1. EKOSİSTEM 1.1. EKOSİSTEMLERİN BELİRGİN ÖZELİKLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. EKOSİSTEM 1.1. EKOSİSTEMLERİN BELİRGİN ÖZELİKLERİ"

Transkript

1 1. EKOSİSTEM Belirli bir alanda bulunan canlılar ile bunları saran cansız çevrelerinin karşılıklı ilişkileri ile meydana gelen ve süreklilik arz eden ekolojik sistemlere ekosistem adı verilmektedir. Doğal çevre ekosistemdir. Doğal çevre insan eliyle oluşmamış kendiliğinden meydana gelmiş olan çevredir. İnsan yaşamı ve doğal yaşam çeşitli dengeler üzerine kurulmuştur. İnsanın çevreyle oluşturduğu ilişki en büyük dengelerden biridir. Bu sistemler arasındaki ilişkiler çoğunlukla kişiler tarafından fark edilmeyecek kadar uzun ilişki halkalarıyla birbirine bağlı ve uzun süreli olabilmektedir. Bu doğal sistemlere dışarıdan gelebilecek etkiler sonucu doğal dengeyi oluşturan zincirin halkalarında meydana gelen kopmalar zincirin tamamını etkileyerek bu dengenin olumsuz yönde etkilenmesine neden olacaktır. Canlılar ile cansız çevre elementleri birbirleriyle sıkı ilişki halindedir. Biri olmadan diğerinin düşünülmesi imkansızdır. Karşılıklı olarak madde alışverişi yapacak biçimde birbirlerine etki yapan organizmalarla, cansız maddelerin bulunduğu herhangi bir doğa parçası bir ekosistem olarak adlandırılmaktadır. Ekosistem, bireysel organizmalar ya da topluluklardan çok tüm alanın işlevlerinin nasıl olduğuyla ilgilenir. Bir alandaki ekosistemi oluşturan canlı organizmaların cansız çevreleriyle olan ilişkilerini inceler. Karşılıklı olarak madde alışverişi yapacak biçimde birbirlerine etki yapan organizmalarla (biyotik), bitki ve hayvanların birbirine eklemlendiği ve ayrıca kaya, toprak gibi fiziksel çevre faktörlerinin (abiyotik) bir arada bulunduğu herhangi bir doğa parçası bir ekosistemdir. Bir ekosistem, temel olarak abiyotik maddeler, üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılardan oluşur. Ekosistemlerde yaşam, enerji akışı ve besin döngüleriyle sürer. Açık bir sistem olan ekosistemde, enerji ve besin giriş-çıkışı devamlıdır. Bir ekosistemin dört temel bileşeni vardır: 1. Cansız varlıklar. (inorganik ve organik maddeler) 2. Primer üreticiler. (yeşil bitkiler - ototroflar) 3. Tüketiciler (bitkisel ve hayvansal maddeleri yiyenler - hetotroflar) 4. Ayrıştıcılar (bakteri ve mantarlar - saprofitler) Cansız doğal çevre ile bu çevre içinde yaşamlarını sürdüren canlılar arasındaki ilişkileri, yaşam biçimlerini ve etkileşimleri inceleyen bilim dalına ekoloji bilimi adı verilmektedir. Ekosistem içindeki mevcut dengeye ekosistem dengesi denilmektedir. Doğal denge bozulduğunda, ekosistem dengesi bozulur ve ekolojik sorunların yaşanmasına neden olur. Mevcut ekosistem dengesinin bozularak ortadan kalkması ve daha sonra bozulan bu ekosistemin yerine yeni bir ekosistemin olması olayına süksesyon (yerine alma) denir. Yaşadığımız dünya üzerinde en fazla ekosistem dengesini bozan en etkili varlık insandır. İnsan nüfusu ve faaliyetleri arttıkça ekosistem dengesi bozulmaktadır. İnsanlar dışında bitkiler veya hayvanlarda ekosistem dengesini bozabilirler. Tarım bölgesinde kuş türlerinin aşırı çoğalması, hububat üretimini olumsuz etkiler. Yine kuş türlerinin aşırı oranda azalması da, kuşlarla beslenen zararlı böceklerin çoğalmasına yol açar. Ancak, tüm bu gelişmelerde insanın katkısı çok büyüktür. Gerçekte insanın olmadığı doğal bir ortamda, ekosistem dengesi pek fazla etkilenmektedir EKOSİSTEMLERİN BELİRGİN ÖZELİKLERİ Bir ekosistem biyosferin, bir bölümü ya da parçasıdır; büyüklüğü ya da genişliği çok değişik olabilir. Bir Su birikintisi, bir Buğday tarlası birer ekosistemdir. Ama kısıtlı ekosistemlerin genellikle zaman içinde sınırlı bir yaşamı vardır. Bunun tam tersine Afrika savanaları ya da Avrupa nın geniş yapraklı ormanları gibi, kimi Ekosistemler çok geniş bölgeleri kaplar. Boyutları ne olursa olsun, bir Ekosistemin sınırları az çok belirgindir. Çoğunlukla birbirine komşu ekosistem arasında bir geçiş bölgesi (ekoton) vardır. Ekotonların belirgin özelliği, kendine özgü iklimi ve daha zengin faunasıdır. 1

2 1.2. EKOSİSTEMDEKİ BOZULMALARIN ÇEVREYE ETKİLERİ Ekosistemdeki bozulma bir bütün olan çevrenin yapı ve işleyişini olumsuz etkiler Bazı varlıkların azalması diğer bazı varlıkların azalmasına yada artmasına neden olur. Madde döngülerinin gerçekleşmesi zorlaşır. Sonuçta doğadaki enerji tükenmeye doğru gider. 1. Dünya Coğrafyasının Değişmesi: Ekosistemin temel unsurlarını oluşturan iklim, toprak, hava, bitki hayvan gibi faktörlerin olumsuz yönde değişmesi çevrenin ekolojik özelliklerini de değiştirmektedir. Uzun süren kuraklıklar sonucu bir ekosistemdeki bitki ve hayvan sayısı hızla azalır suların kirlenmesi sonucu suya ışık girişi azalır, suyun hava oranı düşer. Toprakta oluşan tahribat ve kirlenmeler önce bitkilerin sonrada diğer canlıların zamanla ölmesine neden olur Ormanların kesilmesi ve yanması çevrenin çölleşmesine ve sonrasında küresel ısınmaya etkide bulunur 2. İklimin Değişmesi: İklim şartlarının değişmesi ekosistemdeki canlı yaşam ve dağılışını olumsuz oranda etkiler. İklimi değişen bir bölgede bazı Canlılar göç ederken, bazı canlılar ölür veya şartlara uymaya çalışır. Küresel ısınmaya bağlı olarak ozon tabakasının incelmesi, ormanların azalması, havanın kirlenmesi, yağışların azalması, çölleşmenin başlaması bir bölgedeki iklimin ve coğrafik yapının değişmesine etkide bulunur 3. Erozyonların Oluşması: Toprağın su ve rüzgar etkisiyle aşınıp taşınması çevredeki bitki örtüsünün azalması şiddetli yağmurların yağması, karların kısa sürede erimesi, fırtınaların oluşması, toprağın yanlış sürülmesi, eğimli alanlardaki ormanların yanması gibi etkenler erozyonların oluşmasına neden olur 4. Su Kaynaklarının Azalması: Suların kirlenmesi ve kuruması sonucu çevredeki kullanılabilir su oranı azalır çevredeki su kaynaklarının azalmasına, yağışların düşmesine, tarımsal verimin düşmesine ve hidroelektrik santrallerdeki enerji üretiminin kısılmasına neden olur. Bu durum canlıların beslenmesini olumsuz olarak etkiler. 5. Enerji Kıtlığının Başlaması: Madenlerin azalması sonucu termik santraller, su kaynaklarının azalması sonucu hidroelektrik santralleri, petrolün azalması sonucunda ulaştırma araçlarının kullanım oran ve verimi azalır. Enerji kıtlığının başlaması durumunda insanların sosyal yaşamı felç olur. 6. Canlı Çeşitliliğinin Azalması: Ekosistemdeki fiziksel ve kimyasal şartların değişmesi canlıların yaşama, yayılış ve üremesini etkiler Bozulan şartlara uyanlar yaşarken diğerleri yok olur. Çevredeki bitki sayısının azalması besin zincirindeki canlı tür ve sayısının azalmasına neden olmaktadır EKOSİSTEMLERİN BOZULMA NEDENLERİ (ÇEVRE SORUNLARI) Çevre sorunları, insanların yaşadığı problemlerden biridir çevre sorunlarının yani ekosistemlerdeki bozulmaların bir kısmı doğal yolla, bir kısmı da insan etkisiyle oluşur. İnsanlara ve ekosistemlere zarar veren doğal kaynaklı bozulmalar, su, toprak ve hava hareketleriyle oluşur. Su taşkınları, depremler, erozyon, volkanik hareketler (yanardağ patlamaları), fırtına, kasırga, uzun siren kuraklık ekosistemlerin bozulmasına yol açan doğal afetlerdir. Resim 1. Ekosistemdeki bozulmanın etkileri İnsanlar, bulundukları ekosistemlerdeki (çevrelerindeki) canlı ve cansız varlıkları etkileyerek ekosistemlerin bozulmasına yol açarlar. İnsanlar, ekosistemlerdeki doğal varlıklarla iç içe yaşarken zamanla teknolojinin gelişmesi ve doğal kaynakların bilinçsiz kullanılması sonucu doğanın dengesi bozulmuş ve birçok çevre sorunu ortaya çıkmıştır. 2

3 Hızlı nüfus artışı, bilinçsiz sanayileşme, düzensiz şehirleşme, doğal kaynakların bilinçsiz kullanılması, nükleer silahlar ve nükleer santral patlamaları, biriktirilmiş suların (barajlardaki suların) taşkınlara neden olması, orman tahribatı ve çığ gibi olaylar doğal denge üzerinde olumsuz etkiler yaparak çevre kirliliğine yani ekosistemlerin bozulmasına yol açan insan kaynaklı faktörlerdir. Hava kirliliği, su kirliliği ve toprak kirliliği ve nükleer kirlilik çevre kirliliği sonucu oluşan kirlenmelerdir ÇEVRE KİRLİLİĞİNE NEDEN OLAN (İNSAN KAYNAKLI) FAKTÖRLER: Orman Tahribatı Orman yangınları, ihmal, dikkatsizlik, kaçak yapılaşma ve arazi açmak için ağaçların bilinçsizce kesilmesi gibi sebepler yüzünden ormanlar tahrip olmaktadır. Bunun sonucunda ekosistemlerin doğal dengesi bozulmakta, ormanda yaşayan canlı türleri ve bu türlerin habitatları yok olmakta, toprak zenginliği kaybolmaktadır. (Ülkemizde orman yangınlarının kayıtları 1937 yılında tutulmaya başlanmıştır. Bu kayıtlara göre yaklaşık 1,5 milyon hektar ormanlık alan yok olmuştur) Çığ Yüksek yerlerdeki karların şiddetli ses etkisiyle dağın yamaçlarına yuvarlanmasına çığ denir. Eğimli arazi üzerinde birikmiş büyük kar örtüsü, yer çekimi etkisiyle kaydığında çığ oluşur. Çığ genellikle bitki örtüsü olmayan, dağlık eğimli arazilerde görülür. Çığlar beraberinde toprak, taş ve ağaçları da sökerek götürür. Bu şekilde meydana gelen aşınma ve taşınma, toprağı verimsizleştirerek canlıların yaşamını tehlikeye sokar. Çığlar, tarım alanlarının veriminin düşmesine ve su kaynaklarının kirlenmesine neden olur Nükleer Silahlar ve Nükleer Santral Patlamaları Nükleer silahlar, nükleer kazalar ve bu kazalar sonunda ortaya çıkan nükleer atıklar kirlenmeye sebep olur. (1986 yılında yaşanan Çernobil Nükleer Enerji Santrali Kazasının yarattığı olumsuz etkiler, bu kirliliğin en canlı örneğidir. Bu olaydan ülkemizin en çok Karadeniz Bölgesi nin etkilendiği tespit edilmiştir) Biriktirilmiş Suların Taşkınlara Yol Açması Barajların yıkılması sonucu oluşan taşkınlar, bitki örtüsüne, ekili alanlara toprağın verimli tabakasının taşınmasına neden olur Aşırı Nüfus Artışı Bir bölgedeki ya da ekosistemdeki nüfus artışını ya da azalışını o ekosistemdeki göçler, doğum ve ölüm olayları belirler. Nüfus artışının az olduğu dönemde insan tarafından çevreye verilen zarar doğal yollarla kendiliğinden düzeltilebiliyordu. Nüfus artışı fazla olduğu için; Doğal kaynaklar aşırı kullanıldı. Barınma amacıyla yeşil alanlar yok edildi. Büyük kentler çevre kirliliğine yol açtı. Araçların egzoz gazları hava kirliliğine yol açtı. Soğutucularda kullanılan karbon maddesi ozon tabakasını inceltti. Tarımsal alanlarda yapılan ilaçlamalar yararlı böcekleri de yok etti. Evsel atıklar, lağım suları ve sanayi atıkları çevreyi kirletti. Tarımda üretimi arttırmak için aşırı kullanılan gübreler çökerek toprağın ve yeraltı sularının kirlenmesine yol açtı. 3

