T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI DENİZCİLİK GEMİ DİZEL MOTORLARI-2 525MT0189

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI DENİZCİLİK GEMİ DİZEL MOTORLARI-2 525MT0189"

Transkript

1 T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI DENİZCİLİK GEMİ DİZEL MOTORLARI-2 525MT0189 Ankara 2011

2 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

3 İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR...iii GİRİŞ...1 ÖĞRENME FAALİYETİ DİZEL MOTORLARI Dizel Motorlarının Endüstrideki Önemi ve Kullanıldığı Yerler Dizel Motorlarının Avantaj ve Dezavantajları Dizel Motorların Gemilere Uygulanması Doğrudan Bağlama Devir Düşürücülü Bağlama Dizel-Jeneratör Sistemi Dikey Şaftlı Makineler Dizel Motorların Çalışma İlkesi İki Zamanlı Dizel Çevrimi Dört Zamanlı Dizel Çevrimi Dizel Motorlarda İndikatör Diyagramı İki Zamanlı Dizel Motor Teorik PV Diyagramı İki Zamanlı Dizel Motor Pratik İndikatör Diyagramı Dört Zamanlı Dizel Motor Teorik PV Diyagramı Dört Zamanlı Dizel Motor Pratik İndikatör Diyagramı İki Zamanlı Dizel Motorlarla Dört Zamanlı Dizel Motorların Karşılaştırılması Dizel Motorlarla Benzinli Motorların Karşılaştırılması Dizel Motorlarda Yanma Dizel Motorlarda Yanma Odaları Gemi Dizel Motorlarında Gücün Hesaplanması İndike (İç) Gücün Hesaplanması Yararlı (Efektif) Gücün Tanımı ve Hesaplanması Proni Freni ile Yararlı Gücün Ölçülmesi ve Hesaplanması Gemi Dizel Motorlarında Verimin Hesaplanması...42 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...45 ÖĞRENME FAALİYETİ DİZEL MOTORLARIN YAKIT SİSTEMİ Dizel Yakıt Sisteminin Görevi ve Şeması Yakıt Püskürtme Yöntemleri Dizel Motorları Yakıt Sisteminin Genel Yapısı Yakıt Tankları Filtreler Dizel Motorlarında Yakıtın Temiz Olmasının Önemi Yakıt Filtrelerinin Görevleri Yakıt Filtrelerinin Çeşitleri ve Yapısal Özellikleri Yakıt Filtrelerinin Bağlama Şekilleri...56 UYGULAMA FAALİYETİ...58 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...59 UYGULAMALI TEST...60 ÖĞRENME FAALİYETİ BESLEME POMPALARININ BAKIM VE ONARIMI Besleme Pompalarının Görevi...61 i

4 3.2. Besleme Pompalarının Çeşitleri Pistonlu Tip Besleme Pompaları Diyaframlı Tip Besleme Pompaları Dişli Tip Besleme Pompaları Paletli Tip Besleme Pompaları...67 UYGULAMA FAALİYETİ...68 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...70 UYGULAMALI TEST...72 ÖĞRENME FAALİYETİ ENJEKTÖRLERİN BAKIM VE ONARIMI Enjektörlerin Görevleri Enjektörlerin Çeşitleri ve Yapısal Özellikleri Açık Enjektörler Kapalı Enjektörler Enjektörün Çalışması Enjektörlerde Yapılan Kontrol ve Ayarlar Püskürtme Basıncı Kontrol ve Ayarı Geri Kaçak ve Sızıntı Kontrolü Püskürtme Şekli Kontrolü Damlama Kontrolü...83 UYGULAMA FAALİYETİ...84 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...85 UYGULAMALI TEST...88 MODÜL DEĞERLENDİRME...89 CEVAP ANAHTARLARI...93 KAYNAKÇA...96 ii

5 AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD 525MT0189 ALAN Denizcilik DAL/MESLEK Ortak Alan MODÜLÜN ADI Gemi Dizel Motorları 2 Bu modül dizel yakıt sisteminin görevi, yapısı ve parçaları, yakıt filtrelerinin ve besleme pompalarının bakımı enjektörlerin MODÜLÜN TANIMI bakım ve ayarlarıyla ilgili bilgi ve becerin verildiği öğrenme materyalidir. SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİN ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 40 / 32 saat Gemi Dizel Motorları 1 Modülünü başarmış olmak. Ana makine operasyonu yapmak Genel amaç Uygun ortam sağlandığında dizel motorların yakıt sistemlerinin bakım ve onarımını makine kataloğuna ve belirtilen sürelere uygun olarak yapabileceksiniz. Amaçlar 1. Gemi dizel motorlarında güç hesaplamaları yapabileceksiniz. 2. Yakıt filtrelerinin bakım ve onarımını makine kataloguna uygun olarak yapabileceksiniz. 3. Besleme pompalarının bakım ve onarımını makine kataloguna uygun olarak yapabileceksiniz. 4. Enjektörlerin bakım ve onarımını makine kataloguna uygun olarak yapabileceksiniz. Ortam: Donanımlı motor atölyesi, Motorculukta kullanılan standart el ve ölçü aletleri, dizel motorlar, yakıt filtreleri, besleme pompaları, enjektörler, enjektör test cihazı, bilgisayar ve yansıtım cihazı çoklu ortam, eğitim CD leri. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirilecektir. iii

6 GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci, Dizel motorları içten yanmalı motor çeşitlerinden biridir. Yakıtın motor içinde yakılması sonucu açığa çıkan ısı enerjisini doğrudan mekanik enerjiye çevirir. Birkaç kw tan kw a kadar çeşitli güçlerde üretilen günümüzün yüksek verimli ısı makineleridir ve endüstrinin her alanında yaygın olarak kullanılmaktadır. Günümüz teknolojisi ve sanayi petrole dayalıdır. Çevrenize baktığınızda otomobil, otobüs, kamyon, traktör, iş makineleri, lokomotifler ve gemilerin dizel motorlarla çalıştığını görürsünüz. Kara, demiryolu ve deniz taşımacılığı güç kaynağı olarak dizel motorları kullanmaktadır. Sabit tesislerde de dizel motor kullanımı çok yaygındır. Dizel motorlarının üretim, satış, kullanım, bakım ve onarım alanları çalışanlar için çok büyük bir istihdam alanıdır. Sizler denizcilik alanında almakta olduğunuz eğitim sonunda Makine Zabitliği dalını seçerseniz dizel motorlarının daha ileri eğitimini alacaksınız ve bu alanda istihdam edileceksiniz. Dizel motorları konusunda yetişmiş bir eleman olmak size çalışma hayatınızda çok çeşitli olanaklar sunacaktır. 1

7 2

8 ÖĞRENME FAALİYETİ 1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ 1 İşyerinde hukuk kuralları çerçevesinde özlük haklarınızın neler olabileceğini öğreneceksiniz. ARAŞTIRMA Bu öğrenme faaliyeti sonunda gemi dizel motorlarını tanıyacak, dizel motorlarının gemilere uygulama yöntemlerini ve dizel motorların çalışma ilkelerine göre güç hesaplamalarını yapabileceksiniz. Çevrenizde bulunan dizel motorlu gemilere giderek; Dizel motorlarının gemideki işlevini, Dizel motorlarının çalışma ilkelerini araştırınız. Araştırmalarınızı bir doküman halinde getirerek arkadaşlarınızla paylaşınız. 1. DİZEL MOTORLARI 1.1. Dizel Motorlarının Endüstrideki Önemi ve Kullanıldığı Yerler Endüstride amaç, mal ve hizmet üretimini ve yapılan işleri kısa zamanda, daha ucuza ve emniyetle yapmaktır. Bu nedenle teknolojinin de gelişmesiyle buhar makinesinin yerini dizel motorları almıştır. Dizel motorları kullanımının artması ise ekonominin gelişmesine olanak sağlamıştır. Örneğin, ülkemizin limanlarına giren ve çıkan gemi sayısı 1954 yılında 3726 iken, bu sayı 2001 yılında e ulaşmıştır. Ülkemizde kamyon sayısı 1933 yılında iken bu sayı 2004 yılında e çıkmıştır. Bu sayılar dizel motorlarının endüstri için ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Günümüzde endüstrinin birçok dalında dizel motorları kullanılmaktadır. Bu dalların başlıcalarını ve kullanma nedenlerini şöyle sıralayabiliriz: Yakıtının ucuzluğu, yakıt tüketiminin azlığı ve benzin motorlarına göre daha güçlü olmaları nedeniyle; kamyon, otobüs, traktör, yol ve yapı makinelerinde, kw güce kadar üretilebilmeleri nedeniyle yolcu ve yük gemilerinde buz kırıcı gemilerde ve denizaltılarda, Buhar makinesine göre üstünlükleri nedeniyle lokomotif ve mototrenlerde, Ekonomik olmaları nedeniyle sabit güç gereksinmesi olan yerlerde örneğin; jeneratörlerde, yağhanelerde, su pompalarında, maden işleri ve kereste üretiminde kullanılmaktadır. 3

9 1.2. Dizel Motorlarının Avantaj ve Dezavantajları Dizel motorlarının endüstride kullanılma alanlarının artması belirli avantajları nedeniyle olmuştur. Dizel motorlarının belli başlı avantajları şunlardır: Yakıt tüketiminin azlığı: Dizel motoru aynı özelliklere sahip bir benzin motorunun tükettiği yakıtın yarısı kadar yakıt tüketir.bir saatte Kilovat başına harcanan yakıt benzin motorlarında gram olmasına karşın dizel motorlarında bu miktar gramdır.( bu değerlere motorların özgül yakıt sarfıyatı ( specific fuel consumption) da denilmektedir. Yakıtın ucuzluğu: Benzin de motorin de petrolün damıtılmasıyla üretilmesine karşın motorinin miktarı fazladır ve daha ucuza satılmaktadır. Verim: Isı verimi yönünden bir karşılaştırma yapılırsa; buhar makinesi % 15, benzin motoru %24, dizel motorunu %37 verimle çalışır. Bir başka deyişle buhar makinesi yaktığı yakıtın % 15 ini, benzin motoru yaktığı benzinin % 24 ünü, dizel motoru ise yaktığı motorinin % 37 sini işe dönüştürür. Görüldüğü gibi verimi en yüksek dizel motorudur. Eksoz gazlarının durumu: Dizel motorlarda eksoz gazlarındaki zehirli bir gaz olan karbon monoksit (CO) oranı, benzinli motorlardan daha azdır. o C Yangın Tehlikesi: Dizel yakıtı olan motorinin tutuşma sıcaklığı (65 ) göre daha yüksek olduğundan yangın tehlikesi daha azdır. 4 o C ), benzine (13 Motor Gücü: Motorun her devrinde ve istenilen güce yakıt miktarının hemen ayarlanabilmesi ve yanmanın sabit basınç altında oluşması nedeniyle aynı yapıdaki dizel motor benzin motoruna göre daha güçlüdür. Dizel motorlarının avantajları yanında bazı dezavantajları da vardır. Bunlar: İlk alış fiyatları yüksektir. Ağırdır ve çok yer kaplar. Yakıt sistemleri çok hassastır, dikkatli bakım ister. Gürültülü ve sesli çalışır Dizel Motorların Gemilere Uygulanması Motor gücü ile yürütülen gemilerde ana makinenin görevi gemi pervanesini döndürmektir. Ana makine çalışıp pervaneyi döndürdüğünde pervane kanatçıkları önündeki su kütlesini iter. Ancak itilen su kütlesi kolayca itildiği yönde akamayacağı için su kütlesi ile pervane kanatçıkları arasında bir momentum oluşur. Bunun sonucunda gemi su yüzeyinde itilir. Gemi böylece hareket eder. Dizel motorların gemilere uygulanması genellikle üç şekilde olur. Bunlar; doğrudan bağlama, devir düşürücülü bağlama ve dizel-jeneratör sistemi olarak sıralanabilir.

