunulan eğitim ihtiyaçlarını işletmeler çeşitli kaynaklardan karşılayabilirler. Bu noktada Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinin bu tür ihtiyaçlara uygun eğitim programları uygulaması halinde, işletmelerin söz konusu programlardan yararlanmak isteyip istemeyecekleri konusunda da katılımcıların görüşleri alınmıştır. Konu ile ilgili elde edilen bulgular aşağıda sunulmuştur. Tablo 3.30: Manas Üniversitesi nden Eğitim Hizmeti Almak İsteyen İşletmeler Sıklık Yüzde Evet ,5 Hayır ,5 Toplam ,0 66

78 Hayır %39,5 Evet %60,5 Grafik 3.25: Manas Üniversitesi nden Eğitim Hizmeti Almak İsteyen İşletmeler Yukarıdaki bulgulardan da görülebileceği üzere, katılımcıların %60,5 i kurumsal yönetim ve işletmecilik konularındaki eğitim ihtiyaçlarını Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi nden karşılamak istediklerini ifade etmişlerdir İşletmelerin Eğitim İhtiyaçlarının Özelliklerine Göre Karşılaştırılması Bu alt başlık altında işletmelerin eğitim ihtiyaçlarında, işletmelerin bulundukları bölgeler, faaliyet süreleri, hukuki yapıları ve çalışan sayısına göre farklılık olup olmadığı değerlendirilmiştir. İşletmelerin Eğitim İhtiyacının Bulundukları Bölgeye Göre Karşılaştırılması İşletmelerin eğitim ihtiyacı, bulundukları bölgeye göre değerlendirildiğinde, eğitime en fazla ihtiyaç duyan işletmelerin Jalalabat bölgesinde olduğu, en az ihtiyaç duyan işletmelerin ise Talas bölgesinde olduğu görülmektedir. Jalalabat bölgesindeki işletmelerin %90,5 i eğitim ihtiyaçları bulunduğunu belirtirken, Isıkgöl bölgesindeki işletmelerin %84,2 si, Batken bölgesindeki işletmelerin %75 i, Narın bölgesindeki işletmelerin %70,0 i, Oş bölgesindeki işletmelerin %69,7 si, Bişkek-Çüy bölgesindeki işletmelerin 67

KIRGIZİSTAN ÜLKE RAPORU 10.04.2015

KIRGIZİSTAN ÜLKE RAPORU 10.04.2015 KIRGIZİSTAN ÜLKE RAPORU 10.04.2015 KIRGIZİSTAN ÜLKE RAPORU 10.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Kırgızistan a ihracat yapan 63 firma bulunmaktadır. 31.12.2014

Detaylı

KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER

KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER KALKINMANIN YOLU EĞİTİMDEN GEÇER Melisa KORKMAZ Giriş Türkiye, 2023 te küresel güç olma yolunda kararlı adımlarla ilerliyor. Bilişim teknolojilerinin ucuzlaması ve yaygınlaşması bilgi akışını hızlandırması

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

AJANDA HAKKIMIZDA EĞİTİMLERİMİZ. Biz Kimiz? Vizyonumuz Misyonumuz Değerlerimiz. Eğitim Bölümlerimiz Eğitim İçeriklerimiz

AJANDA HAKKIMIZDA EĞİTİMLERİMİZ. Biz Kimiz? Vizyonumuz Misyonumuz Değerlerimiz. Eğitim Bölümlerimiz Eğitim İçeriklerimiz AJANDA HAKKIMIZDA Biz Kimiz? Vizyonumuz Misyonumuz Değerlerimiz EĞİTİMLERİMİZ Eğitim Bölümlerimiz Eğitim İçeriklerimiz BİZ KİMİZ? Eğitim Sektöründe 11 yıllık tecrübe ve bilgi birikimine sahip olarak yola

Detaylı

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi toplumunda, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yarattığı hız ve etkileşim ağı içinde, rekabet ve kalite anlayışının değiştiği bir kültür

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015 Sayın YÖK Başkanı, Üniversitelerimizin Saygıdeğer Rektörleri, Kıymetli Bürokratlar ve Değerli Konuklar, Kalkınma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan Yükseköğretimin Uluslararasılaşması Çerçevesinde

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti M-CARE Engelli ve Yaşlı Bireylere Evde Bakım ve Sağlık Hizmeti Sağlayıcılarının Mobil Eğitimi Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti İş Paketi No: İş Paketi Adı: İP2 Durum Taslak 1 Araştırma ve Analiz

Detaylı

TÜRK TEKSTİL VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN ARA KADEME İNSANGÜCÜ İHTİYACI VE ORTAÖĞRETİM DÜZEYİNDE TEKSTİL EĞİTİMİ ARAŞTIRMASI

TÜRK TEKSTİL VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN ARA KADEME İNSANGÜCÜ İHTİYACI VE ORTAÖĞRETİM DÜZEYİNDE TEKSTİL EĞİTİMİ ARAŞTIRMASI T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Mesleki ve Teknik Eğitim Araştırma ve Geliştirme Merkezi Başkanlığı (METARGEM) TÜRK TEKSTİL VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN ARA KADEME İNSANGÜCÜ İHTİYACI VE ORTAÖĞRETİM DÜZEYİNDE

Detaylı

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları Y. Doç. Dr. Tamer Atabarut Boğaziçi Üniversitesi Yaşamboyu Eğitim Merkezi Müdürü atabarut@boun.edu.tr Avrupa 2020 Stratejisi: Akıllı, Sürdürülebilir

Detaylı

ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara

ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara SUNUM İÇERİĞİ 1. İstanbul Sanayi Odası nın Sanayi Üniversite İşbirliğine Bakışı ve Bu Kapsamdaki Rolü 2. Sanayi- Üniversite

Detaylı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI Bölgesel Yenilik Stratejisi Çalışmaları; Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi İstanbul Bölgesel Yenilik Stratejisi Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi Önemli Not: Bu anketten elde

Detaylı

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış 2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış Prof. Dr. Yüksel KAVAK Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi TÜSİAD / UNFPA İstanbul, 5 Kasım 2010 1 Ana tema: Nüfusbilim ve Yönetim Çalışmanın

Detaylı

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Amaç Değişen ve gelişen müşteri isteklerinin en verimli

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir?

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir? Rehberlik Nedir? Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması, anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi, geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum sağlayarak kendini gerçekleştirmesi

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

Namık Kemal Üniversitesi SÜREKLĠ EĞĠTĠM MERKEZĠ

Namık Kemal Üniversitesi SÜREKLĠ EĞĠTĠM MERKEZĠ Namık Kemal Üniversitesi SÜREKLĠ EĞĠTĠM MERKEZĠ 2009 Yılı Kurumsal Değerlendirme Raporu Sürüm no. 2.0 Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü Tekirdağ, Ocak 2010 1. SunuĢ Bu

Detaylı

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Place image here with reference to guidelines Serhat Akmeşe

Detaylı

9.ULUSLARARASI SAĞLIKTA KALİTE, AKREDİTASYON VE HASTA GÜVENLİĞİ KONGRESİ SAĞLIK KURUMLARI İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE EĞİTİM UYGULAMALARI

9.ULUSLARARASI SAĞLIKTA KALİTE, AKREDİTASYON VE HASTA GÜVENLİĞİ KONGRESİ SAĞLIK KURUMLARI İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE EĞİTİM UYGULAMALARI 9.ULUSLARARASI SAĞLIKTA KALİTE, AKREDİTASYON VE HASTA GÜVENLİĞİ KONGRESİ SAĞLIK KURUMLARI İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE EĞİTİM UYGULAMALARI Kumral ORALALP-Ayşe SÖNMEZ Ege Üniversitesi Araştırma ve Uygulama

Detaylı

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Projenin Konusu, Amacı ve Anahtar Kelimeler Projemizin Konusu: Türkiye

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Başkanlığı (ŞUBAT 2014) Ankara 0 Avrupa 2020 Stratejisi ve Eğitim de İşbirliğinin Artan Önemi Bilimsel ve teknolojik ilerlemeler

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

Stratejik Plan 2015-2019

Stratejik Plan 2015-2019 Stratejik Plan 2015-2019 Bu Stratejik Plan önümüzdeki beş yıl Bezmiâlem in gelmesini umut ettiğimiz yeri ve buraya nasıl geleceğimizi anlatan bir Vizyon Belgesidir. 01.01.2015 Rektör Sunuşu Sevgili Bezmiâlem

Detaylı

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin!

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin! YAKLAŞIMIMIZ Kuter, yıllardır dünyanın her tarafında şirketlere, özellikle yeni iş kurulumu, iş geliştirme, kurumsallaşma ve aile anayasaları alanlarında güç veren ve her aşamalarında onlara gerekli tüm

Detaylı

Prof. Dr. Recep ŞAHİNGÖZ Bozok Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı Yozgat/2013. viii

Prof. Dr. Recep ŞAHİNGÖZ Bozok Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı Yozgat/2013. viii SUNU Zaman, sınır ve mesafe kavramlarının ortadan kalktığı, bir hızlı değişim ve akışın olduğu, metaforların sürekli değiştiği, farklılık ve rekabetin önemli olduğu yeni bir bin yılın içerisindeyiz. Eğitim

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN DIŞ TİCARET UZMANLIK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN DIŞ TİCARET UZMANLIK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN DIŞ TİCARET UZMANLIK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Girişimcilik İlkeleri BBA 204 Bahar 3, 0, 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Girişimcilik İlkeleri BBA 204 Bahar 3, 0, 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Girişimcilik İlkeleri BBA 04 Bahar 3, 0, 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU 18-20 Haziran 2009 İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ 1 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi 57 ülkeye yönelik düzenlenen İslam Ülkelerinde Mesleki ve Teknik Eğitim Kongresi 18-20 Haziran

Detaylı

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 Eyül 2011 Bu yayın Avrupa Birliği nin yardımlarıyla üretilmiştir. Bu yayının içeriğinin sorumluluğu tamamen The Management Centre ve Dikmen Belediyesi ne

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi.

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi. Dr. İbrahim Bozacı Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi GİRİŞİMCİLİK Örnekler ve İş Planı Rehberli İş Fikri Küçük İşletme Pazarlama Aile İşletmeleri İnsan Kaynakları Hedef Kitle

Detaylı

Sayı: 2002/3 FAALİYET TEKNİK RAPORU

Sayı: 2002/3 FAALİYET TEKNİK RAPORU Sayı: 2002/3 FAALİYET TEKNİK RAPORU 2002 Sayfa No: İÇERİK Kapak İçerik 1. AKEV Hakkında 2. Mütevelli Heyeti 3. Özet 4. Faaliyetler ve çıktılar 5. Genel Başarı Göstergeleri 6. Kurum Hedeflerine ulaşımın

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ

SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM VE TTGV FİNANSMAN DESTEKLERİ Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı İskenderun Körfezi nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi - Endüstriyel Simbiyoz ve Temiz Üretim Ar-Ge Proje

Detaylı

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU

BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi İnovasyona Dayali Turizm Stratejisi ve Eylem Planı BÖLGESEL TURİZM GELİŞTİRME KOMİTELERİ BİLGİ NOTU TRA1 / 2012 Her hakkı saklıdır. ÖNSÖZ Bu doküman, Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ Sağlıkta Dönüşüm Programının ana hedeflerinden biride sağlık hizmetlerinde sürekli kalite gelişimini sağlamaktır. 2003 yılında ülkemize özgü bir uygulama

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

2014-2015 KAIZEN AKADEMİ EĞİTİM KATALOĞU

2014-2015 KAIZEN AKADEMİ EĞİTİM KATALOĞU 2014-2015 KAIZEN AKADEMİ EĞİTİM KATALOĞU KAIZEN EĞİTİM KATALOĞU İÇİNDEKİLER TABLOSU KALİTE YÖNETİM EĞİTİMLERİ... 2 A. Kalite Yönetim Sistemi Programı... 2 A1. ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemleri Bilgilendirme

Detaylı

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ (Not: Tez konuları listesi 25 yeni tez konusu da ilave edilerek güncellenmiştir.) 1. Öğretmen yetiştirme sisteminde mevcut durum analizi

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

Kariyer ve Yetenek Yönetimi Ulusal Meslek Standardı

Kariyer ve Yetenek Yönetimi Ulusal Meslek Standardı Kariyer ve Yetenek Yönetimi Ulusal Meslek Standardı Süleyman ARIKBOĞA MYK Uzmanı İTÜ III. Ulusal Kariyer Çalıştayı 26 Şubat 2015, İstanbul Sunum Planı Mesleki Yeterlilik Kurumuna İlişkin Genel Bilgiler

Detaylı

BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI TEMEL SEKRETERLİK HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI TEMEL SEKRETERLİK HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI TEMEL SEKRETERLİK HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ELEKTRİK KUMANDA VE OTOMASYON TEKNİKLERİ GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ELEKTRİK KUMANDA VE OTOMASYON TEKNİKLERİ GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ELEKTRİK KUMANDA VE OTOMASYON TEKNİKLERİ GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013

Detaylı

ETKİN YÖNETİM BECERİLERİ - FERDİN HOYİ 10 MART 2010- ÇARŞAMBA İNSAN ODAKLI YÖNETİM - FERDİN HOYİ 24 MART 2010 - ÇARŞAMBA

ETKİN YÖNETİM BECERİLERİ - FERDİN HOYİ 10 MART 2010- ÇARŞAMBA İNSAN ODAKLI YÖNETİM - FERDİN HOYİ 24 MART 2010 - ÇARŞAMBA MART EĞİTİMLERİ ETKİN YÖNETİM BECERİLERİ - FERDİN HOYİ 10 MART 2010- ÇARŞAMBA İNSAN ODAKLI YÖNETİM - FERDİN HOYİ 24 MART 2010 - ÇARŞAMBA EĞİTİM PROGRAMLARI Geçmişten geleceğe köprü... MART/ 2010 10 MARTT

Detaylı

YİYECEK VE İÇECEK HİZMETLERİ SERVİS MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YİYECEK VE İÇECEK HİZMETLERİ SERVİS MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü YİYECEK VE İÇECEK HİZMETLERİ SERVİS MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

SÖKE KAYMAKAMLIĞI AB GRUNDTVIG ÖĞRENME ORTAKLIĞI PROJE BİLGİLERİ PROJENİN ADI HAYATTAKİ MİSYONUMUZ İŞ HAYATININ KAPILARINI AÇIYOR - MISSIONGATE ÖZET

SÖKE KAYMAKAMLIĞI AB GRUNDTVIG ÖĞRENME ORTAKLIĞI PROJE BİLGİLERİ PROJENİN ADI HAYATTAKİ MİSYONUMUZ İŞ HAYATININ KAPILARINI AÇIYOR - MISSIONGATE ÖZET SÖKE KAYMAKAMLIĞI AB GRUNDTVIG ÖĞRENME ORTAKLIĞI PROJE BİLGİLERİ PROJENİN ADI HAYATTAKİ MİSYONUMUZ İŞ HAYATININ KAPILARINI AÇIYOR - MISSIONGATE ÖZET Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesinin arkasındaki fikir

Detaylı

ERASMUS+ 2015 YILINA AİT TEKLİF ÇAĞRILARI

ERASMUS+ 2015 YILINA AİT TEKLİF ÇAĞRILARI ERASMUS+ 2015 YILINA AİT TEKLİF ÇAĞRILARI HASAN ORTAÇ İL AB PROJE KOORDİNATÖRÜ UŞAK VALİLİĞİ AB KOORDİNASYON MERKEZİ ERASMUS+ ÖZEL EYLEMLER (Grundtvig, Erasmus, Comenius, Leonardo) (Bireylerin Öğrenme

Detaylı

1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER...

1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER... İÇİNDEKİLER Bölüm 1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER... 1 1.1. Ekonomi, İhtiyaç, Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Mal, Hizmet ve Fayda... 3 1.3. Üretim Faktörleri... 3 1.3.1. Emek... 4 1.3.2. Doğa... 4 1.3.3.

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

EDEXCEL ULUSLAR ARASI SERTİFİKA PROGRAMI. International Qualifications

EDEXCEL ULUSLAR ARASI SERTİFİKA PROGRAMI. International Qualifications EDEXCEL ULUSLAR ARASI SERTİFİKA PROGRAMI International Qualifications Artık şirketler kıtaların ve ülkelerin sınırlarının kalktığı günümüzde Uluslararası yetkinliğe sahip Yönetici ve Liderlerini arıyor.

Detaylı

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM SEVGİ ÖÇVER Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen 1 Stratejik yönetim, uzun vadeli planlamalar ve kararlar ile konaklama isletmelerinin en üst düzeyde etkin ve verimli

Detaylı

YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI

YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI İçindekiler Koçluk Mini MBA... Motivasyon Toplantı Yönetimi Zaman Yönetimi ve Stratejik Önceliklendirme... Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma Koçluk K im le r k a t ı

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN MALİYET HESAPLAMA TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN MALİYET HESAPLAMA TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN MALİYET HESAPLAMA TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler www.faktorgrup.com İşlerinizde Profesyonel Çözümler Değerli yöneticiler, Bildiğiniz gibi, içinde yaşadığımız yüzyılda modern işletmecilik kavramı beraberinde

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR STAND ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR STAND ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR STAND ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ORMANCILIK AĞAÇ KESME VE BOYLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya olması

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

Sunum İçeriği TÜBİTAK

Sunum İçeriği TÜBİTAK Sunum İçeriği 2 TEYDEB KURULUŞ AMACI Teknoloji veyenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB); ülkemiz özel sektör kuruluşlarının araştırma-teknoloji geliştirme ve yenilik faaliyetlerini desteklemek

Detaylı

3.ORTAK AKIL TOPLANTISI SONUÇ RAPORU

3.ORTAK AKIL TOPLANTISI SONUÇ RAPORU BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 3.ORTAK AKIL TOPLANTISI SONUÇ RAPORU 14 HAZİRAN 2013 ÖNSÖZ Üniversitemiz Rektörlüğü olarak ilkini 14 Mayıs 2011 de Kongre ve Kültür Merkezinde, ikincisini 22 Mayıs 2012 de Burhaniye

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR HOST/HOSTESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR HOST/HOSTESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR HOST/HOSTESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri MATH 169, BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

Neden Malatya ya yatırım yapmalı

Neden Malatya ya yatırım yapmalı Neden Malatya ya yatırım yapmalı 11 2011 Temel Bilgiler Malatya, Doğu Anadolu Bölgesinin ekonomik açıdan en gelişmiş ilidir. 2010 ADNKS verilerine göre il nüfusu 740.643, merkez nüfusu 500 bin civarında,

Detaylı

Doç.Dr. Rahmi ÜNAL. KUDEK Genel Koordinatörü

Doç.Dr. Rahmi ÜNAL. KUDEK Genel Koordinatörü Doç.Dr. Rahmi ÜNAL KUDEK Genel Koordinatörü Neden Kalite Güvence? Dünyada 20. yüzyılın son çeyreğinde hızlanan, bilgiye dayalı küresel ekonomik yarış ile birlikte bilişim ve iletişim teknolojilerinde yaşanan

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Yönetim Bilimi BBA 383 Güz 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Yönetim Bilimi BBA 383 Güz 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Yönetim Bilimi BBA 383 Güz 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri MATH 169, BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Maliye Bakanlığı Hazine Müsteşarlığı SGK KOSGEB. Maliye Bakanlığı SGK KOSGEB İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Maliye Bakanlığı Hazine Müsteşarlığı SGK KOSGEB. Maliye Bakanlığı SGK KOSGEB İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ 1. Sektörde mevcut istihdam imkanları geliştirilecektir. 1.1 Kadın istihdamı ÇSGB () Kadın istihdamını geliştirmeye yönelik aktif işgücü politikaları uygulanacaktır. İlk

Detaylı

MAKİNE TEKNOLOJİSİ CNC FREZEDE PROGRAMLAMA - FANUC GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MAKİNE TEKNOLOJİSİ CNC FREZEDE PROGRAMLAMA - FANUC GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MAKİNE TEKNOLOJİSİ CNC FREZEDE PROGRAMLAMA - FANUC GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA 1 ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

KARİYER YÖNETİMİ. Kariyer teorisi iki nokta üzerinde odaklanmaktadır. Öğr. Grv.. M. Volkan TÜRKER

KARİYER YÖNETİMİ. Kariyer teorisi iki nokta üzerinde odaklanmaktadır. Öğr. Grv.. M. Volkan TÜRKER KARİYER YÖNETİMİ Öğr. Grv.. M. Volkan TÜRKER 7 KARİYER YÖNETİMİ Kariyer, bireyin mesleği ile ilgili pozisyonları, çalışma hayatı boyunca peş peşe kullanması ve organizasyonun üst kademelerine doğru ilerlemesidir.

Detaylı

GİYİM ÜRETİM TEKNOLOJİSİ DÜZ DİKİŞ MAKİNECİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GİYİM ÜRETİM TEKNOLOJİSİ DÜZ DİKİŞ MAKİNECİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GİYİM ÜRETİM TEKNOLOJİSİ DÜZ DİKİŞ MAKİNECİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

BİLGİ İşletme 2013-2014

BİLGİ İşletme 2013-2014 BİLGİ İşletme 2013-2014 Sosyal Medya Uzmanı Yeni işletme dünyasından birkaç örnek Etik Ticaret Yöneticisi Yeşil Pazarlama Danışmanı Sürdürülebilir Proje Uzmanı Veri bilimcisi Uluslararası Raporlama Uzmanı

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz

Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz Sizin memnuniyetiniz bizim referansımızdır Deloitte Academy olarak vermiş olduğumuz her eğitimde katılımcılardan değerlendirme formu doldurmalarını istiyoruz. Bugüne

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Stratejik Yönetim BBA 402 Bahar 2,0,2 3 7

DERS BİLGİLERİ. Stratejik Yönetim BBA 402 Bahar 2,0,2 3 7 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Stratejik Yönetim BBA 402 Bahar 2,0,2 3 7 Ön Koşul Dersleri BBA 201, BBA 261, BBA 343 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu

Detaylı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı 6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) ve Uluslararası Sosyal Güvenlik Teşkilatı(ISSA) işbirliği ile Stratejik İnsan Kaynakları Politikaları ve İyi Yönetişim

Detaylı

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI Sayın Âli Meclis Başkanı, Sayın Bakan, Sayın Oda Başkanları, Değerli İş Adamları,

Detaylı

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 241 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER MİSYON Eğitim, sağlık hizmeti ve araştırmada yenilik ve mükemmelliği teşvik ederek, ulus ve ötesinde, sağlığı korumak ve geliştirmektir.

Detaylı

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7

DERS BİLGİLERİ. Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7 Ön Koşul Dersleri Üçüncü sınıf dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

İNSAN KAYNAĞININ EĞİTİMİ VE GELİŞTİRİLMESİ. Prof. Dr. Kadir Ardıç Doç. Dr. Yasemin ÖZDEMİR

İNSAN KAYNAĞININ EĞİTİMİ VE GELİŞTİRİLMESİ. Prof. Dr. Kadir Ardıç Doç. Dr. Yasemin ÖZDEMİR İNSAN KAYNAĞININ EĞİTİMİ VE GELİŞTİRİLMESİ Prof. Dr. Kadir Ardıç Doç. Dr. Yasemin ÖZDEMİR Temel Kavramlar Eğitim, işletmeye yeni alınan ya da işletmede halen çalışmakta olan elemanlara, işlerini yapmaları

Detaylı

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY Bugün, yükselen ekonomisi ve gelişmekte olan performansıyla ülkesi için önemli bir katma değer oluşturan sayılı merkezlerden birisidir. Gelişmekte olan ekonomisine paralel olarak birçok sektörde yeni iş

Detaylı

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler sektörde üretilen mal ve hizmetlerin hedef kitleye yeterli düzeyde ulaşmasını da zorlaştırıyor. Artık sadece

Detaylı