4 Plansız Sanayileşme Nüfusun hızla artması sonucu sanayi gelişmiş ve bunun sonucu çevre (hava, toprak, su) zarar görmüş, kirlenmiştir. Tarla ekmek için orman arazilerinin kesilmesi Artan kereste ihtiyacı nedeniyle ormanların kesilmesi Fabrika bacalarına filtre takılmaması Fazla ürün elde etmek için tarımda aşırı gübreleme ve ilaçlama yapılması Fabrika atıklarının arıtılmadan suya ya da toprağa verilerek su ve toprağı kirletmesi Doğal Kaynakların Bilinçsiz Kullanılması Bir ekosistemdeki hava, toprak, su, hayvanlar, bitkiler, yeraltı zenginlikleri ve doğal güzellikler o ekosistemdeki doğal kaynakları oluştururlar. Doğal kaynakların bilinçsiz kullanılması çevre kirliliğine yol açar. Kimyasal ve biyolojik silahların kullanılması Gereksiz tarım ilaçları ve böcek öldürücülerin kullanılması. Soğutucuların ve spreylerin fazla kullanılması Ev ve sanayi atıklarının çevreye dağılması Nükleer silahların ve radyasyona yol açan maddelerin kullanılması Kalitesiz fosil yakıtların (kömür, petrol, doğal gaz) kullanılması 2. ÇEVRE KİRLİLİĞİ Çevre; dünya üzerinde yaşamını sürdüren canlılarının hayatları boyunca ilişkilerini sürdürdüğü dış ortamdır. Diğer bir deyişle Ekosistem olarak tanımlanabilir. Hava, su ve toprak bu çevrenin fiziksel unsurlarını, insan, hayvan, bitki ve diğer mikroorganizmalar ise biyolojik unsurlarını teşkil etmektedir. Doğanın temel fiziksel unsurları olan, hava, su ve toprak üzerinde olumsuz etkilerin oluşması ile ortaya çıkan ve canlı öğelerin hayati aktivitelerini olumsuz yönde etkileyen cansız çevre öğeleri üzerinde yapısal zararlar meydana getiren ve niteliklerini bozan yabancı maddelerin hava, su ve toprağa yoğun bir şekilde karışmasına Çevre Kirliliği adı verilmektedir. Gelişen teknolojinin yaşamımıza getirdiği konfor yanında, bu gelişmenin doğaya ve çevreye verdiği kirliliğin boyutu her geçen gün hızla artmaktadır. Çeşitli kaynaklardan çıkan radyoaktif, katı, sıvı ve gaz halindeki kirletici maddelerin hava, su ve toprakta yüksek oranda birikmesi çevre kirliliği oluşmasına neden olmaktadır yılında Japonya' da gerçekleşen deprem felaketi ve ardından yaşanan nükleer santral kaynaklı radyoaktif tehlike, nükleer enerji ve nükleer santraller ile ilgili güvenlik tedbirlerinin uluslararası düzeyde tekrar ele alınması gerekliliğini ortaya çıkartmıştır. Günümüzde çevre kirliliği etkilerinin artması ve bu etkilerin doğrudan insan sağlığı üzerinde yarattığı olumsuz sonuçlar nedeni ile çevre kirliliğinin önlenmesi ve bu yönde yapılması gereken çalışmalara verilen önem artmıştır. Çevre, özellikle çevre kirliliğinin artmasına neden olan sanayileşmiş ülkelerin gündemlerinde ilk sıralarda yer almakta, alternatif enerjiler ve enerji verimliliği konularında yapılan çalışmalar artmaktadır. Çevreye zarar vermeyen üretim teknolojilerinin geliştirilmesi, çevreci motorlara sahip otomobiller, planlı şehirleşme çevre kirliliği konusunda alınabilecek önlemlerden bazılarıdır. Teknolojinin ilerlemesi ile birlikte artan cep telefonu kullanımı ve 3G teknolojisi, televizyonlar, dizüstü bilgisayarlar, mikrodalga fırınlar, fotokopi makineleri elektromanyetik kirlilik kaynakları olarak hayatımızı etkilemeye başlamıştır. Yakın geçmişte Meksika Körfezinde petrol sızıntısı ve Macaristan'da alüminyum fabrikasından kaynaklı çok büyük çevre felaketleri yaşanmıştır. Ülkeler ve büyük firmalar, önlem almakta gecikmişler ve oluşan çevre kirlilikleri karşısında yapılan çalışmalar yetersiz kalmıştır. 4

5 29/04/2009 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik kapsamında 01/04/2010 tarihinden itibaren olumsuz çevresel etkileri olan faaliyet ve işletmeler için, bütüncül yaklaşım çerçevesinde kirliliğin önlenmesi, azaltılması ve kontrolü için tek bir Çevre İzni verilmesi uygulaması başlatılmıştır. Elektronik ortamda online olarak yapılan Çevre İzin ve Lisansları / e-çevre uygulaması Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yürütülen en önemli e-devlet projelerinden birisidir ÇEVRE KİRLİLİĞİ ÇEŞİTLERİ Çevre kirliliği çeşitleri genel olarak; hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği, gürültü kirliliği ve görüntü kirliliği olarak sınıflandırılır. Çevre kirlilikleri doğaya zarar vererek doğrudan veya dolaylı olarak doğada yaşamını sürdüren tüm canlıların zarar görmesine neden olmaktadır. Günümüzde görüntü kirliliği ve ışık kirliliği de çevre kirlilikleri olarak karşımıza çıkmakta, bu çevresel kirlilikler yine insanlar tarafından oluşturularak insanların ve diğer canlıların zarar görmesine neden olmaktadır. Çevrenin kirlenmesi, ekosistemin dengelerini bozarak iklimsel değişikliklere sebep olmaktadır Hava Kirliliği Atmosferde toz, duman, gaz, koku ve saf olmayan su buharı şeklinde bulunabilecek kirleticilerin, insanlar ve diğer canlılar ile eşyaya zarar verebilecek miktarlara yükselmesi, Hava Kirliliği olarak nitelenmektedir. Havayı kirleten maddelerin sınır değerleri (havada zararlı olmayacak derecedeki en yüksek değerleri), her ülkenin ilgili kuruluşları tarafından yönetmeliklerle belirlenir. Kirletici maddelerin niteliğine göre, canlılara vereceği zarar şekil ve dereceleri de değişir. Hava kirliliğine karşı alınabilecek önlemler, kirlilik kaynağına göre (fabrika, termik santral, konutlar, taşıt araçları) çeşitlidir. Hava kirliliğindeki artışlar canlıların sağlığını olumsuz yönde etkileyerek özellikle insanlarda çeşitli akut sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Kirleticilere uzun süreli maruz kalınması sağlıkta kronik etkilerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Hava kirliliğinin sağlık etkisi öksürük ve bronşitten, kalp hastalığı ve akciğer kanserine kadar değişmektedir. Kirliliğin olumsuz etkileri sağlıklı kişilerde bile gözlenmekle birlikte, bazı duyarlı gruplar daha kolay etkilenmekte ve daha ciddi sorunlar ortaya çıkmaktadır Su Kirliliği Su kirliliği, istenmeyen zararlı maddelerin, suyun niteliğini ölçülebilecek oranda bozmalarını sağlayacak miktar ve yoğunlukta suya karışma olayıdır. Konutlar, endüstri kuruluşları, termik santraller, gübreler, kimyasal mücadele ilaçları, tarımsal sanayi atık suları, nükleer santrallerden çıkan sıcak sular ve toprak erozyonu gibi süreçler ve maddeler su kirliliğini meydana getiren başlıca kaynaklardır. Bunların hepsi doğrudan doğruya veya dolaylı olarak canlı ve cansız varlıklara zarar vermektedir Toprak Kirliliği Toprağın verim gücünü düşürecek, optimum toprak özelliklerini bozacak her türlü teknik ve ekolojik baskılar ve olaylar, toprak kirliliği veya toprak kirlenmesi olarak nitelenir. Toprak kirlenmesi, hava ve suları kirleten maddeler tarafından meydana getirilir. Örneğin, kükürtdioksit oranı yüksek olan bir atmosfer tabakasından geçen yağmur damlacıkları asit yağışları halinde toprağa gelir. Toprak içine giren bu asitli sular ağaç köklerini, bitkisel ve hayvansal toprak canlılarını zarara uğratır. Toprağın reaksiyonunu etkileyerek besin maddesi dengesini bozar, taban sularını içilmez hale getirir. Aynı şekilde çöp yığınlarından toprağa sızan sular, kirli sulama suları, gübre çözeltileri, radyoaktif maddeler, uçucu küller, toprağı kirleten madde ve kaynaklardır. Toprak kirliliğini önlemek için çok çeşitli teknik, ekolojik ve hukuksal önlemler alınır. Toprak kirliliğinin önlenmesi amacıyla; arazi ve doğal kaynaklarla ilgili planlama, uygulama, değerlendirme, kontrol, izleme ve eşgüdüm mekanizmaları güçlendirilmeli; tarım ve orman arazilerinin amaç dışı kullanımı engellenmeli; ormanlaştırma, yeniden ormanlaştırma, erozyon kontrolü ve çayır/mera ıslahı için gerekli finansman sağlanmalıdır. Toprak kirliliğinin ulusal düzeyde tespiti için envanter çalışması oluşturulmalı, belirlenen alanların kayıt edilmesi, izlenmesi ve iyileştirme çalışmaları yapılması gerekmektedir. 5

6 Gürültü Kirliliği İnsanlar üzerinde olumsuz etki yapan ve hoşa gitmeyen seslere genel olarak gürültü denir. Özellikle büyük kentlerimizde gürültü yoğunlukları oldukça yüksek seviyede olup, Dünya Sağlık Örgütü'nce belirlenen ölçülerin üzerindedir. Kent gürültüsünü artıran sebeplerin başında trafiğin yoğun olması, sürücülerin yersiz ve zamansız klakson çalmaları ve belediye hudutları içerisinde bulunan endüstri bölgelerinden çıkan gürültüler gelmektedir. Meskenlerde ise televizyon ve müzik aletlerinden çıkan yüksek sesler, zamansız yapılan bakım ve onarımlar ile bazı işyerlerinden kaynaklanan gürültüler insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz yönde etkilemekte, fizyolojik ve psikolojik dengesini bozmakta, iş verimini azaltmaktadır Görüntü Kirliliği İnsanın görme alanına girdiğinde insan tabiatına hoş gelen, onu rahatsız etmeyen görüntülere güzel; insanı rahatsız eden, bir şekilde olumsuz etkileyen görüntülere de çirkin denilebilir. Bu tanıma uygun olarak insanların doğal çevrede yapmış olduğu olumsuz değişikliklerle sağlıklı insanların görüntü alanlarının kişileri rahatsız edici hale getirilmesine "görüntü kirliliği" denilmektedir. Günümüzde sanayileşmenin, nüfusun ve çarpık kentleşmenin hızla artması insanları etkileyen görüntü kirliliklerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Sanayileşme beraberinde görüntü kirliliği ve çevre kirliliğini getirmektedir. Gelişi güzel kurulmuş ve çevresel olarak hiç bir önlem almamış sanayiler aynı zamanda çevrede yaşayan ve o çevrede zorunlu olarak bulunmak zorunda kalan insanların yaşamlarında kötü görüntülerin oluşmasına neden olmaktadır. Nüfusun hızla artması ile birlikte plansız kentleşme sıklığı da artmaktadır Işık Kirliliği Yerleşim alanlarının her geçen gün büyümesi, açık alanların güçlü aydınlatıcılarla aydınlatılması, park ve bahçelerin çoğalması ve nüfusun artması dolayısıyla gökyüzüne yayılan ışık miktarı her an artmaktadır. Bütün çevre kirliliklerinde olduğu gibi ışık kirliliğinin çevreye zarar verdiği ve gökyüzünün olağan görüntüsünü bozmaktadır. Gökyüzüne yönlendirilmiş yanlış aydınlatma kaynaklarının atmosferde bulunan toz taneciklerine ve moleküllere çarparak gökyüzünün doğal fonunu bozarak parlak bir hale getirdiği, geceleri görüşü bozduğu, güvenlik ve konforu düşürdüğü, insan sağlığına ve ayrıca ekosistem ve hayvanlara zarar verdiği ve enerji israfına neden olduğu yadsınamaz gerçeklerdir. 3. ÇEVRE YÖNETİMİ Bir firmanın, çevreyle etkileşim içinde olan (yada olabilecek) tüm faaliyet ve süreçlerinin yönetilmesidir. Söz konusu faaliyet ve süreçlerdeki çevre unsurlarının fırsat olarak değerlendirilmesi yada gerekli önlemlerin alınmasıdır. Şekil 1. İş yönetimi ile ilgili konuların çevre merkezli düşünce ile kesiştirilmesi 3.1. ISO ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ Bir kurumun yaptığı faaliyetlerde çevreye verdiği zararı bir yönetim sistemi prensibiyle yani sistematik bir şeklide minimize etmeye veya yok etmeye çalışan bir sistemdir. Diğer bir deyişle genel yönetim sisteminin; çevre politikasının geliştirilmesi, uygulanması, başarıya ulaştırılması, gözden geçirilmesi ve idamesi amacını güden, kuruluş yapısı, planlama faaliyetleri, sorumluluklar, uygulamalar, usuller, işlemleri de içine alan parçasıdır. 6

7 Doğal kaynakların hızla tükenmesi, Atıkların artması, Ozon tabakasının delinmesi, Sera etkisi nedeniyle iklim dengesizlikleri, Yağmur ormanlarının yok olması, Zehirli atıkların doğaya verilmesi çevre bilincinin yükselmesine neden olmuştur. Bu nedenle gönüllü olarak pek çok kuruluş üretirken çevreyi korumayı ilke haline getirmişlerdir. Bu hedefe ulaşmak için 3 temel ilke bulunmaktadır; Kuruluşun çevreye verdiği etkilerin farkında olması, Bu etkilerin sorumluluğunu kabul etmesi, Zararlı etkilerin azaltılması yada bertaraf edilmesi Çevreyi etkileyen faktörler Tasarım Üretim süreçleri Dağıtım süreçleri Satınalma Enerji Gürültü Koku Görüntü kirliliği Eğitim Atıklar Ekipmanlar İletişim Tehlikeli malzemeler 3.2. TANIMLAR Çevre: Bir kuruluşun faaliyetlerini içinde yürüttüğü; hava, su, toprak, doğal kaynaklar, bitki (flora) ve hayvan (fauna) topluluğu, insanlar ve bunlar arasındaki etkileşimi içine alan ortamdır. Bu çerçevede ortam, kuruluştan başlayarak bütün arzı içine alacak şekilde genişletilebilir Çevre politikası: Kuruluşun kendi çevresel performansı ile bağlantılı, üst yönetim tarafında resmi olarak ifade edilen tüm niyet ve yönleridir Kirliliğin Önlenmesi: Olumsuz çevresel etkileri azaltmak amacıyla, herhangi bir atığın veya kirleticinin oluşumunu, emisyonunu veya boşaltımını önlemek, azaltmak veya kontrol etmek için süreçlerin, uygulamaların, tekniklerin, malzemelerin, ürünlerin, hizmetlerin veya enerjinin kullanılması Sürekli iyileştirme: Kuruluşun çevre politikası ile uyumlu, tüm çevresel performansında iyileştirme sağlamak amacıyla tekrar eden ÇYS geliştirme sürecidir. 7

8 Çevresel performans: Kuruluşun kendi çevresel boyutlarının yönetimi ile ilgili ölçülebilir sonuçlarıdır Uygunsuzluk: Bir şartın yerine getirilmemesi Düzeltici Faaliyet: Saptanan bir uygunsuzluğun sebebinin yok edilmesi için yapılan faaliyet Önleyici Faaliyet: Potansiyel bir uygunsuzluğun sebebinin yok edilmesi için yapılan faaliyet İç tetkik: Tetkik delilini (kanıtını) elde etmek ve bunu, kuruluş tarafından belirlenen çevre yönetim sistemi tetkik kriterlerinin ne dereceye kadar yerine getirildiklerini tayin etmek amacıyla objektif olarak değerlendirmek için, sistematik, bağımsız ve dokümante edilmiş süreçtir Tetkikçi: Bir tetkiki yapmak için yetkin olan kişi Çevre Boyutu: Kuruluşun faaliyetlerinin, ürünlerinin veya hizmetlerinin çevre ile etkileşime giren unsurlarıdır Çevre Etkisi: Çevrede, kısmen veya tamamen kuruluşun faaliyet, ürün ve hizmetleri dolayısıyla ortaya çıkan, olumlu veya olumsuz her türlü değişikliktir. Boyut ve Etki Şekil 2. Boyut ve Etki İlgili Taraflar Kuruluşun Çevre performansı ile ilgilenen, ya da bu performanstan etkilenen grup veya şahıstır. Şekil 3. Kuruluşun çevre performansı ile ilgili taraflar 3.3. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ (ÇYS) MODELİ Çevre yönetim sistemi modeli 5 bölümden oluşmaktadır: 8

9 1. Çevre politikası 2. Planlama Çevre boyutları (yönleri) Yasal ve diğer yükümlülükler Amaçlar, hedefler ve programlar Çevre yönetim programı 3. Uygulama ve İşlem Kaynaklar, görevler, sorumluluklar ve yetkiler Yetkinlik, eğitim ve bilinçlendirme İletişim Dokümantasyon Doküman kontrolü işlem kontrolü Acil duruma hazırlık ve tepki 4. Kontrol İzleme ve ölçme Uygunluğun değerlendirilmesi Uygunsuzluklar, düzeltici ve önleyici faaliyet Kayıtların kontrolü İç tetkik 5. Yönetimin Gözden Geçirilmesi ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN YARARLARI Şirket faaliyetlerinin çevreye olan etkisi ve çevre riskleri belirlenerek kontrol edilebilir ve bu sayede çevreyi olumsuz etkileyen unsurlar azaltılır. Hammadde ve enerji kullanımındaki azalma ve atık giderim maliyetlerindeki düşüşle beraber toplam maliyetin azalması, Çevre etkilerinden kaynaklanan maliyetler düşer. Çevre ile ilgili yasalara ve mevzuata uyum sağlanır. Uygunsuzluklar ve riskler önlenir, Acil durumlarda meydana gelebilecek çevre etkileri azaltılır veya tamamıyla ortadan kaldırılır Proses veriminin artması sağlanır Yasal kurumlara karşı, mevzuat ve yönetmeliklere uyulduğu dokümante edilmiş çevre yönetim sistemi ve ISO Belgesi ile gösterilebilir. Gerek ulusal, gerekse uluslararası arenada tanınmışlık sağlanarak kuruluşa prestij kazandırır. Şirket personeline verilen eğitimler sayesinde çalışanlarda çevre bilinci artar. Çevreye zarar vermeyen bir işletmede çalışmak, çalışanları motive eder. 9

10 Tüketicinin çevre ile ilgili beklentilerine cevap verilir ve bilinçli tüketicilere erişebilme ve onları kazanma sansı artar. Kaynaklar etkin kullanılır (enerji, su, vb. tasarrufu sağlanır). Çevreye bırakılan atıklar azalır. Uluslararası ticarette rekabet edebilirliğin artması sağlanır. Verimli atık bertaraf olur ve kirliliği önleme kabiliyeti artar. Tüm çalışanların kuruluşun çevre üzerindeki olumsuz etkisini azaltıcı yada ortadan kaldırıcı yönde davranmasını güvence altına almak için görev, yetki ve sorumluluklar belirlenir ve dokümante edilir ETKİN ÇEVRE YÖNETİMİ NASIL OLMALI? Uygulanması kolay, Yüksek yatırım ve işletme maliyeti gerektirmeyecek, Firmaların öz kaynaklarıyla hayata geçirebilecekleri, Firmanın kendi çevresel önceliklerini belirlemesine ve öz denetim yapmasına olanak verecek, Kısa vadede hem çevresel hem ekonomik fayda sağlayacak, Sorunlardan çok eylemlerin sonucunda elde edilecek olumlu sonuçları vurgulayacak, Firmanın piyasadaki konumunu güçlendirecek gelişmeler sağlayacak tarzda olmalıdır ISO ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ BELGESİ NASIL ALINIR? 1. Adım: Yaptığımız faaliyetlerde çevreyi etkileyen faaliyetlerimiz nelerdir? 2. Adım: Çevreyi etkileyen işlemlerimizin sınıflandırılması nasıl yapılacak? (Risk değerlendirme faaliyeti) Çevre Yönetim Sisteminin (ÇYS) Kurulma Aşamasında Yapılması Gerekenler ve Hastane Örneği 1. Çevre Politikasının Belirlenmesi Çevrenin doğal dengesini bozmadan çevre yönetim prensiplerini benimseyip, uygulayarak, çevrenin korunması için tüm imkanların kullanılması, sürekli gelişme sürecinde kanunların takibi ve uygulanması, doğal kaynakların korunması ve enerjinin daha tasarruflu kullanılması, imkanlar ölçüsünde geri dönüşüm ve yeniden değerlendirme, çalışanların çevre konusunda eğitilmesi amacıyla faaliyetlerde bulunulması amacıyla bir politika belirlemeli ve benimsemelidir. 2. Planlama Planlama aşamasında hastanenin, etkinlikler, ürünleri ve hizmetleri ile ilgili geleceğe yönelik çevre yönlerine bakış gerçekleştirilir. Başlangıç mahiyetinde gözden geçirmeye esas teşkil edecek çevre kaynakları ve boyutları belirlenir. Çevre boyutları; Çevre boyutlarının tanımlanması Faaliyet: Tıbbi atıkların muhafazası Çevre Yönü: Yanlış depolama ya da taşıma aracına aktarılırken dökülme 10

11 Çevre Etkisi: Çevrenin kirlenmesi Çevre etkisinin önem derecesi belirlenmeli, Yazılı hale getirilmeli ve sürekli güncel tutulmalı, Önemli çevre boyutları dikkate alınmalı ve incelenmelidir. Çevre yönleri; Tıbbi atıklar Hava kirleticileri Atık su kaynakları Gürültü 3. Uygulama Katı atıklardır. Çevre yönlerinin ve etkilerinin uygunsuzluklarının ortadan kaldırılması için bir çevre eylem planı gerçekleştirilmelidir. Çevre Eylem Planı öncelikleri belirleyen dinamik kısa vadeli bir çalışmadır. Çevre kirliliğinde yüksek riske neden olan noktalar için gerekli önlemler alınmalı, insan ve finans kaynakları sağlanmalıdır. 4. Kontrol ve Düzeltici Faaliyetler Hastane personeli içerisinden bir temsilci seçilerek gelişmelerin izlenmesi ve potansiyel uygunsuzluklar ve düzenleyici faaliyetlerin belirlenmesi sağlanır. Böylece herhangi bir acil durumda ya da uygunsuzlukta bir problem yaşanmaz. Şekil 4. Kontrol ve Düzeltici Faaliyetler 5. Yönetimin Gözden Geçirmesi: Kuruluşun üst yönetimi, uygunluğunun, yeterliliğinin ve etkinliğinin devam ettiğini teminat altına almak için kendisinin tayin ettiği aralıklarla ÇYS ni gözden geçirmelidir. Yönetimce yürütülen gözden geçirme işlemi yönetimi iyi bir değerlendirme yapabilmesi için gerekli bilgilerin toplanmasını sağlamalıdır. Bu gözden geçirme işlemi belgeye bağlanmalıdır. Şekil 5. Yönetimin Gözden Geçirmesi 11

12 ÇEVRE YÖNETİMİ ANA ELEMANLARI Kaynak Yönetimi Atık Yönetimi ÇEVRE YÖNETİMİ ANA ELEMANLARI KAYNAKLAR Yenilenebilir Canlı kaynaklar İnsan ve insan gücü Yenilenemez Maden Petrol Fosil yakıtlar Kömür ATIKLAR Sıvı Gaz Katı (Tehlikeli atıklar, gürültü, radyoaktif atıklar, tıbbi atıklar) PUKÖ DÖNGÜSÜ Planlama Çevre politikası Çevre Boyutları Yasal ve Diğer Şartlar Amaçlar, hedefler ve programlar Uygulama Kaynaklar, görevler, sorumluluk ve yetki 12

13 Yetkinlik, eğitim ve farkındalık İletişim Dokümantasyon Dokümanların kontrolü Operasyonun kontrolü Acil Durum hazırlığı ve müdahale Kontrol Et İç denetim Kayıtların kontrolü Uygunsuzluk ve DÖF Uygunluğun Değerlendirilmesi İzleme ve Ölçme Önlem Al Yönetimin Gözden Geçirmesi 4.1. Genel Gereklilikler Kuruluş standardının şartlarına uygun olarak bir çevre yönetim sistemi oluşturmalı, dokümante ÇEVRE etmeli, uygulanmalı, devamlılığını sağlamalı, sürekli iyileştirmeli ve bu şartları nasıl karşıladığını belirtmelidir. Bir kuruluşun faaliyetlerini yürüttüğü hava, su, toprak, doğal kaynaklar, flora, fauna ile insanları da ihtiva eden ortam ve bunlar arasındaki ilişkidir. Kuruluştan küresel sisteme kadar genişletilebilir. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ Bir kuruluşun çevre politikasının geliştirilmesi, uygulanması ve çevre boyutlarının yönetilmesinde kullanılan, kuruluşun yönetim sisteminin bir parçasıdır. Kuruluşun yapısını, planlanan faaliyetleri, sorumlulukları, uygulamaları, prosedürleri süreçleri ve kaynakları içerir. Bütünlüğü, uygunluğu, uyumluluğu ve uygulanması sağlanmış olmalıdır. Bütünlük: Kurulmuş sistemin ÇYS nin temel elemanlarını içermesidir.( ref: ISO 14001: 2004 ) Uygunluk: Hedeflere ve mevzuata uygunluk ve kontrolü Uygulanması: ÇYS nin bütünlüğünü sağlayan elemanların kurulan sistemin bir parçası olarak uygulanması ve sonuçlarını gösteren kayıtların tutulmasıdır. 13

14 Uyumluluk: Kurulan sistemin uygunluğu sağlayacak şekilde çalıştırılması ve buna yönelik elemanları içermesi (atık yönetimi, enerji yönetimi ) ve diğer sistemlerle olan uyumudur Çevre Politikası Bir kuruluşun resmi olarak üst yönetimi tarafından beyan edilen, çevre performansıyla ilgili genel niyetlerini ve yönlenmesini anlatan ifadedir. Faaliyet ve çevre amaçlarının ve çevre hedeflerinin belirlenmesi için bir çerçeve sağlar. Kuruluşun faaliyetlerine uygunluk Sürekli gelişme ve kirliliğin önlenmesine ilişkin taahhüt içermesi Yasal yükümlülüklere uyum taahhüdü Çevre amaç ve hedefleri için bir çerçeve Dokümante edilmesi, uygulanması ve devamının sağlanması Tüm çalışanlara duyurulması Halkın erişimine açık olması Sürekli gelişme Kirliliği Önleme Yasalara uyma 4.3. Planlama Kuruluşun kendi faaliyetlerinin, ürünlerinin ve hizmetlerinin çevre boyutunun tanımlanması Boyutların belirlenmesi Çevre Boyutu Bir kuruluşun çevre ile etkileşime girebilen faaliyetlerinin veya ürünlerinin veya hizmetlerinin bir elemanı Kontrol edilebilirlik ve etkilenebilirlik esastır. Çevresel Etki Kısmen veya tamamen, bir kuruluşun çevre boyutlarından kaynaklanan, çevreye yaptığı olumlu veya olumsuz herhangi bir değişik Yasal ve Diğer Şartlar Kuruluşun kendi çevre boyutları bakımından yürürlükteki yasal şartları ve kuruluşun uymayı kabul ettiği diğer şartları belirlemesi ve bunlara erişebilir olması Bu şartların kendi çevre boyutlarına nasıl uygulanacağını belirlemesi 1. Ulusal / uluslararası yasal şartlar 2. Merkezi/bölgesel / il düzeyindeki yasal şartlar 3. Yerel yönetimlerin yasal şartları 14

15 Amaçlar, hedefler ve programlar Kuruluş gerekli seviyelerde çevre amaçlarını ve hedeflerini oluşturmalı, uygulanmalı ve devamını sağlamalıdır. Program amaç ve hedeflerin gerçekleştirilmesi için sorumlulukları belirlemeli Bunların gerçekleştirilmesi için gerekli yöntemler ve zaman çizelgesi Çevre Performansı: Bir kuruluşun çevre boyutlarını yönetmede elde ettiği ölçülebilir sonuçlar 4.4. Uygulama ve Operasyon Kaynaklar, görevler, sorumluluk ve yetki Kuruluşun yönetimi, çevre yönetim sisteminin oluşturulması, uygulanması, sürekliliğinin sağlanması ve iyileştirilmesi için gerekli kaynakların bulunduğunu garanti etmelidir. Bu kaynaklar, insan kaynaklarını, uzmanlık becerilerini, kurumsal alt yapıyı, teknolojik ve mali kaynakları içermelidir Uzmanlık, eğitim ve farkında olma Kuruluş, kendisi için veya kendisi adına, kuruluş tarafından tanımlanan önemli bir çevresel etkiye veya etkilere sebep olacak potansiyele sahip görevleri yerine getiren kişinin veya kişilerin uygun öğretim, eğitim veya tecrübe bakımından yeterli olduğunu veya olduklarını sağlamalı ve kayıtları saklamalıdır. Eğitim ihtiyaçları belirlenmeli, giderilmeli ve kayıtları saklanmalıdır. Çalışanların farkındalığını sağlayacak prosedürler oluşturulmalı, uygulanmalı ve sürdürülmelidir. 1. Çevre politikası ve prosedürler ve ÇYS ile uygunluğun önemi 2. Çalışmalarına dair önemli çevre boyutları 3. ÇYS ye uymada görev ve sorumluluklar 4. Prosedürlerden sapmanın olası sonuçları İletişim Dahili iletişim Harici iletişim yol ve yöntemlerini, uygulama ve sürekliliğini sağlayacak prosedürler oluşturmalıdır Dokümantasyon Çevre politikası, amaç ve hedefleri ÇYS nin kapsamını tarifi ÇYS nin ana unsurlarının ve bunlar arasındaki ilişkilerin tarifi ve ilgili dokümanlara yapılan atıf Standartta istenen dokümanlar ve kayıtlar Çevre boyutlarıyla ilgili süreçlerin etkin planlamasını, işletilmesini ve kontrolünü sağlamak için gerekli tüm dokümantasyon içermelidir. 15

16 Dokümantasyonun kontrolü Yeterliliğinin onaylanması Gözden geçirme, güncelleme ve yeniden onaylanması Güncel ve revizyon durumunun açık olması İlgili yerlerde güncel kopyasının bulunması Okunaklı, tanınabilir Dış kaynaklı dokümanların tanımlanması ve kontrollü dağıtımı Güncelliğini yitirmiş dokümanla ilgili işlemler Faaliyetlerin Kontrolü Dokümante edilmiş prosedürlerin oluşturulması, uygulanması ve sürekliliğinin sağlanması Prosedürlerde işletme kriterlerine uyulması Kuruluş tarafından kullanılan mal ve hizmetlerin de çevre boyutlarıyla ilgisi sebebiyle tedarikçileri de uygulanabilir prosedürlerin bildirilmesi Acil Duruma Hazır Olma ve Müdahale Kuruluş çevreye etkisi veya etkileri olabilecek muhtemel acil durumları ve kazaları ve onlara nasıl müdahale edileceğini belirleyecek prosedürleri oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır. Acil durumlara Müdahale etmeli, etkileri azaltılmalı, hazır olmalı, müdahale prosedürleri gözden geçirilmeli ve belirli zaman aralıklarıyla denenmelidir Kontrol Etme İzleme ve ölçme Kuruluş, önemli bir çevresel etkiye sahip olabilen faaliyetlerinin başlıca karakteristiklerini düzenli aralıklarla izlemek ve ölçmek için prosedürler oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğin, sağlamalıdır. Kalibrasyon ve doğrulama ile ilgili kayıtlar saklanmalıdır Uygunluğun Değerlendirilmesi Kuruluş, yasal şartlara uygunluğunu periyodik olarak gözden geçirmeli ve kayıtlarını saklamalıdır. Kuruluş, taahhüt ettiği diğer şartlara uygunluğunu değerlendirmelidir Uygunsuzluk, düzeltici faaliyet ve önleyici faaliyet Uygunsuzlukların belirlenmesi, düzeltilmesi, yeniden oluşmasını önleyici ve çevresel etkilerini azaltmak için önlemlerin alınması ve gerekli faaliyetlerin uygulanması DÖF faaliyetlerinin sonuçlarının kaydedilmesi ve ilgili faaliyetlerin etkinliğinin gözden geçirilmesi 16

17 Kayıtların kontrolü Kuruluş, kayıtların oluşturulması, korunması, düzeltilmesi, bekletilme süresi ve bertaraf edilmesi için prosedür oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır İç Tetkik Kuruluş, ÇYS için planlanan düzenlemelere uyup uymadığını ve ÇYS nin uygun şekilde uygulanıp, sürekliliğinin sağlanıp sağlanmadığını belirlemek için bir prosedür hazırlar ve uygular Yönetimin Gözden Geçirmesi İç denetim sonuçları ve uyulması gereken yasal şartlara uygunluğun değerlendirilmesi Şikayetler ve kuruluş dışı bildirimler Çevre uygulamalarındaki başarı derecesi Amaçlara ve hedeflere ne dereceye kadar ulaşıldığı DÖF'lerin durumu Önceki YGG ait faaliyetlerin izlenmesi Kuruluşun çevre boyutlarına ilişkin yasal ve diğer şartlardaki gelişme ve değişmeler İyileştirmeyle ilgili tavsiyeler ÇYS STANDARTLARI BELGELENDİRME Kurulmuş ve uygulanmakta olan bir ÇYS nin, Standartlara uygunluğunun akredite bir kurum tarafından belgelendirilme prosesidir. (ISO Belgesi) Türkiye Akreditasyon Kurumu nun (TÜRKAK) bu alanda akredite etmiş olduğu kurumlar (ör: TSE) tarafından verilen ISO belgesinin uluslararası düzeyde geçerliliği bulunmaktadır. ÇYS STANDARTLARI/ ISO SERİSİ STANDARTLAR ISO Çevre Yönetim Sistemleri - Özellikler ve Kullanım Kılavuzu. ISO Çevre Yönetim Sistemleri - Çevre Yönetim Prensipleri Kılavuzu - Sistemler ve Destekleyici Teknikler ISO Çevre Denetim Kılavuzu - Çevre İle İlgili Denetimin Genel Prensipleri ISO Çevre Denetim Kılavuzu Denetim Usulü ISO Çevre Denetçilerinin Haiz Olması Gereken Özellikler ISO Çevre İle İlgili Etiketlemenin Temel Prensipleri ISO Çevre İle İlgili Etiketleme - Çevre İle İlgili İddiaların Özbeyanı - Terimler ve Tarifler. ISO Hayat Boyu Değerlendirme (HBD) Genel Prensipler ve Uygulamalar. ISO Mamullerin Çevre Veçhelerinin Mamul Standartlarına Dahil Edilmesiyle İlgili Kılavuz. 17

18 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ŞARTLARI 4.1 GENEL ŞARTLAR(ISO 9001) 4.2 ÇEVRE POLİTİKASI(ISO 9001) 4.3 PLANLAMA(ISO 9001) Çevre Boyutları Yasal ve Diğer Şartlar Amaçlar, Hedefler ve Programlar(ISO 9001) 4.4 UYGULAMA VE FAALİYETLER Kaynaklar, Görevler, Sorumluluk ve Yetki(ISO 9001) Uzmanlık, Eğitim ve Farkında olma(iso 9001) İletişim(ISO 9001) Dokümantasyon(ISO 9001) Dokümanların Kontrolü(ISO 9001) Faaliyetlerin Kontrolü Acil Durumlara Hazır olma ve Müdahale etme 4.5 KONTROL ETME İzleme ve Ölçme(ISO 9001) Uygunluğun Değerlendirilmesi Uygunsuzluk, Düzeltici faaliyet ve Önleyici Faaliyet Kayıtların Kontrolü(ISO 9001) İç Tetkik(ISO 9001) 4.6 YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRİLMESİ(ISO 9001) 18

19 ÇEVRE POLİTİKASI (ÖRNEK) ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ŞARTLARI Her yeni tedarikçiyi Çevre yönetimi yönünden bilgilendirmek, Yasal yükümlülüklerimize, yürürlükteki Çevre mevzuatlarına ve üyesi olduğumuz kuruluşların şartlarına uymak, Ekolojik dengeye zarar vermeden çalışmak, Atıkların kaynağında en aza indirilmesi mümkün olduğunda yeniden kullanılması ve geri dönüştürülmesi, değerlendirilemeyen atıkların uygun yöntemlerle bertaraf edilmesini sağlamak, Çalışanlarımızla birlikte sürekli gelişirken Çevreyi daha etkin koruyacak metotların geliştirilmesi ve uygulanmasını sağlamak Genel Müdür 4.3 PLANLAMA ÇEVRE BOYUTLARI Kuruluş; aşağıdaki hususlar için prosedür veya prosedürleri oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır: a) Kuruluşun planlanan veya yeni gelişmeleri, yeni veya değiştirilmiş faaliyetleri, ürünleri ve hizmetleri dikkate alarak, kontrol edebildiği ve etkileyebildiği tanımlı çevre yönetim sisteminin kapsamı dahilinde, kendi faaliyetlerinin, ürünlerinin ve hizmetlerinin çevre boyutlarının tanımlanması, b) Çevre üzerinde önemli etkisi veya etkileri olan veya olabilen bu boyutların belirlenmesi (önemli çevre boyutları gibi) YASAL VE DİĞER ŞARTLAR Kuruluş, aşağıdaki hususlar için prosedür veya prosedürleri oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır: a) Kuruluşun kendi çevre boyutları bakımından yürürlükteki yasal şartları ve kuruluşun uymayı kabul ettiği diğer şartları belirlemesi ve bunlara erişebilir olması b) Bu şartların kendi çevre boyutlarına nasıl uygulanacağını belirlemesi. Kuruluş kendi çevre yönetim sistemini oluşturmada, uygulamada ve sürdürmede, yürürlükteki yasal şartların ve kuruluşun uymayı kabul ettiği diğer şartların dikkate alındığını göstermelidir. 19

20 LOGO ÇEVRE BOYUT TANIMLAMA FORMU - ÖRNEK Doküman No P16-F02 Yayın Tarihi Revizyon Tarihi -- Revizyon No 00 Sayfa No 1 / 1 FAALİYET ADI GİRDİLER ÇIKTILAR FAALİYETLERİN ETKİLEDİĞİ EKOLOJİK ELEMENT Bilgisayara veri girişi Cd, disket, hard-disk, klavye, monitör, elektrik Cd, disket, hurda bilgisayar, elektromanyetik kirlilik Toprak, Çalışma Ortamı Evrakların printerda yazdırılması Kağıt, kartuş, elektrik Kağıt, hurda kartuş, hurda printer Toprak Arşivleme Klasörler, kağıt, defter, dolap, cd, disket Kağıt, hurda klasörler, hurda cd ve disketler, hurda Toprak dolaplar Fotokopi çekilmesi,ozalite işlemleri Elektrik, kağıt, toner, kartuş, elektrik Hurda makine, atık kağıt Toprak, Çalışma Ortamı Evrakların kaşelenmesi Kağıt, mürekkep, kaşe Atık kağıt, atık kaşe Toprak Otomobil kullanımı Akaryakıt, yağ, motorin Emisyon, atık yağ, gürültü, filtre Toprak, hava, Çalışma Ortamı Delgeç ve zımba kullanımı Kağıt, zımba teli, delgeç, zımba Atık zımba teli, atık kağıt Toprak Evrak ve dokümanların imhası Kağıt Atık kağıt Toprak Temizlik Deterjan, su, paspas, elektrik süpürgesi, kova, Atık su, atık deterjan, atık bez Toprak, doğal kaynak tüketimi, temizlik bezi, sabun Su Mutfak faaliyetleri Gıda maddeleri, doğalgaz, elektrik Evsel atıklar ve CO gazı Hava, Toprak, Su Tadilat işlemleri Elektrik malzemeleri, boyalar, tesisat malzemeleri, Hurda ahşap, hurda elektrik ve tesisat malzemeleri, atık Çalışma ortamı, Toprak ahşap malzemeler boya, gürültü Sebilden su içilmesi Elektrik, su, plastik bardak Plastik bardak Toprak Yangın tatbikatı Kum, yangın tüpü, su CO gazı, kirli su, atık kum, yanmış malzeme, duman, Hava, Toprak, Çalışma Ortamı köpük Nebati toprak kazısı Akaryakıt, motor yağı, makina Emisyon, gürültü, atık yağ, üstüpü, filtre Hava, Toprak Platform kazısı (Yol) Akaryakıt, motor yağı, makine Emisyon, gürültü, atık yağ, üstüpü, filtre Hava, Toprak 20

21 Çevre hedefi olarak değerlendirilebilecek konular Atık miktarının azaltılması Elektrik tüketiminin azaltılması Su tüketiminin azaltılması Çevre ile ilgili kamuoyunun bilinçlendirilmesi için çalışmalar yapılması Kimyasal tüketiminin azaltılması Tehlikeli atık oluşturan malzemelerin alternatiflerinin kullanılması Daha az enerji kullanan ekipman kullanımı Çalışanların ve müteahhitlerin eğitilmesi Ağaç dikilmesi Geri dönüşüm yapılması ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ŞARTLARI Özel Ölçülebilir Ulaşılabilir Gerçekçi Zamanla sınırlandırılmış olmalıdır. HEDEF EGZERSİZİ 2012 Yılında Üretimde oluşan Atık miktarını oldukça azaltılmak (Hedef-Hedef Değil) 2012 yılı içerinde Elektrik tüketimini üretim kapasitesini düşürmeden aylık kw tan kw a düşürmek (Hedef-Hedef Değil) 1 yıl içerisinde Kimyasal tüketimini azaltmak (Hedef-Hedef Değil) 1 Yıl içerisinde üretim sahasında 10 yaşından büyük enerji sarfiyatı yüksek 10 makinenin yerine A Plus enerji tasarruflu 8 makine almak (Hedef-Hedef Değil) 2012 yılı içerisinde atık işleme personelinin yıllık 10 saat olan eğitimini 15 saate çıkarmak (Hedef-Hedef Değil) 4.4 UYGULAMA VE FAALİYETLER İLETİŞİM 21

22 ACİL DURUMDA ARANACAK TELEFON LİSTESİ - ÖRNEK Doküman No. Yayın Tarihi Revizyon No. Revizyon Tarihi YANGIN İHBAR : 110 SIHHİ İMDAT : 112 BİLİNMEYEN NUMARALAR : 118 TELEFON ARIZA : 121 ALO ZABITA : 153 ALO TRAFİK : 154 POLİS İMDAT : 155 ALO GÜRÜLTÜ : 176 ÇEVRE BİLGİ : 181 SAĞLIK DANIŞMA : 184 SU ARIZA : 185 ELEKTRİK ARIZA : 186 GAZ ARIZA : 187 RUHSAL BUNALIM DANIŞMA : HASTANESİ : HASTANESİ : DEVLET HASTANESİ :... HAZIRLAYAN/TARİH/İMZA ONAY/TARİH/İMZA 22

23 4.4.7 ACİL DURUMA HAZIR OLMA VE MÜDAHALE Kuruluş, çevreye etkisi veya etkileri olabilecek muhtemel acil durumları ve kazaları ve onlara nasıl müdahale edileceğini belirleyecek prosedür veya prosedürleri oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır. Kuruluş, gerçek acil durumlara ve kazalara müdahale etmeli ve bunlardan kaynaklanan olumsuz çevre etkileri önlemeli veya azaltmalıdır. Kuruluş, özellikle kazaların ve acil durumların meydana gelmesinden sonra, acil duruma hazır olmayı ve müdahale prosedürlerini belirli zaman aralıklarında gözden geçirmeli ve gerektiğinde yeniden düzenlemelidir. Kuruluş, uygulanabildiğinde ayrıca, bu prosedürleri belirli zaman aralıklarında denemeye tabi tutmalıdır. ACİL DURUMA HAZIR OLMA VE MÜDAHALE - ÖRNEK ACİL DURUM MÜDAHALE EKİBİ PERSONEL LİSTESİ DOK NO P15-L03 YAYIN TARİHİ REV NO 00 REV TARİHİ -- SAYFA NO 1/1 S.No Adı - Soyadı Görevi Ekipteki Görevi Adresi Telefon No ONAY TARİHİ: Doküman No. P 15/F 01 TATBİKAT DEĞERLENDİRME FORMU Yayın Tarihi Revizyon No. 00 Revizyon Tarihi 01. Tatbikatın Yapıldığı Yer : 02. Tatbikatın Adı : 03. Tarihi : 04. Katılanlar : 05. Tatbikatin Değerlendirmesi : ÇEVRE SORUMLUSU İmza-Tarih 23

24 ACİL DURUM PLANI DOKÜMAN NO : YAYIN TARİHİ : REVİZYON NO/TARİHİ : P 15/PL SAYFA NO : 1/4 OLASI ACİL DURUM ACİL DURUM ÖNCESİNDE YAPILMASI GEREKENLER ACİL DURUM ANINDA YAPILMASI GEREKENLER ACİL DURUM SONRASINDA YAPILMASI GEREKENLER 1- Eğitim ve Bilinçlendirme 1-Eğitimde Anlatıldığı Gibi Kendini 1-Güvenli Olan Dış Toplanma 2-Eğitim Etkinliği Kontrolü Koruma Altına Alması Noktasına Gitmek DEPREM 3-Tatbikat 2-Acil Durum Yöneticisine Durum 4-Tatbikat Değerlendirme Hakkında Bilgi Vermek 1- Eğitim ve Bilinçlendirme 1-Kurumsal ve Kamusal Yetkililere 2-Acil Durum Yöneticisine Durum 2-Eğitim Etkinliği Kontrolü Haber Vermek Hakkında Bilgi Vermek ve Tali- YANGIN 3-Tatbikat 2-Acil Durum Yöneticisini Bilgilendirmek matlarına Uymak 4-Tatbikat Değerlendirme 3-Mümkünse Söndürmek 4-Değilse Dış Toplanma Nok. Gitmek 1- Eğitim ve Bilinçlendirme 1-Acil Durum Yöneticisi Haberdar Edilir. 1-Yetkilinin Talimatlarına Uygun 2-Eğitim Etkinliği Kontrolü 2-İlgili Yetkili Kuruluşa Haber Verilir Yar- Hareket Edilir KAZA 3-Tatbikat dım İstenir. 4-Tatbikat Değerlendirme 4-Bilgi Beceri Dahilinde İse İlk Yardım Uygulanır 1.Eğitim ve Bilinçlendirme 1.Kurumsal ve Kamusal Yetkililere Haber 1.Acil durum Yöneticisine Durum NÜKLEER 2.Eğitim Etkinliği Kontrolü Vermek Hakkında bilgi vermek KAZA 3.Tatbikat 2.Dış toplanma noktasına gitmek 2.Yetkilinin Talimatlarına uygun 4.Tatbikat Değerlendirme Hareket Edilir 3.Dış Toplanma Noktasına Gidilir 1.Eğitim ve Bilinçlendirme 1.Eğitimde anlatıldığı Gibi Kendini 1.Eğitim Bilgilerine Göre KÜRESEL 2.Eğitim Etkinliği Kontrolü Koruma Altına Almak Hareket Edilir ISINMA 3.Tatbikat 2.Yetkililerin Talimatlarına Göre 4.Tatbikat Değerlendirme Kendini Korur İLAÇLAMADA 1.Eğitim ve Bilinçlendirme 1.Eğitimde Anlatıldığı Gibi Kendini 1.Sağlı Personelinin Talimatlarına KULLANILAN 2.Eğitim Etkinliği Kontrolü Koruma Altına Almak Uygun Hareket Etmek İLAÇLARA 3.Tatbikat 2.İşyeri Hekimine Haber Vermek MARUZ KALMA 4.Tatbikat Değerlendirme 1.Eğitim ve Bilinçlendirme 1.Eğitimde Anlatıldığı Gibi Kendini 1.Yetkilinin Talimatlarına Uygun ASİT 2.Eğitim Etkinliği Kontrolü Koruma Altına Almak Hareket Edilir YAĞMURU 3.Tatbikat 4.Tatbikat Değerlendirme 1.Eğitim ve Bilinçlendirme 1.Eğitimde Anlatıldığı Gibi Kendini 1.Eğitim Bilgilerine Göre ÇÖP İLE 2.Eğitim Etkinliği Kontrolü Koruma Altına Almak Hareket Edilir TEMAS 3.Tatbikat 4.Tatbikat Değerlendirme HAZIRLAYAN/TARİH/İMZA ONAYLAYAN/TARİH/İMZA 24

25 ACİL DURUMLARA ÖRNEKLER İlk akla gelen yangın Sel Yıldırım Deprem Fırtına Arıtma tesisinin çalışmaması Kimyasal dökülme Yağmur kanalına veya atıksu kanalına istenmeyen boşaltım Yasal şartlara uymama durumu Sabotaj 4.5 KONTROL ETME 4.5.3UYGUNSUZLUK,DÜZELTİCİ FAALİYET VE ÖNLEYİCİ FAALİYET ÖRNEK 25

26 DÜZELTİCİ VE ÖNLEYİCİ FAALİYET FORMU Dok.No:F Yayın Tar: Rev.No:00 Rev.Tar: DÖF NO:... Tarih:.../.../... UYGUNSUZLUK KAYNAĞI: İŞLETME İÇİ MÜŞTERİ DİĞER FAALİYET TÜRÜ: DÜZELTİCİ ÖNLEYİCİ UYGUNSUZLUK TANIMI: PLANLANAN DÖF: PLANLANAN; BAŞLANGIÇ TARİHİ:.../.../... BİTİŞ TARİHİ:.../.../... FAALİYET SONUCU: GERÇEKLEŞEN; BİTİŞ TARİHİ:.../.../... FAALİYET SORUMLUSU: İMZA: ONAYLAYAN: İMZA: 26

27 DÜZELTİCİ VE ÖNLEYİCİ FAALİYET TAKİP KARTI Dok.No: F Yayın Tar: Rev.No:00 Rev.Tar: DÖF NO: FAALİYET TÜRÜ FAALİYET TANIMI: PLANLANAN DÜZELTİCİ ÖNLEYİCİ BAŞLANGIÇ TARİHİ: PLANLANAN BİTİŞ TARİHİ: GERÇEKLEŞEN BİTİŞ TARİHİ: SORUMLU SONUÇ 4.5 KONTROL ETME KAYITLARIN KONTROLÜ - ÖRNEK ARŞİV İZLEME LİSTESİ Yay. Tarihi Rev. No -- Rev. Tarihi:. 00 Sayfa No 1/1 SIRA NO DOKÜMAN ADI ZAMAN ARALIĞI ARŞİV GİRİŞ TARİHİ ARŞİV ÇIKIŞ TARİHİ SORUMLU İMZA İÇ TETKİK - ÖRNEK 27

28 YILI İÇ TETKİK PLANI Doküman No. Yayın Tarihi Revizyon No. Revizyon Tarihi BÖLÜM Planlama, Uygulama ve Kayıt A Y L A R / Y I L Ocak/ Şubat/ Mart/ Nisan/ Mayıs/ Haziran/ Temmuz/ Ağustos/ Eylül/ Ekim/ Kasım/ Aralık/ Planlanan Uygulanan Planlanan Uygulanan Planlanan Uygulanan Planlanan Uygulanan Planlanan Uygulanan Planlanan Uygulanan Planlanan Uygulanan AÇIKLAMA : Kalite Yönetim Temsilcisi, ilgili tetkik terminini, tarih ve saat bilgilerini içerecek şekilde bölümlere bildirecektir. T E T K İ K Ç İ L E R HAZIRLAYAN Kalite Yönetim Temsilcisi TARİH REVİZYON NO ONAYLAYAN Yönetim 28

29 Denetim Uygulanan Bölüm : İÇ TETKİK RAPORU Denetim Tarihi : Açılış Toplantısına Katılanlar : Kapanış Toplantısına Katılanlar : Denetimin Gerekçesi Esas Alınan Dokümanlar SONUÇ : DFİF Formları :... Adet Takip Denetimi Gerekli mi? Evet Hayır Tarihi : Baş Denetçi Denetçi Bölüm Yetkilisi Onay 29

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında;

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında; İSTANBUL DA ÇEVRE KİRLİLİĞİ İstanbul da Çevre Kirliliği Su, Hava, Toprak ve Gürültü Kirliliği olarak 4 Bölümde ele alınmalıdır. İstanbul da Çevre Kirliliği konusunda İstanbul İl Çevre Müdürlüğü, Büyükşehir

Detaylı

ISO 14001 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ HAKAN KARAGÖZ

ISO 14001 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ HAKAN KARAGÖZ Tanım: Bir kuruluşun faaliyetlerini içinde yürüttüğü; hava, su, toprak, doğal kaynaklar, bitki topluluğu, hayvan topluluğu ile insanları da ihtiva eden ortam ve bunun arasındaki ilişkiye "çevre" denilmektedir.

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ Ohsas 18001 Endüstrinin değişik dallarında faaliyet gösteren kuruluşların, faaliyet konularını yerine getirirken, İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda da, faaliyet

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı YÖNETİM SİSTEMLERİ Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı Genel Bilgilendirme Çevre Yönetim Sistemi (ISO 14001) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (OHSAS 18001) Sosyal Sorumluluk Standardı

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 1. AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

DENETİM VE DOKÜMANTASYON BEKLENTİLERİ

DENETİM VE DOKÜMANTASYON BEKLENTİLERİ Terimler ve tarifler (Ref. ISO 14001) ISO 14001 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMLERİ İÇİN DENETİM ve DOKÜMANTASYON BEKLENTİLERİ Tetkikçi Bir tetkiki yapabilmeye yetkili uzman kişi. [ISO 9000:2000, Madde 3.9.9] Sürekli

Detaylı

Prosedür. Kalite Yönetim Sisteminde Neden gerçekleştirilecek?

Prosedür. Kalite Yönetim Sisteminde Neden gerçekleştirilecek? Prosedür Bir faaliyeti veya bir bir amaca ulaşmak için izlenen yol ve yöntem (TDK) Prosesi icra etmek için belirlenen yol (ISO 9000) Faaliyetleri yeterli kontrolü sağlayacak detayda tarif eden dokümanlardır

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

ÇEVRE ÇEVRE ÇEVRE İÇİN TEHLİKELER HAVA ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ISO 14001:2005. İnsanın yeryüzündeki faaliyetleri çevre sorunlarına

ÇEVRE ÇEVRE ÇEVRE İÇİN TEHLİKELER HAVA ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ISO 14001:2005. İnsanın yeryüzündeki faaliyetleri çevre sorunlarına ÇEVRE ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ISO 14001:2005 Bir kuruluşun faaliyetlerini içinde yürüttüğü hava, su, toprak, doğal kaynaklar, belirli bir ortamdaki bitki ve hayvan topluluğu, insan ve bunlar arasındaki faaliyetleri

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

ALT TEDARİKÇİ VE TAŞERON ÇEVRE KILAVUZU

ALT TEDARİKÇİ VE TAŞERON ÇEVRE KILAVUZU ALT TEDARİKÇİ VE TAŞERON ÇEVRE KILAVUZU REV: 3 YAYIN TARİHİ: 14.03.2014 GİRİŞ Erkunt Sanayi A.Ş. alt tedarikçi ve taşeronlarının, oluşturulmuş veya oluşturulacak olan çevre politikaları ile kusursuz bir

Detaylı

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: 1. 2. 3. 4. 5. Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Kullanımı Üzerindeki etkileri ASİT YAĞMURLARI

Detaylı

Bütün kuruluşların, çevre politikaları ve amaçlarıyla uyumlu olarak, faaliyetlerinin, ürünlerinin ve hizmetlerinin çevre üzerindeki etkilerini kontrol etmek suretiyle, kusursuz bir çevre performansına

Detaylı

HAZIR YEMEK İŞLETMESİNDE ÇEVRE BOYUTLARI VE ÇEVRESEL ETKİLER. OKŞAN ALTAŞ Gıda Yüksek Mühendisi

HAZIR YEMEK İŞLETMESİNDE ÇEVRE BOYUTLARI VE ÇEVRESEL ETKİLER. OKŞAN ALTAŞ Gıda Yüksek Mühendisi HAZIR YEMEK İŞLETMESİNDE ÇEVRE BOYUTLARI VE ÇEVRESEL ETKİLER OKŞAN ALTAŞ Gıda Yüksek Mühendisi Atık üreticisinin yükümlülükleri Atığın niteliklerini belirlemek Yönetmeliklere uygun olarak atık yönetimini

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi

ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi Enerji ve İnsanlığın Gelişimi Enerji; insan yaşamı ve ekonomik gelişme için olmazsa olmaz temel unsurdur. Ülkemizde nüfus artışı, konfor standartlarının yükselmesi, sanayi

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI'

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI' ' İnsanlar üzerinde olumsuz etki yapan ve hoşa gitmeyen seslere gürültü denir. Özellikle büyük kentlerimizde gürültü yoğunlukları oldukça yüksek seviyede olup Dünya Sağlık Teşkilatınca belirlenen ölçülerin

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

Farkındalılık ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Eğitimi. Uygulama ve başarımın anahtarları

Farkındalılık ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Eğitimi. Uygulama ve başarımın anahtarları ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Eğitimi Uygulama ve başarımın anahtarları 1 Genel Eğitim Hakkında Kalite ve Yönetim Sistemi Kavramlar ve amaçlar TKY ve Kalite Yönetim Sistemi Standart maddeleri Fayda sağlamanın

Detaylı

HACCP Sistem Tetkikine Ait Resmi Form Resmi Kontrol Rapor No:

HACCP Sistem Tetkikine Ait Resmi Form Resmi Kontrol Rapor No: EK-5 HACCP Sistem Tetkikine Ait Resmi Form Resmi Kontrol Rapor No: TARİH: İNCELENECEK HUSUSLAR A) GENEL 1. İşyeri teknik ve hijyenik açıdan bu yönetmelikte belirtilen koşullara sahip mi? 2. El kitabı ön

Detaylı

SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ

SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ SANAYĠ KAYNAKLI HAVA KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ İsken Sugözü Termik Santrali Adana Türkiye de 200 binin üzerinde iģletme, 70 bin dolayında üretim/sanayi iģletmesi bulunmaktadır. Bunlar arasında; Enerji tesisleri

Detaylı

DIŞ KAYNAKLI DOKÜMAN LİSTESİ

DIŞ KAYNAKLI DOKÜMAN LİSTESİ Sıra No TS Standartları veya Diğer Dış Kaynaklı Dokümanlar 1 TS EN ISO 9001:2008 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ 2 SAYILI BAŞBAKANLIK DEVLET ARŞİV İ YÖNETMELİĞİ Yürürlük/Kabul Tarihi Aralık 2008 2010 Takip Eden

Detaylı

ISO 50001:2011 Enerji Yönetim Sistemi

ISO 50001:2011 Enerji Yönetim Sistemi ISO 50001:2011 Enerji Yönetim Sistemi Enerji Tasarrufu Daha Güçlü Atılımlar İçin Birikimdir 2011 MEYER Temsilcilik ve Kontrol Hizmetleri 1 TÜV (Technischer Überwachungs - Verein) Almanca'da Teknik Gözetim

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

Laboratuvar Akreditasyonu

Laboratuvar Akreditasyonu Akreditasyon Laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre değerlendirilmesi, yeterliliğin onaylanması ve düzenli aralıklarla denetlenmesi

Detaylı

HAZIRLAYAN KONTROL EDEN ONAYLAYAN

HAZIRLAYAN KONTROL EDEN ONAYLAYAN DAMAR CERRAHİSİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ Sayfa No : 01 KALİTE KOMİTESİ HEDEF 1. Enerji Kesilmesinin önlenmesi PLANLANAN FAALİYETLER SORUMLU UYGULAMA İZLEME YÖNTEMİ TERMİN 1.a)Jenaratörün Devreye Girmesi

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

HACCP. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi

HACCP. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi HACCP Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi HACCP HACCP teriminin çıkış noktası Hazard Analysis Critical Control Points Kritik Kontrol Noktalarında Tehlike Analizi HACCP nedir? Gıda güvenliği ve tüketici sağlığı

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI HAVA Etrafımızı saran gaz karışımıdır ( Atmosfer). Kuru Temiz hava içerisinde yaklaģık olarak ; - %78 Azot - %21 Oksijen - %0,03 Karbondioksit

Detaylı

HAZİRAN 2013 MEVZUAT BÜLTENİ. Çevre & İş Güvenliği

HAZİRAN 2013 MEVZUAT BÜLTENİ. Çevre & İş Güvenliği HAZİRAN 2013 MEVZUAT BÜLTENİ Çevre & İş Güvenliği MEVZUATIN ADI : ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE GÖREVLENDİRİLEBİLECEK (C) SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLARI HAKKINDA TEBLİĞ R. G. TARİHİ / SAYISI : 14.06.2013 / 28677

Detaylı

ISO 9001 Kalite Terimleri

ISO 9001 Kalite Terimleri Kalite: Mevcut ve var olan karakteristiklerin şartları karşılama derecesine verilen isimdir (ISO 9000) Kalite Politikası: Kalite ile ilişkili olarak üst yönetim tarafından resmi olarak formüle edilen kuruluşun

Detaylı

İzleme ve Ölçme Takip Listesi TUZLA

İzleme ve Ölçme Takip Listesi TUZLA İzleme ve Ölçme Takip Listesi TUZLA Doküman No: FR-34 Yayın Tarihi: 20.02.2010 Revizyon No: 3 Revizyon Tarihi: 26.12.2011 Hazırlayan: Yönetim Temsilcisi 1. Sınıf gayri sıhhi müessese Çalışma Ruhsatı Faaliyet

Detaylı

ZEKERİYAKÖY ÇEVRE FAALİYETLERİ PLANI ZEKERİYAKÖY KOOPERATİFİ ÇEVRE KOMİTESİ

ZEKERİYAKÖY ÇEVRE FAALİYETLERİ PLANI ZEKERİYAKÖY KOOPERATİFİ ÇEVRE KOMİTESİ ZEKERİYAKÖY ÇEVRE FAALİYETLERİ PLANI ZEKERİYAKÖY KOOPERATİFİ ÇEVRE KOMİTESİ Nisan 2014 ZEKERİYAKÖY KOOPERATİFİ ÇEVRE KOMİTESİ EYLEM PLANI ZEKERİYAKÖY KOOPERATİFİ ÇEVRE STRATEJİSİ Zekeriyaköy Kooperatifi

Detaylı

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (ÇSED) - Ekler Haziran 2014 Ek 2.1: Ulusal Mevzuat URS-EIA-REP-203876 Genel Çevre Kanunu, Sayı: 2872 ÇED Yönetmeliği

Detaylı

TARİH :06/08/2007 REVİZYON NO: 3. www.marelektrik.com KALİTE EL KİTABI : YÖNETİM TEMSİLCİSİ. Sayfa 1 / 6

TARİH :06/08/2007 REVİZYON NO: 3. www.marelektrik.com KALİTE EL KİTABI : YÖNETİM TEMSİLCİSİ. Sayfa 1 / 6 TARİH :06/08/2007 REVİZYON NO: 3 KALİTE EL KİTABI HAZIRLAYAN ONAYLAYAN : YÖNETİM TEMSİLCİSİ : YÖN. KURUL BŞK. Sayfa 1 / 6 TARİH :06/08/2007 REVİZYON NO:3 İÇİNDEKİLER : 1. TANITIM, 2. KALİTE POLİTİKASI

Detaylı

Mikro Bilgi Kayıt ve Dağıtım A.Ş Kalite Yönetim Temsilcisi. Şenay KURT senay.kurt@mikrobilgi.com.tr

Mikro Bilgi Kayıt ve Dağıtım A.Ş Kalite Yönetim Temsilcisi. Şenay KURT senay.kurt@mikrobilgi.com.tr Mikro Bilgi Kayıt ve Dağıtım A.Ş Kalite Yönetim Temsilcisi Şenay KURT senay.kurt@mikrobilgi.com.tr Standart Nedir? Standardizasyon; belirli bir faaliyetle ilgili olarak ekonomik yarar sağlamak üzere bütün

Detaylı

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS EN ISO 14001 Nisan 2005 ICS 13.020.10 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMLERİ ŞARTLAR VE KULLANIM KILAVUZU Environmental management systems Requirements with guidance for use TÜRK STANDARDLARI

Detaylı

YÜZME SUYUNDA UYGUNSUZLUK YÖNETİMİ. Uzm. Bio. Zinnet OĞUZ 3 KASIM 2014

YÜZME SUYUNDA UYGUNSUZLUK YÖNETİMİ. Uzm. Bio. Zinnet OĞUZ 3 KASIM 2014 YÜZME SUYUNDA UYGUNSUZLUK YÖNETİMİ Uzm. Bio. Zinnet OĞUZ 3 KASIM 2014 SUNUM İÇERİĞİ İlgili mevzuat Uygunsuzluk yönetiminde amaç Uygunsuzluk yönetiminde ilgili kurumlar Uygunsuzluk durumları Uygunsuzluk

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre

Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre Çevre sorunları Canlılar içinde bulundukları çevrede meydana gelebilecek değişikliklerden olumlu ya da olumsuz etkilenir. Canlıların içinde bulunduğu ve

Detaylı

TS EN ISO 9001:2008 Kalite Yönetim Sistemi Kurum İçi Bilgilendirme Eğitimi ISO 9001 NEDİR?

TS EN ISO 9001:2008 Kalite Yönetim Sistemi Kurum İçi Bilgilendirme Eğitimi ISO 9001 NEDİR? ISO 9001 NEDİR? ISO 9001, tüm imalat ve hizmet şirketleri için hazırlanmış olan ve Kalite Yönetim Sistemi nin gereklerini belirleyen uluslararası bir standarttır. Kurumun mal veya hizmet üretimindeki tüm

Detaylı

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS EN ISO 14001 Nisan 2005 ICS 13.020.10 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMLERİ ŞARTLAR VE KULLANIM KILAVUZU Environmental management systems Requirements with guidance for use TÜRK STANDARDLARI

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI KAMU İÇ KONTROL KONTROL ORTAMI İç kontrolün temel unsurlarına temel teşkil eden genel bir çerçeve olup, kişisel ve mesleki dürüstlük, yönetim ve personelin etik değerleri, iç kontrole yönelik destekleyici

Detaylı

OHSAS 18001 : 2007 İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ

OHSAS 18001 : 2007 İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ OHSAS 18001 : 2007 İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ Rahile Yeni Çevre Mühendisi IRCA ISO 14001 ÇYS Baş Tetkikçisi IRCA ISO 9001 KYS Baş Tetkikçisi 1 Yönetim Sistemi Nedir? Bir yönetim sistemi kuruluşun

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R20.08

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R20.08 R20.08 LABORATUVARLARDA YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRME FAALİYETİ Rev.00 03-2002 1. GİRİŞ 1.1 TS EN ISO/IEC 17025 (2000) Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği için Genel Şartlar standardında bir

Detaylı

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI Yrd. Doç. Dr. Mustafa ERBAġ Sultan ARSLAN A. Nur DURAK Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü erbas@akdeniz.edu.tr Sunum Planı

Detaylı

GGYS TEHLİKE ANALİZİ VE RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

GGYS TEHLİKE ANALİZİ VE RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ V KAPSAM: Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin uygulama alanı içinde oluşması muhtemel bütün olası tehlikelerin, Gıda Güvenliği ile ilgili sonuçlarına ve oluşma olasılıklarına göre tanımlanması ve

Detaylı

Sanayide Enerji Yönetimi... -mış gibi değil gerçekten yapmak için...

Sanayide Enerji Yönetimi... -mış gibi değil gerçekten yapmak için... İyi uygulama örneği ile Sanayide Enerji Yönetimi... -mış gibi değil gerçekten yapmak için... Mahmut DEDE Enerji Verimliliği Müdürü EVK 2015 04 Haziran 2015, Perşembe 1 Enerji Yönetimi İçin 3 Temel İtici

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması

İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması Amaç ve İçerik Projenin temel amacı şehrin farklı bölgelerinde İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nün yönlendirmesi ile gürültü

Detaylı

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanı Havza? Hidrolojik olarak; Bir akarsu tarafından parçalanan, kendine

Detaylı

LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI

LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI Dr. Tuncer ÖZEKİNCİ DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ A.D. 14 KASIM 2011 ANTALYA 1 İyi Laboratuvar Yönetimi İyi tanımlanmış, uluslararası kabul

Detaylı

Kontrol: Gökhan BİRBİL

Kontrol: Gökhan BİRBİL Doküman Adı: YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ PROSEDÜRÜ Doküman No.: Revizyon No: 06 Yürürlük Tarihi: 08.01.2011 Hazırlayan: Tekin ALTUĞ Kontrol: Gökhan BİRBİL Onay: H. İrfan AKSOY Sayfa 2 / 7 1. AMAÇ Bu prosedürün

Detaylı

7.Hafta: Risk ve Risk Analizi. DYA 114 Çevre Koruma. BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABAŞ

7.Hafta: Risk ve Risk Analizi. DYA 114 Çevre Koruma. BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABAŞ 7.Hafta: Risk ve Risk Analizi DYA 114 Çevre Koruma BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABAŞ RİSK ve RİSK ANALİZİ Risk Belirli bir tehlikeli olayın meydana gelme olasılığı

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

ISO / TS 22003:2013 un Yeniliklerinin Gıda İşletmeleri, Belgelendirme Kuruluşları ve Akreditasyon Faaliyetleri Açısından İrdelenmesi

ISO / TS 22003:2013 un Yeniliklerinin Gıda İşletmeleri, Belgelendirme Kuruluşları ve Akreditasyon Faaliyetleri Açısından İrdelenmesi ISO / TS 22003:2013 un Yeniliklerinin Gıda İşletmeleri, Belgelendirme Kuruluşları ve Akreditasyon Faaliyetleri Açısından İrdelenmesi Dr. Füsun Zehra ÖZKAN, Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK), Başkent Üniversitesi

Detaylı

ANKARA ŞUBESİ YAZ SEMĠNERLERĠ

ANKARA ŞUBESİ YAZ SEMĠNERLERĠ ANKARA ŞUBESİ YAZ SEMĠNERLERĠ 1 KALĠTE YÖNETĠMĠ Bayram ERTEM Makine Mühendisi 2 TEMEL KALĠTE KAVRAMLARI Kalite nedir? Müşteri beklentilerini karşılayabilme derecesi, Bir ürün veya hizmetin belirlenen veya

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

DOĞAL ÇEVRE VE EKOLOJİK SİSTEM Çevre, insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim

DOĞAL ÇEVRE VE EKOLOJİK SİSTEM Çevre, insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim ÇEVRE VE ÇÖP DOĞAL ÇEVRE VE EKOLOJİK SİSTEM Çevre, insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları ortamdır. Dağlar, ovalar,

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ ZORUNLU DERSLER İş Sağlığı Epidemiyolojisi ISG701 1 3 + 0 6 İş sağlığı ve epidemiyoloji kavramlarının

Detaylı

İŞ YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş. İŞ SÜREKLİLİĞİ PLANLAMASI A. AMAÇ

İŞ YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş. İŞ SÜREKLİLİĞİ PLANLAMASI A. AMAÇ Sayfa No: 1/7 A. AMAÇ Bu politika, nin deprem, yangın, fırtına, sel gibi doğal afetler ile sabotaj, donanım veya yazılım hatası, elektrik ve telekomünikasyon kesintileri gibi önceden tahmin edilebilen

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

BÜYÜK KAZA ÖNLEME POLİTİKA BELGESİ TEBLİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM

BÜYÜK KAZA ÖNLEME POLİTİKA BELGESİ TEBLİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM BÜYÜK KAZA ÖNLEME POLİTİKA BELGESİ TEBLİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; 30/12/2013 tarihli ve 28867 mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

TS EN ISO 14001: 2005 AC: Haziran 2010

TS EN ISO 14001: 2005 AC: Haziran 2010 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD Sayfa 1/5 ICS 13.020.10 TS EN ISO 14001: 2005 AC: Haziran 2010 Bu ek, CEN tarafından kabul edilen EN ISO 14001: 2004/AC: 2009 eki esas alınarak TSE Çevre İhtisas Grubu nca

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

Kalibrasyon/Deney Sonuçlarının Raporlanması ve Yorumlanması

Kalibrasyon/Deney Sonuçlarının Raporlanması ve Yorumlanması Kalibrasyon/Deney Sonuçlarının Raporlanması ve Yorumlanması Saliha TURHAN Kalite 13, 6. Kontrol, Metroloji, Test Ekipmanları ve Endüstriyel Yazılım Fuarı İstanbul, 16/11/2013 İçerik Sonuçların raporlanması

Detaylı

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ 1.AMAÇ Karacabey Devlet Hastanesi faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin ve bunlara ilişkin risklerin belirlenmesi, böylelikle beklenen veya olası risklerin kontrol altına alınmasına

Detaylı

İSG Yönetim Sistemi Prensipleri

İSG Yönetim Sistemi Prensipleri İSG Yönetim Sistemi Prensipleri Taahhüt ve politika Planlama Uygulama ve Çalıştırma Kontrol ve Düzeltici Faaliyet Yönetimin Gözden Geçirmesi ISO 18001 Awareness Training Ders 4 İSG ve OHSAS 18001 1 4.1

Detaylı

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Çevre ve Orman Bakanlığından

Detaylı

STRATEJİK YÖNETİM VE YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ PROSEDÜRÜ

STRATEJİK YÖNETİM VE YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ PROSEDÜRÜ Sayfa 1/5 Revizyon Takip Tablosu REVİZYON NO TARİH AÇIKLAMA 00 01.03.2012 İlk Yayın 1. AMAÇ Bu prosedürün amacı, YTÜ nde KYS politika ve hedeflerinin belirlenmesi ve üniversite içerisinde yayılımı ilgili

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

Genel Bağlayıcı Kurallar. Hastaneler, Tıbbi Klinikler ve Veteriner Klinikleri

Genel Bağlayıcı Kurallar. Hastaneler, Tıbbi Klinikler ve Veteriner Klinikleri GBK 4 Genel Bağlayıcı Kurallar Hastaneler, Tıbbi Klinikler ve Veteriner Klinikleri Bu Genel Bağlayıcı Kurallarda (GBK) öngörülen çevresel koşullar, hastane ve kliniklerde insan ve hayvanların tedavileri

Detaylı

DENEY VEYA KALİBRASYON LABORATUVARLARININ TS EN ISO/IEC 17025:2005 STANDARDINA GÖRE DENETİMİ VE AKREDİTASYONU

DENEY VEYA KALİBRASYON LABORATUVARLARININ TS EN ISO/IEC 17025:2005 STANDARDINA GÖRE DENETİMİ VE AKREDİTASYONU 583 DENEY VEYA KALİBRASYON LABORATUVARLARININ TS EN ISO/IEC 17025:2005 STANDARDINA GÖRE DENETİMİ VE AKREDİTASYONU Şahin ÖZGÜL ÖZET Deney veya kalibrasyon laboratuarları kendi sözcük dağarcıklarını özenle

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 5.0 Yayın Tarihi: 14.07.2014 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

RİSK ANALİZİ TALİMATI

RİSK ANALİZİ TALİMATI AĞRI İL AMBULANS SERVİSİ BAŞHEKİMLİĞİ RİSK ANALİZİ TALİMATI DÖK. KOD NO : AĞRI-112-YÖN-TL- 22 YAY. TRH: 31.02.2014 REV.TRH: REV.NO: SA YFA NO: 5 1. AMAÇ: Ağrı İl Ambulans Servisi Başhekimliğinde hizmet

Detaylı

İşçi sağlığı ve güvenliğine (İSAGÜ) yönelik önlemlerin alınması ve etkin bir şekilde uygulanması, İSAGÜ bilincinin oluşması ile ilgilidir.

İşçi sağlığı ve güvenliğine (İSAGÜ) yönelik önlemlerin alınması ve etkin bir şekilde uygulanması, İSAGÜ bilincinin oluşması ile ilgilidir. 1. GİRİŞ İşçi sağlığı ve güvenliğine (İSAGÜ) yönelik önlemlerin alınması ve etkin bir şekilde uygulanması, İSAGÜ bilincinin oluşması ile ilgilidir. 1 Limanlar, Türkiye ekonomisinin en önemli destek üniteleridir.

Detaylı

ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ

ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ Ek- 1 ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ İLAÇ ADI: Sıra no İmalat Partisinin Tarih Şarj No Miktar Form. şekli Vardiye Aktif madde miktarı Fiziksel analiz değerleri Kimyasal analiz değerleri Tarih Kontrol

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

Aluminyum Sektöründe Enerji Yönetimi

Aluminyum Sektöründe Enerji Yönetimi 2015 2015 Aluminyum Sektöründe Enerji Yönetimi Mahmut DEDE Enerji Verimliliği Müdürü 13 Şubat 2015, FSMVÜ İçerik Schneider Electric Neden Enerji Yönetimi? Nasıl Bir Enerji Yönetimi? Aluminyum Sektöründe

Detaylı

ÇEVRE İZİNLERİ VE LİSANSLARI

ÇEVRE İZİNLERİ VE LİSANSLARI Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ÇEVRE İZİNLERİ VE LİSANSLARI ASLI SEZER Çevre ve Şehircilik Uzmanı Tarih Sayı Yayımlandığı : 29.04.2009 27214 Yürürlüğe giriş: 01.04.2010 Olumsuz çevresel etkileri

Detaylı

İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK

İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK Gizem Naz DÖLEK İSG Uzman Yardımcısı / Çevre Yüksek Mühendisi EYLÜL 2014, ANKARA İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK 18 Haziran 2013 tarih ve 28681

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ TS ISO/IEC 27001 BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 25.10.2014 Türk Standardları Enstitüsü 1 Güvenlik;

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

1. AŞAMA TETKİK PROSEDÜRÜ

1. AŞAMA TETKİK PROSEDÜRÜ PR 1 16.4.27 1 / 6 REVİZYON BİLGİSİ REVİZYON NO AÇIKLAMA Rev. İlk yayın BU DOKÜMAN SİSTEM DENETİM BELGELENDİRME NİN ÖZEL DOKÜMANIDIR. İZİNSİZ KOPYALANAMAZ 1. AMAÇ ve KAPSAM: PR 1 16.4.27 2 / 6 Bu prosedür,

Detaylı

ISO 22000 PROSES YAKLAŞIMI TALİMATI

ISO 22000 PROSES YAKLAŞIMI TALİMATI ISO 22000 PROSES YAKLAŞIMI TALİMATI DOK. NO TL-KAL-11 REV. NO 00 YAYIN TAR. REV. TAR. SAYFA 1/9 NO 1. AMAÇ-KAPSAM Bu talimatın amacı, fabrikamızda ISO 22000 proseslerinin tanımlanması, etkileşimi ve veri

Detaylı

Düzenlenmesi. Mehmet TOPAY, Nurhan KOÇAN BARTIN.

Düzenlenmesi. Mehmet TOPAY, Nurhan KOÇAN BARTIN. Ekonomik Ömrünü Tamamlamıs s Açık A k Maden Ocaklarının n Rekreasyonel Amaçlarla Düzenlenmesi Mehmet TOPAY, Nurhan KOÇAN ZKÜ,, Bartın n Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, BARTIN. Teknolojik gelismelere

Detaylı

İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI

İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: İŞYERLERİNDE ACİL DURUMLAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı, işyerlerinde acil

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı