Ontoloji Tabanlı Model Dönüşüm Aracı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Ontoloji Tabanlı Model Dönüşüm Aracı"

Transkript

1 Ontoloji Tabanlı Model Dönüşüm Aracı Ontology Based Model Transformation Tool Alpay Doruk Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, İzmir Özet OMG nin tanımladığı Model Güdümlü Mimari (Model Driven Architecture (MDA)) yazılım geliştirme çalışmalarını modeller kullanarak gerçekleştirmeyi önermektedir. Bu kapsamda model dönüşüm işlemi, Platform Bağımsız Modellerden (Platform Independent Model (PIM), Platfrom Spesifik Modellere (Platform Spesific Model (PSM) dönüşümü çeşitli model dönüşüm dilleri aracılığı ile gerçekleştirmektedir. Ontoloji tabanlı model dönüşümünde ise model dönüşümü işlemini ontolojiler kullanarak tanımlamakta ve dönüşüm işlemi ise dönüşüm dilleri yerine ontolojiler kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Şu anda yürütülen çalışmanın amacı, model dönüşüm işlemini ontoloji tabanlı olarak gerçekleştirecek bir araç geliştirmektir. Bu bildiride öncelikle ontoloji tabanlı model dönüşümü konusunda bilgi verilecek, yapılmış benzer çalışmalardan bahsedilecek, ve ontoloji tabanlı model dönüşümünü gerçekleştirecek aracın amacı ile kullanacağı mimari hakkında bilgi verilecektir. Abstract Model Driven Architecture (MDA), defined by OMG, propose using models in the software development process. Model transformation process from Platform Independent Models (PIM) to Platform Spesific Models (PSM) is made by using different model transformation languages. In Ontology Based Model Transformation, the transformation process is defined by ontologies and realized by using ontologies in place of model transformation languages. The purpose of the current practice is to build a tool, that will realize the model transformation process ontology based. In this paper, firstly information about ontology based model transformation will be given and also some former practices about this concept will be intoduced. Then the purpose and the architecture of the planned tool will be explained. 1. Giriş Bildiri kapsamında öncelikle OMG nin Model Güdümlü Mimarisi hakkında bilgi verilmektedir. [1][2][3] MDA de modellere dayalı bir mimari kullanılmaktadır. Yazılım geliştirme süreci model tabanlı olarak yürütülmektedir. Model, bir sistemin geliştirilme, çalışma ya da bakım aşamalarındaki belirgin bir görünümüdür. Her model belirgin bir üst-modele bağımlıdır ve spesifik bir üstmodel dili ile yazılmalıdır. Geliştirilen modeller kullanılarak farklı uygulama alanlarına uygun olarak kod üretimi gerçekleştirilmesi MDA de mümkün olmaktadır. MDA de kullanılan bütün diller ortak bir yapıya sahip olmalıdır. MDA de bu yapı Meta Object Facility (MOF) dir. MOF belirli bir alan diline bağlı olmayan tüm genel özellikleri içermektedir. Model dönüşümü işlemi ise iki farklı modelin birbirlerini karşılayacak biçimde işleştirilmesi ve birbirlerine dönüştürülmesi işlemine verilen isimdir. MDA de bütün üst-modelleri tanımlamak için MOF kullanılmaktadır. Bu şekilde farklı üst-modellere dayanan modeller arasındaki uyumluluk sağlanmaktadır. Ontoloji tabanlı model dönüşümü ise model dönüşümü sırasında üst-modeller olarak ontolojilerin kullanılması ve bu ontolojiler arasında dönüşüm işleminin yapılmasını önermektedir. Bu bildiride ontoloji tabanlı model dönüşümü gerçekleştirecek bir aracın hangi özelliklere sahip olması gerektiği, mimarisi ve sahip olabileceği bileşenleri hakkında bilgi verilecektir. Bildirinin ikinci bölümünde model dönüşümü hakkında bilgi verilecektir. Üçüncü bölümde ontoloji tabanlı model dönüşümü, ontoloji eşleme ve ontoloji kullanılarak yapılan model dönüşümleri konusunda gerçekleştirilmiş çalışmalar hakkında kısa bilgiler verilecektir. Dördüncü bölümde ise geliştirilmesi düşünülen aracın sahip olacağı mimari ve bileşenler hakkında bilgiler verilecektir. 2. Model Dönüşümü Model dönüşümü belirli bir kaynak modelden hedef modele bazı model dönüşüm kurallarına bağlı kalınarak yapılan bir eşleştirme işlemidir. MDA tabanlı olarak gerçekleştirilen model dönüşümlerinde kullanılan bazı

2 önemli kavramlar, Platfrom Bağımsız Model (Platform Independent Model (PIM)), Platform Spesifik Model (Platfrom Spesific Model (PSM)), model dönüşüm dilleri, model dönüşüm kuralları ve dönüşüm motoru kavramlarıdır. MDA yaklaşımında Meta Object Facility (MOF) diğer üst-modellerin geliştirilmesini sağlayacak bir üst-üstmodel teşkil etmektedir. Kaynak model olarak Platform Bağımsız Model (PIM) tanımlanmaktadır. PIM, belirli bir platforma özgü olmayan genel bir modeldir, sistemin davranışını, yapısını, fonksiyonlarını yansıtır. Platfrom Spesifik Model (PSM) ise PIM in belirli bir platform için dönüştürülmüş halidir ve daha çok gerçekleştirime yöneliktir. [3] PSM, son uygulama olmamakla birlikte, arayüz dosyaları, program kodu, arayüz tanımlama dili, ve konfigürasyon dosyaları gibi kavramların yaratılabilmesi için gerekli bilgiye sahiptir. PIM den PSM e eşleme iki üst-model arasındaki eş elemanları kararlaştırır. Farklı iki üst-modeldeki elemanların eş olması demek bunların birbiriyle uyumlu olması ve birbirleriyle çelişmemesi demektir. Model dönüşümü, dönüşüm kurallarını çalıştıran bir dönüşüm motoru tarafından gerçekleştirilir. Dönüşüm kuralları bir kaynak modelden (ör, PIM) bir hedef model (ör, PSM) oluşturulması için gerekli yolları tanımlar. Bir modeli diğer bir modele dönüştürmek için dönüşüm kuralları kaynak üst-modeli, hedef üst-modele eşler. Dönüşüm motoru kaynak modeli alır, dönüşüm kurallarını işletir ve çıkışta hedef modeli verir. Model dönüşümü işleminde birçok farklı model dönüşüm dili kullanılabilir. Model dönüşüm dilleri kuralların tanımlanmasını ve dönüşüm motorunun bunu gerçekleştirmesini sağlamaktadır. Literatürde kullanılan birçok farklı model dönüşüm dili bulunmaktadır. Bu dillerden bazıları Atlas Transformation Language (ATL) [4][5], Graph Rewriting and Transformation Language (GreAT) [6], Model Transformation Language (MOLA) [7] ve Yet Another Transformation Language (YATL) [8][9] dır. 3. Ontoloji Tabanlı Model Dönüşümü Ontolojiler anlamsal web in gerçekleştirilmesinde kullanılacak anahtar teknolojilerdir. Ontoloji terimi felsefede varlık bilim olarak tanımlanmaktadır. Ontoloji doksanlı yıllarda yapay zeka alanında popüler bir terim olarak belirli bir alandaki bilgilerin paylaşımını ve yeniden kullanımını sağlayacak kavramlaştırmaların biçimsel ve açık belirtimi olarak tanımlanmış ve kullanılmıştır. Son zamanlarda ontolojilerin kullanımı zeki bilgi entegrasyonu, elektronik ticaret, doğal dil işleme ve bilgi yönetimi konularında yaygınlaşmaktadır. Ontolojiler belirli bir alandaki bilgilerin paylaşılan ve genel bir anlamının oluşmasına imkan verir. [10] Ontolojiler herhangi bir alanda standart olarak kullanılacak ortak ve paylaşılan sözcük kümelerini (vocabulary) veya terminolojiyi belirler ve ontoloji dilleri (RDFS, DAML+OIL, OWL,...) ile tanımlanırlar. Ontoloji geliştirme araçları (editörleri) aracılığıyla ise ontolojiler görsel olarak tanımlanabilir. Ontoloji kavramı varlığın içindeki anlamı barındırdığından dolayı model dönüşümü işleminin ontolojiler kullanılarak gerçekleştirilmesi yoluyla, anlamsal olarak birbirine uyumlu modeller oluşturulabilmektedir. Şekil 1 de Eclipse UML2OWL eklentisinde yer alan örnek bir OWL Müze ontolojisi yer almaktadır. <?xml version = '1.0' encoding = 'ISO '?> <rdf:rdf xmlns:rdf = 'http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#' xmlns:rdfs = 'http://www.w3.org/2000/01/rdfschema#' xmlns:xsd = 'http://www.w3.org/2001/xmlschema#' xmlns:owl = 'http://www.w3.org/2002/07/owl#' xmlns = 'http://example.org/museum#' xml:base = 'http://example.org/museum'> <owl:ontology rdf:about = 'Museum'/> <owl:class rdf:id = 'Painter'> <rdfs:label>painter</rdfs:label> <rdfs:subclassof rdf:resource = '#Artist'/> <rdfs:subclassof> <owl:restriction> <owl:onproperty rdf:resource = '#Painter.paints'/> <owl:mincardinality rdf:datatype = 'http://www.w3.org/2001/xmlschema#nonnegativeint eger'>0</owl:mincardinality > </owl:restriction> </rdfs:subclassof> </owl:class> <owl:class rdf:id = 'Museum'> <rdfs:label>museum</rdfs:label> <rdfs:subclassof> <owl:restriction> <owl:onproperty rdf:resource = '#Museum.city'/> <owl:cardinality rdf:datatype = 'http://www.w3.org/2001/xmlschema#nonnega tiveinteger'>1</owl:cardinality > </owl:restriction> </rdfs:subclassof> <rdfs:subclassof> <owl:restriction> <owl:onproperty rdf:resource = '#Museum.name'/> <owl:cardinality rdf:datatype = 'http://www.w3.org/2001/xmlschema#nonnega tiveinteger'>1</owl:cardinality > </owl:restriction> </rdfs:subclassof> </owlclass> </rdf:rdf> Şekil 1: Örnek bir OWL Ontolojisi

3 Ontoloji kullanılarak yapılan model dönüşümünde, modeller ontoloji seviyesine çıkarılmaktadır ve üstmodeller, ontolojiler ve ontoloji dilleri kullanarak gerçekleştirilmektedir. Model dönüşümü işlemi ise ontolojilerin birbiriyle eşlenmesi yoluyla gerçekleştirilmektedir. Ayrıca ontoloji kullanımı ile model dönüşümü işlemi daha fazla makine tarafından anlaşılır (machine understandable) bir formda gerçekleştirilebilir. 3.1 Literatürdeki Çalışmalar Bu bölümde ontoloji tabanlı model dönüşümü konusunda yapılmış olan bazı çalışmalardan kısaca bahsedilecektir. Ontoloji tabanlı model transferi konusunda DERI (Digital Enterprise Research Institute) tarafından birçok araştırma ve çalışma yürütülmektedir. Anlamsal Web Servislerinin Model Tabanlı olarak geliştirilmesi konusunda çalışmaktadırlar. Bu kapsamda Web Servis Modelleme Ontolojisi (Web Service Modelling Ontology (WSMO)) [11] adını verdikleri bir ontoloji geliştirmişlerdir. Ayrıca Web Servis Modelleme Dili (Web Service Modelling Language (WSML)) [11][14] aracılığı ile web servisleri modelleyebilmektedirler. Yukarıda belirtilen WSML dilinden en çok kullanılan ontoloji dili olan OWL diline eşleme ve dönüşüm için bir web servisi geliştirilmiştir. Ayrıca WSMO ve WSML dili ile beraber bu teknolojiler ile beraber çalışacak Web Service Modelling Toolkit (WSMT ), Web Service Execution Environment (WSMX) [12][13] gibi birçok ortam bu çalışma grubu tarafından geliştirilmiştir. Bir sonraki bölümde bu çalışmalardan daha ayrıntılı bahsedilecektir. Ayrıca Stephan Roser ve Bernhard Bauer tarafından da ontoloji tabanlı model dönüşümleri konusunda araştırmalar yürütülmektedir. Bu çalışmada ise Semantic Enabled Model Transformation Tool (Sem-MT-Tool) adını verdikleri bir araç geliştirmişlerdir. [15][16] Bu araç OntMT adını verdikleri bir kavramı gerçekleştirerek model dönüşümü işlemini otomatikleştirmeyi amaçlamaktadırlar. OntMT, MDA teknoloji alanı ile Ontoloji teknoloji alanı arasında bir köprü ortaya koymak amacıyla geliştirilmiştir. [15] Bu çalışmada ayrıca bir çıkarsayıcı da dönüşüm işlemleri için gerçekleştirilmiştir. Bu çıkarsayıcı bir model yöneticisi (Model Manipulator), bir kural seti ve Sem-X-Component adını verdikleri bir yapıdan oluşmaktadır. Model yöneticisi model deposundaki modelleri okur, yaratır ve değiştirir. Modeller hakkına bilgiyi Sem-X-Component e iletir ve model yönetimi için arayüzleri sağlar. Sem-X- Component, Sem-MT-Tool un ana elemanıdır ve ontolojilerden elde edilen çıkarsama sonuçlarını düzenler ve model dönüşümü için gereken model ayarlama operatörlerini hesaplar. [15] Model ayarlama operatörleri, model yöneticisi tarafından gerçekleştirilecek değişim adımlarını tanımlayan görevler olarak tanımlanabilir. Bu adımlar bir kuyrukta tutulur ve bu kuyruk model yönetici arayüzü tarafından işlenir. Bu işlemlerde kullanılmak üzere Sem-MT-Tool un kendine ait çıkarsama kuralları mevcuttur. 3.2 Ontoloji Eşleme Ontoloji eşleme, ontoloji tabanlı model dönüşümü işleminin en önemli basamaklarından birini oluşturmaktadır. Bu adımda kaynak ve hedef üstmodelleri oluşturan ontolojiler arasında bir eşleme yani birbirine dönüşüm işlemi gerçekleştirilmektedir. Ontoloji eşleme işlemi temel olarak 3 kategori ile sınıflandırılabilir: 1) Global bir ontoloji ile yerel ontolojiler arasındaki eşleme, 2) Yerel ontolojiler arası eşleme 3) Ontoloji birleştirilmesi ve düzenlenmesi için eşleme. [20] İlk kategori yerel ontolojiler ile entegre bir global ontoloji arasındaki ilişkilerin tanımlanması yoluyla ontoloji entegrasyonunu destekler. İkinci kategori dinamik ve dağıtık ortamlardaki dağıtık veriler arasındaki ortak çalışabilirliği mümkün kılmak için kullanılmaktadır. Üçüncü kategori ise ontoloji yeniden kullanım sürecinde, ontoloji birleştirme (merging) veya sıralama (alignment) işinin bir parçası olarak kullanılmaktadır. Ontoloji birleştirme, entegrasyon ve sıralama işlemleri ontoloji yeniden kullanım süreci olarak tanımlanabilir. Ontoloji birleştirme, aynı konudaki iki veya daha fazla ontolojiden tek ve uyumlu bir ontoloji yaratma sürecidir. Birleşmiş ve uyumlu bir ontoloji bütün kaynak ontolojilerden bilgi içerir. Ontoloji sıralama ise iki orijinal ontoloji arasında bağlantı oluşturma işlemidir. Ontoloji sıralama işlemi kaynakların birbiriyle tutarlı olduğu ancak ayrı tutuldukları zamanlarda gerçekleştirilir. Ontoloji sıralama işlemi genellikle birbirini tamamlayan alanlara sahip ontolojiler kullanıldığında gerçekleştirilir. Ontoloji birleştirme ise farklı konulardaki iki yada daha fazla farklı ve varolan ontolojiden tek bir ontoloji yaratmak için kullanılır. Farklı ontolojilerdeki farklı konular ilişkili olabilir. Birleşmiş ontolojide bazı değişimler olması beklenir Ontoloji Eşleme Çeşitleri

4 Birleşik bir global ontoloji ile yerel ontolojiler arası eşleme. Bu durumda ontoloji eşleme, bir ontolojideki bir kavramı diğer ontolojilerdeki (Ör. Yerel merkezli yaklaşımda global ontoloji üzerinde, veya global merkezli yaklaşımda yerel ontolojiler üzerinde) bir görünüm, veya sorguya eşlemek için kullanılır. Yerel ontolojiler arasında ontoloji eşleme. Bu durumda ontoloji eşleme, anlamsal ilişkilere bağlı kalarak kaynak ontoloji varlıklarının hedef ontoloji varlıklarına dönüştürülmesi işlemidir. Kaynak ve hedef, kavramsal seviyede anlamsal olarak ilişkilidirler. Ontoloji birleştirme ve sıralamada ontoloji eşleme. Bu durumda ontoloji eşleme birleştirilecek veya sıralanacak kaynak (yerel) ontolojiler arasındaki uygunluğu ortaya çıkarır ve çakışan kavramları, eşanlamlıları ve tekil kavramları kararlaştırır. Eşleme, birleştirilecek veya sıralanacak farklı kaynak (yerel) ontolojiler arasındaki benzerlik ve çakışmaları tanımlar. 3.3 Ontoloji Kullanılarak ve Kullanılmadan Gerçekleştirilen Model Dönüşümleri Arasındaki Farklar Bu kısımda model dönüşümü işleminin ontoloji kullanılarak ve kullanılmadan gerçekleştirilmesi arasındaki olası farklardan bahsedilecektir. Ontoloji kullanılmadan yapılan model dönüşüm işlemlerinde, kaynak modelin hedef modele dönüşümü gerçekleştirilirken öncelikle model, üst-modele dönüştürülmekte ve model dönüşüm işlemi tamamıyla kullanılan model dönüşüm diline ve model dönüşüm kurallarına bağlı olarak gerçekleştirilmektedir. Bu aşamalarda modelin barındırdığı anlamsallığın tam olarak korunamaması gibi bir problem ile karşılaşmak mümkün olabilmektedir. Çünkü işlem tamamen kullanılan model dönüşüm dilinin yeteneklerine bağlı olarak gerçekleşmektedir. Farklı model dönüşüm dillerinin, farklı kabiliyetleri olması dolayısıyla dönüşüm işlemi de bu yetenekler çerçevesinde gerçekleşebilmektedir. Ontoloji kullanılarak yapılacak model dönüşüm işleminde ise ilk hedef anlamsal olarak birbirine tam olarak uyan modellerine birbirine dönüştürülmesidir. Bu şekilde kaynak modeldeki her türlü bilginin hedef modele aktarılması amaçlanmaktadır. Kullanılan diller de ontoloji dilleri olacağı için anlamsallığı korumak daha kolay olacaktır. Model dönüşüm işlemi bir ontoloji eşleme işlemi aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Ayrıca ontoloji kullanımından dolayı model dönüşümü işlemi daha fazla makine tarafından anlaşılabilir olarak gerçekleştirilebilmektedir. 4. Ontoloji Tabanlı Model Dönüşüm Aracı Bu bölümde model dönüşümü işleminin ontoloji kullanarak gerçekleştirilme yolları, bileşenleri ve dönüşüm işleminde yer alması gereken adımlar yer almaktadır. Bu kapsamda model dönüşüm işleminde, kaynak model olarak UML modeli, hedef modeli olarak ise Web Servis Modeli ele alınacaktır. MDA tabanlı olarak böyle bir dönüşüm işleminin girdi ve çıktıları Şekil 2 de görülmektedir. Bu şekil Bezivin in [3] çalışmasındaki MDA deki model dönüşümü işleminin ontoloji kullanılarak yapılan model dönüşümü için uyarlanmış şeklidir. MDA deki PIM bu çalışmada UML modeli, PSM ise Web Servis Modeli olarak ele alınmıştır. Üst modeller ise OWL Modeli ve WSML Modelidir. UML2OWL OWL Modeli UML Modeli uyumlu MOF bağımlı OWL-DL ile WSML-DL Eşlemesi işletir Dönüşüm Motoru uyumlu uyumlu WSML Modeli WSMO Web Servis Modeli Şekil 2: Ontoloji Tabanlı Model Dönüşüm Basamakları Aşağıda, bu dönüşüm işleminin bileşenleri olan UML den OWL diline geçiş için kullanılacak UML2OWL dönüşümü ve Web Servis Modelleme Ontolojisi (Web Service Modelling Ontology (WSMO)) hakkında bilgi verilecektir. Bu teknolojilerin kullanımı ile kaynak ve hedef modeller, ontoloji katmanına çıkartılabilmekte ve model dönüşümünün ontolojiler kullanılarak gerçekleştirilebilmesi için bir ortam hazırlanmaktadır. Geliştirilmesi planlanan aracın, bir dönüşüm motoru olması ve şekilde görülen model dönüşümü işlemini otomatik olarak gerçekleştirmesi planlanmaktadır. Bu araç şu anda da kullanılan bazı teknolojilerin birbirine entegre edilmesini ve ontoloji tabanlı olarak model dönüşümü işlemini gerçekleştirmeyi planlamaktadır. Bu amaçla çalışmaya yardımı olabilecek bazı çalışmalar aşağıda ayrıntılı olarak anlatılacaktır. Bu dönüşüm işleminin bileşenleri olan UML den OWL diline geçiş için kullanılacak UML2OWL dönüşümü ve Web Servis Modelleme Ontolojisi (Web Service Modelling Ontology (WSMO)) hakkında bilgi verilecektir. Bu teknolojilerin kullanımı ile kaynak ve hedef modeller, ontoloji katmanına çıkartılabilmekte ve

5 model dönüşümünün ontolojiler kullanılarak gerçekleştirilebilmesi için bir ortam hazırlanmaktadır. 4.1 Ontoloji Tabanlı Model Dönüşüm Aracı Bileşenleri Web Servis Modelleme Ontolojisi ve Dili (WSMO ve WSML) Digital Enterprise Research Institute (DERI) tarafından geliştirilen WSMO [11], anlamsal web servislerinin modellenmesi amacıyla geliştirilmiştir. WSMO nun dört temel elemanı vardır:[11] Ontolojiler: WSMO elemanları tarafından kullanılan terminolojiyi sağlar. Web Servis Tanımları: Web servislerin fonksiyonel ve davranışsal özelliklerini tanımlar. Hedefler: Kullanıcıların isteklerini ortaya koyar. Arabulucular (Mediator): Farklı WSMO elemanları arasındaki birlikte çalışırlık problemleri ile ilgilenir. WSMO, anlamsal web servisleri ile ilgili kavramlar için bir üst-model oluşturmaktadır. Bu üst-model MOF spesifikasyonuna uygun olarak geliştirilmiştir. WSMO da mantıksal dil olarak ise Web Servis Modelleme Dili (WSML) adı verilen bir dil kullanılmaktadır. MOF spesifikasyonunda, WSMO üst-model katmanını oluşturur. Ontolojiler, web servisleri, hedefler ve arabulucuların spesifikasyonları ise model katmanını oluşturur. Ontolojiler tarafından tanımlanan ve web servisleri tarafından alınıp verilen veri ise bilgi katmanını oluşturur. [11] WSML in, ontoloji tabanlı model dönüşümü aracı geliştirilmesi konusundaki önemi, PSM model olarak kullanılacak web servisi modelinin ontolojik olarak ifade edilebilmesi aşamasında kullanılabilecek bir dil olmasıdır (Şekil 2). Aşağıda örnek bir WSML kodu görülmektedir (Şekil 3). wsmlvariant _"http://www.wsmo.org/wsml/wsmlsyntax/wsml-dl" Şekil 3: WSML Kod Örneği namespace { _"http://trip.example.org/" } ontology_"http://trip.example.org/abouttrips" concept Trip from impliestype Place to impliestype Place vehicle impliestype Vehicle concept TrainTrip subconceptof Trip concept PlainTrip subconceptof Trip axiom TrainTrip definedby?x memberof TrainTrip equivalent?x memberof Trip and forall?veh (?x[vehicle hasvalue?veh] implies?veh memberof Train). axiom PlainTrip definedby?x memberof PlainTrip equivalent?x memberof Trip and forall?veh (?x[vehicle hasvalue?veh] implies?veh memberof Plain). concept Vehicle concept Train subconceptof Vehicle concept Plain subconceptof Vehicle axiom PlainDisjointTrain definedby?x memberof Plain implies neg?x memberof Train. axiom PlainTripDisjointTrainTrip definedby?x memberof PlainTrip implies neg?x memberof TrainTrip. concept Place concept PlaceInEurope subconceptof Place concept PlaceInAustria subconceptof PlaceInEurope concept PlaceInInnsbruck subconceptof PlaceInAustria concept PlaceInVienna subconceptof PlaceInAustria concept PlaceInNorthAmerica subconceptof Place concept PlaceInCalifornia subconceptof PlaceInNorthAmerica axiom ContinentsAreDisjoint definedby?x memberof PlaceInEurope implies?x memberof PlaceInNorthAmerica Şekil 3: WSML Kod Örneği UML Modelinden OWL Modeline Dönüşüm (UML2OWL) UML2OWL, ODM spesifikasyonuna (QVT eşleştirmesi) bağlı kalınarak bir ATL dili (Atlas Transformation Language) model dönüşümü olarak gerçekleştirilmiştir.[17] Bu dönüşüm, bir UML modelinin OWL ontolojisine dönüştürülmesini mümkün kılmaktadır. Bu çalışmadaki yeri ise PIM olarak kullanılacak olan UML modelinden ontoloji dili olan OWL diline dönüşüm olarak kullanılmasıdır (Şekil 2). OMG nin ODM Spesifikasyonu nda, UML modeli, OWL modellerine eşleştirilmiştir. Eşleştirmeler, OWL-DL ile

6 sınırlandırılmıştır. Bu eşleştirme tanımlamalarında yalnızca OWL-DL yapılarının kullanılacağı anlamına gelmektedir. UML2OWL dönüşüm senaryosu iki ATL dili dönüşümünün bileşiminden oluşmaktadır:[17] Ana dönüşüm olan UML2OWL, girdi olarak bir UML modeli alır ve OWL üst-modeline uygun bir ontoloji üretir. İkinci dönüşüm ise, OWL/XML sözdizimine uygun bir XML dokümanı üreten W3C spesifikasyonu tarafından tanımlanmış bir XML çıkarsayıcıdır (extractor). Ana dönüşümün iki ayrı parçası mevcuttur.[17] Birinci kısım, UML modelinden ontolojiye eşleştirmedir. Örneğin, UML sınıfları OWL sınıflarına, özellikler (attribute) veri tipi özelliklerine (datatype property), ilişkiler (association) ise nesne özelliklerine (object property) eşlenir. İkinci kısım ise örneklerle (instance) ilgilidir. UML2OWL dönüşümü ecore formatında bir OWL modeli veya OWL/XML sözdizimine uygun bir OWL dokümanı üretebilir. Bu XML dosyasını elde etmek için OWL üst-modelini bir OWL dokümanına çeviren bir OWL/XML çıkarsayıcısı geliştirilmiştir.[17] Bu çıkarsayıcı, geliştirilen OWL dosyalarının Protege gibi ontoloji araçlarında kullanılmasını sağlamaktadır. 4.2 Dönüşüm Adımları Ontoloji kullanarak yapılan model dönüşüm işleminde ontolojilerin birbirine eşlenmesi konusu çok büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma kapsamında ise WSML ile OWL dilleri arasındaki eşleştirme önem kazanmaktadır. Şekil 2 de görüldüğü gibi üst-model seviyesine çıkarılmış yani PSM için UML modelinden OWL ontolojik modeline ve PIM kısmı için ise Web Servis Modelinden, WSML ontolojik modeline çıkarılan modellerin birbiri ile eşlenmesi gerekmektedir OWL-DL İle WSML-DL Eşleştirmesi Bu bölümde OWL-DL den WSML-DL e eşleme incelenecektir. Bu eşlemenin çalışmadaki önemi ise Şekil 2 deki PIM ve PSM üst-modelleri olan OWL ve WSML arasındaki dönüşümün gerçekleştirilmesi konusunda olacaktır. Eşleme WSML-Core ile OWL-DL arasında yapılmaktadır. OWL-DL e eşleme WSML ontolojileri ve mantıksal ifadelere uygulanabilir. [14] Bu kapsamda WSML den OWL a (WSML-OWL Translator) [18] ve OWL dan WSML e (OWL-WSML Translator) [19] kod dönüşümü gerçekleştirebilecek uygulamalar da DERI tarafından gerçekleştirmiştir. Önişleme Adımları. WSML-DL den OWL-DL e dönüşümü basitleştirmek için bir takım önişleme adımları uygulanmalıdır. Bu şekilde ontolojilerin birbirleriyle tam uyumlu bir eşleme gerçekleştirmesi sağlanabilir. Ön işlemem adımlarının amacı sözdizimi olarak da birbirinin sağlanmasıdır Önişlemede kullanılabilecek adımlardan bazıları aşağıda örnek olarak görülmektedir: [14] Bütün veri terimleri kısayolları değiştirilir. Ör.,( string :=string( string );integer:=integer(integer); decimal:=decimal(decimal)). Bütün WSML veri tipi üreticileri denk gelen XML Şema veri tiplerine göre değiştirilir. Ör., string XMLSchema#string ile değiştirilir. Önişleme adımları gerçekleştirildikten sonra WSML-DL sözdizimi ile OWL-DL sözdizimi arasında eşleştirme gerçekleştirilebilir. Eşleştirme işlemi bir eşleştirme fonksiyonu T tarafından yapılmaktadır.[14] Eşleştirmelere örnekler Şekil 4 te verilmektedir. WSML-DL OWL-DL T(id1 subconceptof id2) Class (id1 partial id2) T(id[att_id hasvalue Individual ( id value ]) value( att_id T(value))) T(id1 memberof id2) Individual (id1 type(id2)) Şekil 4: WSML-DL ve OWL-DL Eşleştirmesi [14] Şekil 1 deki örnek OWL kodunun OWL-WSML Translator [18] tarafından dönüştürülmüş hali Şekil 5 te görülmektedir. WSML ile OWL arasında yapılacak olan eşlemenin bu çalışmada büyük öneme sahiptir; çünkü modellerin birbirine dönüştürülme işleminin ana parçasını burası oluşturmaktadır.

7 namespace { _"http://example.org/museum#", rdf _"http://www.w3.org/1999/02/22-rdfsyntax-ns#", rdfs _"http://www.w3.org/2000/01/rdfschema#", ns1 _"http://www.w3.org/2002/07/owl#", dc _"http://purl.org/dc/elements/1.1/", wsml _"http://www.wsmo.org/wsml/wsmlsyntax#", xsd _"http://www.w3.org/2001/xmlschema#" } ontology _"http://example.org/museum" axiom Museum1 nonfunctionalproperties dc#relation hasvalue Museum endnonfunctionalproperties definedby?x memberof Museum implies exists?y1(?x[museum\.city hasvalue?y1]).?x memberof Museum implies exists {?y1,?y2}(?x[museum\.city hasvalue?y1, Museum\.city hasvalue?y2] and (?y1 =?y2) ). axiom Museum2 nonfunctionalproperties dc#relation hasvalue Museum endnonfunctionalproperties definedby?x memberof Museum implies exists?y1(?x[museum\.name hasvalue?y1]).?x memberof Museum implies exists {?y1,?y2}(?x[museum\.name hasvalue?y1, Museum\.name hasvalue?y2] and (?y1 =?y2) ). axiom Painter3 nonfunctionalproperties dc#relation hasvalue Painter endnonfunctionalproperties concept Museum nonfunctionalproperties dc#relation hasvalue {Museum1, Museum2} endnonfunctionalproperties concept Painter subconceptof Artist Şekil 5: OWL-WSML Dönüşümü Sonucu Ortaya Çıkan WSML Kodu [18] 4.3 Ontoloji Tabanlı Model Dönüşümü Aracı Mimarisi Ontoloji tabanlı model dönüşümünü geçekleştirecek olan araç temel olarak MDA tabanlı bir yapıya sahip olacaktır. Bu aracın model dönüşümü yaparken, kaynak model (PIM) olarak UML modellerini, hedef model (PSM) olarak ise Anlamsal Web Servisi modellerini alması tasarlanmaktadır. Bu sebepten dolayı, kaynak model tarafından bakıldığında UML modellerinin, OWL ontolojilerine dönüştürülmesi ve bu amaçla da UML2OWL [17] gibi bir dönüşümün gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Hedef model tarafına baktığımızda ise Anlamsal Web Servis modellerinin WSML [11] dili ile ontolojik olarak modellenme işleminin yapılması gerekmektedir. Daha sonra kaynak taraftaki OWL ontolojilerinin hedef tarafta bulunan WSML dili ile gerçekleştirilmiş ontolojiler ile belirli dönüşüm (eşleştirme) kuralları vasıtası ile eşleştirilmesi gerekmektedir. Bu eşleştirme işlemi de WSML-OWL Translator [18] veya OWL-WSML Translator [19] gibi araçlar ile mümkün olmaktadır. Geliştirilmesi tasarlanan Ontoloji Tabanlı Model Dönüşümü Aracı nın, yukarda bahsedilen farklı teknolojileri bir dönüşüm motoru aracılığıyla bütün olarak entegre edip, ontoloji tabanlı model dönüşümü işlemini gerçekleştirmesi planlanmaktadır. 5. Değerlendirme MDA kapsamındaki model dönüşüm işlemlerinde ontoloji kullanımının anlamsal olarak birbirine tam olarak uyan modeller yaratılmasını mümkün kılacağı düşünülmektedir. Ontoloji Tabanlı Model Dönüşümü konusunda literatürde birçok çalışma yürütülmektedir.bu çalışmaların en önemlilerinden biri Digital Enterprise Research Institute (DERI) tarafından yürütülmektedir. Bu konuda DERI de çalışan grup çok büyük aşama kaydetmiştir. WSMO yu yaratmışlar, ve OWL gibi diğer ontoloji dilleri ile WSMO kapsamında WSML modelleme dili arasında eşleme için çalışmalar ortaya koymuşlardır. Diğer bir çalışma ise Roser ve arkadaşları tarafından yürütülmektedir. Bu çalışmada ise ontoloji tabanlı model dönüşümü için Sem- MT-Tool adını verdikler bir ontoloji tabanlı model dönüşüm aracı gerçekleştirme konusunda çalışmalar sürdürmektedirler. Bu makalede sözü edilen çalışma da ise özellikle modelleme dünyasında çok kullanılan UML modelleri ile Anlamsal Web Servisi Modelleri arasında dönüşümü gerçekleştirecek bir model dönüşüm aracı geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu çalışma kapsamında öncelikle ontoloji tabanlı model dönüşümü ile ilgili literatürdeki çalışmalar incelenmiş ve bu dönüşüm işleminin hangi aşamalara sahip olabileceği ortaya konulmuştur. Daha sonra bu aracın nasıl bir mimariye sahip olması gerektiği incelenmiştir. Çalışmanın şu an bulunduğu aşama iki model arasındaki dönüşüm işleminin, ontoloji eşleme ve dönüşüm kurallarına uygun olarak yürütecek bir dönüşüm motorunun tasarlanması ve gerçekleştirilmesi aşamasıdır. Bu model dönüşüm motoru, tüm dönüşüm işleminin gerçekleştirilmesinden ve farklı teknolojilerin birbiri ile uyumlu çalışmasının sağlanmasından sorumlu olacaktır.

8 Kaynaklar [1]. Bezivin J., Gerard S., A Preliminary Identification of MDA Components, in Generative Techniques in the context of Model Driven Architecture, Nov [2]. Dustdar S., ve Schreiner W., A Survey on Web Services Composition, Int. J. Web and Grid Services, Vol. 1, No. 1, [3]. Bezivin J., vd., Applying MDA Approach for Web Services Platform, Proceedings of the 8th IEEE Intl Enterprise Distributed Object Computing Conference (EDOC 2004). [4]. ATLAS Group, ATL: Atlas Transformation Language ATL User Manual v0.7, LINA&INRIA Nantes, February [5]. ATLAS Group, ATL: Atlas Transformation Language,ATL Starter s Guide, version 0.1, LINA&INRIA Nantes, December [6]. A. Agrawal; GReAT: A Metamodel Based Model Transformation Language, ASE 2003 [7]. A. Kalnins, J. Barzdins, E. Celms; Basics of Model Transformation Language MOLA, University of Latvia, IMCS, [8]. O. Patrascoiu; YATL: Yet Another Transformation Language, Computing Laboratory, University of Kent, United Kingdom. [9]. S. Kent, O. Patrascoiu; Kent Modelling Framework Version Tutorial, University of Kent, Canterbury, UK, Draft, 6th December [10]. Akyokuş S.; Anlamsal Web, Anlamsal Web Dilleri ve Araçları, Biilişim Kurultayı, [11]. Bruijn J., vd., Web Service Modeling Ontology (WSMO), W3C Member Submission, June 3, [12]. Bussler C., vd., Web Service Execution Environment (WSMX), W3C Member Submission 3 June 2005 [13]. Haller A., vd., WSMX - A Semantic Service-Oriented Architecture, Digital Enterprise Research Institute (DERI), [14]. Keller U., vd., RW 2 Project Deliverable, D1.2 v1.0, Report on reasoning techniques and prototype implementation for the WSML-Core and WSMO-DL languages. Document Version from July 1, [15]. Roser S., Bauer B., An Approach to Automatically Generated Model Transformations Using Ontology Engineering Space, In Proceedings of Workshop on Semantic Web Enabled Software Engineering (SWESE), Athens, GA, U.S.A., [16]. Roser S., Bauer B., Ontology Based Model Transformation, LNCS Volume 3844/2006. [17]. Ontology Definition Metamodel Specification, OMG Adopted Specification, ptc/ [18]. WSML-OWL Translator, wsml/wsml2owl-translator/v0.1/ [19]. OWL-WSML Translator, wsml/owl2wsml-translator/v0.1/ [20] Namyoun Choi, Il-Yeol Song, and Hyoil Han, A Survey on Ontology Mapping, College of Information Science and Technology, SIGMOD Record, Vol. 35, No. 3, Sep. 2006

Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi

Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi Can Öz EGE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ A.B.D. 1 İçerik Kaynak Yönetimi Problemi Kaynak Yönetimi Modellemesinin

Detaylı

Anlamsal Web te SKOS Kullanılarak Bilgi Organizasyonu

Anlamsal Web te SKOS Kullanılarak Bilgi Organizasyonu inet-tr 09 - XIV. Türkiye de İnternet Konferansı Bildirileri 12-13 Aralık 2009 Bilgi Üniversitesi, İstanbul Anlamsal Web te SKOS Kullanılarak Bilgi Organizasyonu Ege Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım

Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım İbrahim Onuralp Yiğit 1, Nafiye Kübra Turhan 2, Ahmet Erdinç Yılmaz 3, Bülent Durak 4 1,2,3,4 ASELSAN A.Ş.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Övünç ÖZTÜRK

Yrd. Doç. Dr. Övünç ÖZTÜRK Yrd. Doç. Dr. Övünç ÖZTÜRK ÖĞRENİM DURUMU Derece Üniversite Bölüm / Program Yıllar Lisans Orta Doğu Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 99-00 Y. Lisans Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Tuğba ÖZACAR ÖZTÜRK

Yrd. Doç. Dr. Tuğba ÖZACAR ÖZTÜRK Yrd. Doç. Dr. Tuğba ÖZACAR ÖZTÜRK ÖĞRENİM DURUMU Derece Üniversite Bölüm / Program Yıllar Lisans Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 99-00 Y. Lisans Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

Ege Üniversitesi Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü

Ege Üniversitesi Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü Hidayet Burak SARITAŞ Geylani KARDAŞ Ege Üniversitesi Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü 4 Kasım 2010 Akıllı kartlar Amaç Model Güdümlü Uygulama Geliştirme Platform Bağımsız Akıllı Kart Modeli Platforma

Detaylı

Ferhat ERATA. Geylani KARDAŞ

Ferhat ERATA. Geylani KARDAŞ Ferhat ERATA Geylani KARDAŞ 1 1. Giriş 2. Model Güdümlü Geliştirme ve Modelleme Yaklaş ımı 2.1. Model Güdümlü Geliştirme (Genel Bak ış) 2.2. Model Güdümlü Mimari içerisinde Tez Çal ışması 2.3. PSM4WSS

Detaylı

Semantik Web Teknolojileri

Semantik Web Teknolojileri Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale iturkyilmaz@comu.edu.tr Akademik Bilişim 2008 Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale, 30 Ocak - 01 Şubat 2008 Semantik Web, yapay zekâ olmamakla beraber

Detaylı

Farklı Mobil Platformlar Üzerinde Servis Tabanlı Mimari(SOA) Yaklaşımı: Elektronik Uçuş Çantası Vaka Çalışması

Farklı Mobil Platformlar Üzerinde Servis Tabanlı Mimari(SOA) Yaklaşımı: Elektronik Uçuş Çantası Vaka Çalışması Farklı Mobil Platformlar Üzerinde Servis Tabanlı Mimari(SOA) Yaklaşımı: Elektronik Uçuş Çantası Vaka Çalışması Emre Barış Aksu, STM A.Ş eaksu@stm.com.tr Cem Gündüz, STM A.Ş cgunduz@stm.com.tr Emrah Ayanoğlu,

Detaylı

Anahtar Kelimeler: Yazılım Etmenleri, Çoklu Etmen Sistemler, Yazılım Mimarisi.

Anahtar Kelimeler: Yazılım Etmenleri, Çoklu Etmen Sistemler, Yazılım Mimarisi. FİPA Uyumlu Bir Çoklu Etmen Sistem Çerçevesi İçin İletişim Altyapısı Geliştirimi Emrah KAHRAMAN, Ali Murat TİRYAKİ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, ÇANAKKALE emrahkahraman50@gmail.com,

Detaylı

Semantik Bilgi Yönetimi

Semantik Bilgi Yönetimi Semantik Bilgi Yönetimi Yaşar ar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/ 1 Plan Memex ten Semantik Web e... Semantik Bilgi Yönetimi

Detaylı

DGridSim Gerçek Zamanlı Veri Grid Simülatörü. Yazılım Tasarımı Dokümanı v 1.0.1 01.08.2011. Mustafa Atanak Sefai Tandoğan Doç. Dr.

DGridSim Gerçek Zamanlı Veri Grid Simülatörü. Yazılım Tasarımı Dokümanı v 1.0.1 01.08.2011. Mustafa Atanak Sefai Tandoğan Doç. Dr. DGridSim Gerçek Zamanlı Veri Grid Simülatörü Yazılım Tasarımı Dokümanı v 1.0.1 01.08.2011 Mustafa Atanak Sefai Tandoğan Doç. Dr. Atakan Doğan 1. Sistem Mimarisi DGridSim katmanlı bir yapı göz önünde bulundurularak

Detaylı

Yazılım Mühendisliğinde Ontolojilerin Kullanımı

Yazılım Mühendisliğinde Ontolojilerin Kullanımı Yazılım Mühendisliğinde Ontolojilerin Kullanımı Görkem Giray 1 Murat Osman Ünalır 2 1,2 Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Ege Üniversitesi, İzmir 1 e-posta: gorkemgiray@mail.ege.edu.tr 2 e-posta: murat.osman.unalir@ege.edu.tr

Detaylı

Ontoloji Tabanlı Türk Şarap Portalı Tasarımı

Ontoloji Tabanlı Türk Şarap Portalı Tasarımı Ontoloji Tabanlı Türk Şarap Portalı Tasarımı Övünç Öztürk 1, Tuğba Özacar 2, Murat Osman Ünalır 3 1 Araş.Gör.,Ege Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, 35100 Bornova İZMİR ozturk@staff.ege.edu.tr

Detaylı

Assist. Prof. Dr. Övünç ÖZTÜRK

Assist. Prof. Dr. Övünç ÖZTÜRK Assist. Prof. Dr. Övünç ÖZTÜRK EDUCATION Degree University Department / Program Undergrad Middle East Technical University Computer Engineering 99-00 M.S. Ege University Computer Engineering 00-00 Ph.D.

Detaylı

UML ile Modellenen Coğrafi Verilerin XSLT Yardımıyla OWL a Dönüştürülmesi

UML ile Modellenen Coğrafi Verilerin XSLT Yardımıyla OWL a Dönüştürülmesi UML ile Modellenen Coğrafi Verilerin XSLT Yardımıyla OWL a Dönüştürülmesi Sermet Önel 1, Murat Komesli 1, Mehmet Cudi Okur 1 1 Yaşar Universitesi Yazılım Mühendisliği Bölümü Üniversite Cad. 35, 35100,

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

ÜST MODELE DAYALI MODEL DÖNÜŞÜMLERİ

ÜST MODELE DAYALI MODEL DÖNÜŞÜMLERİ ÜST MODELE DAYALI MODEL DÖNÜŞÜMLERİ Özlem Morkaya1 Tahir Emre Kalaycı2 1 Rektörlük Bilgi İşlem Daire Başkanlığı, Ege Üniversitesi, İzmir 2 Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Ege Üniversitesi, İzmir 1 e-posta:

Detaylı

UBL UBL Türkiye Özelleştirmesi TEMEL BİLGİLER

UBL UBL Türkiye Özelleştirmesi TEMEL BİLGİLER e-fatura UBL UBL Türkiye Özelleştirmesi TEMEL BİLGİLER UBL (Universal Business Language) UBL, iş dünyasının evrensel ölçekte birlikte iş yapabilirlik ihtiyacını gidermek amacıyla doğmuş bir yapıdır. Bu

Detaylı

Google Web Toolkit ile Öğretim Elemanı Otomasyon Sistemi

Google Web Toolkit ile Öğretim Elemanı Otomasyon Sistemi Google Web Toolkit ile Öğretim Elemanı Otomasyon Sistemi Mehmet Karakoç Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar Bilimleri Araştırma ve Uygulama Merkezi 28.11.2014 inet-tr'14 : GWT AUFaculty Project 1 İçerik Giriş

Detaylı

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Özlem Özgöbek Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2010 İnternet erişiminin yaygınlaşması ve artık mobil cihazlar üzerinden bile yüksek hızlı veri iletişimine

Detaylı

Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru

Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru DR. ÇAĞATAY ÇATAL TÜBİTAK-UEKAE Bilişim Teknolojileri Enstitüsü cagatay.catal@bte.mam.gov.tr www.cagataycatal.com İçerik 1. Giriş

Detaylı

ANLAMSAL WEB ORTAMINDA ÇALIŞAN ÇOK ETMENLİ SİSTEMLERİN MODEL GÜDÜMLÜ GELİŞTİRİLMESİ

ANLAMSAL WEB ORTAMINDA ÇALIŞAN ÇOK ETMENLİ SİSTEMLERİN MODEL GÜDÜMLÜ GELİŞTİRİLMESİ EGE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ (DOKTORA TEZİ) ANLAMSAL WEB ORTAMINDA ÇALIŞAN ÇOK ETMENLİ SİSTEMLERİN MODEL GÜDÜMLÜ GELİŞTİRİLMESİ Geylani KARDAŞ Uluslararası Bilgisayar Anabilim Dalı Bilim Dalı

Detaylı

ESİS Projesi. Kaynaklar Bakanlığı

ESİS Projesi. Kaynaklar Bakanlığı ESİS Projesi Hem ulusal, hem de uluslararası platformda enerji, bir ülkenin politika üretmesi ve uygulaması gereken en önemli stratejik alanlardan birisidir. Ülkemiz de sahip olduğu kritik jeopolitik konumu

Detaylı

Anlamsal Web Yetenekli Etmenler için Alana Özgü bir Modelleme Diline ait Görsel Sözdizim

Anlamsal Web Yetenekli Etmenler için Alana Özgü bir Modelleme Diline ait Görsel Sözdizim Anlamsal Web Yetenekli Etmenler için Alana Özgü bir Modelleme Diline ait Görsel Sözdizim Sinem Getir 1 Sebla Demirkol 2 Moharram Challenger 3 Geylani Kardaş 4 1,2,3,4 Ululararası Bilgisayar Enstitüsü,

Detaylı

Bilgi Servisleri (IS)

Bilgi Servisleri (IS) Bilgi Servisleri (IS) GRID Kullanıcı Eğitimi Boğaziçi Üniversitesi 2007, İstanbul Emrah AKKOYUN Konu Başlığı Neden ihtiyaç duyulur? Kullanıcılar kimlerdir? Bilgi Servisi türleri MDS ve BDII LDAP Bilgi

Detaylı

Rapor Hazırlama Kuralları

Rapor Hazırlama Kuralları Temel Bilgiler 1. Temel Bilgiler Rapor Hazırlama Kuralları Bilgisayar programcılıüı öğrencilerinin hazırlayacakları tüm proje ve bitirme projesiraporlarını bu belgede açıklandığı biçimde hazırlamaları

Detaylı

COĞRAFİ TABANLI MÜHENDİSLİK PROJELERİNİN AŞAMALARI VE YÖNETİMİ. Ş.KUŞCU, Emekli öğr. Üyesi, senolkuscu@yahoo.com

COĞRAFİ TABANLI MÜHENDİSLİK PROJELERİNİN AŞAMALARI VE YÖNETİMİ. Ş.KUŞCU, Emekli öğr. Üyesi, senolkuscu@yahoo.com COĞRAFİ TABANLI MÜHENDİSLİK PROJELERİNİN AŞAMALARI VE YÖNETİMİ Ş.KUŞCU, Emekli öğr. Üyesi, senolkuscu@yahoo.com Özet Mühendisler meslek yaşamlarının her evresinde yöneten ve yönetilen ilişkileri içinde

Detaylı

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 2 Yazılım Geliştirme Yaşam Döngüsü. Cengiz GÖK

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 2 Yazılım Geliştirme Yaşam Döngüsü. Cengiz GÖK Yazılım Mühendisliği Bölüm - 2 Yazılım Geliştirme Yaşam Döngüsü Cengiz GÖK 1 Gerçek Hayatta Program Geliştirme Gereksinim Analizi Sistemin İdamesi Sistem Tasarımı Teslim Program Tasarımı Sistem Testi Program

Detaylı

YZM 2108 Yazılım Mimarisi ve Tasarımı

YZM 2108 Yazılım Mimarisi ve Tasarımı YZM 2108 Yazılım Mimarisi ve Tasarımı Yrd. Doç. Dr. Deniz KILINÇ Celal Bayar Üniversitesi Hasan Ferdi Turgutlu Teknoloji Fakültesi Yazılım Mühendisliği 1 BÖLÜM - 1 Yazılım Tasarımına Giriş Bu bölümde;

Detaylı

Akıllı Ortamlarda Sensör Kontrolüne Etmen Tabanlı Bir Yaklaşım: Bir Jadex Uygulaması

Akıllı Ortamlarda Sensör Kontrolüne Etmen Tabanlı Bir Yaklaşım: Bir Jadex Uygulaması Akıllı Ortamlarda Sensör Kontrolüne Etmen Tabanlı Bir Yaklaşım: Bir Jadex Uygulaması Özlem Özgöbek ozlem.ozgobek@ege.edu.tr Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İZMİR Sunum Planı - Giriş - Benzer

Detaylı

Model Güdümlü Yazılım Geliştirme (SE 555) Ders Detayları

Model Güdümlü Yazılım Geliştirme (SE 555) Ders Detayları Model Güdümlü Yazılım Geliştirme (SE 555) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Model Güdümlü Yazılım Geliştirme SE 555 Güz 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul

Detaylı

w w w. a n k a r a b t. c o m

w w w. a n k a r a b t. c o m Şirket Profili w w w. a n k a r a b t. c o m AnkaraBT, yazılım geliştirme alanında faaliyet gösteren ve uzman kadrosuyla Türkiye'nin önde gelen kurumsal çözümlerini üreten %100 Türk sermayeli bilgi teknolojisi

Detaylı

Ben Sine CANBOLAT Türk Hava Kurumu Üniverstesi nde araştırma görevlisi olarak çalışmaktayım. Sizlere «E-Devlet Yazılım Çerçevesi: Sektörel Kazanımlar

Ben Sine CANBOLAT Türk Hava Kurumu Üniverstesi nde araştırma görevlisi olarak çalışmaktayım. Sizlere «E-Devlet Yazılım Çerçevesi: Sektörel Kazanımlar Ben Sine CANBOLAT Türk Hava Kurumu Üniverstesi nde araştırma görevlisi olarak çalışmaktayım. Sizlere «E-Devlet Yazılım Çerçevesi: Sektörel Kazanımlar ve E-Devlet deki Yeri» i konusunu anlatacağım. 1 E-Devlet

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması

Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 35100 Bornova / İzmir - Türkiye ozgu.can@ege.edu.tr 2 İçindekiler Giriş Politika Kavramları Anlamsal Web

Detaylı

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME SÜRECİ Sistem Geliştirme Süreci ve Modelleri Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü Bilgi sistemlerinin geliştirilmesi için izlenen sürece Sistem Geliştirme

Detaylı

Yazılım Nedir? 2. Yazılımın Tarihçesi 3. Yazılım Grupları 4 Sistem Yazılımları 4 Kullanıcı Yazılımları 5. Yazılımın Önemi 6

Yazılım Nedir? 2. Yazılımın Tarihçesi 3. Yazılım Grupları 4 Sistem Yazılımları 4 Kullanıcı Yazılımları 5. Yazılımın Önemi 6 ix Yazılım Nedir? 2 Yazılımın Tarihçesi 3 Yazılım Grupları 4 Sistem Yazılımları 4 Kullanıcı Yazılımları 5 Yazılımın Önemi 6 Yazılımcı (Programcı) Kimdir? 8 Yazılımcı Olmak 9 Adım Adım Yazılımcılık 9 Uzman

Detaylı

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü OMNET++ 4.2.2 Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları OMNET++ OMNET++ (Objective Modular Network Testbed in C++), nesneye yönelik (objectoriented)

Detaylı

Laboratuar Notları #5

Laboratuar Notları #5 The European Union s Making the Labour Market more Inclusive III programme For North Cyprus Upgrading Internet Technology skills of Information and Communication Technologies (ICT) Professionals Module

Detaylı

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ BÖLÜMÜ SEMANTİK WEB HAZIRLAYAN: LEYLA BOLAT 100217026 SEMİNER

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ BÖLÜMÜ SEMANTİK WEB HAZIRLAYAN: LEYLA BOLAT 100217026 SEMİNER T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ BÖLÜMÜ SEMANTİK WEB HAZIRLAYAN: LEYLA BOLAT 100217026 SEMİNER DERS SORUMLUSU: KASIM BİNİCİ ERZURUM 2013 1 GİRİŞ İnsanlığın var olduğu

Detaylı

NESNEYE YÖNELİK PROGRAMLAMA Unified Modelling Language (UML) Bütünleşik Modelleme Dili

NESNEYE YÖNELİK PROGRAMLAMA Unified Modelling Language (UML) Bütünleşik Modelleme Dili Özlem AYDIN NESNEYE YÖNELİK PROGRAMLAMA Unified Modelling Language (UML) Bütünleşik Modelleme Dili Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü MODEL NEDİR? Model, gerçek dünyadaki bir olayın veya

Detaylı

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC)

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem analistlerinin ve kullanıcı faaliyetlerinin spesifik döngüsünün kullanılmasıyla En iyi geliştirilmiş sistemin oluşmasını

Detaylı

Software Design Document

Software Design Document Software Design Document Version 2.0 Date: 25-12-2012 Project Team Table of Contents 1. Introduction 1.1. Purpose 1.2. Scope 1.3. Overview 1.4. References 2. System Overview 3. System Architecture 3.1.

Detaylı

Enterprise Architecture(EA) KURUMSAL MİMARİ

Enterprise Architecture(EA) KURUMSAL MİMARİ MGA nternational nterprise Architecture(A) KUUMSAL MİMAİ Dr. Selami ASLAN emmuz 2010 Örnek Bir Kurumsal Mimari Proje Planı 1 MGA nternational Öngörülen Proje Planı Çıktılar Görevler Kapsam Dokümanı İ L

Detaylı

Grid Bilgi Sistemleri (Grid Information Systems)

Grid Bilgi Sistemleri (Grid Information Systems) Grid Bilgi Sistemleri (Grid Information Systems) TR-Grid Kullanıcı Eğitimi (9-10 Temmuz 2007) Hakan Bayındır Bu Sunumda Grid Bilgi Sistemleri glite Bilgi Sistemi GLUE Şeması Grid Elemanları LCG Bilgi Sistemi

Detaylı

Laboratuar Notları #7

Laboratuar Notları #7 The European Union s Making the Labour Market more Inclusive III programme For North Cyprus Upgrading Internet Technology skills of Information and Communication Technologies (ICT) Professionals Module

Detaylı

Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri

Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri Konular Veritabanı Tasarım Aşamaları Veri Modeli Nedir? Veri Modeli Temel Bileşenleri İş Kuralları (Business Rules) İş Kurallarını Veri

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜH.

FIRAT ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜH. FIRAT ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜH. WSDL-SOAP MURAT TEZGİDER Web Servisi Nedir? web servisi :standart formatları kullanarak programlama dili, işletim sistemi ve platformdan bağımsız olarak bilgiyi paylaşan

Detaylı

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 KONU BAŞLIKLARI 1. Yazılım Mimarisi nedir? 2. Yazılımda Karmaşıklık 3. Üç Katmanlı Mimari nedir? 4. Üç Katmanlı Mimari

Detaylı

Anlamsal Web Servisleri Temelinde Örnek Bir Servis Tanımı

Anlamsal Web Servisleri Temelinde Örnek Bir Servis Tanımı Anlamsal Web Servisleri Temelinde Örnek Bir Servis Tanımı Ege Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, İzmir yasemin.yuksek@ege.edu.tr Özet: Şu anda kullanılmakta olan web servis teknolojileri anlamsal

Detaylı

Anlamsal Web Tabanlı Etmen Sistemlerinin Model Güdümlü Geliştirilmesi

Anlamsal Web Tabanlı Etmen Sistemlerinin Model Güdümlü Geliştirilmesi Anlamsal Web Tabanlı Etmen Sistemlerinin Model Güdümlü Geliştirilmesi Esin Karabacakoğlu 1 Tayfun Gökmen Halaç 2 Erdem Eser Ekinci 3 Oğuz Dikenelli 4 N. Yasemin Topaloğlu 5 1,2,3,4,5 Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

BLG4146 - Sistem Analizi ve Tasarımı. Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK

BLG4146 - Sistem Analizi ve Tasarımı. Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK BLG4146 - Sistem Analizi ve Tasarımı Öğr. Grv. Aybike ŞİMŞEK Tasarım Evresi Analiz evresinde sorulan NE sorusuyla elde edilen bilgilerin NASIL yapılacağı, NASIL gerçekleştirileceğinin ortaya konulduğu

Detaylı

Sistem ve Yazılım Nedir?

Sistem ve Yazılım Nedir? Sistem ve Yazılım Nedir? Bilgisayar Sistemleri; donanım, yazılım ve kullanıcılardan oluşur. Yazılım sadece belirli bir işlemi yapan bir program değildir. Yazılım belirli bir mantık dahilinde insanlar tarafından

Detaylı

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay.

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Öğr. Gör. Ayhan KOÇ Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay., 2007 Algoritma ve Programlamaya Giriş, Ebubekir YAŞAR, Murathan Yay., 2011

Detaylı

Ontoloji Tabanlı Çok-etmenli Sistemlerin Model Güdümlü Geliştirilmesi

Ontoloji Tabanlı Çok-etmenli Sistemlerin Model Güdümlü Geliştirilmesi Ontoloji Tabanlı Çok-etmenli Sistemlerin Model Güdümlü Geliştirilmesi Geylani Kardaş 1 Erdem Eser Ekinci 2 Bekir Afşar 3 Oğuz Dikenelli 3 N. Yasemin Topaloğlu 3 1 Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü, Ege

Detaylı

KENT BİLGİ SİSTEMLERİ STANDARTLARININ BELİRLENMESİ ÇALIŞTAYI T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

KENT BİLGİ SİSTEMLERİ STANDARTLARININ BELİRLENMESİ ÇALIŞTAYI T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KENT BİLGİ SİSTEMLERİ STANDARTLARININ BELİRLENMESİ ÇALIŞTAYI 09-10-11 Temmuz 2012 İstanbul T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Yüklenici - Alt Yüklenici kbsgml GML

Detaylı

-E-devlet uygulamalarında öncü duruma gelen ülkelerden olan Güney Kore vatandaşlarına çeşitli online hizmetler sunmaktadır.

-E-devlet uygulamalarında öncü duruma gelen ülkelerden olan Güney Kore vatandaşlarına çeşitli online hizmetler sunmaktadır. 1 -E-devlet uygulamalarında öncü duruma gelen ülkelerden olan Güney Kore vatandaşlarına çeşitli online hizmetler sunmaktadır. -Sunmuş olduğu hizmetlerin dışında geliştirmiş olduğu uygulama standartları

Detaylı

TÜİK e-vt Teknik Kılavuz

TÜİK e-vt Teknik Kılavuz TÜİK e-vt Teknik Kılavuz Genel Açıklamalar Mayıs 2015 ANKARA Versiyon: 1.1 1/6 Versiyon Yayım Tarihi Eklenen/Silinen/Değişen Bölüm Açıklama 1.0 20.02.2014 ---- Kılavuzun ilk sürümü. 1.1 04.05.2015 Sayfa

Detaylı

SOFTWARE ENGINEERS EDUCATION SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION RESEARCH FINANCIAL INFORMATION SYSTEMS DISASTER MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS

SOFTWARE ENGINEERS EDUCATION SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION RESEARCH FINANCIAL INFORMATION SYSTEMS DISASTER MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION SOFTWARE ENGINEERS EDUCATION RESEARCH FINANCIAL INFORMATION SYSTEMS DISASTER MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION Ö. Albayrak, J. C. Carver,

Detaylı

UNICASE.... kapsamlı bir CASE* aracı. * http://en.wikipedia.org/wiki/computer-aided_software_engineering

UNICASE.... kapsamlı bir CASE* aracı. * http://en.wikipedia.org/wiki/computer-aided_software_engineering UNICASE... kapsamlı bir CASE* aracı * http://en.wikipedia.org/wiki/computer-aided_software_engineering Neden UNICASE? Yazılım geliştirme projelerinde yazılım mühendisliği modelleri merkezi bir yerde ve

Detaylı

Bölüm 2 Yazılım Süreçleri. Ders 1

Bölüm 2 Yazılım Süreçleri. Ders 1 Bölüm 2 Yazılım Süreçleri Ders 1 1 Konular Yazılım Süreç Modelleri Süreç Aktiviteleri Değişikliklerle Baş Etmek The Rational Unified Process (RUP) 2 Yazılım Süreci Bir yazılım sistemini geliştirmek için

Detaylı

Đlgi Yönelimli Yaklaşım ile Model-güdülü Yazılım Geliştirme

Đlgi Yönelimli Yaklaşım ile Model-güdülü Yazılım Geliştirme Đlgi Yönelimli Yaklaşım ile Model-güdülü Yazılım Geliştirme Orçun Dayıbaş 1 Hande Doğan 2 Yazılım Mühendisliği Müdürlükleri ( 1 Komuta Kontrol ve Haberleşme, 2 Radar ve Elektronik Harp) Mikrodalga ve Sistem

Detaylı

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1 Görsel Programlama DERS 03 Görsel Programlama - Ders03/ 1 Java Dili, Veri Tipleri ve Operatörleri İlkel(primitive) Veri Tipleri İLKEL TİP boolean byte short int long float double char void BOYUTU 1 bit

Detaylı

Summary of work done. - ExaminethefewcompetencecataloguesrelatedtoforgingwhichcurrentlyexistatEurope

Summary of work done. - ExaminethefewcompetencecataloguesrelatedtoforgingwhichcurrentlyexistatEurope FEM FORGING FEM Simülasyonu Teknolojilerini Kullanarak Sıcak, Ilık ve Soğuk Dövme İşlemlerinin Tasarımı ve İyileştirilmesinde Çalışacak Uzmanların Sürekli Eğitimi Leonardo Da Vinci - Avrupa Ömür boyu Öğrenme

Detaylı

BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI ÖZET ABSTRACT

BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI ÖZET ABSTRACT BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI Ömer PEKDUR 1, Can CANDAN 2, Davut AKDAŞ 3, Yaşar AKMAN 4, Sabri BIÇAKÇI 5 1 opekdur@gmail.com 6 ncı Ana Bakım Merkezi Komutanlığı,

Detaylı

Akıllı Yazılım Etmenleri ile Anlamsal Web Servislerinin Tümleşimi

Akıllı Yazılım Etmenleri ile Anlamsal Web Servislerinin Tümleşimi Akıllı Yazılım Etmenleri ile Anlamsal Web Servislerinin Tümleşimi Tuğba Külahcıoğlu 1, Asil Yardımcı 2 1 Ege Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Bornova, İzmir 2 TÜBİTAK UEKAE, Gebze, Kocaeli

Detaylı

BBY 163: Bilgi Yönetimi Kavramları

BBY 163: Bilgi Yönetimi Kavramları BBY 163: Bilgi Yönetimi Kavramları Yaşar Tonta İpek Şencan Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta: {yasartonta, ipekscn}@gmail.com SLAYT 1 Bibliyografik tanımlama Üst veri / Metadata

Detaylı

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ SÜREÇLERİNİN STANDARTLARA DAYALI MODELLENMESİ

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ SÜREÇLERİNİN STANDARTLARA DAYALI MODELLENMESİ BİLGİ TEKNOLOJİLERİ SÜREÇLERİNİN STANDARTLARA DAYALI MODELLENMESİ Ender ŞAHİNASLAN Bilgi Güvenlik Yöneticisi BANK ASYA, İstanbul ender.sahinaslan@bankasya.com.tr Arzu KANTÜRK Bilgi Güvenlik Uzmanı BANK

Detaylı

DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI BİLGİ TOPLUMU DAİRESİ BAŞKANLIĞI. e-yazışma Projesi. Paket Yapısı

DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI BİLGİ TOPLUMU DAİRESİ BAŞKANLIĞI. e-yazışma Projesi. Paket Yapısı DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI BİLGİ TOPLUMU DAİRESİ BAŞKANLIĞI e-yazışma Projesi Paket Yapısı 11/04/2011 İçindekiler 1. Giriş... 2 2. Paket Yapısı... 2 2.1. Paket Bileşenleri... 2 2.2. Senaryo... 6 1 1. Giriş

Detaylı

XIX. Türkiye de Internet Konferansı (inet-tr 14) BULUT BİLİŞİM GÜVENLİĞİ HOMOMORFİK ŞİFRELEME. 27-29 Kasım, 2014, Yaşar Üniversitesi İÇİN

XIX. Türkiye de Internet Konferansı (inet-tr 14) BULUT BİLİŞİM GÜVENLİĞİ HOMOMORFİK ŞİFRELEME. 27-29 Kasım, 2014, Yaşar Üniversitesi İÇİN XIX. Türkiye de Internet Konferansı (inet-tr 14) 27-29 Kasım, 2014, Yaşar Üniversitesi BİLDİRİ #61 BULUT BİLİŞİM GÜVENLİĞİ İÇİN HOMOMORFİK ŞİFRELEME Esra ÇALIK ecalik@fsm.edu.tr Hüseyin Aşkın ERDEM herdem@hho.edu.tr

Detaylı

Kullanım Eşlemesiyle Mimari Görünümlerin Đrdelenmesi Üzerine Bir Örnek Çalışma

Kullanım Eşlemesiyle Mimari Görünümlerin Đrdelenmesi Üzerine Bir Örnek Çalışma Kullanım Eşlemesiyle Mimari Görünümlerin Đrdelenmesi Üzerine Bir Örnek Çalışma Çiğdem Avcı Salma 1, Halit Oğuztüzün 1, Adnan Yazıcı 1 1 Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, 06531,

Detaylı

E-fatura Yenilikler. E-fatura uygulaması ile ilgili çeşitli yenilikler 8.0.4 seti ile birlikte yayınlandı:

E-fatura Yenilikler. E-fatura uygulaması ile ilgili çeşitli yenilikler 8.0.4 seti ile birlikte yayınlandı: E-fatura Yenilikler Amaç ve Fayda E-fatura uygulaması ile ilgili çeşitli yenilikler 8.0.4 seti ile birlikte yayınlandı: Gelen e-faturaların alış faturasının yanı sıra genel dekont olarak da kaydedilmesi

Detaylı

İçeriği. Kurumların Hizmet Standartları Tablolarının oluşturulması ve vatandaşların tek noktadan erişebilecekleri şekilde sunulması,

İçeriği. Kurumların Hizmet Standartları Tablolarının oluşturulması ve vatandaşların tek noktadan erişebilecekleri şekilde sunulması, Elektronik Kamu Bilgi Yönetim Sistemi (KAYSİS) Nedir KAYSİS, kamu kurumlarının teşkilat yapısından, sunulan hizmetlere, hizmetlerde kullanılan belgelerden, belgelerde bulunan bilgilere kadar kamu yönetiminde

Detaylı

Yazılım Nedir? Yazılım Mühendisi. Yazılım Mühendisliği. ACM/IEEE Etik Kodu. Etik Kural için Önsöz BIL 304 YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ 2012-2013.

Yazılım Nedir? Yazılım Mühendisi. Yazılım Mühendisliği. ACM/IEEE Etik Kodu. Etik Kural için Önsöz BIL 304 YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ 2012-2013. BIL 304 YAZILIM MÜHENDİSLİĞİ 2012-2013 Yrd Doç. Dr. Turgay İBRİKÇİ Yazılım Nedir? Yazılım Tanımlanmış bir işlevi yerine getiren, Girdi ve Çıktıları olan, Herhangi bir donanım üzerinde çalışan, Bilgisayar

Detaylı

Büyük, Dağıtık, Veri Yoğunluklu Uygulamalarda Programlama Paradigmaları

Büyük, Dağıtık, Veri Yoğunluklu Uygulamalarda Programlama Paradigmaları Büyük, Dağıtık, Veri Yoğunluklu Uygulamalarda Programlama Paradigmaları Güven Fidan AGMLAB Bilişim Teknolojileri 18/10/11 GRID ÇALIŞTAYI 2007 1 MapReduce Nedir? Büyük data kümelerini işlemek ve oluşturmak

Detaylı

emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı

emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı 1 Berkant AKIN Mehmet GÖKÇAY, Kaan DOĞAN TUBİTAK-SAGE Ulusal Yazılım Mimarisi Konferansı Ankara, 2010 Neden

Detaylı

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama. Cengiz GÖK

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama. Cengiz GÖK Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama Cengiz GÖK 1 Planlama Yazılım geliştirme sürecinin ilk aşaması Başarılı bir proje geliştirebilmek için projenin tüm resminin çıkarılması işlemi Proje planlama aşamasında

Detaylı

YENİ BİLGİ MODELLEME VE PROGRAMLAMA FELSEFESİYLE SEMANTIC WEB

YENİ BİLGİ MODELLEME VE PROGRAMLAMA FELSEFESİYLE SEMANTIC WEB YENİ BİLGİ MODELLEME VE PROGRAMLAMA FELSEFESİYLE SEMANTIC WEB ANKARA ÜNİVERSİTESİ 31.03.2012 B İ LGİSAYA R Y ÜK. MÜH. BÖRTEÇİN EGE WEB 1.0 1995 2000 İnsan odaklı Web de henüz sadece belgeler var Belgelerin

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri MerSis Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri Bilgi Teknolojileri risklerinize karşı aldığınız önlemler yeterli mi? Bilgi Teknolojileri Yönetimi danışmanlık hizmetlerimiz, Kuruluşunuzun Bilgi

Detaylı

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 Ders- 13 World Wide Web (WWW) Yrd. Doç. Dr. Burcu Can Buğlalılar Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Katmanları İçerik World Wide Web (WWW) Anlık Mesajlaşma

Detaylı

B2B entegrasyon alanında pazar lideridir.

B2B entegrasyon alanında pazar lideridir. Mebitech Bilişim Dünya çapında 9000 den fazla memnun müşterisi ve 26 yıllık deneyimi ile, Seeburger ın Türkiye'deki operasyonlarını yürütmektedir. B2B entegrasyon alanında pazar lideridir. Şirket ortağımızla

Detaylı

Bir yazılım geliştirme metodolojisi aşağıdaki adımlardan meydana gelir; Yazılım geliştirme sürecine destek verecek araçlar, modeller ve yöntemler.

Bir yazılım geliştirme metodolojisi aşağıdaki adımlardan meydana gelir; Yazılım geliştirme sürecine destek verecek araçlar, modeller ve yöntemler. Yazılım Mühendisliği kapsamındaki Yazılım Geliştirme Metodolojileri, bir bilgi sistemini geliştirme sürecinin yapımını, planlamasını ve kontrolünü sağlayan bir framework tür. Her farklı framework güçlü

Detaylı

KULLANILABİLİRLİK TESTLERİ VE UYGULAMALARI

KULLANILABİLİRLİK TESTLERİ VE UYGULAMALARI 6 İnternet sitelerinin kullanıcıların ihtiyaç ve beklentilerini karşılayıp karşılamadığının ve sitenin kullanılabilirliğinin ölçülmesi amacıyla kullanılabilirlik testleri uygulanmaktadır. Kullanılabilirlik

Detaylı

DSİ kapsamında oluşturulan dağınık durumdaki verilerinin düzenlenmesi, yeniden tasarlanarak tek bir coğrafi veri tabanı ortamında toplanması,

DSİ kapsamında oluşturulan dağınık durumdaki verilerinin düzenlenmesi, yeniden tasarlanarak tek bir coğrafi veri tabanı ortamında toplanması, Projenin Amacı DSİ Genel Müdürlüğünde, Bölge Vaziyet Planı çalışmaları kapsamında üretilen ve mevcut DSİ faaliyetlerini içeren CBS veri setleri ile CBS Veritabanının incelenerek yine mevcut CBS donanım,

Detaylı

ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE

ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE Buğra Çakır bugra@ibrahimcakir.com Seminer İçeriği 1. İki ve üç katmanlı yazılım mimarileri 2. Java ve J2EE platformu 3. Özgür yazılımlar ile J2EE 4. Eclipse, Lomboz ve JBoss

Detaylı

Avlanmaya Açık ve Kapalı Alanlara İlişkin Coğrafi Bilgi Sistemi Projesi

Avlanmaya Açık ve Kapalı Alanlara İlişkin Coğrafi Bilgi Sistemi Projesi Avlanmaya Açık ve Kapalı Alanlara İlişkin Coğrafi Bilgi Sistemi Projesi Kurum adı : T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Av ve

Detaylı

YOĞUN GÖRÜNTÜ EŞLEME ALGORİTMALARI İLE ÜRETİLEN YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ SAYISAL YÜZEY MODELİ ÜRETİMİNDE KALİTE DEĞERLENDİRME VE DOĞRULUK ANALİZİ

YOĞUN GÖRÜNTÜ EŞLEME ALGORİTMALARI İLE ÜRETİLEN YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ SAYISAL YÜZEY MODELİ ÜRETİMİNDE KALİTE DEĞERLENDİRME VE DOĞRULUK ANALİZİ YOĞUN GÖRÜNTÜ EŞLEME ALGORİTMALARI İLE ÜRETİLEN YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ SAYISAL YÜZEY MODELİ ÜRETİMİNDE KALİTE DEĞERLENDİRME VE DOĞRULUK ANALİZİ Naci YASTIKLI a, Hüseyin BAYRAKTAR b a Yıldız Teknik Üniversitesi,

Detaylı

Özgür Yazılım Eğitim Yönetim Sistemleri

Özgür Yazılım Eğitim Yönetim Sistemleri Özgür Yazılım Eğitim Yönetim Sistemleri Özgür Yazılım A.Ş. merve.yalcin@ozguryazilim.com.tr, adil.akbas@ozguryazilim.com.tr Özet: Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte öğrenme ortamlarının

Detaylı

RESTFUL WEB SERVĠSLERĠ ĠLE ONTOLOJĠ SORGULAMA ABDULHAMĠT MABOÇOĞLU YÜKSEK LĠSANS TEZĠ BĠLGĠSAYAR MÜHENDĠSLĠĞĠ

RESTFUL WEB SERVĠSLERĠ ĠLE ONTOLOJĠ SORGULAMA ABDULHAMĠT MABOÇOĞLU YÜKSEK LĠSANS TEZĠ BĠLGĠSAYAR MÜHENDĠSLĠĞĠ RESTFUL WEB SERVĠSLERĠ ĠLE ONTOLOJĠ SORGULAMA ABDULHAMĠT MABOÇOĞLU YÜKSEK LĠSANS TEZĠ BĠLGĠSAYAR MÜHENDĠSLĠĞĠ TOBB EKONOMĠ VE TEKNOLOJĠ ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ EYLÜL 2010 ANKARA Fen Bilimleri

Detaylı

JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması

JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması Hakan ALBAĞ Tahsin Barış AKAN Bitirme Projesi 05.06.2006 Giriş Ticari yazılımlarda ortak ihtiyaçlar Birden

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

WEB SERVİSLERİNİN ANLAMSAL ETİKETLENMESİ. Yasemin YÜKSEK 1. Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi yyuksek@comu.edu.

WEB SERVİSLERİNİN ANLAMSAL ETİKETLENMESİ. Yasemin YÜKSEK 1. Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi yyuksek@comu.edu. WEB SERVİSLERİNİN ANLAMSAL ETİKETLENMESİ 1 Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi yyuksek@comu.edu.tr Yasemin YÜKSEK 1 ÖZET Web servisleri, birlikte çalışabilirlik esasları

Detaylı

3. sınıf. Bilgisayarla kataloglamanın doğuşu gelişimi ve bugünkü durum ele alınmaktadır. Bu derste

3. sınıf. Bilgisayarla kataloglamanın doğuşu gelişimi ve bugünkü durum ele alınmaktadır. Bu derste 3. sınıf 5. Yarıyıl (Güz Dönemi) Bilgi Kaynaklarının Tanımlanması ve Erişimi I (AKTS 5) 3 saat Bilgisayarla kataloglamanın doğuşu gelişimi ve bugünkü durum ele alınmaktadır. Bu derste Kütüphane Otomasyon

Detaylı

TS EN ISO 9241-151 EŞLEŞTİRME LİSTESİ

TS EN ISO 9241-151 EŞLEŞTİRME LİSTESİ Kriter No Kriter Başlığı Rehber İlke Başlığı A 6. Üst Düzey Tasarım Kararları ve Tasarım Stratejisi 6.1 Genel özellikler 6.2 Web uygulamasının amacının belirginliği 3.10.1. Kurumsal Bilgiler 1.3.2. Kullanıcıların

Detaylı

Üst Düzey Programlama

Üst Düzey Programlama Üst Düzey Programlama Struts Framework Üst Düzey Programlama-ders08/ 1 JSP MODEL 1 ve MODEL 2 Mimarileri Bu mimariler bir web uygulaması geliştirilirken kullanılan yöntemlerdir. Bu yöntemler arasındaki

Detaylı

Kural Motoru. www.paperwork.com.tr

Kural Motoru. www.paperwork.com.tr Kural Motoru www.paperwork.com.tr İş Kuralı Örnekleri Aşağıda iş kurallarına çeşitli örnekler verilmiştir; : İş Kuralı Nedir? T üm işletmeler kural merkezli çalışırlar. Kurallar hangi fırsatların takip

Detaylı

Kanı-İstek-Hedef Etmenlerinin Model Güdümlü Geliştirilmesi

Kanı-İstek-Hedef Etmenlerinin Model Güdümlü Geliştirilmesi Kanı-İstek-Hedef Etmenlerinin Model Güdümlü Geliştirilmesi B.Afşar 1, G. Kardaş 2, N. Y. Topaloğlu 1, O. Dikenelli 1 1 Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Ege Üniversitesi, İzmir 2 Uluslararası Bilgisayar

Detaylı