ÖLÜM HIZINDA (5YAÖH) AZALMA:

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÖLÜM HIZINDA (5YAÖH) AZALMA:"

Transkript

1 ÖLÜM HIZINDA (5YAÖH) AZALMA: Aralık 2009 çocuklar için bir

2

3 5YAÖH ARALIK YAÖH /TÜRKİYE TÜRKİYE DE 5 YAŞ ALTI ÖLÜM HIZINDA (5YAÖH) AZALMA: BİR DURUM ARAŞTIRMASI Aralık 2009

4

5 ARALIK YAÖH /TÜRKİYE İÇİNDEKİLER Teşekkür 7 Önsöz 9 (1) Yönetici Özeti 10 (2) Giriş 11 (3) Küresel Bağlamda Türkiye de 5YAÖH 12 (4) 5YAÖH Analitik Çerçeve ve Veri Kaynakları 13 (5) Bağlam: Türkiye de Ekonomik, Toplumsal ve Demografik Değişim 15 (6) Girdiler: Program, Politika ve Kaynaklarda Görülen Eğilimler 17 (7) Çıktılar: Güçlendirilmiş Ana-Çocuk Sağlığı Sistemleri 23 (8) Sonuçlar: Neonatal, Post-neonatal, Bebek ve Çocuk Ölümleri 29 (9) Etki: Türkiye de 5YAÖH de azalma 37 (10) Gözlemlerin Sonuçları: Türkiye de Ana-Çocuk Sağlığı Sisteminin Güçlendirilmesinde Kazanımlar ve Fırsatlar 39 Ek A: Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2008: Bebek ve Çocuk Ölümleri Referans 42

6

7 ÖNSÖZ Çocuklar, bir ülkenin geleceği ve umudu olmalarının yanı sıra, toplumun en kırılgan grubunu da oluşturmaktadırlar. Bu nedenle en iyi koşullarda dünyaya gelmelerinin sağlanması, büyümeleri ve gelişmeleri için en uygun ortamın hazırlanması, geleceğe dönük fiziksel, ruhsal ve zihinsel donanımlarının en üst düzeyde oluşturulması ülkenin geleceği açısından yaşamsal önem taşımaktadır. Dünya genelinde gerçekleşen yüksek sayıda bebek ve çocuk ölümleri ve bu ölümlerinin büyük bir bölümünün göreceli olarak düşük-maliyetli müdahalelerle önlenebilecek olması gerçeği nedeniyle çocuk sağlığının iyileştirilmesi, kalkınmanın vazgeçilmez bir göstergesi olarak uluslararası topluluklar tarafından kabul edilmiştir. Çocuk ölümlerinin azaltılması, Birleşmiş Milletler in (UN) Binyıl Deklerasyonu ile, Binyıl Kalkınma Hedeflerinin 8 ana temasından birisi olarak belirlenmiş, bu deklerasyon 189 ülke tarafından adapte edilmiş, 147 ülkenin devlet başkanlarınca imzalanmıştır. Yeni bin yılın başlangıcında ortaya konulan hedef, 2015 yılına dek 5 yaş altı çocuk ölümlerini 2/3 oranında azaltmak olmuştur. Bakanlığımın temel önceliklerinden biri haline gelen bu alanda aldığımız yol, tüm ülkemiz için son derece yüz güldürücü olmuştur. Gerek koruyucu, gerek tedavi edici gerekse toplum sağlığını geliştirmeye yönelik tüm adımlarımız karşılığını bulmuş, bu sayede çocuk ölümlerimizde arzulanan düşme elde edilmiştir. Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu tarafından hazırlanan bir raporda Türkiye, Binyıl Kalkınma Hedeflerine zamanından önce ulaşan ve hatta bu hedefi geçen az sayıdaki ülke arasında gösterilmektedir. Yine aynı raporda Türkiye tüm OECD ülkeleri arasında 5 yaş altı ölüm hızında en büyük azalmayı gerçekleştiren 2. ülkedir (UNICEF, 2009). Belirlediğimiz politika ve stratejilerin temelini oluşturan Sağlıkta Dönüşüm Porgramı, ülke çapında tüm sağlık çalışanlarının ve bilim insanlarının yoğun emekleriyle büyük ölçüde amacına ulaşmış, önümüze daha büyük hedefler koymamız için ilham kaynağı olmuştur. Bu kitapta yer alan 5 yaş altı ölüm hızına ait veriler 2008 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasının sonuçları olup, araştırmanın yapıldığı tarihten önceki 5 yıllık dönemin ( ) ortalamasını yansıtmaktadır. Yürüttüğümüz çalışmalar sonucunda bugün bebek ölüm hızımızın binde 10 un altında olduğunu söyleyebilme mutluluğunu taşımaktayım. Bu kazanımlarımızda katkı sağladığını düşündüğümüz çalışmalarımızı sizlerle paylaşmak ve bu sayede dünya çocuklarının hayata tutunmalarına destek olabilmek amacıyla hazırlanan bu raporun yararlı olabilmesi dileklerimle. Prof. Dr. Recep AKDAĞ Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı

8

9 TEŞEKKÜR Türkiye de 5 Yaş Altı Ölüm Hızında (5YAÖH) Azalma: Bir Durum Araştırması kitabının hazırlanması aşamasında değerli bilgilerini bizlerle paylaşan; - Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsünden Prof. Dr. Sabahat Tezcan, Doç. Dr. Banu Akadlı Ergöçmen, Prof. Dr. İsmet Koç, Yardımcı Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz ve Dr. Elif Yiğit e - Sağlık Bakanlığı, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğünden Dr. Sema Özbaş ve Dr. Başak Tezel e, - Sağlık Bakanlığı, Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünden Dr. Mehmet Ali Torunoğlu na sağladıkları katkı nedeniyle teşekkür ederiz. Dr. Lilia Jelamschi UNICEF - TÜRKİYE Prof. Dr. Timothy De Ver Dye Direktör, Araştırma ve Değerlendirme Merkezi, SUNY Upstate Tıp Fakültesi, İnsan Kaynakları Performans Enstitüsü

10 5YAÖH /TÜRKİYE ARALIK 2009 (1) Yönetici Özeti Bu değerlendirmeden elde edilen kayda değer bazı noktalar arasında şunlar yer almaktadır: Türkiye 1990 yılından bu yana 5 yaş altı ölüm hızında hızlı bir azalmaya tanık olmuştur. Bu azalmayı sağlayan, bebek ölüm hızının (BÖH) her iki bileşeninde (neonatal ve post-neonatal/ yenidoğan ve yenidoğan sonrası) gerçekleşen düşüşlerdir. Bebek ölüm hızının her iki bileşeninde de önemli bir azalma olduğundan, bu düşüşlerin sistemik olması güçlü bir olasılıktır. Başka bir deyişle, sonucu sağlayan, ülkedeki halk sağlığı ve sağlık hizmetlerinde gerçekleşen kapsamlı iyileşmelerdir. Söz konusu azalma, aynı zamanda nüfusun kırsal kesimden hızla kentsel kesime kayması, kişi başına GSYH daki önemli artış, küçülen aile büyüklüğü ve kadınların eğitim alanında ilerlemeleri eşliğinde gerçekleşmiştir. Sağlık stratejisi ve planlamasına sürekli odaklanma, yaygın ve etkili halk sağlığı kampanyaları, üreme sağlığı, aşılamalar, çocuk yaşatma ve hayata döndürme alanlarındaki iyileşmeler ve gelişmeler BÖH de ve dolayısıyla 5YAÖH de sağlanan azalmalara önemli katkıda bulunmuştur. Türkiye de bu gelişmelerin sonucunda anaçocuk sağlığı sistem bileşenlerinin güçlenmesi doğum öncesi bakımın hızla yaygınlaşması, sağlık kuruluşlarında doğum yapan kadın oranının büyük artış göstermesi, aynı şekilde doğumlarını sağlık personeli yardımıyla gerçekleştiren kadın sayısındaki artış ve yenidoğan yoğun bakımının yaygınlaşmasıyenidoğanların ve çocukların hayatta kalmalarına doğrudan katkıda bulunmuştur. Bu kazanımlara rağmen, kimi nüfus kesimleri için bebek ve 5 yaş altı çocuk ölüm riski hala yüksektir. Daha somut olarak belirtmek gerekirse, ülkenin ve yaşayanlar, kırsal kesiminde yaşayan, ilkokul eğitimi görmeyenler veya bu eğitimi tamamlamadan ayrılan, nüfusun en yoksul beşte birinde ve daha önce çok çocuk yapmış olan kadınların yaptıkları yeni doğumlar, risk altındaki nüfus oluşturmaktadır. Halk sağlığı programlarındaki etkileyici yaygınlaşma ve güçlenen sağlık sistemleri, bu riskli gruplarla daha az risk altındaki nüfus kesimleri arasındaki eşitsizlikleri henüz giderememiştir. Hızla azalma göstermesine karşın Türkiye de bebek ölüm hızı, bebek ölümlerine yol açan başlıca nedenlere daha fazla dikkat edildiğinde daha da azalabilir. Bu nedenler, mevcut teknolojilere erişim ve yerinde müdahalelerin ölçeğinin genişletilmesiyle büyük ölçüde önlenebilir nedenlerdir: düşük doğum ağırlığı/ prematüre doğum, doğum anomalileri ve sepsis bu nedenlerin başlıcalarıdır. Türkiye nin, nüfusunun daha güçlü sosyoekonomik konumu bağlamında halk sağlığı programlarına ve sağlık sistemlerine yaptığı yatırımlar sonucunda 1990 lardan bu yana görülen 5YAÖH azalması dünyada bu alanda gerçekleşen en önemli azalmalardan biridir. Bu azalma arasında yüzde 29, arasında yüzde 35 civarındadır. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) risklerin, ilerlemelerin ve fırsatların değerlendirilmesinde son derece değerli bir kaynaktır. Nüfus temelli bir perinatal veri sistemi TNSA nın yararlılığını daha da artıracak, 5YAÖH de daha ileri düzeyde azalmalar için daha fazla gerçek zamanlı izleme, değerlendirme ve araştırma olanakları sağlayacaktır.

11 ARALIK YAÖH /TÜRKİYE (2) Giriş Türkiye Cumhuriyeti son 20 yıl içinde toplumsal, ekonomik ve sağlık alanlarında hızlı bir değişim geçirmiştir. Daha öncelerden başlamak üzere 80 lerle birlikte ekonomi kimi duraklamalar ve toparlanmalarla birlikte hızla gelişmiş, kırsal kesimden geniş bir nüfus hızla büyüyen kentlere göç etmiş, böylece ülkedeki sağlık sisteminin önüne yeni görevler çıkmıştır. Bu coğrafi, sosyodemografik ve sağlık görevlerinin ortaya koyduğu tarihsel bağlamda Türkiye nin 1990 dan bu yana bebekler ve çocuklar arasında ölümleri azaltmada gösterdiği başarı kayda değerdir. Gerçekten de Türkiye de Bebek Ölüm Hızı (BÖH) ve 5 Yaş Altı Ölüm Hızında (5YAÖH)* sağlanan azalmalar dünyada görülen en hızlı azalmalar arasındadır. Başka pek çok ülke de benzer hızlı sosyalekonomik değişimler yaşadığından, Türkiye 5YAÖH azalması açısından araştırılmaya değer özel bir örnek sunmaktadır. Bu rapor, Türkiye de 5YAÖH nin incelenmesi için bir çerçeve sunmaktadır. Çerçeve, başka ülkelere de, diğer değişikliklere koşut olarak kendi 5YAÖH azalmalarını incelemede yardımcı olabilecektir. Raporun amacı, Türkiye deki 5YAÖH azalmasının tanım ve analizini yapmaktır. Bu tanım ve analizde özellikle 1990 dan bu yana gözlenen politika, program ve epidemiyoloji değişimlerine odaklanılacaktır. Bu değişimler, Türkiye nin 5YAÖH yi hızla azaltmasını ve Binyıl Kalkınma Hedeflerinden 4 üncüsünü (beş yaş altı ölüm hızının 1990 dan 2015 e üçte iki azaltılması) gerçekleştirme yolunda ilerlemesini açıklayıcı niteliktedir. Rapor ayrıca Türkiye deki eğilimleri yorumlamakta ve ana-çocuk sağlığını iyileştirmede Türkiye nin deneyimini özetlemektedir. Analizde, mantık modeli yaklaşımı benimsenmektedir; başka bir deyişle, modelde bağlam, sistem girdileri, sistem çıktıları ve sonuçlarla etkiler incelenmektedir. * 5YAÖH: Beş yaş altı ölüm hızı şöyle tanımlanmaktadır: Hâlihazırdaki yaşa özgü ölüm hızlarına tabi olma durumunda, belirli bir yıl içinde dünyaya gelen her 1000 çocuktan birinin beş yaşına gelmeden ölme olasılığı. (http://www.childinfo.org/mortality_methodology.html). 11

12 5YAÖH /TÜRKİYE ARALIK 2009 (3) Küresel Bağlamda Türkiye deki 5YAÖH Binyıl Kalkınma Hedeflerinden 4 üncüsü (BKH4) beş yaş altı ölüm hızının 1990 daki düzeye göre 2015 e kadar üçte iki oranında azaltılmasını öngörmektedir. Bugüne kadar dünyadaki tüm bölgeler ve toplam olarak dünya bu hedefin 2015 yılına kadar gerçekleştirilmesi açısından geride kalmıştır. Buna karşılık Türkiye, BKH4 ü gerçekleştirmiş, yani 5YAÖH yi üçte iki oranında azaltmıştır ve bunun ötesine geçme olasılığı bulunan az sayıda ülke arasında bulunmaktadır. Nitekim UNICEF in Dünya Çocuklarının Durumu Raporuna (2009) göre Türkiye nin 5YAÖH si 2007 yılında 1990 daki düzeye göre %72 azalmıştır. Bu önemli azalma, bu alanda Türkiye den daha hızlı azalma sağlayan tek Avrupa veya OECD ülkesi olarak aynı dönemde Portekiz de gerçekleşen azalmanın biraz altındadır. Şekil 3.1: Türkiye deki 5YAÖH nin (5YAÖH) Karşılaştırmalı Durumu Dünya bölgesi/sınıflandırma 5YAÖH de % azalma ( ) Sanayileşmiş Ülkeler - % 40.0 Gelişmekte Olan Ülkeler - % 28.2 En Az Gelişmiş Ülkeler - % 27.4 Orta Doğu ve Kuzey Afrika - % 41.8 Orta/ Doğu Avrupa, Bağımsız Devletler Topluluğu - % 52.8 DÜNYA - % 26.9 Türkiye - % 72.0 (Kaynak: UNICEF Dünya Çocuklarının Durumu 2009) 12

13 ARALIK YAÖH /TÜRKİYE 5YAÖH de % Azalma Türkiye deki 5YAÖH bu zaman çerçevesinde ( ) yılda ortalama %7.5 azalma göstermiştir. Tüm dünya göz önüne alındığında yalnızca 5 ülkedeki yıllık azalma Türkiye dekinden fazladır. Bu dönemde Türkiye de 5YAÖH benzer ülkelerle kıyaslandığında beklenenden çok daha hızlı azalmıştır. (4) 5YAÖH Analitik Çerçevesi ve Veri Kaynakları 5YAÖH nin incelenmesinde benimsenen analitik çerçeve, mantık modeli yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda, aşağıdaki modelde gösterildiği gibi, sistem girdileri ve çıktıları, sonuçlar ve etkiler belirlenmektedir. 13

14 5YAÖH /TÜRKİYE ARALIK 2009 Çerçeveye temel olan varsayım şudur: İstenilen etkiyi (bu örnekte 5YAÖH de azalma) ortaya çıkaran tek bir neden (veya girdi) tanımlanması ne mümkün ne de uygundur. Aslında 5YAÖH çok etmenli bir yapıdır ve bu yapı, belirli sosyal, demografik ve ekonomik bağlamlarda sağlık politikaları ile reformları, iyi işleyen ana-çocuk sağlığı (AÇS) sistemleri ve müdahaleleri gibi etmenlerin sonucudur. Bu modelde, nüfus yapısındaki ve ekonomideki değişimle, eğitimde değişim ve toplumsal cinsiyet bağlamları esas alınmaktadır. Çünkü bunlar 5 yaş altı çocuk ölümleriyle doğrudan ve dolaylı olarak ilişkilidir. Sistem girdileri, özellikle de sağlık politikaları ve sağlık reformları ile birlikte bağışıklama, aile planlaması ve çocuk yaşatma gibi alanlardaki etkili müdahale programlarının uygulanması, hep birlikte iyi işleyen bir AÇS bakım sistemini oluşturmaktadır. Bu AÇS bakım sistemleri ( çıktılar ) doğrudan anne ve yenidoğan bakımı bağlamlarını içerir (antenatal, doğum, yenidoğan ve yenidoğan sonrası klinik ve önleyici bakım hizmetleri dahil). Bunlar da, daha sonra yenidoğan, yenidoğan sonrası ve çocuk ölümlerinden oluşan bebek ölümlerini doğrudan ve dolaylı olarak etkiler. Bu bileşenler hep birlikte 5YAÖH yi oluşturmaktadır. Mantık modeli işlediği sürece, başka bir deyişle, girdiler istenilen çıktıları verdiğinde, çıktılar da sonuçları ve beklenen etkileri ortaya çıkardığında, 5YAÖH nin azalması beklenmektedir. Veri kaynakları çeşitlidir ve farklı yerlerden gelmektedir. Bunlar: Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları (TNSA): 1993, 1998, 2003 ve 2008 yıllarına ait TNSA lar, Türkiye nüfusunu temsil eden bir örneklem üzerinden yaygın veri toplama çabalarını yansıtmaktadır ve bu araştırmalar Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından yürütülmektedir. TNSA, ana-çocuk sağlığı analizleriyle doğrudan ilgili bilgiler toplamaktadır ve tasarımı gereği değerlendirme yılı ile sonlanan beş yıllık dönemler için (örneğin beş yıllık dönemini TNSA-2008 kapsamaktadır) toplam verileri sunmaktadır. Bebek ölümleriyle ilgili bazı alt analizler içinse yalnızca 2008 yılından önceki 10 yıllık döneme bakılabilmektedir. UNICEF 2009 Dünya Çocuklarının Durumu ve Binyıl Kalkınma Hedefleri İzlemesi: Bu dış veri kaynakları Türkiye içinden çeşitli kaynaklara ait bilgileri toplamaktadır ve elde edilen bilgiler başta UNICEF in temel izleme verileri ve BKH olmak üzere diğer ülkelerin verileri ile karşılaştırmaları mümkün kılmaktadır. Özel Hükümet Değerlendirmeleri: Bu analiz, sağlıkta durum, sağlık sektörü çalışanları, ekonomik kalkınma ve sağlık reformu gibi alanlarda çeşitlilik taşıyan özel hükümet raporlarını kullanmaktadır. Bu kaynaklar, büyük ölçüde hükümet kaynakları ve veri sistemleri olmak üzere çeşitli yerlerden verileri toplamaktadır. OECD Raporları: OECD Türkiye nin ekonomik ve sağlık alanındaki durumu ile ilgili düzenli istatistikler hazırlamaktadır. OECD ayrıca 2008 yılında Türkiye nin sağlık sistemi ve sağlıkta reform çabaları ile ilgili özel bir değerlendirme yayınlamıştır. Bu bilgiler gerektiğinde geri plan ve bağlamsal bilgiler için kullanılmaktadır. Sağlık Bakanlığı/ AÇS bilgileri: Özellikle ölüm nedenleri ve seçilmiş diğer çocuk/bebek sağlığı göstergeleri Sağlık Bakanlığı nda tablolar halinde düzenlenmektedir. Bu göstergeler genellikle SB elinde bulunan bildirilmiş verileri temel almaktadır. 14

15 ARALIK YAÖH /TÜRKİYE (5) Bağlam: Türkiye deki Sosyal, Ekonomik ve Demografik Değişim Tablo 5.1 Nüfus Artış Hızı (%), Türkiye Yıl Yıllık nüfus artış hızı (%) Kaynak: OECD, Türkiye Ülke İstatistik Profili, Türkiye nin nüfusu son on yıllar içinde sayısal olarak hızlı bir artış göstermiştir lerde yüzde 25 (birikimli) olan nüfus artış hızı 1990 larda yüzde 18 e inmiştir. Türkiye de nüfus artış hızı 2000 den bu yana düşmektedir, ve 2007 yılında yüzde 1.2 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye de 1970 ile 1990 yılları arasındaki Yıllık Nüfus Artış Hızı %2.3 iken bu hız döneminde azalarak %1.6 ya inmiştir yılından 2007 yılına Yıllık Nüfus Artış Hızı yüzde 25 azalarak 2000 yılındaki %1.6 dan 2007 yılında %1.2 ye inmiştir döneminde Türkiye nin kentsel nüfusu hemen hemen yüzde 14 artarak 49.5 milyona ulaşmış, kırsal nüfus ise yüzde 1.4 azalmayla 23.4 milyona düşmüştür.2 Aslında Türkiye son on yıllarda, nüfusunun yüzde 68 inin kentlerde yaşadığı, başat olarak kent nüfuslu bir ülkeye dönüşmüştür.3 Türkiye de yıllık ortalama kentleşme hızı döneminde %4.5 iken bu hız daha sonra %2.6 ya düşmüştür. Kimi kentler, örneğin İstanbul yalnızca altı yıllık bir dönem içinde ( ) nüfusunu %17 artırarak hızla büyümüştür.2 Geçtiğimiz on yıllarda kentli nüfus artarken genel olarak aile büyüklüğü de 1980 de 5.3 iken 2003 te 3.9 a düşmüştür.2 Türkiye nin ekonomisi döneminde kişi başına GSYH ölçüsüne göre yılda %1.9 büyümüş1, 1990 ile 2007 arasında kişi başına GSYH yılda ortalama %2.2 artmıştır. 1 UNICEF, Dünya Çocuklarının Durumu, TC Sağlık Bakanlığı. Bir Bakışta Sağlık: SB Yayın No. 723, UNICEF, Dünya Çocuklarının Durumu,

16 5YAÖH /TÜRKİYE ARALIK yılından bu yana gerçekleşen ekonomik büyüme Tablo 5.2 de açıkça görülmektedir. GSYH 2000 yılından 2007 ye yüzde 50 artmıştır. Tablo 5.2 Kişi Başına GSYH ($), Türkiye Yıl Kişi başına GSYH ($) Kaynak: OECD, Türkiye Ülke İstatistik Profili, Genel olarak bakıldığında, Tablo 5.3 te de gösterildiği gibi, Türkiye de ilkokul eğitimi almamış veya bu eğitimi tamamlamamış kadınların oranı 2003 yılında yüzde 39 iken 2008 de yüzde 33 e inmiştir. Bu azalma kentsel yerleşimlerde özellikle belirgindir. Kentsel yerleşimlerde eğitim almamış kadınların oranı 2003 yılında yüzde 34 iken 2008 yılında yüzde 28 e inmiştir. Buna karşılık 2003 ten 2008 e kadar olan dönemde kırsal kesimdeki kadınlar arasında bu oranlarda önemli bir değişiklik olmamıştır. Tablo 5.3 Kadınlar Arasında İlkokula Hiç Gitmeyenler/İlkokulu Tamamlayamayanlar (%) TNSA 2008, TNSA 2003 % Yer Kent Kır Batı bölgesi Güney bölgesi Orta bölgesi Kuzey bölgesi Doğu bölgesi Türkiye Kaynak: TNSA-2003, TNSA-2003, TNSA

17 ARALIK YAÖH /TÜRKİYE TNSA-2008 raporuna göre yoksulluk içindeki kadınlar eğitimsizlikten özellikle etkilenmektedir: Nüfusun en yoksul beşte birlik diliminde yer alan kadınların yüzde 60 ı ilkokula ya hiç gitmemiş veya ilkokulu tamamlamamıştır. Bu oran orta gelir kategorisinde yer alan aynı durumdaki kadın oranından iki, en varlıklı dilimde yer alan aynı durumdaki kadın oranından ise neredeyse beş kat daha yüksektir.4 Benzer biçimde, eğitime devamlılıkta eşitsizlik orta eğitim düzeyinde özellikle belirgindir. Genel olarak bakıldığında TNSA-2008 e göre ilkokula (6) Girdiler: Programlar, Politikalar ve Kaynaklardaki Eğilimler Türkiye sağlıkla ilgili stratejik planlama alanında uzun ve yerleşik bir geçmişe sahiptir. Son dönemde bu deneyim daha özel olarak ana-çocuk sağlığı konularında yoğunlaşmıştır. Ülkenin beş yıllık kalkınma planında sağlığın da ilk kez yer aldığı 1963 yılından bu yana5 Türkiye koruyucu halk sağlığı hizmetlerine erişimi yaygınlaştırmaya ve bu alanda eşitliği sağlamaya odaklanmıştır. Sağlık Bakanlığı nın 1990 da geliştirdiği Ulusal Sağlık Politikası, sağlık alanında bebek, çocuk ve anne sağlığını da içeren ve 2000 yılında ulaşılması gereken devam eden kızların erkeklere oranı tüm sosyal sınıflandırmalar (kent/kır, refah düzeyi, ikamet yeri) itibarıyla aynıdır.4 Buna karşılık ortaöğretime gelindiğinde kayıt ve devamlılık açısından erkeklerle kızlar arasında önemli farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Örneğin, kırsal alanlardaki, Orta ve Doğu bölgelerindeki ve daha alt gelir gruplarındaki kız çocukların okula devam olasılıkları yaşıtları olan erkeklerden daha düşüktür. Bu eşitsizliğin kızların ergenlik dönemine doğru belirginleşmesi, annenin eğitimiyle ilişkili diğer ana-çocuk sağlığı riskleri açısından önemlidir. hedefler belirlemiştir lı yıllarda Ulusal Sağlık Politikası stratejilerinde öngörülenler arasında yeni sağlık reformu çalışmaları da yer almaktadır. Bu çalışmalar, Türkiye de sağlık alanındaki en son dönüşümlerin ve reformların çerçevesini oluşturmaktadır.1990 larda geliştirilen bu stratejilerin odaklandığı noktalar arasında aşağıdakiler de yer almaktadır:6 Tüm yurttaşları kapsayan bir Sağlık Sigortası Sistemi Temel sağlık hizmetlerinin ve aile hekimliğinin geliştirilmesi Hastanelerin dönüştürülmesi SB nin sağlık hizmetlerine ve koruyucu sağlığa öncelik tanımasını sağlayacak stratejik gelişim ve yapılanma. 4 Hacettepe Üniversitesi, Nüfus Etütleri Enstitüsü, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ankara, Türkiye, Ekim 2009, Yayın No: IPS-HU Bakınız, Türkiye deki Sağlık Sisteminin ve Temel Politika Gelişmelerinin Tarihsel Değerlendirmesi, OECD Sağlık Sistemleri Değerlendirmesi içinde: Türkiye, 2008: Ek 1.A1. 6 Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı: İlerleme Raporu, Ocak Sağlık Bakanlığı, SB Yayın N

18 5YAÖH /TÜRKİYE ARALIK 2009 Türkiye, bir dizi resmi küresel girişimi benimseyerek ve bunlarda yerini alarak çocukları etkileyecek hizmetlerin planlanması ve geliştirilmesine yönelik kararlılığını ortaya koymuştur. Diğerlerinin yanı sıra bunların arasında aşağıdakiler de yer almaktadır:7 BM Çocuk Haklarına dair Sözleşme (1990) Avrupa Konseyi BM Çocuk Hakları Sözleşmesi nin Uygulanmasıyla ilgili Avrupa Sözleşmesi (1999) Çocuk Haklarına dair Sözleşme, Çocukların Silahlı Çatışmalarda Yer Almalarıyla ilgili İsteğe Bağlı Protokol (2000) Ülkelerarası Evlat Edinme İşlemlerinde Çocukların Korunması ve İşbirliği Sözleşmesi (2001) Türkiye de sistem ölçeğinde, kapsamlı bir sağlık reformu, Sağlıkta Dönüşüm Programını (SDP) gündeme getirmiştir dönemini hedefleyen bu program sağlık alanındaki eşitsizlikleri azaltarak, eşitlik ve erişimi sağlayarak, parçalılığa son vererek ve bakım-hizmet kalitesini yükselterek Türkiye yi daha ileriye götürmeyi amaçlamaktadır. 8 SDP çerçevesindeki başlıca çalışmalar sürerken, 2008 yılına ait OECD değerlendirmeleri 8 bugüne dek alınan sonuçları şöyle özetlemektedir: Çoğu kez diğer OECD ülkelerinin görece gerisinde kalsa bile Türkiye de sağlık durumunda hızlı iyileşmeler sağlanmıştır. Sağlık durumundaki bu iyileşmelerin büyük bölümü, sağlık hizmetleri alanında daha fazla ve daha etkili harcamalar sayesinde gerçekleşmiştir. Türkiye nüfusu örneğin sigara ve obezlik gibi yeni ve giderek yaygınlaşan risklerle karşılaştığından, önleyici hizmetlere sürekli yatırım giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Sağlık hizmetleri açısından finansal koruma ve erişimde eşitlik önemli bir gelişme göstermiştir. Sağlık personelinin ülkeye dağılımında eşitsizlikler halen sürmekle birlikte, bu personele en fazla ihtiyaç duyulan Doğu bölgesinde önemli personel artışları sağlanmıştır. Bunlara ek olarak, Sağlık Sektörü Cinsel ve Üreme Sağlığı Eylem Planı da benzer biçimde son on yıllar içinde ülkedeki sağlık durumunda kaydedilen önemli değişimlere işaret etmekte ve gelecek yıllarda da anlamlı ilerlemeler sağlanması için hedefleri daha belirgin olan ve önceliklerden hareket eden yaklaşımlara gereksinim olduğunu vurgulamaktadır.9 Sağlık Bakanlığı ile Bakanlığın Türkiye de birlikte çalıştığı kuruluşlar geçtiğimiz dönemler içinde çocuklar arasında ölüm ve hastalıkları önlemek üzere çok sayıda geniş ölçekli girişimi yaşama geçirmiştir. SB10 koruyucu ana-çocuk sağlığı programları arasında, aşağıda Şekil 6.1 de gösterildiği gibi, şunlardan söz etmektedir: 7 Çocuk ve Ergen Sağlığı Alanında Ulusal Stratejiler ve Eylem Planı: Sağlık Bakanlığı, OECD, Sağlık Sistemi Değerlendirmeleri: Türkiye, Sağlık Sektöründe Cinsel ve Üreme Sağlığı Ulusal Stratejik Eylem Planı, Çocuk ve Ergen Sağlığı Alanında Ulusal Stratejiler ve Eylem Planı: Sağlık Bakanlığı,

19 ARALIK YAÖH /TÜRKİYE Şekil 6.1: Türkiye de Uygulanan Ana-Çocuk Sağlığı Programları Evlilik ve Gebelik Öncesi Yönlendirme ve Danışmanlık Programı Hemoglinopati Kontrol Programı Evlilikle İlgili Tıbbi Muayeneler Aile Planlaması Programı Antenatal Bakım Programı Acil Durum Obstetrik Bakım Programı Doğum ve Sezaryen Programı Postnatal Bakım Programı Anne Ölümleri İzleme Programı Yenidoğan Yoğun Bakım Programı Temel Yenidoğan Bakım Hizmetleri Programı Yenidoğan Canlandırma Programı Yenidoğan Tarama Programı Yenidoğan İşitme Taraması Programı Anne Sütüyle Beslenmenin Önemi ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı Demir Gibi Türkiye Programı D Vitamini Yetersizliğinin Önlenmesi ve Kemik Sağlığının Geliştirilmesi Programı İyot Yetersizliği Hastalıklarının Kontrolü ve Tuzun İyotlanması Programı Gebe Kadınlara Demir Takviyesi Programı Bebek Ölümleri İzleme Programı Çocukluk Dönemi Enfeksiyonlarının Önlenmesi Programı Akut Solunum Yolu Enfeksiyonlarının Kontrolü Programı İshalli Hastalıkların Kontrolü Programı Bebek ve Çocuk Gelişiminin İzlenmesi ve Desteklenmesi Programı Genişletilmiş Bağışıklama Programı Kızamık Eliminasyon Programı Maternal ve Neonatal Tetanozun Eradikasyonu Programı Ergen Sağlığı ve Gelişimi Programı Ana-Çocuk Sağlığı Hizmetlerine Erkeklerin Katılımı Programı 19

20 5YAÖH /TÜRKİYE ARALIK 2009 Tablo 6.1 Tam Bağışıklama Kapsamı, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları, Araştırma Yılı 5 yıllık dönemde aşıları tam olanlar (%) TNSA-1993 (1) 65 TNSA-1998 (1) 46 TNSA-2003 (1) 54 TNSA-2008 (2) 81 (1) aylıklar arasında, (2) aylıklar arasında Tam aşılar = BCG, kızamık, üç doz DPT ve çocuk felci Kaynak: Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, 2008 Türkiye Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) ile çocukluk dönemi aşılamaları için önemli bir çaba başlatmıştır ve amaç aşılama kapsamını ülke ölçeğinde genişletmektir. TNSA-2008 e göre aşıları tam olan çocukların oranı (yüzde 81) önceki yıllara göre hayli yükselmiştir. Çok az sayıda çocuğun (<%2) hiç aşı olmadığı bildirilmektedir. Nüfusun en yoksul beşte birlik diliminde yer alan ve ilkokul eğitimi de olmayan kadınların çocukları veya çok çocuklu ailelerin son çocukları söz konusu olduğunda aşı olmama olasılığı daha da artmaktadır. Sağlık Bakanlığı nın aşılamaya yaptığı büyük yatırım 2002 ile 2008 yılları arasında gerçekleşmiştir. Bu dönemde aşılamalar için ayrılan ödeneklerde on kattan daha fazla artış olmuştur.11 Türkiye de kızamık vaka sayısı Tablo 6.2 Toplam Doğurganlık Hızı, Türkiye, Toplam Doğurganlık Hızı Yıl (doğumlar/kadın) Kaynak: UNICEF, Dünya Çocuklarının Durumu, Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı: İlerleme Raporu, Ocak Sağlık Bakanlığı, SB Yayın N WHO, Weekly Epidemiological Report, No 17, 2009, 84, lerin başından bu yana çarpıcı bir azalma göstermiştir de bildirilen kızamık vaka sayısı iken 2008 de dışarıdan bulaşan vaka sayısı yalnızca dörttür.11 Türkiye 2002 yılında WHO tarafından çocuk felcinden arınmış ülke ilan edilmiştir. TNSA-2008 raporuna göre aylık çocukların yüzde 89 u kızamık aşısı olmuştur ve çocukların yine yüzde 89 u üç doz çocuk felci aşısını olmuştur. Bunlara ek olarak, Şubat 2009 da, WHO ile yapılan geçerlilik onay temasları sonucunda Türkiye Anne ve Yenidoğan Tetanozunu ortadan kaldıran ülkeler arasına girmiştir.12 UNICEF tarafından bildirildiğine göre Türkiye de Toplam Doğurganlık Hızı (TDH) 1970 ten bu yana yüzde 50 azalmıştır dan bu yana gerçekleşen azalma ise üçte bir oranındadır. 20

21 ARALIK YAÖH /TÜRKİYE Yine TNSA-2008 e göre Türkiye de modern olanlar dahil gebeliği önleyici yöntemler herkes tarafından bilinmektedir ve halen evli veya önceden evlenmiş olan kadınların yüzde 90 ı gebeliği önleyici bir yöntem kullanmıştır. Tablo Yaş Grubundaki Evli Kadınlar Arasında Gebeliği Önleyici Yöntem Kullanımı (herhangi veya modern bir yöntemle) Uygulayanlar, Türkiye, TNSA Araştırma Yıl Herhangi % Modern % TNSA TNSA TNSA TNSA TNSA Kaynak: TNSA Tablo 6.3 te de görüldüğü gibi günümüzde herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullananların oranı 1988 e göre yaklaşık yüzde 15 artmış, gene aynı dönemde modern yöntem kullanımındaki artış yüzde 50 yi bulmuştur. Türkiye de çocuk yaşatma alanındaki gelişme sağlamaya yönelik çeşitli programlar başlatılmıştır. Beslenme, Anne Sütüyle Beslemenin Yaygınlaştırılması, Çocuk Hastalıklarının Entegre Yönetimi ve Neonatal Resüsitasyon bunlar arasındadır. Örneğin Türkiye de Bebek Dostu Hastaneler girişimi 1991 yılında katılımcı dört hastane ile başlatılmıştır.13 Daha sonra bu girişime katılan hastane sayısı 2002 yılına gelindiğinde 141, 2009 Ocak ayına gelindiğinde ise 665 olmuştur yılında bebek dostu hastanelerde dünyaya gelen bebeklerin oranı yüzde 21 iken bu oran 2009 yılında yüzde 92 ye çıkmıştır. Buna bağlı olarak Türkiye de bebeklerin belirli bir dönem boyunca yalnızca anne sütüyle beslenmeleri oran olarak 2003 (%20.8) ile 2008 (%1.6) arasında iki kat artmıştır.12 Türkiye de çocuk sağlığı alanında gerçekleştirilen başarılı girişimler arasında ÇHEY (Çocuk Hastalıklarının Entegre Yönetimi) de yer almaktadır. ÇHEY bugün kurumsallaşmış ve standart bir uygulama konumuna gelmiştir. ÇHEY programı, yenidoğan ve çocuk malnütrisyonu ve enfeksiyonlu hastalıkların azaltılmasına yönelik olarak evde ve sağlık kuruluşlarında başvurulan çeşitli stratejilerden oluşmaktadır. Bu girişimleri yansıtan belli başlı çocuk sağlığı göstergeleri önemli bir ilerleme göstermiştir. Örneğin, boya göre normal ağırlığın iki standart sapma daha altında olan çocukların oranı 1993 ten (%3) 2008 e (%1) kadar olan dönemde üçte iki azalmıştır. Ayrıca, ishal nedeniyle sağlık kuruluşuna götürülen çocukların oranı 1993 yılında %25 iken 2008 de %47 ye çıkmıştır Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı: İlerleme Raporu, Ocak Sağlık Bakanlığı, SB Yayın N Hacettepe Üniversitesi, Nüfus Etütleri Enstitüsü, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları 21

22 5YAÖH /TÜRKİYE ARALIK 2009 Son olarak, etkili ve yaygın halk sağlığı girişimlerinin ek bir örneği de İyot Yetersizliği Bozukluklarının (İYB) önlenmesi alanındadır. Ülkede yaygın görülen bu sorunun çözümü için iyotlu tuz tüketimi tüm ülkede yaygınlaştırılmaktadır. İyotlanmamış sofra tuzu örnekleri oranı 2003 yılında %50 iken bu oran 2003 yılında %30 a, 2008 de de %15 e düşmüştür.15 Geçtiğimiz dönemlerde, mikronütriyenlerle ilgili başka halk sağlığı kampanyaları da gerçekleştirilmiştir. Bunlardan demir yetersizliği anemisi ile ilgili çalışmalarda 5 milyonu aşkın çocuğa demir takviyeleri dağıtılmıştır.16 Ayrıca, doğum öncesi bakımın bir parçası olarak demir tabletleri alan kadınların oranı 2003 yılında %64 iken %25 lik bir artışla 2008 yılında %80 e çıkmıştır.15 Ankara daki Zekai Tahir Burak Doğumevi, bu alanda dünyadaki en büyük sağlık kuruluşlarından biridir ve kuruluşta yılda 23 bin doğum gerçekleşmektedir. Kuruluşun yenidoğan yoğun bakım biriminde günde ortalama 150 çocuğa bakım sağlanmaktadır ve yılda yaklaşık 5000 bebek de yenidoğan bakım sistemince kapsanmaktadır. Bu özellikleriyle Zekai Tahir Burak Hastanesi aynı zamanda dünyadaki en büyük çocuk hastanelerinden biridir. Kuruluş ayrıca yenidoğan bakım ve doğum alanlarında her yıl yüzlerce sağlıkçı yetiştirmektedir. Zekai Tahir Burak Hastanesi ulusal ve bölgesel bir sevk merkezi olarak işlev görmekte, yüksek riskli gebe kadınlarla yüksek riskli yenidoğan bebeklere özel bakım ve tedavi sağlamaktadır. Doğum Ağırlığına Göre Yenidoğan Bakımına Alınanlar Zekai Tahir Burak Hastanesi, Ankara-Türkiye, Doğum ağırlığı (gram olarak) Bakınız, Duran R, Aladağ N, Vatansever U, Süt N, Acunaş B. Perinatal asfiksisi olan yenidoğanlarda Neonatal Canlandırma Programı derslerinin ölümler ve hastalıklar üzerindeki etkisi. Brain Dev. 2008;30: Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı: İlerleme Raporu, Ocak Sağlık Bakanlığı, SB Yayın N

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 Banu Akadlı Ergöçmen ve Yadigar Coşkun Anne ve çocuk sağlığı açısından önemli bir konu olan doğum öncesi bakım ve doğuma yardıma ilişkin olarak TNSA-2003 den elde

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Pelin Seçkiner 5 Şubat 215 Swiss Otel Büyük Efes, İzmir Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz Doç. Dr. Alanur Çavlin 2 Aralık 214, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun

Detaylı

TÜRKĠYE DE BEġ YAġ ALTI ÖLÜM HIZINDAKĠ DEĞĠġĠMLER. Dr. Sema ÖZBAŞ Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü

TÜRKĠYE DE BEġ YAġ ALTI ÖLÜM HIZINDAKĠ DEĞĠġĠMLER. Dr. Sema ÖZBAŞ Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü TÜRKĠYE DE BEġ YAġ ALTI ÖLÜM HIZINDAKĠ DEĞĠġĠMLER Dr. Sema ÖZBAŞ Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü Binyıl Kalkınma Hedeflerinden 4 üncüsü (BKH4) beş yaş altı ölüm hızının 1990 daki düzeye

Detaylı

İsmet Koç ve Erhan Özdemir

İsmet Koç ve Erhan Özdemir DOĞURGANLIK 4 İsmet Koç ve Erhan Özdemir Bu bölüm, günümüzdeki ve tamamlanmış doğurganlığın düzeyi, örüntüsü ve değişimi ve ilgili göstergeleri incelemenin yanında, doğum aralıklarını, doğurganlığa başlama

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 3. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Tuğba Adalı 19 Şubat 215 Greenpark Otel, Diyarbakır Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ Amaç Bu dersin sonunda öğrenciler, sağlık hizmeti verecekleri toplumu tanımanın önemi konusunda bilgi sahibi olacaklardır. ÖĞRENİM HEDEFLERİ Bu

Detaylı

Dünyada Çocuk Sağlığı Politikaları / hedefleri. Dr. Günay SAKA DÜTF HSAD 10 Mayıs 2011

Dünyada Çocuk Sağlığı Politikaları / hedefleri. Dr. Günay SAKA DÜTF HSAD 10 Mayıs 2011 Dünyada Çocuk Sağlığı Politikaları / hedefleri Dr. Günay SAKA DÜTF HSAD 10 Mayıs 2011 1 DÜNYA DAKİ ÇOCUKLARIN SAĞLIĞININ KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİNE YÖNELİK ÇALIŞMALAR 1946 BM ye bağlı UNICEF kuruldu.

Detaylı

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Dersin adı Üreme Sağlığı Anabilim dalı Sorumlu öğretim üyesi E-posta adresi Halk Sağlığı Prof.Dr.Haldun SÜMER

Detaylı

Türkiye nin Çocuk İhmali: Son 5 Yıldaki Bebek Ölümleri ve Koruyucu Hizmetlerden Yararlanmamada Eşitsizlikler

Türkiye nin Çocuk İhmali: Son 5 Yıldaki Bebek Ölümleri ve Koruyucu Hizmetlerden Yararlanmamada Eşitsizlikler Türkiye nin Çocuk İhmali: Son 5 Yıldaki Ölümleri ve Koruyucu Hizmetlerden Yararlanmamada Eşitsizlikler Prof.Dr.Muzaffer Eskiocak Trakya Üni.Tıp Fak. Halk Sağlığı Anabilim Dalı Bu yazı Türkiye de son 5

Detaylı

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 211 Harran Üniversitesi-UNFPA Hizmet için kanıt oluşturan sonuçlar açısından Hizmetleri planlama ve uygulama açısından

Detaylı

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara

Detaylı

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Küresel İzleme Raporu 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Raporu bir orta dönem değerlendirmesidir. 2000 yılından bu yana gerçekleşen önemli gelişmeler 1999-2005 yılları

Detaylı

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ Dr. Sema ÖZBAŞ Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanı Sağlık Bakanlığı Teşkilat Şeması Türkiye Halk

Detaylı

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış 2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış Prof. Dr. Yüksel KAVAK Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi TÜSİAD / UNFPA İstanbul, 5 Kasım 2010 1 Ana tema: Nüfusbilim ve Yönetim Çalışmanın

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 2. Hafta ( 22 26 / 09 / 2014 ) 1.) KADIN ve ANASAĞLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER ve ALINACAK ÖNLEMLER 2.) KADIN ve ANA SAĞLIĞI İLE İLGİLİ ÖLÇÜTLER Slayt No: 2

Detaylı

KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3

KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3 KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3 Attila Hancıoğlu ve Banu Akadlı Ergöçmen Bu bölümde, Türkiye de kadınların durumuna ilişkin bilgi verilmesi amaçlanmaktadır. Bölümde yer alan bilgiler, üreme

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı Araştırmanın Tanıtımı ve Metodoloji Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 2 Aralık 2014, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Kurumsal Yapı TNSA-2013 TÜBİTAK

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2014 Haber Bülteni

Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2014 Haber Bülteni Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2014 Haber Bülteni Haber Bülteni Yayın Tarihi: 09.09.2015 Bilgi İçin: Dr. Berrak BORA BAŞARA berrak.basara@saglik.gov.tr/ 0312 585 68 17 Cemil GÜLER cemil.guler@saglik.gov.tr/

Detaylı

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ 2011 İÇİNDEKİLER 1. SAĞLIK SEKTÖRÜ... 3 1.1. Sağlık Personeli Durumu... 3 1.2. Ölüme Neden Olan Hastalıklar, Bebek - Çocuk Ölümleri ve Toplam Doğurganlık...

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ Dr. İbrahim PADIR İstanbul, 2015 Kavramlar ve Tanımlar Gebeliğe bağlı ölüm, bir kadının gebelik süresince, doğumda ya da gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içinde

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ. Bilecik Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 09.05.2013 Bilecik İl Genel Meclis Toplantı Salonu

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ. Bilecik Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 09.05.2013 Bilecik İl Genel Meclis Toplantı Salonu 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bilecik Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 09.05.2013 Bilecik İl Genel Meclis Toplantı Salonu Küreselleşme Küresel ekonominin bütünleşmesi Eşitsiz büyüme Ekonomik

Detaylı

Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2012

Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2012 Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2012 Haber Bülteni Yayın Tarihi: 30.09.2013 Bilgi İçin: Dr. Berrak BORA BAŞARA berrak.basara@saglik.gov.tr/ 0312 585 68 17 Cemil GÜLER cemil.guler@saglik.gov.tr/ 0312 585

Detaylı

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz ÖNEKLEME HATALAI EK C A. Sinan Türkyılmaz Örneklem araştırmalarından elde edilen kestirimler (estimates) iki tip dan etkilenirler: (1) örneklem dışı lar ve (2) örneklem ları. Örneklem dışı lar, veri toplama

Detaylı

Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR.

Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR. Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR 12 Ekim 2010 Sunuş Planı Erken Çocukluk Gelişimi (EÇG) Nedir? Binyıl

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ. Bursa Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 28.05.2013 Merinos Atatürk Kültür ve Kongre Merkezi

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ. Bursa Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 28.05.2013 Merinos Atatürk Kültür ve Kongre Merkezi 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 28.05.2013 Merinos Atatürk Kültür ve Kongre Merkezi Küreselleşme Küresel ekonominin bütünleşmesi Eşitsiz büyüme Ekonomik

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU. Edirne Bölge Müdürlüğü

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU. Edirne Bölge Müdürlüğü Cinsiyete göre çocuk nüfusu, 214 9.. Türkiye nüfusunun %29,4 ünü çocuk nüfusu oluşturmaktadır. 8.. 77 695 94 7.. 6.. 5.. 4.. 3.. 2.. 1.. 22 838 482 (%29,4) 11 725 257 (%15,1) 11 113 225 (%14,3) Türkiye

Detaylı

Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği *

Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği * Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği * İstanbul Teknik Üniversitesi Kadın Araştırmaları Merkezi ve Levy Ekonomi Enstitüsü

Detaylı

Sosyal Riski Azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838

Sosyal Riski Azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 Sosyal Riski Azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ANKARA Sayı :

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

TANITIM VE METODOLOJİ

TANITIM VE METODOLOJİ TANITIM VE METODOLOJİ Yrd.Doç.Dr. A. Sinan Türkyılmaz Arş.Gör. Tuğba Adalı 19 Kasım 2009 Grand Zorlu Otel Trabzon TNSA-2008 TÜBİTAK Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ. Eskişehir Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 14.05.2013 Anadolu Üniversitesi

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ. Eskişehir Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 14.05.2013 Anadolu Üniversitesi 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Sosyal Yapı Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 14.05.2013 Anadolu Üniversitesi Küreselleşme Küresel ekonominin bütünleşmesi Eşitsiz büyüme Ekonomik krizler Kaynak

Detaylı

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi büyüme ve gelişme geriliği diş çürükleri zayıflık ve şişmanlık okul çağı çocuk ve gençlerde demir yetersizliği anemisi 0-5 Yaş Grubu Çocuklarda iyot yetersizliği hastalıkları vitamin yetersizlikleri raşitizm

Detaylı

TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA. Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış

TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA. Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış I. GİRİŞ Doğumun sağlıklı koşullarda ve bir sağlık personelinin yardımıyla yaptırılmasının ve doğum

Detaylı

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği Perinatoloji Yüksek riskli gebelik Maternal ve fetal sağlığı tehdit eden, mortalite ve morbidite olasılığını

Detaylı

TNSA-2003 BÖLGE TOPLANTISI-VI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI

TNSA-2003 BÖLGE TOPLANTISI-VI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI TNSA-2003 BÖLGE TOPLANTISI-VI ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI Doç. Dr. Turgay Ünalan 28 Haziran 2005 - SAMSUN Bebek ve Çocuk Ölümlülüğü 0-4 Yaş Dönemindeki Ölümler Perinatal Ölümler Yüksek Riskli Doğurganlık Davranışı

Detaylı

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP)

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) Türkçe Adı Akdeniz Eylem Planı Sekretaryası (AEP) İngilizce Adı Secretariat on Mediterrenaen Action Plan (MAP) Logo Resmi İnternet Sitesi http://www.unepmap.org Kuruluş

Detaylı

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI. Attila Hancıoğlu Banu Akadlı Ergöçmen Elif Kurtuluş Yiğit

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI. Attila Hancıoğlu Banu Akadlı Ergöçmen Elif Kurtuluş Yiğit ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI Attila Hancıoğlu Banu Akadlı Ergöçmen Elif Kurtuluş Yiğit Bebek ve Çocuk Ölümlülüğü 0-4 Yaş Dönemindeki Ölümler Perinatal Ölümler Yüksek Riskli Doğurganlık Davranışı 0-4 Yaş Dönemindeki

Detaylı

FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ

FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ Yrd.Doç.Dr. Gülten KOÇ Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Doğum-Kadın Hastalıkları Hemşireliği Anabilim

Detaylı

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S1 Üreme Sağlığı Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S6 Üreme Sağlığına Yönelme Bükreş konferansı (1974) II. Nüfus Konferansı (1984 Meksika) Kadın ve çocuklara

Detaylı

YENİDOĞAN ÖLÜMLERİ VE PREMATÜRİTE. Doç. Dr. Ahmet Yağmur Baş Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları EAH Yenidoğan Kliniği

YENİDOĞAN ÖLÜMLERİ VE PREMATÜRİTE. Doç. Dr. Ahmet Yağmur Baş Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları EAH Yenidoğan Kliniği YENİDOĞAN ÖLÜMLERİ VE PREMATÜRİTE Doç. Dr. Ahmet Yağmur Baş Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları EAH Yenidoğan Kliniği YENİDOĞAN SAĞLIĞI Yenidoğan dönemi; doğumdan bir aya kadar olan süreyi (ilk 28 gün)

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte,

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, Dünyada her bir dakikada 380 kadın gebe kalmakta, 190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, 40 kadın sağlıksız düşük yapmaktadır.

Detaylı

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı 2003-2004 HANEHALKI TÜKETİM HARCAMALARI

T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı 2003-2004 HANEHALKI TÜKETİM HARCAMALARI T.C. MALİYE BAKANLIĞI Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı Kısa Rapor Hanehalkı Tüketim Harcaması: 77/1 18 Kasım 2005 2003-2004 HANEHALKI TÜKETİM HARCAMALARI DİE nin yayınladığı 2003-2004

Detaylı

Prof. Dr. F. Cankat Tulunay

Prof. Dr. F. Cankat Tulunay 1 Prof. Dr. F. Cankat Tulunay Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Farmakoloji Derneği Başkanı Baş Ağrısı Dereği Başkanı 2006 2 1.Araştırmanın Amacı Araştırmanın ana amacı, Türkiye genelinde kronik

Detaylı

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır.

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. Anne-çocuk sağlığı hizmetlerinin amacı; özelde anne ve çocukların, genelde ise toplumun sağlıklı

Detaylı

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları 1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları Virpi Einola-Pekkinen 10.1.2011 1 Finlandiya Hükümetinin Yapısı Finlandiya da 12 Bakanlık vardır. Her Bakanlık kendi yetkisi çerçevesinde yönetim kapsamına

Detaylı

Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği

Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği 2023 Vizyonu Çerçevesinde Türkiye Tarım Politikalarının Geleceği Çalıştayı Türkiye de Kırsal Kalkınma Politikaları ve Geleceği Dr. Yurdakul SAÇLI Kalkınma Bakanlığı İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel

Detaylı

Eğitimin Finansmanındaki Reformların Temel Eğitimde Eşitlik Üzerindeki Etkisi Nedir?

Eğitimin Finansmanındaki Reformların Temel Eğitimde Eşitlik Üzerindeki Etkisi Nedir? Eğitimin Finansmanındaki Reformların Temel Eğitimde Eşitlik Üzerindeki Etkisi Nedir? UNICEF in bölgesel araştırmasından çıkan ön bulgular Philippe Testot-Ferry UNICEF ODA/BDT Bölge Ofisi Yulia Makarova

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

Orta-Doğu Avrupa ve Avrasya da Erken Dönem Çocuk Eğitim ve Bakım (EÇEB) Kalitesi. Sarah Klaus Direktör Erken Çocukluk Programı

Orta-Doğu Avrupa ve Avrasya da Erken Dönem Çocuk Eğitim ve Bakım (EÇEB) Kalitesi. Sarah Klaus Direktör Erken Çocukluk Programı Orta-Doğu Avrupa ve Avrasya da Erken Dönem Çocuk Eğitim ve Bakım (EÇEB) Kalitesi Sarah Klaus Direktör Erken Çocukluk Programı Kaliteli EÇEB in Yararları Aynı zamanda hem hakkaniyeti ve sosyal adaleti yaygınlaştırıp

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

YÜKSEK HEMŞĐRE KADROSU HĐZMET ŞEMASI

YÜKSEK HEMŞĐRE KADROSU HĐZMET ŞEMASI YATAKLI TEDAVĐ KURUMLARI DAĐRESĐ YÜKSEK HEMŞĐRE KADROSU HĐZMET ŞEMASI Kadro Adı : Yüksek Hemşire Hizmet Sınıfı: Paramedikal Hizmetleri Sınıfı Derecesi : III (Đlk Atanma Yeri) Kadro Sayısı : 120 Maaş :

Detaylı

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu II. Sağlık Ekonomisi Kongresi, 4-5 Aralık 2014 Ecz. Halil Tunç Köksal Genel Sekreter Yrd. Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu

Detaylı

Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler

Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler Güncelleme: Ocak 2013, ANKARA I. Sosyo Demografik Göstergeler 1.1. Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı 1.2. Nüfusun Cinsiyete Göre Dağılımı

Detaylı

DEMOGRAFİK DÖNÜŞÜMLE YAŞLANAN NÜFUS TÜRKİYE. Prof. Dr. Nükhet HOTAR AK PARTİ Genel Başkan Yardımcısı

DEMOGRAFİK DÖNÜŞÜMLE YAŞLANAN NÜFUS TÜRKİYE. Prof. Dr. Nükhet HOTAR AK PARTİ Genel Başkan Yardımcısı DEMOGRAFİK DÖNÜŞÜMLE YAŞLANAN NÜFUS TÜRKİYE Prof. Dr. Nükhet HOTAR AK PARTİ Genel Başkan Yardımcısı 30.09.2013 İçinde bulunduğumuz dönemde Türkiye orta yaş ve yaşlanmakta olan bir nüfus yapısına sahiptir.

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

KÖYCEĞİZ TOPLUM SAĞ HİZMET SUNMAKLA GÖREVLİ/YETKİLİ SIRA NO KURUM KODU STANDART DOSYA PLANI KODU HİZMETİN ADI HİZMETİN TANIMI HİZMETİN DAYANAĞI MEVZUATIN ADI VE MADDE NUMARASI HİZMETTEN YARARLANANLAR TAŞRA

Detaylı

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER DUNYA GIDA GUNU ACLIGA KARSI BIRLESELIM Dr Aysegul AKIN FAO Turkiye Temsilci Yardimcisi 15 Ekim 2010 Istanbul Bu yılki kutlamanın teması, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde dünyadaki açlıkla mücadele

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

Türkiye Programından Kilit Sonuçlar

Türkiye Programından Kilit Sonuçlar Türkiye Programından Kilit Sonuçlar Devam Etmekte Olan Türkiye Programından Kilit Sonuçlar Özel Sektör Rekabetçiliğinin Arttırılmasına Katkı Özel ve finansal sektör, işgücü piyasası ve işgücü becerileri

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Reformlar ve Hükümet Programları, Finlandiya Klaus Halla Kalkınma Direktörü 1990 ların başından beri Finlandiya da devlet düzeyinde gerçekleşen

Detaylı

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir.

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir. MESAJ 1 GEÇTIĞIMIZ ONYILLARDA KAYDEDILEN ISTIKRARLI BÜYÜME TÜRKIYE YI YÜKSEK GELIR EŞIĞINE GETIRIRKEN, REFAH PAYLAŞILMIŞ VE ORTA SINIFIN BÜYÜKLÜĞÜ IKI KATINA ÇIKMIŞTIR. 1960 ile 2012 arasında ortalama

Detaylı

Eşit? Son 20 yılda üniversiteye kaydolan kadın sayısı 7 kat arttı 2009 da kadınların %51 i yükseköğretim öğrencisi

Eşit? Son 20 yılda üniversiteye kaydolan kadın sayısı 7 kat arttı 2009 da kadınların %51 i yükseköğretim öğrencisi Ana Ana mesajlar mesajlar Aralık Aralık 2011 2011 EŞİTLİK? Eşit? Son 20 yılda üniversiteye kaydolan kadın sayısı 7 kat arttı 2009 da kadınların %51 i yükseköğretim öğrencisi. buna rağmen 35 milyon kız

Detaylı

tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Mayıs2016 N201619

tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Mayıs2016 N201619 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Mayıs216 N21619 DEĞERLENDİRME NOTU Esra ÖZPINAR Araştırmacı Şehir Çalışmaları Programı Bölge Çalışmaları Programı BEBEK ÖLÜM HIZI TÜRKİYE GENELİNDE AZALIYORKEN

Detaylı

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde.

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Yaşadıkları toplumlardaki birbirinden çok farklı politik, ekonomik,

Detaylı

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI 1. Sorunun öneminin saptanması Pnömokonyoz ülkemizde en sık görülen mesleki akciğer hastalıklarından biri olup, önlenebilir meslek hastalıklarının başında gelmektedir.

Detaylı

YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ UYGULAMALARI VE PERİNATAL/NEONATAL ETKİLER

YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ UYGULAMALARI VE PERİNATAL/NEONATAL ETKİLER YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ UYGULAMALARI VE PERİNATAL/NEONATAL ETKİLER Nilüfer Güzoğlu, H. Gözde Kanmaz, Dilek Dilli, Nurdan Uras, Ömer Erdeve, Uğur Dilmen İlk tüp bebeğin 1978 de doğumundan bu yana IVF

Detaylı

Chile Crece Contigo (Şili Sizinle Büyüyor)

Chile Crece Contigo (Şili Sizinle Büyüyor) Chile Crece Contigo (Şili Sizinle Büyüyor) Ulusal Erken Çocukluk Gelişimi Politikası EÇG kamu politikaları için dersler Verónica Silva V. Dünya Bankası vsilva@worldbank.org Şili 2005 Yoksullukla savaşta

Detaylı

TÜTÜN ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEKİ VERGİYİ ARTIRMAK

TÜTÜN ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEKİ VERGİYİ ARTIRMAK TÜTÜN ÜRÜNLERİ ÜZERİNDEKİ VERGİYİ ARTIRMAK Doç. Dr. S. Erhan DEVECİ 9 Haziran 2010 - Elazığ Sunum Planı - Konunun önemi - Vergi ve fiyatlar ile ilgili ulusal stratejik planlar - Verginin artırılması sonucu

Detaylı

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ Sağlıklı Kentler Birliği Eğitim Prgramı Prof. Dr. SABAHAT TEZCAN Haccettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

Bölüm-1: Genel Bilgiler

Bölüm-1: Genel Bilgiler KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI HEKİM ADAYI TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ ÇALIŞMA DOSYASI ADI SOYADI : NUMARASI : EĞİTİM TARİHLERİ : ÇALIŞTIĞI TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ : DANIŞMAN ASİSTAN

Detaylı

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ HAZIRLAYAN 21.05.2014 RAPOR Doç. Dr. Binhan Elif YILMAZ Araş.Gör. Sinan ATAER 1. KAMU FİNANSMANI Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi, 2013 yılı sonunda 18.849 milyon TL açık

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1.1. GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) 1. Ekonomik kalkınmanın önemli göstergelerinden biri olan kişi başına düşen GSYİH, TÜİK tarafından en son 2001 yılında hesaplanmıştır.

Detaylı

HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR

HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR (1) Türkiye İstatistik Kurumu, işgücü piyasasının temel veri kaynağını oluşturan hanehalkı işgücü araştırmasını1988 yılından beri,

Detaylı

Müjgan Şan. Bilişim Enstitüleri, Ulusal Girişimler ve Proje Finansman Araçları

Müjgan Şan. Bilişim Enstitüleri, Ulusal Girişimler ve Proje Finansman Araçları Bilişim Enstitüleri, Ulusal Girişimler ve Proje Finansman Araçları Devlet Planlama Teşkilatı Yönetim Bilgi Merkezi Dairesi Başkanlığı Bilgi Yöneticisi Neden? Bilişim Enstitüleri (BE) ile DPT çalışmaları

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca)

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Erişkin ve büyük çocuklarla kıyaslandığında, 12 ay altındaki infantlar gerçek anlamda yüksek boğmaca oranlarına ve boğmaca ile ilişkili ölümlerin geniş

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI DESTEKLERİ DOĞU KARADENİZ KALKINMA AJANSI

KALKINMA BAKANLIĞI DESTEKLERİ DOĞU KARADENİZ KALKINMA AJANSI KALKINMA BAKANLIĞI DESTEKLERİ Bu çalışmada Kalkınma Bakanlığı desteklerinin derlenmiş listesi bulunmaktadır. Derlenen bilgiler ilgili kurum sitelerinden alıntıdır. DOĞU KARADENİZ KALKINMA AJANSI İçindekiler

Detaylı

Konut Kredisi Piyasasına Bakış

Konut Kredisi Piyasasına Bakış Konut Kredisi Piyasasına Bakış Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Ocak 2012 - Aralık 2012) 2012 Yıl Sonu Uyarı: Bu raporda sunulan istatistiklerin önemli bir kısmı Konutkredisi.com.tr web sitesinin

Detaylı

Ulusal Eğitim Derneği Cumartesi Konferansları

Ulusal Eğitim Derneği Cumartesi Konferansları Ulusal Eğitim Derneği Cumartesi Konferansları PISA ARAŞTIRMALARI ve TÜRKİYE Yrd. Doç. Dr. Ergül Demir Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Ankara, 21 Kasım 2015 1 PISA Nedir? Uluslararası eğitim

Detaylı

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 12 Eczacı Profili-1998-2007 II. 1998 ARAŞTIRMASI BULGULARI ll.l.toplumsal VE EKONOMİK ÖZELLİKLER Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 Tabloda

Detaylı

ÇOCUK SAĞLIĞINA GİRİŞ ve Çocuk sağlığını değerlendirmede kullanılan ölçütler. Doç. Dr. Günay SAKA 5 Mayıs 2011

ÇOCUK SAĞLIĞINA GİRİŞ ve Çocuk sağlığını değerlendirmede kullanılan ölçütler. Doç. Dr. Günay SAKA 5 Mayıs 2011 ÇOCUK SAĞLIĞINA GİRİŞ ve Çocuk sağlığını değerlendirmede kullanılan ölçütler Doç. Dr. Günay SAKA 5 Mayıs 2011 1 Amaç : Bu oturumun sonunda katılımcılar çocuk sağlığının önemini ve çocukluk dönemlerine

Detaylı

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığığ Ülke ve Kamu Kurumları Düzeyinde Strateji Yönetimi Anıl YILMAZ Stratejik t Planlama l Dairesi i Bşk. ODTÜVT Yönetim ve Mühendislik Günleri 2 Mart 2008 Gündem Ülkesel

Detaylı

2014 YILI BÜTÇE SUNUMU

2014 YILI BÜTÇE SUNUMU 2014 YILI BÜTÇE SUNUMU TBMM Plan Bütçe Komisyonu Dr. Mehmet MÜEZZİNOĞLU Bakanı 20 Kasım 201 İçindekr 4 4 4 4 4 A. A. A. A. A. A. Bakanlığı A. A. Bakanlığı Bakanlığı Bağlı Kuruluşlar Bağlı Kuruluşlar Bağlı

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular Atilla Hakan ÖZDEMİR PhD, MBA, PMP Biyoteknoloji Sektörel İnovasyon Sistemi Semineri 3 Nisan 2013, Ankara İrlanda Göstergeler 2005 2012 Nüfus

Detaylı

TR82 Düzey 2 Bölgesi (Kastamonu, Çankırı, Sinop) Nüfus Projeksiyonu

TR82 Düzey 2 Bölgesi (Kastamonu, Çankırı, Sinop) Nüfus Projeksiyonu T.C. KUZEY ANADOLU KALKINMA AJANSI TR82 Düzey 2 Bölgesi (Kastamonu, Çankırı, Sinop) Nüfus Projeksiyonu Planlama, Programlama ve Stratejik Araştırmalar Birimi Temmuz, 2013 1 İçindekiler Giriş... 3 Yöntem...

Detaylı

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM - 169 - İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM Cemalettin Dönmez * Özet Türkiye de inşaat mühendisliğinde lisans sonrası eğitimin hacim ve temel uzmanlık

Detaylı