10 Şekil 1.1: Dizel motor pervane bağlantısı Günümüz motorlu gemilerinin büyük bir bölümünde ana makineler pervanelere doğrudan bağlanmıştır. Makinenin kapladığı hacmin ve ağırlığının küçük olması gereken gemilerde yüksek devirli makineler kullanılır. Bu gemilerde motor pervaneye devir düşürücüsü ile bağlanır. Düşük devirli pervaneler daha verimlidirler (daha yüksek hız sağlarlar). Eğer makine devri çok yüksek ise pervene verimini iyileştirmek için makine ile pervane arasına devir düşürmek amacı ile dişli kutusu konulur. Dişli kutusu içersinde sürtünmeler nedeni ile güç kaybı söz konusu ise de hem pervene verimi ve hem de uygun pervane çapı elde etmek için dişli kutusu gerekmektedir Doğrudan Bağlama Bu sistemde ana makine şekil 1.2 de görüldüğü gibi ara şaftları, yatak ve flanşlar yardımıyla pervaneye bağlanır. Makinenin yeri geminin şekline, kullanma amacına ve tasarıma göre birçok yolcu ve yük gemisinde ortada (vasat), bazı yük gemilerinde ise kıç taraftadır. Şekil 1.2: Doğrudan bağlama 5

11 Devir Düşürücülü Bağlama Bu sistemde ana makine ile pervane arasına devir düşürücü dişli donanımı yerleştirilir. Devir düşürücünün çalışma prensibi kısaca şöyledir: şekil 1.3 te görüldüğü gibi ana makine krank şaftının ucuna bir flanş ve kısa şaft yardımıyla küçük dişli bağlanır. Küçük dişlinin karşılığında ona kavraşmış durumda büyük dişli bulunur. Büyük dişli pervane şaftına bağlıdır. Motor çalıştığı zaman krank şafta bağlı bulunan küçük dişli döner ve o da büyük dişliyi döndürür. Küçük dişlinin büyük dişliyi bir devir döndürebilmesi için kendisinin birden fazla dönmesi gerekir. Dolayısıyla pervane motora göre daha az dönmüş olur. Devir düşürülerek şaftı döndürme momenti artar. Dişli kutusu aracılığı ile yüksek devirli makinenin devri düşürülür. Böylece düşük devirli pervanenin daha yüksek verim sağlaması ortaya çıkmış olur. Şekil 1.3: Devir düşürücülü bağlama Şekil 1.4 te devir düşürücülü bağlamanın çeşitli tasarımları görülmektedir. Şekil 1.4: Çeşitli devir düşürücülü bağlantı tasarımları 6

12 Şekil 1.4 a daki tasarımda iki makine birer devir düşürücülü donanım yardımıyla iki ayrı pervaneyi çevirmekte ve feribotlarda uygulanmaktadır. Pervaneler bazen sabit, çoğunlukla piç kontrollü, yani hareketli kanatçıkları bulunan türdendir. Şekil 1.4 b deki tasarım tarak gemilerinde kullanılmaktadır. Makinelerden her biri piç kontrollü bir pervaneyi çevirmektedir. Devir düşürücüye bağlanan ayrı küçük dişli çarklar yardımıyla kum pompaları ve şaft jeneratörleri çalıştırılmaktadır. Şekil 1.4 c deki tasarım yük gemilerinde uygulanmaktadır. Orta veya yüksek devirli direkt tornistanlı iki makine bir şanzıman donanımı yardımıyla sabit kanatlı bir pervaneyi çevirmektedir. Şekil 1.4 d deki tasarım konteyner gemilerinde uygulanmaktadır. İki makine bir devir düşürücü donanım piç kontrollü bir pervaneyi çevirmektedir. Şekil 1.4 e deki tasarım yolcu gemilerinde uygulanmaktadır. Dört makine ikişer ikişer piç kontrollü iki pervaneyi çevirmektedir. Devir düşürücüler aynı zamanda geminin elektrik ihtiyacını karşılayan jeneratörlere hareket vermektedir. Şekil 1.4 f deki tasarım ise tanker ve dökmecilerde uygulanmaktadır. Üç makine bir devir düşürücü donanım ile sabit kanatlı veya piç kontrollü bir pervaneyi çevirmektedir. Dizel motorların krank şaftlarında oluşan burulma titreşimlerini ve tork dalgalanmalarını pervaneye iletmemek için esnek kaplinlerden yararlanılır Dizel-Jeneratör Sistemi Doğrudan ve devir düşürücülü bağlama sistemlerinde makine uzun ara şaftları ve yataklar yardımıyla pervaneye bağlanmaktadır. Pervane şaftı ve yatakları şaft tüneli veya tünel şaft adı verilen büyük bir hacmi gerektirir. Şaft tüneli de ticaret gemilerinin yararlı yük ve yolcu hacmini küçültür. Bu sakıncayı gidermek amacıyla dizel-jeneratör sisteminden yararlanılır. Dizel-jeneratör sistemlerinde yüksek devirli ve sabit devir sayısında çalıştırılan bir veya birkaç dizel motoru kullanılmaktadır. Dizel makinelerin şaftlarına bağlı jeneratörlerin ürettikleri doğru akım, geminin kıç tarafına yerleştirilmiş ağır devirli elektrik motorlarının çalıştırılmasında kullanılır. Elektrik motorlarının kısa şaftlarına ise pervaneler bağlanmıştır. Şekil 1.5 te dizel jeneratör sistemi görülmektedir. 7

13 Şekil 1.5: Dizel-jeneratör sistemi Dikey Şaftlı Makineler Uzun şaft tünelini ortadan kaldırarak yolcu ve yük gemilerinin yararlı hacimlerini büyütmek için uygulanan farklı tasarımlardan biri de dikey şaftlı makinelerdir. Şekil 1.6 dan da anlaşılacağı gibi bu sistem doğrudan pervaneye bağlı bir makine sistemidir. Kıç güverteye yerleştirilen makine, iki konik dişli gurubu yardımıyla pervaneyi çevirmektedir. Dişli gruplarından biri makine krank şaftına, diğeri ise pervane şaftına bağlanmıştır. Her iki dişli grubu arasına ise gücü makineden pervaneye ileten dikey şaft yerleştirilmiştir. Yüksek devirli makinelerde alt konik dişli grubu ile pervane arasına devir düşürücü dişli donanım yerleştirilir. Şekil 1.6: Dikey şaftlı makine bağlantısı 8

14 1.4. Dizel Motorların Çalışma İlkesi Günümüzde kullanılan dizel motorlar, pistonlu, içten yanmalı motor çeşitlerinden biridir. Yanma odasında motorinin yakılması ile elde edilen ısı enerjisini hareket enerjisine çevirir. Yanma kimyasal bir tepkimedir. Yakıt ile oksijenin sıcak bir ortamda birleşmesi ile oluşur. Yanma sonucunda ısı enerjisi açığa çıkar, CO 2 (Karbondioksit), H 2 O (Su buharı) ve ışık oluşur. Yanma için gerekli oksijen atmosferde bulunan havadan sağlanır. Hava, motor içine emilerek veya basınç etkisi ile alınır. Yanma oluşabilmesi için motor içine alınan havanın sıcaklığının yükseltilmesi gerekir. Bunun için hava, motor içinde piston tarafından sıkıştırılır. Sıkıştırılan hava üzerine enjektörden motorin püskürtülür. Sıcak hava ile karşılaşan motorin kendiliğinden tutuşarak yanar. Yanma sonucu açığa çıkan ısı enerjisi yanma odasında bulunan gazların sıcaklığını ve basıncını yükseltir. Oluşan yüksek basınç pistonu silindir içinde iter. İtilen piston, biyel aracılığı ile krank şaftı döndürerek dairesel hareket üretir. Gemi ana makinesinde üretilen bu dairesel hareket ise gemi pervanesini döndürerek geminin hareketini sağlar İki Zamanlı Dizel Çevrimi Bir motorda iş elde etmek için tekrarlanmadan oluşan olaylar dizisine çevrim denir. Çevrim emme, sıkıştırma, iş (genişleme) ve eksoz işlemlerinden oluşur. İki zamanlı motorlarda çevrim, krank şaftın bir tam devrinde oluşur. Krank şaftın bu dönüşünde piston alt ölü nokta ile üst ölü nokta arasında iki hareket yapar. Piston; Ü.Ö.N dan A.Ö.N ya inerken iş (genişleme) ve eksoz işlemleri, A.Ö.N dan Ü.Ö.N ya çıkarken emme ve sıkıştırma işlemleri gerçekleşir. Şekil 4.7 a da iki zamanlı motor kesitinde piston üst ölü noktada görülmektedir. Pistonun önünde sıkıştırılarak basıncı ve sıcaklığı artırılmış hava bulunmaktadır. Kızgın hava üzerine enjektörden yakıt püskürtülür. Yakıt kızgın hava ile karşılaşınca kendiliğinden yanar. Yanma sonucunda sıcaklık yaklaşık C ye basınç ise bar seviyesine çıkar. Yüksek basınçlı gazlar pistonu iterek iş üretir. İtilen piston, piston kolu aracılığıyla krank şaftı döndürür. 9

15 Şekil 1.7: İki zamanlı motorda iş ve eksoz kursu Genişleme kursunun sonunda şekil 4.7 b de görüldüğü gibi piston (e) ile gösterilen eksoz portunu açar. Eksoz portları açıldığı anda, basıncı 3-5 bar olan eksoz gazları eksoz manifoldu üzerinden atmosfere atılır. Bu olaya serbest eksoz denir. Pistonun A.Ö.N ya doğru hareketine devam etmesiyle eksoz portlarından bir süre sonra (s) ile gösterilen hava portları açılır. Böylece hava alıcısında (resiver) basınç altında bulunan hava silindire dolmaya başlar. Portların şekli nedeniyle alıcıdan (resiver) gelen hava, kavere doğru yönelir, ona çarparak yön değiştirir ve silindir içinde kalmış eksoz gazlarını sıkıştırarak eksoz portlarından dışarıya atar. Bu olaya da süpürme denir. Süpürme olayı sırasında silindirler hem eksozdan arındırılır hem de bir sonraki çevrim için temiz hava doldurulur. Silindir içine atmosfer basıncından biraz daha yüksek basınçla dolan bu havaya süpürme havası, bu havanın verildiği pencerelere de süpürme veya skavenç portları denir. 10

16 Şekil 1.7: İki zamanlı motorda emme ve sıkıştırma kursu Şekil 1.7 c de görüldüğü gibi piston alt ölü noktada yönünü değiştirip üst ölü noktaya çıkarken, önce süpürme portlarını daha sonra da eksoz portlarını kapatır. Böylece silindirde temiz hava dolgusu sıkıştırılmaya başlanır. Şekil 1.7 d de görüldüğü gibi piston üst ölü noktaya çıkıncaya kadar sıkıştırma devam eder. Sıkıştırma sonunda havanın basıncı bar, sıcaklığı o C seviyesine yükselir. Kızgın hava üzerine enjektörden yakıt püskürtülür ve yanma başlar. İki zamanlı motorlarda silindirlerin eksoz gazlarından temizlenmesi olayına süpürme dendiğini öğrenmiştik. Süpürme iki ayrı yöntem ile gerçekleşir: Dönüş akımlı süpürme Doğru akımlı süpürme 11

17 Dönüş akımlı süpürme: Bu tür süpürmede havanın silindire verilişi ve eksoz gazlarının atılışı, silindir gövdeleri veya gömleklerine açılan portlar yardımıyla sağlanır. Hava süpürme portlarından silindire verilir, silindir kapağına (kaver) doğru yükselir ve ona çarparak geri döner. Bu arada önüne kattığı kirli eksoz gazlarını eksoz portundan silindir dışına atar. Şekil 1.7 de iki zamanlı motordaki süpürme dönüş akımlı süpürmedir. Doğru akımlı süpürme: Doğru akımlı süpürme yönteminde hava silindirlere portlardan verilerek süpürme ve doldurma görevini yerine getirir ve yön değiştirmeksizin eksoz gazlarını süpürerek eksoz valfi veya eksoz portlarından dışarıya atar. Şekil 1.8 de eksoz valflı, şekil 1.9 da ise eksoz portlu doğru akımlı süpürme görülmektedir. Şekil 1.8: Tek pistonlu doğru akımlı süpürme 12

18 Şekil 1.9: Karşıt pistonlu doğru akımlı süpürme İki zamanlı motorlarda eksoz portlarından bir süre sonra süpürme havası portlarının açıldığını atmosfer basıncından biraz yüksek basınçtaki temiz havanın silindirlere verildiğini ve süpürme görevini yerine getiren bu havanın ayrıca silindirleri doldurduğunu daha önce belirtmiştik. Silindirlere verilen bu basınçlı hava farklı yöntemlerle üretilir. Karter (krankkeys) kompresyonu Makine güç pistonlarının alt kısımlarından pompa gibi yararlanma Ayrı pistonlu bir pompalar Pozitif yer değiştirmeli (deplasman) pompalar Karter (Krankkeys) kompresyonu: Bu tür süpürme havası üretiminde makinenin karteri (Krankkeys) pompa silindiri, pistonlar ise pompa pistonu görevi yapar. Piston Ü.Ö.N ya çıkarken karterde hacim büyüyeceğinden basınç düşer ve emiş oluşur. Emişin etkisiyle şekil 1.10 da a ile gösterilen karterde bulunan çek valflar açılır ve kartere hava dolar. Bu durum piston Ü.Ö.N ya gelinceye kadar devam eder. Yanma sonunda oluşan basıncın etkisiyle piston A.Ö.N ya inerken karterde bulunan havayı sıkıştırır çek valflar kapanır ve basınç artarak 1,10-1,15 bar seviyesine ulaşır. Piston süpürme portlarını açtığı anda basınçlı hava silindire dolar. Bu yöntem hacimsel verimlerinin (0,55-0,65) düşük olması nedeniyle gücü 50 kw a kadar olan dizel motorlarda kullanılır. 13

19 Şekil 1.10: Karter kompresyonu ile süpürme havası elde etme Makine güç pistonlarının alt kısımlarından pompa gibi yararlanma: Bu yöntem şekil 1.11 de görüldüğü gibi ancak kroşetli makinelere uygulanabilir. Piton kolunun (Rod) silindirden çıktığı kısım bir salmastra kutusu haline getirilmiştir. Yukarı hareketi sırasında pistonun alt tarafındaki silindir hacmi büyür ve basınç düşer. Emiş etkisiyle emme valfları açılır ve silindirin alt kısmına hava dolar. Bu işlem piston Ü.Ö.N ya gelinceye kadar devam eder. Piston Ü.Ö.N dan A.Ö.N ya gelirken alt kısımdaki havayı sıkıştırarak basıncını yükseltir. Bu arada çek valf türündeki emme valfları iç basıncın artması nedeniyle kapanır. Üretilen basınçlı süpürme havası skavenç portları açıldığında silindire dolar. 14

20 Şekil 1.11: Pistonun gerisinden yararlanarak süpürme havası elde etme Diferansiyel pistonlu süpürme havası pompaları da güç pistonundan yararlanmaya başka bir örnektir. Şekil 1.12 de görüleceği gibi güç pistonu üç parçadan oluşmuştur. Parçalardan ikisi eşit çapta diğeri ise daha büyüktür. Pistonun büyük çaplı bölümü süpürme havası üreten pistondur. Üst ölü noktaya hareket sırasında güç pistonu portları kapatıp silindir içindeki havayı sıkıştırır. Genişleme kursu sırasında yani piston alt ölü noktaya inerken hava pistonu kendi silindiri içinde büyüyen hacim nedeniyle bu bölümde emiş oluşur ve açılan emme valflarından (e) içeriye hava dolar. Pistonun Ü.Ö.N ya hareketi sırasında bu hava sıkıştırılarak emme valflarını kapatır, boşaltma (D) ile gösterilen valflarını açarak (R) ile gösterilen hava deposuna (resiver) dolar. Güç pistonu tarafından süpürme portları açıldığı zaman hava deposundaki hava silindire dolarak süpürme ve doldurma görevini yerine getirir. Bu tür pompalar pistonun çok parçalı ve ağır olması nedeniyle yüksek devirli makinelerde kullanılamaz. 15

21 Şekil 1.12: Diferansiyel pistonlu süpürme havası pompası Ayrı pistonlu pompalar: Ayrı süpürme havası pompası şekil 1.13 te görülmektedir. Pompanın pistonu bir pim ile motorun piston koluna (konnektin rod) bağlanır ve onunla beraber hareket eder. Saat yönünde çalışan makinelerde güç pistonu Ü.Ö.N ya yaklaşırken skavenç pompası pistonu makinenin krankkeysine doğru hareket eder. Güç pistonu aşağı kursun yarısındayken skavenç pistonu da iç ölü noktasına varır. Skavenç silindiri içinde büyüyen hacim nedeniyle emiş oluşur ve C ile gösterilen emme valfları silindire hava doldurur. Güç pistonu kursun geri kalan bölümünde ve yukarı kursunda hareket ederken, piston koluna bağlı skavenç pistonu A silindirine emilen havayı sıkıştırır. Sıkışan havanın basıncı artar ve C ile gösterilen emme valflarını kapatarak havayı D ile gösterilen kanal yardımıyla silindirin çevresindeki bölüme gönderir. Süpürme portları açıldığında hava, silindire dolar. Bu tür pompalar karter kompresyonlu makinelere göre daha iyi başarım (performans) sağlar. 16

22 Şekil 1.13: Ayrı süpürme havası pompası Pozitif yer değiştirmeli (deplasman) pompalar: Bu tür pompalar iki veya üç loblu (bir tür kanat) yapılabilmektedir. Şekil 1.14 te görülen iki loblu pompanın iki rotoru bulunmaktadır. Rotorlardan biri bir elektrik motorundan veya dişli bir donanımla makinenin krank şaftından hareket almaktadır. Rotorlardan biri döndüğü zaman diğeri de ters yönde döner. Böylece rotorların lobları ve gövde arasında kalan hacim, havanın taşınmasını ve hava deposuna verilmesini sağlar. 17

23 Şekil 1.14: Pozitif yer değiştirmeli (deplasman) süpürme havası pompası Dört Zamanlı Dizel Çevrimi Dört zamanlı motorlarda çevrimi oluşturan emme (doldurma), sıkıştırma, iş (genişleme) ve eksoz işlemleri krank şaftın, iki tam devrinde veya 720 derecelik dönüşünde oluşur. Krank şaftın bu dönüşünde piston iki ölü nokta arasında dört kurs yapar. Pistonun her kursunda bir işlem oluşur. Bu nedenle bu motorlara dört zamanlı motor denir. Şekil 1.15 te dört zamanlı bir motorun enine kesiti görülmektedir. Kesit resimde 1 ile silidir kapağı (kaver), 2 ile silindir gömleği, 3 ile piston 4 ile yanma odası, 5 ile piston pimi (gacın pin), 6 ile piston kolu (biyel, konnektin rod), 7 ile krank şaft kol yatağı, 8 ile krank şaft kol muylusu (krank pin) 9 ile krank şaft kol muylusu kep cıvatası), 10 ile krank şaft ana yatağı (jurnal yatağı), 11 ile bedpleyt (alt karter), 12 ile krankkeys (üst karter), 13 ile krank keys kapağı (karter kapağı), 14 ile silindir bloğu, 15 ile yakıt pompası kamı (eksantrik), 16 ile kam makarası, 17 ile yakıt pompası, 18 ile ilk harket pompası valfi (startin valf), 19 ile enjektör, 20 silindir kapağı (kaver), 21 ile basınç giderme valfi (rilif valf), 22 ile eksoz manifoldu, 23 ile yağlama nozulları gösterilmiştir. Kesit düzlemi üzerinde olmadıkları için emme ve eksoz valfları görülmemektedir. 18

24 Şekil 1.15: Dört zamanlı dizel motor kesiti Dört zamanlı dizel motorun çalışma ilkesini yukarıdaki oldukça karmaşık görülen kesit yerine şekil 1.16 da görülen daha basit şekil üzerinden açıklamak daha yararlı olacaktır: Birinci zamanda piston Ü.Ö.N dan A.Ö.N ya inerken (Şekil 1.16 a) emme valfi (supap) açıktır. Pistonun A.Ö.N ya hareketi ile önündeki hacim büyür ve emiş oluşur. Dış basınç silindir içindeki basınçtan büyük olduğundan silindir içine hava dolar. Havanın silindire giriş basıncı, hava filtresi, emme manifoldu, kaver ve emme valfindaki sürtünme nedeniyle 0,9 bar a kadar düşer. Piston A.Ö.N yı geçip Ü.Ö.N ya yöneldikten bir süre sonra emme valfi kapanır ve emme zamanı sona erer. 19

25 Şekil 1.16 a: Dört zamanlı motorda emme zamanı Emme zamanı sonunda piston Ü.Ö.N ya hareket ederken emme ve eksoz valfları kapalıdır. Bu nedenle pistonun Ü.Ö.N ya kadar hareketi ile silindir içindeki hava sıkıştırılır. Sıkışan havanın basıncı ve sıcaklığı artar. Sıkıştırma oranına bağlı olarak basınç bar, sıcaklık ise o C seviyesine yükselir. Piston Ü.Ö.N ya çok yaklaştığı bir sırada enjektörden kızgın hava üzerine yakıt püskürtülmeye başlanır. Emme valfinın kapanmasından yakıt püskürtülme anına kadar geçen zamana sıkıştırma (kompresyon) zamanı denir. (Şekil 1.16 b) 20

26 Şekil 1.16 b: Dört zamanlı motorda sıkıştırma zamanı Silindir içine sıkıştırılan havanın sıcaklığı püskürtülen yakıtın tutuşma sıcaklığından yüksek olduğu için yakıt kendiliğinden tutuşur ve yanar. Yanma süresince ısı enerjisi açığa çıkar ve sıcaklık C ye yükselir. Ortaya çıkan gazlara ve sıcaklığa bağlı olarak da silindir içinde basınç artarak bar seviyesine yükselir. Yanmış gazların basıncı Şekil 116 c de görüldüğü gibi pistonu A.Ö.N ya iter. Piston A.Ö.N ya yaklaştıkça basınç düşer. Piston A.Ö.N ya derece kala eksoz valfi açılır. Yakıtın silindire püskürtülmeye başladığı andan, eksoz valfinın açıldığı ana kadar geçen zamana iş (genişleme) zamanı denir. 21

27 Şekil 1.16 c: Dört zamanlı motorda iş (genişleme) zamanı Şekil 1.16 d: Dört zamanlı motorda eksoz zamanı Eksoz valfi açıldığında silindir içi basıncı 3-5 bar seviyesinde olduğundan yanmış gazlar dışarı çıkmaya başlar. Buna serbest eksoz denir. Piston A.Ö.N ya ininceye kadar serbest eksoz işlemi devam eder. Piston A.Ö.N ya inip Ü.Ö.N ya hareketi ile eksoz gazlarını süpürerek açık olan eksoz valfindan dışarıya atılır. Eksoz zamanının sonuna doğru piston Ü.Ö.N ya yaklaşınca emme valfi açılır. Bu anda eksoz valfi açıktır. Piston Ü.Ö.N yı derece geçince eksoz valfi kapanır. Eksoz zamanının sonunda emme ve eksoz valflarının beraberce açık kaldığı duruma valf overlopu (supap bindirmesi) denir. 22

28 1.5. Dizel Motorlarda İndikatör Diyagramı Motorlarda dört zaman oluşurken silindir içi basınçların atmosferik basınca göre farklarını göstermek amacıyla çizilen diyagramlara indikatör diyagramı denir. Bu diyagramın çiziminde indikatör aleti adı verilen bir aletten yararlanılır. Şekil 117 de indikatör aletinin kullanılması görülmektedir. Şekil 1.17: İndikatör aleti krokisi İndikatör aleti ile çizilen diyagramlardan yararlanarak valfların açılma kapanma durumları, püskürtmenin zamanında yapılıp yapılmadığı, sıkıştırma ve yanma sonu basınç değerleri belirlenir ve iç güç hesaplanır. Bu diyagramlara P-V (basınç-hacim) diyagramı da denir. Diyagram bir koordinat düzlemine çizilir. Düşeyde basınç (P), yatayda hacim (V) gösterilir. Motor diyagramları İki zamanlı dizel motor diyagramları İki zamanlı dizel motor teorik PV diyagramı İki zamanlı dizel motor pratik indikatör diyagramı Dört zamanlı dizel motor diyagramları Dört zamanlı dizel motor teorik PV diyagramı Dört zamanlı dizel motor pratik indikatör diyagramı 23

29 İki Zamanlı Dizel Motor Teorik PV Diyagramı Şekil 1.18 de görüldüğü gibi piston A.Ö.N dan Ü.Ö.N ya çıkarken süpürme portu, eksoz portu veya eksoz valfi açıktır. Silindire atmosfer basıncının biraz üzerinde basınçta hava dolmaktadır. Piston f noktasına ulaştığında süpürme portunu, a noktasına ulaştığında ise eksoz portu veya eksoz valfini kapatır ve sıkıştırma başlar. Sıkıştırma b noktasına kadar yani Ü.Ö.N ya kadar devam eder. Sıkıştırma sonunda basınç bar a sıcaklık o C ye yükselir. Piston Ü.Ö.N ya gelince kızgın hava üzerine enjektörden yakıt püskürtülür. Yakıtın püskürtülmesi ve yanma (bc) arasında devam eder. Yanma sabit basınçta gerçekleşir. Kursun geri kalan kısmında genleşen gazlar pistonu A.Ö.N ya doğru iter. Piston d noktasına geldiğinde eksoz portu veya eksoz valfi açılır ve basınç hızla düşer. Piston e noktasına geldiğindeyse emme portu açılır ve içeriye süpürme havası dolar. Silindire dolan süpürme havası hem eksoz gazlarının dışarı atılmasını hem de silindir içini hava ile doldurur. Şekil 1.18: Zamanlı dizel motor teorik pv diyagramı 24

30 İki Zamanlı Dizel Motor Pratik İndikatör Diyagramı Şekil 1.19 daki diyagramda görüldüğü gibi a noktasında eksoz portu veya eksoz valfinın kapanmasıyla başlayan sıkıştırma, pistonun Ü.Ö.N ya doğru hareketi ile devam eder. Sıkışan havanın basınç ve sıcaklığı artar. Piston Ü.Ö.N ya gelmeden az önce b noktasında enjektörde yakıt püskürtülür ve yanma başlar. bc eğrisi boyunca yanma devam eder. Genişleyen gazlar pistonu A.Ö.N ya doğru iter.(d) noktasında eksoz portu açılır ve (defa) eğrisi boyunca eksoz devam eder. Piston A.Ö.N ya inerken (e) noktasında emme portu açılır ve içeriye süpürme havası dolar. (ef) eğrisi boyunca süpürme devam eder. Şekil 1.19: İki zamanlı dizel motor pratik pv diyagramı Dört Zamanlı Dizel Motor Teorik PV Diyagramı Dört zamanlı dizel çevriminin teorik olarak anlatımının ifadesidir. Silindir içindeki hacim ve basınç değişimlerini gösterir. Yatayda hacim değişimleri, düşeyde ise basınç değişimleri gösterilir. Şekil 1.20 de görüldüğü gibi Vc yanma odası hacmini, Vh ise kurs hacmini gösterir. Grafiğin daha anlaşılır olabilmesi için şeklin alt kısmında motor krokisi gösterilmiştir. Teorik olarak emme valfi Ü.Ö.N de açılıp, A.Ö.N de kapandığı kabul edilir. Piston Ü.Ö.N deyken emme valfi açılır ve pistonun A.Ö.N ye doğru hareketi ile silindir içinde hacim büyümesine bağlı olarak emiş oluşur. Açık olan emme valfindan piston A.Ö.N ye gelinceye kadar silindire dolar. Pistonun hareketine bağlı olarak silindire hemen hava dolduğu kabul edildiğinden basıncın düşmediği varsayılır. Şekil 1.20 de AB çizgisi bir atmosfer basıncı seviyesinde çizilir. Piston A.Ö.N ya geldiğinde emme valfi kapanır ve emme zamanı tamamlanır. 25

31 Şekil 1.20: Dört zamanlı dizel motor teorik pv diyagramı Piston A.Ö.N dan Ü.Ö.N ya çıkarken her iki valf da kapalıdır. Emme zamanında silindire alınan emilen hava sıkıştırılır. Sıkıştırma sonunda BC eğrisinde görüldüğü gibi basınç ve sıcaklık artar. Sıkıştırma zamanı sonunda piston Ü.Ö.N ya geldiğinde C noktasında yanma odasında bulunan kızgın hava üzerine yakıt püskürtülür. Yakıt-hava karışımı CD doğrusu boyunca sabit basınçta yanar. D noktasında yanma tamamlanır ve yanmış basınçlı gazlar genişleyerek pistonu A.Ö.N ya iter. Piston A.Ö.N ya ilerledikçe önündeki hacim büyür ve basınç azalır. Pistonun itilmesi A.Ö.N ya gelinceye kadar devam eder. Piston A.Ö.N ya geldiğinde E noktasında eksoz valfi açılır ve 3-5 bar basıncındaki gazlar dışarı çıkar. EB doğrusu boyunca eksoz gazlarının sabit hacimde ani olarak silindiri terk ettiği kabul edilir. Pistonun Ü.Ö.N ya hareketi ile bir atmosfer basıncındaki eksoz gazları silindir dışına atılır. Piston Ü.Ö.N ya geldiğinde eksoz valfi kapanır, emme valfi açılır ve yeni bir çevrim başlar. 26

32 Dört Zamanlı Dizel Motor Pratik İndikatör Diyagramı Teoride emme ve eksoz valflarının piston ölü noktalardayken açılıp kapandığı kabul edilmişti. Ancak uygulamada emme valfları piston Ü.Ö.N ya gelmeden önce açılır. Emme valfinın açılmasıyla emme zamanı başlar. Bu arada bir önceki çevrimin eksoz zamanı tamamlanmak üzere olduğundan eksoz valfi da açıktır. Pistonun Ü.Ö.N ya geldiği anda emme ve eksoz valflarının kısmen açık olduğu duruma daha önce valf bindirmesi veya valf overlopu dendiğini belirtmiştik. Şekil 1.21 de görülen ve yanma odasına bağlanan indikatör aleti ile motordan alınan pratik diyagramı inceleyelim: Şekil 1.21: Dört zamanlı dizel motor pratik indikatör diyagramı Piston Ü.Ö.N ya gelmeden önce A noktasında emme valfi açılır. Pistonun A.Ö.N ya hareketiyle silindir içinde alçak basınç oluştuğundan silindir içine dışarıda bir atmosfer basıncındaki temiz hava dolar. Emme zamanı süresince hacim genişlemesi olduğundan silindir içindeki basınç bir atmosferden sürekli düşük kalır. Emme zamanında silindire dolan hava miktarını arttırabilmek için piston A.Ö.N yı 25o-45o emme valfi kapanır(ab eğrisi). Piston A.Ö.N ya geldiğinde silindir içindeki basınç atmosfer basıncından küçük olduğu için silindire hava dolmaya devam eder. Piston B noktasına geldiğinde silindir içindeki basınç ile silindire dolan havanın etkisi dengelenmiş olduğundan bu noktada emme valfi kapanır. 27

33 Pistonun Ü.Ö.N ya hareketi ile silindirde bulunan temiz hava sıkıştırılır. Sıkıştırma sonu basıncı, sıkıştırma oranına bağlı olarak bar, sıcaklığı ise o C ye yükselir. Sıkıştırma zamanı sonunda piston Ü.Ö.N ya 15 o -30 o kala C noktasında kızgın hava üzerine yakıt püskürtülür. Yakıt çok kısa bir süre içinde tutuşarak yanmaya başlar. (CD) eğrisi boyunca yanma devam eder. Yanma devam ederken piston hareket etmesine rağmen basınç artar. Yanma sonu basıncı bar, sıcaklık ise o C ye yükselir. Yüksek basınçlı gazlar pistonu A.Ö.N ya doğru iter ve iş üretilir. Piston A.Ö.N ya yaklaştıkça hacim büyür ve basınç düşer (DE eğrisi). İş zamanı sonunda piston A.Ö.N ya 30 o -60 o kala eksoz valfi açılır ve eksoz gazları silindiri terk etmeye başlar. Piston A.Ö.N dan Ü.Ö.N ya hareket ederken eksoz gazlarını süpürerek eksoz valfindan dışarı atar.piston Ü.Ö.N yı 10 o -25 o geçe eksoz valfi kapanır İki Zamanlı Dizel Motorlarla Dört Zamanlı Dizel Motorların Karşılaştırılması İki ve dört zamanlı dizel motorların çalışması sırasında meydana gelen olaylar termodinamik prensipler bakımından aynıdır. Ancak bu motorlar yapıları itibarı ile farklıdır. Bunlar; İki zamanlı dizel motorlarda emme valfi bulunmaz. Bazılarında ise eksoz valfi da bulunmaz. Emme havası silindire açılan portlar aracılığı ile silindire alınır. İki zamanlı dizel motorlarda hava pompası bulunur. Dört zamanlı doğal emişli dizel motorlarda hava pompası bulunmaz. İki zamanlı motorlarda çevrim 360 o, dört zamanlı motorlarda ise 720 o krank şaft dönüşünde tamamlanır. İki zamanlı motorlar dört zamanlı motorlara göre 1,5 kat daha güçlüdür. İki zamanlı motorların yakıt tüketimi dört zamanlı motorlara göre daha fazladır. İki zamanlı motorlar dört zamanlı motorlara göre daha çabuk aşınır. Dolayısıyla ömürleri daha kısadır. İki zamanlı motorların maliyeti dört zamanlı motorlara göre daha ucuzdur Dizel Motorlarla Benzinli Motorların Karşılaştırılması Emme zamanında silindir içine dizel motorlarda hava alınırken, benzinli motorlarda benzin ve hava karışımı alınır. Dizel motorlarda sıkıştırma zamanında hava sıkıştırılırken, benzinli motorlarda benzin ve hava karışımı sıkıştırılır. Dizel motorlarının sıkıştırma oranı 14/1 ile 22/1 arasında iken, benzinli motorlarda 7/1 ile 11/1 arasındadır. Sıkıştırma sonu sıcaklığı dizel motorlarda o C iken, benzinli motorlarda o C arasındadır. 28

34 Sıkıştırma sonu basıncı dizel motorlarda bar arasındayken, benzinli motorlarda bar arasındadır. Dizel motorlarda yakıt olarak motorin kullanılırken benzinli motorlarda benzin kullanılır. Ateşleme dizel motorlarda kendiliğinden gerçekleşirken, benzinli motorlarda buji ile gerçekleşir. Dizel motorlarının eksoz gazları benzinli motorlara göre daha temizdir. Eksoz gazları içindeki (CO) karbonmonoksit oranı dizel motorlarda daha azdır. Dizel motorlarının yakıt tüketimi benzinli motorlara göre daha azdır. Dizel motorlarda kullanılan motorinin birim fiyatı benzine göre daha azdır. Dizel motorların ısı verimi % 37 iken, benzinli motorların yanma verimi % 25 tir. Dizel motorların dakikadaki devir sayısı benzinli motorlara göre daha azdır. Dizel motorlar benzinli motorlara göre daha çok yer kaplar. Dizel motorların ilk alış maliyeti benzinli motorlardan daha yüksektir. Dizel motorlarının ilk hareketi benzinli motorlardan daha zordur Dizel Motorlarda Yanma İçten yanmalı motorlar yakıtın bünyesinde bulunan potansiyel kimyasal enerjiyi ısı enerjisine, ısı enerjisini de mekanik enerjiye dönüştüren motorlardır. Bu dönüşüm yanma ile başlar. Yanmayı yakıtın oksijenle birleşerek ısı ve ışık oluşturması diye tanımlamak mümkündür. Yanma; yakıtın bünyesinde bulunan ( C ) karbon ile ( H ) hidrojenin ( O ) oksijen ile kimyasal bir tepkime sonucu birleşmesidir. Yanma için yakıt ve oksijen yanında üçüncü bir elemana gereksinim vardır. O da ortam sıcaklığıdır. Yakıt ve oksijenin bir arada olmasına rağmen ortam sıcaklığı düşük ise yanma gerçekleşmez. Yanma için gerekli olan oksijen havadan sağlanır. Bilindiği gibi hava içinde %21 oranında oksijen, % 78 oranında azot, % 1 oranında ise diğer gazlar ve toz bulunur. Yanma olayına hava içinde bulunan azot ( nitrojen,n ) karışmaz. Eksozdan azot olarak çıkar. İki çeşit yanma vardır. Bunlar: Yavaş yanma Hızlı yanma Yavaş yanma: Adından da anlaşılacağı gibi bir maddenin uzun zaman birimi içinde yavaş yavaş oksitlenmesidir. Demirin paslanmasını buna örnek gösterebiliriz. Hızlı yanma: Hızlı yanmada yakıt, yüksek sıcaklık ve basınç etkisi ile bileşenleri olan hidrojen ve karbona ayrışır ve her ikisi de ayrı ayrı oksijenle birleşerek su buharı (H 2 O) ve karbondioksit ( CO 2 ) oluşturur. 29

35 Bunu denklem ile gösterimi şöyledir: YANMA: Yakıt + Oksijen + Isı = Karbondioksit + Su + Oksijen + Isı + Işık C 16 H O2 + Isı = 16 CO H 2 O + O 2 +Isı + Işık Yakıtların yanmasını oksijenle birleşme durumuna göre, tam yanma ve eksik yanma olarak iki şekilde tanımlayabiliriz. Tam yanma: Yakıtın tamamının oksijen bulup yanabilmesidir. Yanma sonunda çıkan gaz karbondioksittir ( CO 2 ). Bu gaz renksizdir, kokusuzdur ve zehirleyici değildir. Örneğin, (C 16 H 34 ) ile ifade edilen yakıta gerekli oksijen miktarı O2 dir. Bu miktar oksijenle birleşen yakıt tamamen yanar. Eksik yanma: Yakıtın tamamının oksijen bulup yanamamasıdır. Yanma sonucunda hidrojen, karbon ve zehirli, siyah renkli bir gaz olan karbonmonoksit ( CO ) oluşur. Örneğin; C 16 H O2 + Isı = 13 CO H 2 O + CO +2C + 10H + Isı + Işık Yakıttan tam enerji alabilmek için, yakıtın tamamının yanması gerekir. Bunun için de yeterli miktarda oksijene gerek vardır. Dizel motorlarda karışım doğrudan doğruya silindir içinde oluştuğu için hava ile yakıtın karışması tamamlanmadan yanma başlar. Dolayısıyla bir miktar yakıt oksijen bulamadan yanma sonuçlanır. Bu durumda ise eksozda yanmamış gazlar görülür. Bu nedenle yakıtın tamamen yanabilmesi için silindire, teorik (kuramsal) olarak yetecek havadan daha fazla hava gönderilir. Silindire gönderilen hava ile teorik hava miktarı arasındaki orana hava fazlalık katsayısı denir. Dizel motorlarda yanma; silindir içindeki kızgın hava üzerine enjektörden yakıt püskürtüldükten sonra aşağıdaki dört evrede oluşur. Tutuşma gecikmesi Kontrolsüz (hızlı) yanma Kontrollü yanma Gecikmiş yanma Tutuşma gecikmesi: Sıkıştırma sonuna doğru silindire püskürtülen yakıt zerreleri hemen tutuşmaz. Yakıt zerrelerinin tutuşabilmesi için önce oksijenle karışması ve tutuşma sıcaklığına erişmesi gerekir. Bu nedenle belirli bir zamana gerek vardır. Bu zaman tutuşma gecikmesi denir. Tutuşma gecikmesini; enjektörün silindire yakıtı püskürtmeye başladığı andan, ilk alev çekirdeğinin oluştuğu ana kadar geçen zaman olarak ifade etmek mümkündür. Şekil 1.22 deki diyagramda bir numaralı bölge tutuşma gecikmesini göstermektedir. 30

36 Tutuşma gecikmesi motorun vuruntulu ve sesli çalışmasına neden olur. Tutuşma gecikmesini ortadan kaldırmak olanaksızdır. Ancak azaltmak olanaklıdır. Aşağıda açıklayacağımız etkenler bu sürenin uzamasına veya kısalmasına neden olur. Sıkıştırma sonu sıcaklığı: Sıkıştırma sonu sıcaklığının değeri, emme havası soğutma suyu sıcaklığı ile değişir. Havanın ve soğutma suyunun sıcaklığı artarsa tutuşma gecikmesi azalır. Sıkıştırma sonu basıncı: Sıkıştırma oranı artırılırsa ve silindire basınçlı hava gönderilirse, sıkıştırma sonu basıncı ve buna bağlı olarak sıcaklığı artar ve tutuşma gecikmesi azalır. Şekil 1.22: Dizel motorlarda yanma diyagramı Yakıtın kimyasal yapısı: Dizel yakıtının kimyasal yapısının tutuşma gecikmesine etki eden en önemli faktörü, yakıtın setan sayısı veya dizel indeksidir. Yakıtın setan sayısı veya dizel indeksi yükseldikçe tutuşma gecikmesi azalır. Setan sayısı: Dizel motorunun en önemli hassası olan gecikme süresinin belli bir seviyede olmasını, yani yakıtın kendi kendine tutuşabilme kabiliyetini gösteren ölçüye "setan sayısı" denir. Dizel indeks: Dizel yakıtının setan sayısının ölçülmesi pratik bir iş olmadığı için, bunun yerine aynı kavramı ifade eden ve "Dizel indeks" adı verilen bir sayı kullanılmaktadır. 31

37 Yakıtın atomize edilmesi: Yanma odasına püskürtülen yakıt zerreleri ne kadar küçük olursa, hava ile karışarak ısınması ve tutuşması o kadar kolay olur. Bu zerrelerin büyüklüğüne de yakıtın viskozitesi, püskürtme basıncı ve enjektör deliklerinin çapı etki eder. Sıkıştırılan hava oluşan türbülans (çevrinti): Türbülans(çevrinti) adı verilen sıkıştırılan hava içindeki akımlar, yakıt zerrelerini yanma odasına dağıtır ve dağılan yakıt zerreleri de daha kolay ısınarak daha çabuk tutuşur. Böylece tutuşma gecikmesi azalır. Türbülans, silindire giren havayı yönlendirerek, pistona ve yanma odasına özel şekiller vererek sağlanır. Türbülans, aynı zamanda motor devrinin artması ile de artar. Aşağıda motor devir sayısının tutuşma gecikmesine etkisi tablo olarak gösterilmiştir. Motor Devir Sayısı (dev/dakika) Tutuşma Gecikmesi (saniye) ,0037 0,0032 0,0024 0,0015 0,0015 0,0011 0,0009 Kontrolsüz (hızlı) yanma: Tutuşma gecikmesi süresi içinde silindire püskürtülen ve burada biriken yakıt ısınır, havayla karışır ve bir dereceye kadar buharlaşır. İlk alev çekirdeği oluştuğu anda bu yakıtın tamamı yanmaya başlar ve hızla yanar. Bunun sonucunda silindir içinde ani basınç yükselmesi görülür. Bu durum şekil 1.22 de 2.bölgede görülmektedir. Ani basınç yükselmesi ise motor parçaları arasındaki boşlukların birden alınmasını doğuracağından motor vuruntulu, sert ve sarsıntılı çalışır. Bu vuruntuya dizel vuruntusu denir. Dizel vuruntusunun azaltılabilmesi için, tutuşma gecikmesi süresinin kısaltılması ve yakıtın başlangıçta püskürtme miktarının düşürülmesi gerekir. Kontrollü yanma: Kontrolsüz yanma sona erdiğinde silindir içindeki basınç ve sıcaklık, enjektörden püskürtülen yakıtı doğrudan doğruya yakabilecek değere ulaşır ve püskürtülmeye devam edilen yakıt, hiçbir gecikme olmadan silindire girdikçe yanar. Basınç en yüksek noktaya bu evrenin sonunda ulaşır. Geri kalan püskürtme ve yanma esnasında basınç sabit kalır. (Şekil 1.22 de 3 numaralı bölge) Yanmanın bu evresi püskürtme sisteminin kontrolü altındadır. Gecikmiş Yanma: Yakıtın silindire püskürtülmesi bitmiş ve genişleme (iş) zamanı başlamıştır. Daha önce püskürtülen ve yanma olanağı bulamayan yakıt, genişleme zamanında oksijen buldukça yanar Dizel Motorlarda Yanma Odaları İçten yanmalı motorlarda piston sıkıştırma zamanı sonunda Ü.Ö.N dayken üzerinde kalan hacme yanma odası hacmi demiştik. Yanma bir anda oluşmadığı için yanma odası tabiri daha geniş bir hacmi belirtir. Yanma odasını yanmanın oluştuğu yer olarak 32

38 tanımlayabiliriz. Bir başka deyişle; yanma süresince piston, silindir ve kaver (silindir kapağı) arasında kalan hacim yanma odasıdır. Yanmanın iyi olabilmesi için silindir içine püskürtülen yakıtın çok küçük zerrelere ayrılması ve yanma odasında sıkıştırılan hava ile çok iyi karışabilmesi gerekir. Yakıtın hava ile karışmasında yanma odasının şekli çok belirleyicidir. Yanma odaları, yakıt ile havayı çok iyi karıştırabilmek için havaya bir türbülans (çevrinti) sağlar. Üretici firmalar yanma odalarını değişik şekillerde denemiş ve motorlara uygulamışlardır. Bunlar: Direkt püskürtmeli yanma odaları Bölünmüş yanma odaları Ön yanma odalı yanma odaları Türbülans odalı yanma odaları Enerji hazneli yanma odaları Hava hazneli yanma odaları Direkt püskürtmeli yanma odaları: Yanma odalarının en basit şeklidir. Yanma odası, düz kaver (silindir kapağı) ile üstü kavisli olan bir piston arasındadır. Enjektör yakıtı doğrudan doğruya piston üzerine püskürtür. Şekil 1.23 te direkt püskürtmeli yanma odası görülmektedir. Direkt püskürtmeli yanma odalarında yakıtın tutuşabilmesi için 14/1 lik bir sıkıştırma oranı yeterlidir. Ancak hava ile karışması zor olduğundan yakıtın silindire yüksek basınç altında püskürtülmesi gerekir ( bar). Bu tip yanma odaları ile birlikte memesi çok delikli enjektörler kullanılır. Yakıt tüketimi az olmasına karşın, motor sert ve vuruntulu çalışır. Ağır devirli dizel motorlarının tümünde ve yüksek devirli iki zamanlı motorların Şekil 1.23: Direkt püskürtmeli yanma odaları hemen hepsinde bu tür yanma odaları kullanılır. Dört zamanlı yüksek devirli motorlarda da sık rastlanan bir yanma odası türüdür. 33

39 Bölünmüş yanma odaları: Direkt püskürtmeli yanma odalarının en büyük sakıncası yakıtın püskürtme basıncının yüksek olması zorunluluğudur. Bunun önüne geçmek ve yanmanın daha düzgün olmasını sağlamak için yardımcı yanma odaları kullanılmaktadır. Ön yanma odalı yanma odaları: Bu sistemde esas yanma odasından başka, kaverde (silindir kapağı) küçük bir odacık vardır ve bu odacığa ön yanma odası denir. Ön yanma odası ana yanma odasına bir kanalla birleştirilmiştir. Şekil 1.24 te ön yanma odalı yanma odası görülmektedir. Piston tarafından sıkıştırılan hava bu odacık içerisinde bir akım oluşturur. Yakıt enjektörden bar basınçla ön yanma odasına püskürtülür. Yanma, önce ön yanma odasında başlar. Alevin dar kanallardan ana yanma odasına geçmesi ile burada devam eder. Ön yanma odalı motorlarda sıkıştırma oranının çok yüksek olması gerekir (18/1 22/1). Çünkü, silindire sıkıştırılan hava ön yanma odasına girinceye kadar temas ettiği yüzeylerde ısı kaybeder. Bunu karşılamak ve ilk hareketi kolaylaştırmak için aynı zamanda ısıtma bujileri de kullanılır. Ön yanma odalı motorların çalışması yumuşak, ancak yakıt tüketimi fazladır. Şekil 1.24: Ön yanma odalı yanma odası Türbülans odalı yanma odaları: Bu tip yanma odaları ilk anda ön yanma odalı yanma odalarına benzetilebilir. Ancak çalışma ilkeleri farklıdır. Türbülans odalı yanma odaları küre şeklinde bir ilave yanma odası taşır. Bu ilave yanma odası pistona, kavere veya motor bloğuna yerleştirilmiştir. Şekil 1.25 te türbülans odalı bir yanma odası görülmektedir. 34

40 Şekil 1.25: Türbülans odalı yanma odası Piston sıkıştırma zamanında Ü.Ö.N ya çıkarken silindirdeki havayı küresel yanma odasına doğru sürer. Bu sırada türbülans odasının şekli nedeniyle hava düzenli olarak ve çok hızlı bir şekilde döner. Enjektör yakıtı, yanma odasındaki türbülansın en çok olduğu zaman bar basınçla türbülans odasına püskürtür. Böylece hava ile yakıt tamamen karışır ve büyük bir kısmı türbülans odasında yanar. Bu tür yanma odaları olan motorların sıkıştırma oranları 18/1 22/1 arasındadır. Türbülans odasının hacmi toplam sıkıştırma hacminin % 50 si ile % 90 ı kadardır. Enerji hazneli yanma odaları: Enerji haznesi kaver üzerindedir ve tam karşısına enjektör yerleştirilmiştir. Ana yanma odası da yanar karışıma türbülans sağlayacak şekildedir. Şekil 1.26 da enerji hazneli yanma odasında yanmanın oluşumu görülmektedir. Sıkıştırma zamanında piston havayı ana yanma odasına ve enerji haznesine sıkıştırır. Sıkıştırma sonuna doğru enjektörden püskürtülen yakıt zerreleri şekil 1.26 b de görüldüğü gibi kızgın havanın içinden geçerken tutuşmaya başlar. Enerji haznesine geçen bir kısım tutuşmuş yakıt, buradaki hava hareketleri sayesinde yanar ve basıncı yükseltir ve c de görüldüğü gibi yanma odasına doğru yayılır. Enerji haznesinden yanma odasına yayılan ve yanmakta olan yüksek basınçlı gazlar büyük bir türbülans oluşturarak iyi bir karışım ve yanma sağlar. 35

41 Şekil 1.26: Enerji hazneli motorlarda yanmanın oluşumu Hava hazneli yanma odaları: Enerji hazneli yanma odalarına benzemelerine rağmen, yakıt direkt olarak yanma odasına püskürtüldüğü için direkt püskürtmeli yanma odalarına daha çok benzer. Şekil 1.27 de hava hazneli yanma odası görülmektedir. Sıkıştırma zamanında piston havayı yanma odasıyla birlikte hava deposuna da doldurur. Enjektör yakıtı yanma odasına püskürtür ve yanma başlar. İş zamanında silindir içindeki basınç azalmaya başladığında, hava deposundaki hava silindire geri dönerek ikinci türbülans oluşturur. Böylece püskürtülen yakıtın tamamı yanar. Şekil 1.27: Hava hazneli yanma odası 36

İÇTEN YANMALI MOTORLARIN ÇALIŞMA PRENSİPLERİ DİZEL MOTORLARI

İÇTEN YANMALI MOTORLARIN ÇALIŞMA PRENSİPLERİ DİZEL MOTORLARI İÇTEN YANMALI MOTORLARIN ÇALIŞMA PRENSİPLERİ DİZEL MOTORLARI DİZEL MOTORLARI (Tarihçesi) İLK DİZEL MOTORU DİZEL MOTORLARI DÖRT ZAMANLI ÇEVRİM Çalışma prensibi Dizel motor, benzinli motorlardan farklı olarak

Detaylı

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Sakarya 2010 İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Temel Kavramlar Basınç; Birim yüzeye etki eden kuvvettir. Birimi :bar,atm,kg/cm2

Detaylı

Soru 5) Pistonun, silindir içersinde iki ölü nokta arasında yaptığı tek bir harekete ne denir? a) Çevrim b) Vakum c) Basma d) Zaman

Soru 5) Pistonun, silindir içersinde iki ölü nokta arasında yaptığı tek bir harekete ne denir? a) Çevrim b) Vakum c) Basma d) Zaman Soru 1) Pistonun silindir içersinde yön değiştirmek üzere bir an durakladığı yere ne ad verilir? a) Silindir başı b) Silindir eteği c) Ölü nokta d) Piston durağı Soru 4) Silindir hacmi aşağıdakilerden

Detaylı

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 9.HAFTA

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 9.HAFTA MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 9.HAFTA Hazırlayan: Öğr. Gör. Tuğberk ÖNAL MALATYA 2016 DİZEL MOTORLAR Günümüzde endüstriyel gelişmelerin asıl hedefi, yapılan işlerin kısa zamanda daha ucuza ve emniyetli

Detaylı

BENZİN MOTORLARI. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri)

BENZİN MOTORLARI. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) BENZİN MOTORLARI (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) Bir benzin (veya dizel) motorunun görevi yakıtı hareket haline dönüştürmektir. Bunun en kolay yolu yakıtı motor içinde yakmaktır; yanma motorun

Detaylı

DENİZ MOTORLARI. e. Egzoz Sistemi Motor içinde yanma sonrası oluşan kirli gazların dışarı atılmasını sağlayan sistem.

DENİZ MOTORLARI. e. Egzoz Sistemi Motor içinde yanma sonrası oluşan kirli gazların dışarı atılmasını sağlayan sistem. Motorların Sınıflandırılması A. Kullandıkları Yakıta Göre; a. Benzinli b. Dizel (Mazotlu) c. Elektrikli (Akülü) B. Çalışma Prensibine Göre; a. İki Zamanlı b. Dört Zamanlı C. Soğutma Sistemine Göre; a.

Detaylı

İÇTEN YANMALI MOTORLAR 2. BÖLÜM EK DERS NOTLARI

İÇTEN YANMALI MOTORLAR 2. BÖLÜM EK DERS NOTLARI İÇTEN YANMALI MOTORLAR 2. BÖLÜM EK DERS NOTLARI 1.Kısmi Gaz Konumunda Çalışan Benzin (OTTO) Motoru Şekil 1. Kısmi gaz konumunda çalışan bir benzin motorunun ideal Otto çevrimi (6-6a-1-2-3-4-5-6) Dört zamanlı

Detaylı

DİESEL MOTORLARIN TARİHÇESİ

DİESEL MOTORLARIN TARİHÇESİ DİESEL MOTORLARIN TARİHÇESİ Diesel makineleri bir çeşit içten yanmalı makineler olup, yaktın kimyasal enerjisi makine silindirleri içinde direkt olarak mekanik enerjiye çevrilir. Birkaç beygir gücünden

Detaylı

www.muhendisiz.net Basınç Ayar Supabının Çalışması :

www.muhendisiz.net Basınç Ayar Supabının Çalışması : DPA TİP YAKIT POMPALARI Distiribitör yakıt pompalarının en büyük özeliği ;yakıtı bir Distiribitör gibi motor ateşleme sırasına göre ve eşit miktarlarda enjökterlere gönderilmesidir. Teknik avantajı da

Detaylı

Buji ile ateşlemeli motorlar için teorik çevrimin (Hava Standart OTTO çevrimi) Sıkıştırma ile ateşlemeli motorlar için teorik çevrimin (Dizel Teorik

Buji ile ateşlemeli motorlar için teorik çevrimin (Hava Standart OTTO çevrimi) Sıkıştırma ile ateşlemeli motorlar için teorik çevrimin (Dizel Teorik SAKARYA 2010 Buji ile ateşlemeli motorlar için teorik çevrimin (Hava Standart OTTO çevrimi) Sıkıştırma ile ateşlemeli motorlar için teorik çevrimin (Dizel Teorik çevrimi) açıklanması Çevrim Prosesin başladığı

Detaylı

Otto ve Dizel Çevrimlerinin Termodinamik Analizi. Bölüm 9: Gaz Akışkanlı Güç Çevrimleri

Otto ve Dizel Çevrimlerinin Termodinamik Analizi. Bölüm 9: Gaz Akışkanlı Güç Çevrimleri Otto ve Dizel Çevrimlerinin Termodinamik Analizi 1 GÜÇ ÇEVRİMLERİNİN ÇÖZÜMLEMESİNE İLİŞKİN TEMEL KAVRAMLAR Güç üreten makinelerin büyük çoğunluğu bir termodinamik çevrime göre çalışır. Ideal Çevrim: Gerçek

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 5. Soğutma Şekline Göre Hava soğutmalı motortar: Bu motorlarda, silindir yüzeylerindeki ince metal kanatçıklar vasıtasıyla ısı transferi yüzey alanı artırılır. Motor krank milinden hareket alan bir fan

Detaylı

Dersin Adı Alan Meslek / Dal Dersin Okutulacağı Dönem/Sınıf/Yıl Süre. Dersin Amacı. Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları

Dersin Adı Alan Meslek / Dal Dersin Okutulacağı Dönem/Sınıf/Yıl Süre. Dersin Amacı. Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları Dersin Adı Alan Meslek / Dal Dersin Okutulacağı Dönem/Sınıf/Yıl Süre Dersin Amacı Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları Ders İle Kazandırılacak Yeterlilikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler Eğitim Öğretim

Detaylı

BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE LABORATUVAR DERSİ. Yakıt Püskürtme Sistemleri Deneyi

BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE LABORATUVAR DERSİ. Yakıt Püskürtme Sistemleri Deneyi BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE LABORATUVAR DERSİ Yakıt Püskürtme Sistemleri Deneyi Laboratuvar Tarihi: Laboratuvarı Yöneten: Laboratuvar Yeri: Laboratuvar Adı: Öğrencinin Adı-Soyadı

Detaylı

Gemi Diesel Motorları

Gemi Diesel Motorları Gemi Diesel Motorları Havanın belirli bir oranda sıkıştırılması sonucu oluşan sıcaklığın, yakıtın tutuşma sıcaklığından yüksek olduğu ilk makinanın patenti 1892 yılında Prof. Rudolf Diesel tarafından alınmıştır.

Detaylı

MOTOR LAB. Deney Föyleri

MOTOR LAB. Deney Föyleri T.C. ZONGULDAK KARAELMAS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTOR LAB. Deney Föyleri Hazırlayan: Motor I ve Motor II Deneyleri Hakkında; Deneylere Föyü olmadan gelenler alınmayacaktır!

Detaylı

MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ

MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ Yrd.Doç.Dr. Alp Tekin ERGENÇ GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ Gerçek motor çevrimi standart hava (teorik) çevriminden farklı olarak emme, sıkıştırma,tutuşma ve yanma, genişleme

Detaylı

DİZEL MOTOR YAKIT SİSTEMLERİ

DİZEL MOTOR YAKIT SİSTEMLERİ DİZEL MOTOR YAKIT SİSTEMLERİ Dersin Modülleri Dizel Motorları Yakıt Sistemleri 1 Dizel Motorları Yakıt Sistemleri 2 Kazandırılan Yeterlikler Dizel motorları yakıt sistemlerinin bakım ve onarımını Dizel

Detaylı

MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI 2. HİDROLİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ENERJİ TÜRÜ

MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI 2. HİDROLİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ENERJİ TÜRÜ MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Bu deneyin amacı temel ilkelerden hareket ederek, hidrolik sistemlerde kullanılan elemanların çalışma ilkeleri ve hidrolik devre kavramlarının

Detaylı

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA Hazırlayan: Öğr. Gör. Tuğberk ÖNAL MALATYA 2016 1.TEORİK OTTO ÇEVRİMİ Gerçek motor çalışmasında yanma işlemi motor silindirinde gerçekleşir. Yanma sonu açığa çıkan

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Bu hafta Buji Ateşlemeli -- Dizel (Sıkıştırma Ateşlemeli) Motorlar - Temel Motor parçaları

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HİDROLİK/PNÖMATİK SİSTEMLER

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HİDROLİK/PNÖMATİK SİSTEMLER MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HİDROLİK/PNÖMATİK SİSTEMLER Enerji Kaynakları Hidroliğin Tanımı Sıkıştırılamaz özellikteki akışkanların kullanıldığı, akışkanın basıncının, debisinin ve yönünün kontrol edilebildiği

Detaylı

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu Laboratuar Yeri: E1 Blok Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Laboratuvarı

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI İÇTEN YANMALI MOTOR TEST DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN ÖĞRETİM ELEMANI

Detaylı

İçten Yanmalı Motorların Doğalgazla Çalışır Hale Getirilmeleri ve Dönüştürülmüş Motorların Performans Parametrelerinin Analizi

İçten Yanmalı Motorların Doğalgazla Çalışır Hale Getirilmeleri ve Dönüştürülmüş Motorların Performans Parametrelerinin Analizi İçten Yanmalı Motorların Doğalgazla Çalışır Hale Getirilmeleri ve Dönüştürülmüş Motorların Performans Parametrelerinin Analizi (Conversion of Internal Combustion Engines to Usage of Natural Gas and Performance

Detaylı

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı)

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) Soğutma devresine ilişkin bazı parametrelerin hesaplanması "Doymuş sıvı - doymuş buhar" aralığında çalışma Basınç-entalpi grafiğinde genel bir soğutma devresi

Detaylı

HAVA DEVRELERİ VE DİZEL MOTORUNUN İLK HAREKETE HAZIRLANMASI VE ÇALI TIRILMASI

HAVA DEVRELERİ VE DİZEL MOTORUNUN İLK HAREKETE HAZIRLANMASI VE ÇALI TIRILMASI HAVA DEVRELERİ VE DİZEL MOTORUNUN İLK HAREKETE HAZIRLANMASI VE ÇALI TIRILMASI HAVA DEVRELERİ Gemi dizel motorlarda yakıtın yanması için silindire sevk edilen emiş (dolgu) havası ile motorun ilk hareketi

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Otomotivde Isıtma, Havalandırma ve Amaç; - Tüm yolcular için gerekli konforun sağlanması,

Detaylı

GEMI SEVK SISTEMLERI N. MENDERES INALMAN I.T.U DF GEMI MAK ISL MUH 2002

GEMI SEVK SISTEMLERI N. MENDERES INALMAN I.T.U DF GEMI MAK ISL MUH 2002 GEMI SEVK SISTEMLERI { N. MENDERES INALMAN I.T.U DF GEMI MAK ISL MUH 2002 İÇERİK GEMI SEVK SISTEMLERINE GENEL BAKIŞ PERVANE KANADININ ÇALIŞMA TEORİSİ PERVANE ÇEŞİTLERİ SABİT KANATLI PERVANELER HAREKETLİ

Detaylı

7. Krank Mili 8. Biyel Kolu 9. Pistonlar 10. Segmanlar 11. Kam Mili 12. Subaplar

7. Krank Mili 8. Biyel Kolu 9. Pistonlar 10. Segmanlar 11. Kam Mili 12. Subaplar Deney-1 1/6 DENEY 1 TEK SĐLĐNDĐRLĐ DĐZEL MOTORUNUN PERFORMANS PARAMETRELERĐNĐN BELĐRLENMESĐ Amaç :Motor parçaları ve motor yapısının incelenmesi. Tek Silindirli bir dizel motorunun performans parametrelerinin

Detaylı

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TE-605 SERİ PARALEL HAVA KOMPRESÖR EĞİTİM SETİ

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TE-605 SERİ PARALEL HAVA KOMPRESÖR EĞİTİM SETİ T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TE-65 SERİ PARALEL HAVA KOMPRESÖR EĞİTİM SETİ HAZIRLAYAN: EFKAN ERDOĞAN KONTROL EDEN: DOÇ. DR. HÜSEYİN BULGURCU BALIKESİR-1

Detaylı

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU 6. GENLEŞME DEPOLARI Genleşme depoları sistemdeki basıncın kontrolü ve sisteme gerekli su desteğinin sağlanması bakımından çok önemlidir. Genleşme depoları açık ve kapalı olmak üzere iki tiptedir. 6.1

Detaylı

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır.

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. HİDROLİK SİSTEMLER Hidroliğin Tanımı Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. Enerji Türleri ve Karşılaştırılmaları Temel Fizik Kanunları

Detaylı

Gaz Türbinli Uçak Motorları

Gaz Türbinli Uçak Motorları UCK 421 - Tepki ile Tahrik 2. Hafta Gaz Türbinli Uçak Motorları İtki Denklemi Gaz Türbinli Motor Bileşenleri Alıklar Sesaltı Sesüstü Kompresörler Merkezcil Eksenel Yanma Odası Türbinler Impuls Reaksiyon

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

RAYLI SİSTEMLER TEKNOLOJİSİ

RAYLI SİSTEMLER TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI RAYLI SİSTEMLER TEKNOLOJİSİ DİZEL MOTORLARI YAKIT VE KUMANDA SİSTEMLERİ Ankara, 2013 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında

Detaylı

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası HİDROLİK SİSTEM KURMAK VE ÇALIŞTIRMAK 3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası Basınç hattından gelen hidrolik akışkan, 3/2 yön kontrol valfine basılınca valften geçer. Silindiri

Detaylı

4- Aşağıdakilerden hangisi pnömatik sisteminin parçasıdır? a) Hidrolik pompa b) Kompresör c) Yön kontrol valfı d) Hidrolik motor

4- Aşağıdakilerden hangisi pnömatik sisteminin parçasıdır? a) Hidrolik pompa b) Kompresör c) Yön kontrol valfı d) Hidrolik motor 1- Diferansiyel kilidi hangi durumda kullanılır? a) Lastikler patinaj yapmaya başladığı anda kullanılır. b) Lastikler kaymaya başladığı anda kullanılır c) Araç savrulmaya başlamadan önce kullanılır d)

Detaylı

Motosiklet Bakım Ürünleri

Motosiklet Bakım Ürünleri Motosiklet Bakımı *Problemler *Nedenler *Çözüm Yolları BG Products Motosiklet Bakım Ürünleri Motosiklet Bakımı Tüm içten yanmalı motorlarda ve şanzımanlarda olduğu gibi, motosiklet motorlarında ve şanzımanlarında

Detaylı

Motorlarda Yanma Odaları

Motorlarda Yanma Odaları Motorlarda Yanma Odaları Görevi : Piston Ü.Ö.N. de iken üst tarafında kalan boşluğa yanma odası denir. Yanma olayı yanma odasında gerçekleşir. Yanma olayının sonucunda yakıttaki kimyasal enerji önce ısı

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI MOTORLAR DENEYİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI MOTORLAR DENEYİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI MOTORLAR DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKÇAY DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

Şekil 1. Gemi sevk sistemi

Şekil 1. Gemi sevk sistemi Gemi makinalarının tanımı Rüzgar ve akıntı dış kuvvetleriyle hareket haricinde gemilerin sevki için temel prensip hep aynı kalmıştır. Bir cismi su içinde hareket ettiren itme kuvveti, cismin hareketinin

Detaylı

GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ. Prof.Dr.Adnan Parlak

GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ. Prof.Dr.Adnan Parlak GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ Prof.Dr.Adnan Parlak GEMİ SİSTEMİ VE DEVRELERİ Tatlı Su Devresi (F/W) Deniz Suyu Devresi(S/W) Yağlama Yağı Devresi (L/O) Yakıt Devresi (F/O ve D/O) Balast-Yangın Devresi Hidrofor

Detaylı

9. GEMİ MAKİNE VE SİSTEMLERİ 9.1 GEMİ SEVK ZİNCİRİ VE ANA GÜÇ KAYNAĞI

9. GEMİ MAKİNE VE SİSTEMLERİ 9.1 GEMİ SEVK ZİNCİRİ VE ANA GÜÇ KAYNAĞI 9. GEMİ MAKİNE VE SİSTEMLERİ 9.1 GEMİ SEVK ZİNCİRİ VE ANA GÜÇ KAYNAĞI Gemilerin görevlerini yerine getirebilmesi geminin belli bir hareket yeteneğinin var olmasını gerektirir. Başta ticaret gemileri olmak

Detaylı

MAKİNEDE YAĞLAMA YAĞI SİSTEMİ

MAKİNEDE YAĞLAMA YAĞI SİSTEMİ MAKİNEDE YAĞLAMA YAĞI SİSTEMİ Içten yanmali motorlarda yaglama problemleri yanma odasinda hasil l olan yüksek sicakls cakliklar klar ve bir çevrimdeki genis sicaklik k araliklar klari dolayisi ile birçok

Detaylı

MAKİNE SOĞUTMA SİSTEMLERİ

MAKİNE SOĞUTMA SİSTEMLERİ MAKİNE SOĞUTMA SİSTEMLERİ Soğutma Sisteminin Gereği ve Önemi: Motorlar ısı enerjisini mekanik enerjiye çevirirken aynı zamanda çok ısınırlar. İş zamanında yanma odasındaki sıcaklık 2000-2500 C a kadar

Detaylı

SRAST YATAKLARI ÇE İTLERİ

SRAST YATAKLARI ÇE İTLERİ GEMİ ŞAFT SİSTEMİ VE EKİPMANLARI Srast yatakları Stern tüyüp Pervane şaftı Ara şaftlar Rulman yataklar Tünel yataklar Pervane Şaftı montajı Ara şaft montajı Ara şaft ve pervane bakımı Yatakların aşırı

Detaylı

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ 1. Deneyin Amacı İçten yanmalı motorlarda moment, güç ve yakıt sarfiyatı karakteristiklerinin belirlenmesi deneyi,

Detaylı

Emme Sistemi Direkt emiş sistemleri:

Emme Sistemi Direkt emiş sistemleri: Emme Sistemi Atmosferik içten yanmalı motorlarda silindirlere hava, alçak ve yüksek basınç alanlarının farkından yararlanılarak alınır. Emme zamanında piston, A.Ö.N. ya doğru hareket ederken silindir içerisinde

Detaylı

EGR (Egzoz Gazı Resirkülasyonu) Sistemi :

EGR (Egzoz Gazı Resirkülasyonu) Sistemi : EGR (Egzoz Gazı Resirkülasyonu) Sistemi : İçten yanmalı motorlardan atmosferi kirleten temel üç kirletici CO, HC, NOx lerdir. Bu kirletici oranlar Hava/Yakıt oranıyla doğrudan orantılıdır. Bunun içindir

Detaylı

5-Aşağıdakilerden hangisi motorun hareketli parçalarından değildir? a) Eksantrik(Kam) Mili b)biyel Kolu c) Supap d) Blok

5-Aşağıdakilerden hangisi motorun hareketli parçalarından değildir? a) Eksantrik(Kam) Mili b)biyel Kolu c) Supap d) Blok 1-Yol, inşaat makineleri ile benzeri tarım, sanayi, bayındırlık, milli savunma ile çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan; iş amacına göre üzerinde çeşitli ekipmanlar monte edilmiş motorlu

Detaylı

TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastirmalar.com ISSN:1304-4141 Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi 2007 (3) 55-60 TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR Teknik Not Abdurrazzak AKTAŞ ZKÜ Karabük Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğitimi

Detaylı

Uçak motorunun ana fonksiyonu uçağa gereken hareketi sağlamaktır. Motorun uçaktaki diğer fonksiyonları ise

Uçak motorunun ana fonksiyonu uçağa gereken hareketi sağlamaktır. Motorun uçaktaki diğer fonksiyonları ise Uçakların uçuşunu, havada tutunmasını sağlayan kanatlardır. Motorların görevi ise uçağı öne doğru iterek hava akımının kanatların üstünden gitmesini sağlayarak kaldırma kuvveti oluşturmaktır. Uçak motorunun

Detaylı

MOTOR YAKITLARI. Benzin

MOTOR YAKITLARI. Benzin MOTOR YAKITLARI Benzin Benzin ham petrolün damıtılması sırasında, damıtma kulesinde, petrol gazlarının altından ve 35-200 o C sıcaklık arasında elde edilir. Benzin buji ile ateşlemeli motorların temel

Detaylı

Pompalar: Temel Kavramlar

Pompalar: Temel Kavramlar Pompalar: Temel Kavramlar Sunum Akışı 1. Genel Tanımlar 2. Tesisat ve Sistem 3. Tasarım 4. Çok Pompalı Sistemler 5. Problemler Tarihçe Santrifüj pompanın esas mucidi Fransız fizikçi DENIS PAPIN (1647-1714).

Detaylı

...Turboşarj uzmanı Holset

...Turboşarj uzmanı Holset Holset Turboşarj ...Turboşarj uzmanı Holset Holset Turboşarj Holset Turboşarjlar, dünyanın dört bir yanında turbo makine ve hava işleme konularında mükemmelligi simgelemektedir. Cummins Turbo Technologies

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ DİZEL MOTORLARI YAKIT SİSTEMLERİ - 1 ANKARA 2006 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından

Detaylı

Dizel Motorlarında Yakıt Sistemi

Dizel Motorlarında Yakıt Sistemi Dizel Motorlarında Yakıt Sistemi Dizel motorlarında yanma,sıkıştırma sonunda sıkışan,sıcaklığı ve basıncı artan hava içine yakıtı yüksek basınçla püskürterek sağlanır.bunu sağlamak için sağlam ve çok hassas

Detaylı

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI POMPASI DENEY FÖYÜ 2015-2016 Güz Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN Makine

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

Enjektörler. Düşük Yakıt Tüketimi. Motora %100 uyum Doğru basınç ve miktar ile yakıt püskürtme Yüksek tork ve motor performansı 1-2

Enjektörler. Düşük Yakıt Tüketimi. Motora %100 uyum Doğru basınç ve miktar ile yakıt püskürtme Yüksek tork ve motor performansı 1-2 Enjektörler Motora %100 uyum Doğru basınç ve miktar ile yakıt püskürtme Yüksek tork ve motor performansı Düşük Yakıt Tüketimi 1846351 Birim Enjektör HPI 2.103 TL 1.349 TL 1943974 Birim Enjektör PDE 2.292

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GEMİ YAPIMI ANA MAKİNE BORU DEVRE RESMİ 521MMI412

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GEMİ YAPIMI ANA MAKİNE BORU DEVRE RESMİ 521MMI412 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GEMİ YAPIMI ANA MAKİNE BORU DEVRE RESMİ 521MMI412 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri)

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) 4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) Rankine Çevrimi Basit güç ünitelerinin ideal veya teorik çevrimi, Şekil-1 de görülen Rankine çevrimi ile tanımlanır. Çevrim, uygun bir şekilde bağlantılanmış dört cihazdan

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME SOĞUK SU HAZIRLAMA (CHİLLER) GRUBU MONTAJI ANKARA 2008 Milli Eğitim

Detaylı

Pompalar tipleri ve Elemanları

Pompalar tipleri ve Elemanları Pompalar tipleri ve Elemanları Basma Santrifüj Pompalar İmpeller (çark): Akışkanın kinetik enerjisini artırır. Salyangoz : Akışkanın hızını yavaşlatarak kinetik Enerjiyi basınç enerjisine çevirir. Tek

Detaylı

GÜNÜMÜZÜN, YENİ NESİL MOTORLARI, MODERN ZAMANLARIN PERFORMANS VE TASARIM HARİKALARIDIR.

GÜNÜMÜZÜN, YENİ NESİL MOTORLARI, MODERN ZAMANLARIN PERFORMANS VE TASARIM HARİKALARIDIR. GÜNÜMÜZÜN, YENİ NESİL MOTORLARI, MODERN ZAMANLARIN PERFORMANS VE TASARIM HARİKALARIDIR. PERFORMANS HARİKALARI Saniyede 41,66 devir. Her buji saniyede 20,8 kez ateşleme. Her sübap saniyede 20,8 kez açılıp

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

Pano Soğutmasında Devrim Yaptık... SPLIT TYPE CABINET AIR CONDITIONERS DIŞ ÜNİTELİ PANO KLİMALARI

Pano Soğutmasında Devrim Yaptık... SPLIT TYPE CABINET AIR CONDITIONERS DIŞ ÜNİTELİ PANO KLİMALARI ENERGY SAVING SOLUTION PROVIDER FOR COOLING SYSTEMS SOĞUTMA SİSTEMLERİNDE ÇÖZÜM SAĞLAYICINIZ Pano Soğutmasında Devrim Yaptık... SPLIT TYPE CABINET AIR CONDITIONERS DIŞ ÜNİTELİ PANO KLİMALARI www.klimexs.com

Detaylı

DİZEL YAKIT SİSTEMLERİ

DİZEL YAKIT SİSTEMLERİ DİZEL YAKIT SİSTEMLERİ KONULAR Dizel yakıt sistemi elemanları Dizel yakıt sistemi Su sensörünün yeri Su ayıracının çalışma prensibi Besleme pompası tipleri Yakıt pompalarının amaçları Enjektörlerin temel

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ DİZEL MOTORLARI YAKIT SİSTEMLERİ 525MT0297 Ankara, 2012 İÇİNDEKİLER Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim

Detaylı

Gemi Makinaları. Şekilde gösterilen P-V diyagramında:

Gemi Makinaları. Şekilde gösterilen P-V diyagramında: Şekilde gösterilen P-V diyagramında: 1 e ve f noktaları arasında hangi hadise olur. a Egzost supapı kapanır b Emme portları kapanır c Silindir basıncı azalır d Silindir hacmi azalır 2 yakıt enjeksiyonu

Detaylı

en oluşmaktadırlar. Ayrıca: f) türbo-elektrik ve g) dizel elektrik sistemleri de kullanılmaktadır.

en oluşmaktadırlar. Ayrıca: f) türbo-elektrik ve g) dizel elektrik sistemleri de kullanılmaktadır. GEMİ YARDIMCI MAKİNELERİ ve SİSTEMLERİ 1. Ana makine ve türleri İster içten yanmalı, ister dıştan yanmalı veya buhar makinesi olsun, pervane çeviren makinelere "Ana makine" adı verilir. Gemiler veya yatlarda

Detaylı

Bölüm 9 GAZ AKIŞKANLI GÜÇ ÇEVRİMLERİ. Bölüm 9: Gaz Akışkanlı Güç Çevrimleri

Bölüm 9 GAZ AKIŞKANLI GÜÇ ÇEVRİMLERİ. Bölüm 9: Gaz Akışkanlı Güç Çevrimleri Bölüm 9 GAZ AKIŞKANLI GÜÇ ÇEVRİMLERİ 1 Amaçlar Tüm çevrim boyunca iş akışkanının gaz fazında kaldığı gaz akışkanlı güç çevrimlerinin performanslarını değerlendirmek. Gaz akışkanlı güç çevrimlerine uygulanabilir

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

Avrupanıın en hızlı satan gazifikasyon kazanı!

Avrupanıın en hızlı satan gazifikasyon kazanı! Avrupanıın en hızlı satan gazifikasyon kazanı! Yeni nesil Ventum gazifikasyon kazanları çok sessiz, verimli ve ekonomik bir sistem olarak tasarlanmıştır. Geniş yanma odası 7 saate kadar ısıtmaya yetecek

Detaylı

EĞİTİM NOTLARI 16 BASINÇLI HAVA HATLARI BASINÇLI HAVA HATLARI

EĞİTİM NOTLARI 16 BASINÇLI HAVA HATLARI BASINÇLI HAVA HATLARI Basınçlı hava, endüstriyel tesislerde yaygın bir şekilde kullanılan bir enerji türüdür. Basınçlı hava, dış ortamdan alınan havanın bir kompresörde belli bir oranda sıkıştırılmasıyla elde edilir. Serbest

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını Elektron ışını, bir ışın kaynağından yaklaşık aynı hızla aynı doğrultuda hareket eden elektronların akımıdır. Yüksek vakum içinde katod

Detaylı

CONTALAR VE HAVA KOMPRESÖRÜ TAMİR TAKIMLARI

CONTALAR VE HAVA KOMPRESÖRÜ TAMİR TAKIMLARI www.mahle-aftermarket.com MAHLE AFTERMARKET PRODUCT LAUNCH MAHLE AFTERMARKET TEKNOLOJİ GİRİŞİMİ: CONTALAR VE HAVA KOMPRESÖRÜ TAMİR TAKIMLARI Tahrik sistemi, Güvenlik ve Konfor için Yenilikçi Ürünler Serbest

Detaylı

CİHAZ KALİFİYE ELEMANLARCA KULLANILMALIDIR. KULLANICI, ARAÇ MOTORU ISITMA-SOĞUTMA SİSTEMLERİ KONUSUNDA BİLGİ SAHİBİ OLMALIDIR.

CİHAZ KALİFİYE ELEMANLARCA KULLANILMALIDIR. KULLANICI, ARAÇ MOTORU ISITMA-SOĞUTMA SİSTEMLERİ KONUSUNDA BİLGİ SAHİBİ OLMALIDIR. 1 CİHAZ KALİFİYE ELEMANLARCA KULLANILMALIDIR. KULLANICI, ARAÇ MOTORU ISITMA-SOĞUTMA SİSTEMLERİ KONUSUNDA BİLGİ SAHİBİ OLMALIDIR. 2 ÖZELLİKLER Hızlı tank ısıtma Dijital zaman ve sıcaklık ayarı Elektronik

Detaylı

5.BÖLÜM. Valf Konumları

5.BÖLÜM. Valf Konumları HİDROLİK-PNÖMATİK 5.BÖLÜM ENDÜSTRİYEL HİDROLİK DEVRE ELEMANLARI VALFLER 5.1 YÖN DENETİM VALFLERİ VALF: İçinde akan sıvıyı yeniden yönlendirme, serbest bırakma, durdurma gibi işlevleri, dışarıdan mekanik,

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AKIŞKAN YATAKLI ISI TRANSFER DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ

Detaylı

Bölüm IV KAZANLAR, KAZAN DAİRESİ VE GENLEŞME DEPOLARI

Bölüm IV KAZANLAR, KAZAN DAİRESİ VE GENLEŞME DEPOLARI Bölüm IV KAZANLAR, KAZAN DAİRESİ VE GENLEŞME DEPOLARI Kazanların Sınıflandırılması 1.Kazan İmalatında Kullanılan Malzemeye Göre a) Dökme dilimli kazanlar b) Çelik kazanlar 2. Kazan Ocak Tipi, Tasarım Şekli

Detaylı

Temel Semboller. Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir. Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir

Temel Semboller. Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir. Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Bir ünitedeki iki veya daha fazla fonksiyonu gösterir Daire - Yarımdaire Daire - Enerji çevrim

Detaylı

www.dogacelektronik.com GÜNCEL TÜRKÇE OBD II ARIZA KODLARI TEKNİK BİLGİLERİ ARIZA TESPİT CİHAZLARI

www.dogacelektronik.com GÜNCEL TÜRKÇE OBD II ARIZA KODLARI TEKNİK BİLGİLERİ ARIZA TESPİT CİHAZLARI www.dogacelektronik.com GÜNCEL TÜRKÇE OBD II ARIZA KODLARI TEKNİK BİLGİLERİ ARIZA TESPİT CİHAZLARI EGR (Egzoz Gazı Resirkülasyonu) Sistemi: Đçten yanmalı motorlardan atmosferi kirleten temel üç kirletici

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SOĞUTMA DENEY FÖYÜ DERSİN ÖĞRETİM ELEMANI DENEYİ YAPTIRAN ÖĞRETİM ELEMANI DENEY

Detaylı

Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Daire - Yarımdaire Bir ünitedeki iki veya daha

Detaylı

Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri

Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Daire - Yarımdaire Kare - Dikdörtgen Dörtgen Çeşitli Semboller Üçgen Pompa

Detaylı

Yeni motor yağının eskimesini geciktirir ve uzun süre temiz kalmasını sağlar.

Yeni motor yağının eskimesini geciktirir ve uzun süre temiz kalmasını sağlar. CARBON CLEAN ECONO SERİSİ ENGINE OIL CLEANER (MOTOR YAĞ ÇAMURU TEMİZLEME KİMYASALI) ÜRÜN KODU: ECO-M001 Gramaj: 250 Mililitre Konsantredir. 400 ML lik ürünlerle aynı temizleme gücüne sahiptir. Açıklama:

Detaylı

güçte ve şiddette, şanzımana iletmeyi kontrol eden sistem aşağıdakilerden hangisidir?

güçte ve şiddette, şanzımana iletmeyi kontrol eden sistem aşağıdakilerden hangisidir? 1 Kükürt S oranı yüksek yakıt kullanılan dizel motorlarda, hangi tür motor yağları tercih edilmelidir? ) Viskozitesi yüksek (kalın) motor yağları B ) TBN değeri yüksek motor yağları C ) Viskozitesi düşük

Detaylı

MAK101 MAKĠNE MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ. MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ BAġKENT ÜNĠVERSĠTESĠ 2010-2011 GÜZ DÖNEMĠ. Proje BaĢlığı

MAK101 MAKĠNE MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ. MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ BAġKENT ÜNĠVERSĠTESĠ 2010-2011 GÜZ DÖNEMĠ. Proje BaĢlığı MAK101 MAKĠNE MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ BAġKENT ÜNĠVERSĠTESĠ 2010-2011 GÜZ DÖNEMĠ Proje BaĢlığı Prof. Dr. Faruk Elaldı Öğr. Gör. Andaç T. ġamiloğlu Hazırlayanlar Ġsim SOYĠSĠM Ġsim

Detaylı

TERMİK MOTORLAR 07.07.2015 TARIMSAL MEKANİZASYON DERSİ NOTLARI 1. Motorların kıyaslanması. Yakıtların genel özellikleri

TERMİK MOTORLAR 07.07.2015 TARIMSAL MEKANİZASYON DERSİ NOTLARI 1. Motorların kıyaslanması. Yakıtların genel özellikleri TERMİK MOTORLAR Termik enerji kaynakları ve makineleri Termik enerji kaynakları odun, kömür, petrol yakıtları (sıvı, gaz), doğal gaz vb. gibi yakıtlardır. Termik makineler; yakıtların bünyesindeki kimyasal

Detaylı

Yarışma Sınavı. 5 Hangisi direksiyon sisteminin parçası değildir? A ) Pitman kolu B ) Rot C ) A Çatalı D ) Kampana E ) Kremayer

Yarışma Sınavı. 5 Hangisi direksiyon sisteminin parçası değildir? A ) Pitman kolu B ) Rot C ) A Çatalı D ) Kampana E ) Kremayer 1 Hangisi aydınlatma sistemi ile ilgili değildir? ) Sigorta B ) Zenon C ) Röle D ) Halojen E ) lternatör 5 Hangisi direksiyon sisteminin parçası değildir? ) Pitman kolu B ) Rot C ) Çatalı D ) Kampana E

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri. (8.Hafta) Kubilay Aslantaş

MAK-204. Üretim Yöntemleri. (8.Hafta) Kubilay Aslantaş MAK-204 Üretim Yöntemleri Vidalar-Vida Açma Đşlemi (8.Hafta) Kubilay Aslantaş Kullanım yerlerine göre vida Türleri Bağlama vidaları Hareket vidaları Kuvvet ileten vidaları Metrik vidalar Trapez vidalar

Detaylı

II. Bölüm HİDROLİK SİSTEMLERİN TANITIMI

II. Bölüm HİDROLİK SİSTEMLERİN TANITIMI II. Bölüm HİDROLİK SİSTEMLERİN TANITIMI 1 Güç Kaynağı AC Motor DC Motor Diesel Motor Otto Motor GÜÇ AKIŞI M i, ω i Güç transmisyon sistemi M 0, ω 0 F 0, v 0 Makina (doğrusal veya dairesel hareket) Mekanik

Detaylı

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008 Makina * Prof. Dr. İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU * Balıkesir - 008 1 HİDROLİK VE PNÖMATİK 1.BÖLÜM HİDROLİK VE PNÖMATİĞE GİRİŞ TARİHÇESİ: Modern hidroliğin temelleri 1650 yılında Pascal ın kendi

Detaylı

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı