ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ İNTERNET ÜZERİNDE ÇOK YÖNE VİDEO GÖNDERİMİ YÖNTEMLERİNİN İNCELENMESİ.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ İNTERNET ÜZERİNDE ÇOK YÖNE VİDEO GÖNDERİMİ YÖNTEMLERİNİN İNCELENMESİ."

Transkript

1 ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ İNTERNET ÜZERİNDE ÇOK YÖNE VİDEO GÖNDERİMİ YÖNTEMLERİNİN İNCELENMESİ Mehmet ORDUKAYA ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİ DALI ANKARA 2009 Her hakkı saklıdır.

2 TEZ ONAYI Mehmet ORDUKAYA tarafından hazırlanan İnternet Üzerinde Çok Yöne Video Gönderimi Yöntemlerinin İncelenmesi adlı tez çalışması 02/12/2009 tarihinde aşağıdaki jüri tarafından oy birliği ile Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı nda YÜKSEK LİSANS TEZİ olarak kabul edilmiştir. Danışman: Yrd. Doç. Dr. Hakkı Alparslan ILGIN Jüri Üyeleri Başkan : Prof.Dr. Gözde BOZDAĞI AKAR Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik ve Elektronik Mühendisliği A. B. D. Üye : Yrd. Doç. Dr. Hakkı Alparslan ILGIN Ankara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektronik Mühendisliği A. B. D. Üye : Yrd. Doç. Dr. Fikret ARI Ankara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektronik Mühendisliği A. B. D. Yukarıdaki sonucu onaylarım. Prof. Dr. Orhan ATAKOL Enstitü Müdürü

3 ÖZET Yüksek Lisans Tezi İNTERNET ÜZERİNDE ÇOK YÖNE VİDEO GÖNDERİMİ YÖNTEMLERİNİN İNCELENMESİ Mehmet ORDUKAYA Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Yrd. Doç. Dr. Hakkı Alparslan ILGIN Bu tez çalışmasında internet iletişim teknolojileri kullanılarak çok yöne video gönderiminin gerçekleştirilmesi kapsamında yapılan çalışmalar anlatılmıştır. Çalışmada gerçek ağ uygulamaları Ankara Üniversitesi ne ait CISCO laboratuvarında gerçekleştirilmiştir. Bu laboratuvarda oluşturulan iletişim ağları PPP teknolojisi ile birbirlerine seri bağlanarak, bu iletişim ağlarının karşılıklı haberleşmeleri sağlanmıştır. Tez kapsamında farklı ağ koşullarına sahip iletişim ağları arasında çok yöne video gönderimi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada H.264 formatında ve çeşitli bit hızlarında kodlanan videoların etkin iletimi için servis kalitesi yöntemleri (QoS) kullanılmıştır. Bu yöntemler ile elde edilen görüntü kaliteleri kıyaslanarak çok yöne video gönderiminde en etkili sonuçların iyileştirilmiş ağ koşullarında iletimi yapılan videolarda elde edildiği görülmüştür. Aralık 2009, 104 sayfa Anahtar Kelimeler: Çok yöne video gönderimi, Uzak alan bilgisayar ağları, Büyük yerel ağlarda çok yöne video gönderimi, Video işleme, Seri iletişim teknolojileri i

4 ABSTRACT Master Thesis AN INVESTIGATION ON VIDEO MULTICASTING METHODS OVER THE INTERNET Mehmet ORDUKAYA Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Electronics Engineering Supervisor: Asst. Prof.Dr. Hakkı Alparslan ILGIN This thesis deals with the studies in the scope of video multicasting using Internet communication technologies. In the study, real network applications were carried out at CISCO laboratory of Ankara University. Three different networks constructed in CISCO laboratory are combined with PPP serial network protocol. In the scope of this thesis video multicasting between networks that have different heterogeneous network conditions is implemented. Quality of Services (Qos) has been used for videos coded in H.264 format and different bit rates in order to transmit them efficiently. By comparing the received video qualities it has been observed that multicasting methods including optimized network conditions for transmission of videos obtain the best results. December 2009, 104 pages Key Words: Video multicast, Remote networks, Video multicast in large LANs, Video coding, Serial communication technologies ii

5 TEŞEKKÜR Öncelikle tez çalışmalarımda tavsiyeleri ve yöntemleri ile katkıda bulunan danışman hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. Hakkı Alparslan ILGIN a (Ankara Üniversitesi Elektronik Mühendisliği), yüksek lisans eğitimim süresince destek olan hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. Murat SAZLI ya (Ankara Üniversitesi Elektronik Mühendisliği), tez çalışmalarım süresince sistemin tasarlanması ve gerçeklenmesinde desteklerini esirgemeyen hocam Kazım ÇAY a ve arkadaşım Yunus Emre TIRAŞ a en içten duygularımla teşekkür ederim. Çalışmalarım boyunca bana olan sonsuz sevgisi ile maddi ve manevi desteğini asla esirgemeyen değerli, sevgili eşim Hayriye ORDUKAYA ya çok teşekkür ederim. Ve hayatım boyunca sürekli yanımda olan, desteklerini hep arkamda hissettiğim aileme çok teşekkür ederim. Mehmet ORDUKAYA Ankara, Aralık 2009 iii

6 İÇİNDEKİLER ÖZET... i ABSTRACT... ii TEŞEKKÜR... iii SİMGELER DİZİNİ... vi ŞEKİLLER DİZİNİ... ix ÇİZELGELER DİZİNİ... xi 1. GİRİŞ KURAMSAL TEMELLER Bilgisayar Ağları ve İletişim TCP/IP protokolü İletim kontrol protokolü (Transmission Control Protocol (TCP)) Kullanıcı veri bloğu iletişim protokolü (User Datagram Protocol (UDP)) IP adresleme Tüme gönderim (Broadcast) Çok yöne gönderim (Multicast) Geniş Alan Bilgisayar Ağları (WAN) Protokolleri Noktadan noktaya erişim protokolü ( Point-to-Point Protocol-PPP) X 25 protokolü X.25 Virtual Circuits (Sanal Bağlantılar) Frame Relay Protokolü Yönlendirme Protokolleri İlk Açık Yöne Öncelik (Open Shortest Path First -OSPF) Protokolü Yönlendirme Bilgi Protokolü (Routing Information Protocol -RIP) Gelişmiş İç Ağ Geçidi Yönlendirme Protokolü (Enhanced Interior Gateway Routing Protocol-EIGRP) Video Verileri ve İletimleri Video İşleme-Sıkıştırma yöntemleri Ayrık Kosinüs Dönüşümü (Discrete Cosine Transform -DCT) Nicemleme Vektör nicemleme Zig Zag tarama Entropi kodlama Huffman kodlama Aritmetik kodlama Fark Darbe Kodlaması (Differential Pulse Code Modulation -DPCM) Hareket kestirimi ve dengelemesi H.264/MPEG-4/AVC kodlama DENEYSEL TEST SİSTEMİ Test Sistemi Donanımı iv

7 3.1.1 Test sisteminde kullanılan kablolar DCE-DTE seri iletişim kabloları Test sisteminde kullanılan aktif cihazlar Yönlendiriciler (L3-Router) Ağ anahtarları (L2-Switch) Test sisteminde kullanılan bilgisayarlar Test Sistemi Yazılımı TEST SİSTEMİ KURULUMU VE KONFİGÜRASYONU Uzak Bilgisayar Ağları İletişimin Sağlanması Yönlendiricilerin konfigürasyonları İç Bilgisayar Ağlarında İletişimin Sağlanması İç ağ kenar anahtarlarının konfigürasyonu Çok Yöne Gönderimin Gerçekleştirilmesi PIM-Dense Mode çok yöne gönderim modeli PIM-Sparse Mode çok yöne gönderim modeli Dağınık Ağ Koşullarının Sağlanması Kalite Artırma Yöntemleri (Quality of Services-QoS) Hata Kontrolü Bit hataları Paket kayıpları Göndermede hata düzeltimi (Forward Error Correction-FEC) TESTLER ve SONUÇLARI Ağ Koşullarına İlişkin Testler Bilgisayarlar arası ICMP paket gönderimi sonuçları Paket kayıpları Tekrar oluşturulan görüntülerdeki çerçeve kayıpları Gönderici ve Alıcı Taraflardaki Görüntülerin Özellikleri Görüntü Kalitesine İlişkin Test sonuçları TARTIŞMA KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ v

8 SİMGELER DİZİNİ ABR ANSI ARP ASBR ATM Bps CHAP DCE DCT DFT DHCP DLCI DSL DTE DUAL DWT EGP EIGRP FEC GOP IETF ICMP IGP Area Border Routers American National Standards Institute Address Resolution Protocol Autonomous System Boundary Router Asynchronous Transfer Mode Bits per second Challenge Handshake Authentication Data Circuit-terminating Equipment Discrete Cosine Transform Discrete Fourier Transform Dynamic Host Configuration Protocol Data Link Connection Identifier Digital Subscriber Line Data Terminal Equipment Diffusing Update Algorithm Discrete Wavelet Transform Exterior Gateway Protocol Enhanced Interior Gateway Routing Protocol Forward Error Correction Group of Pictures Internet Engineering Task Force Internet Control Message Protocol Interior Gateway Protocol vi

9 IP ISDN ISO JPEG LMI LZW MAC MSE NGVC OSI OSPF PAP PIM PPP PVC RARP RIP RTP SDLC STP TCP TTL UDP UTP Internet Protocol Integrated Services Digital Network International Organization for Standardization Joint Photographic Experts Group Local Management Interface Lempel-Ziv-Welch Media Access Control Mean Square Error Next-Generation Video Coding Open Systems Interconnection Open Shortest Path First Password Authentication Protocol Protocol Independent Multicast Point-to-Point Protocol Permanent Virtual Circuit Reverse Address Resolution Protocol Routing Information Protocol Real-Time Transfer Protocol Systems Development Life Cycle Spanning Tree Protocol Transmission Control Protocol Time to Live User Datagram Protocol Unshielded Twisted Pair vii

10 VC VQ WAN Virtual Circuits Vector Quantization Wide Area Network viii

11 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 2.1 OSI Katmanları... 5 Şekil 2.2 OSI katmanlarında veri gönderimi... 6 Şekil 2.3 OSI katmanlarında veri alımı... 7 Şekil 2.4 A sınıfı IP adres formatı Şekil 2.5 B sınıfı IP adres formatı Şekil 2.6 C sınıfı IP adres formatı Şekil 2.7 D sınıfı IP adres formatı Şekil 2.8 WAN teknolojileri Şekil 2.9 PPP protokol Şekil 2.10 PAP kimlik doğrulama Şekil 2.11 CHAP kimlik doğrulama Şekil 2.12 PPP oturumunun kurulması Şekil 2.13 X.25 bağlantı şeması Şekil 2.14 X.25 DTE/DCE bağlantıları Şekil 2.15 Frame Relay şeması Şekil 2.16 OSPF iletişim ağı Şekil 2.17 EIGRP iletişim ağı Şekil 2.18 Video işleme sistemlerinin genel yapısı Şekil 2.19 Vektör nicemleme algoritması Şekil 2.20 Vektör nicemleme seviyelerinin oluşturulması Şekil 2.21 Zig- Zag tarama Şekil 2.22 DPCM kodlayıcı ve dekodlayıcı devreleri Şekil 3.1 DTE-DCE seri kablo Şekil 3.2 Yönlendirici Şekil 3.3 Kenar Anahtar Şekil 3.4 Test Sistemi Bilgisayarı Şekil 3.5 Yayın Yazılımı 1.Modül Şekil 3.6 Yayın Yazılımı 2.Modül Şekil 4.1 Test Sistem Şekil 4.2 Test sistemi şeması Şekil 4.3 İç bilgisayar ağı Şekil 4.4 STP döngüsü Şekil 4.5 Dense Mode modeli Şekil 4.6 Sparse Mode modeli Şekil 4.7 Paket analiz programı Şekil 5.1 Çerçeve kayıpları Şekil 5.2 Orijinal ve kodlanmış video PSNR oranları Şekil 5.3 İletim sonrasıda Alıcı1 de yeniden oluşturulan video PSNR değerleri Şekil 5.4 İletim sonrasıda Alıcı2 de yeniden oluşturulan video PSNR değerleri ix

12 Şekil 5.5 Alıcı2 de ek %30 trafik yükünde elde edilen video PSNR değerleri Şekil 5.6 Alıcı2 de ek %50 trafik yükünde elde edilen video PSNR değerleri Şekil 5.7 İletimi yapılan 105 numaralı video çerçevesi Şekil 5.8 İletim sonrasında Alıcı1 de tekrar oluşturulan video çerçevesi Şekil 5.9 İletimi yapılan 500 numaralı video çerçevesi Şekil 5.10 İletim sonrasında Alıcı2 de tekrar oluşturulan video çerçevesi x

13 ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge 2.1 Ağ sınıflandırması Çizelge 2.2 Çoğa gönderim IP adres grupları Çizelge 4.1 FEC hata düzeltme algoritması Çizelge 5.1 Video yayının gönderilmesindeki iletim paket gönderim sonuçları Çizelge 5.2 Paket kaybı oranları Çizelge 5.3 Orijinal, kodlanan ve yeniden oluşturulan video özellikleri xi

14 1. GİRİŞ Günümüzde teknolojideki son gelişmeler ile bilgi edinme ve bilgiye ulaşma alanında büyük gelişmeler yaşanmaktadır. Elde edilen bilgilerin uzaktaki kişi veya kişilerle paylaşımı yapılan çalışmalarda nihai hedefler arasına konulmuştur. Bir yerde sahip olunan verilerin, bilgilerin farklı konumlardaki kişilere zamanında ve doğru biçimde ulaştırılması konuları günümüzde birçok alanda yapılan çalışmalarda kendilerine yer bulmuştur. Verilerin uzağa gönderilmesi üzerine yapılan araştırma ve çalışmalarının birçoğu görüntülü verilerin iletimlerinde yaşanan internet kaynaklı sorunları çözmek ile ilgilidir. Bunlar; günümüz internet ortamında kullanılan şebekelerin yük taşıma kapasitelerinin yetersiz olması, gönderici ve alıcı bilgisayar ağlarının fiziksel olarak değişik özelliklerde olması ve iletimi yapılacak video verilerinin internet ortamında iletimi yapılan diğer verilere göre boyutlarının çok daha büyük olması gibi nedenlerdir. Video iletimindeki tüm bu olumsuz yanları aşmak için hem video üzerinde hem de videonun iletildiği internet şebekesi üzerinde çalışmalar yapılmaktadır. İletimi yapılacak video üzerinde genel olarak yazılımsal olarak çalışmalar yapılmaktadır. Videolar sıkıştırılarak boyutları düşürülmekte bu sayede boyutları azaltılan veriler dağınık internet koşullarında daha etkili bir şekilde yayınlanmaktadır. Video sıkıştırma aslında disk alanı (veri boyutu) ve video kalitesi arasında yapılan bir seçimdir. Videolar üzerinde yapılan kodlama ve sıkıştırma teknikleri, videoların farklı standartlarda adlandırılmasına neden olmuştur. Bu çalışmada videolar üzerinde iyileştirmeler yapılarak dağınık ağ koşullarında bu verilerin çok yöne gönderimi için bir test sistemi tasarlanmış, test sistemi uygulamalı olarak laboratuvar ortamında gerçekleştirilmiştir. 1

15 2. KURAMSAL TEMELLER 2.1 Bilgisayar Ağları ve İletişim Birden çok bilgisayarın birbirine bağlı olarak kullanılmasıyla oluşturulan çalışma biçimine bilgisayar ağı (computer network) denir. Bir bilgisayar ağında çok sayıda bilgisayar yer alır. Bu bilgisayarlar yan yana duran iki bilgisayar olabileceği gibi tüm dünyaya yayılmış binlerce bilgisayar olabilir. Ağ içindeki bilgisayarlar belli bir biçimde dizilirler. Bilgisayarlar arasında genellikle kablo ile bağlantı sağlanır. Kablo bağlantısının mümkün olmadığı durumlarda mikro dalgalar ve uydular aracılığıyla da ağ içindeki iletişim kurulur. Bilgisayar ağlarının ilk uygulamaları 1960 lı yılların sonlarında başlamıştır. Ancak yerel bilgisayar ağlarının yaygınlaşması 1980 li yıllarda başlamış ve gelişmiştir li yıllarda, kişisel bilgisayarların çoğalması, bilgisayar teknolojisindeki ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler bilgisayar ağlarının daha yararlı olmasını sağlamıştır. İşletmecilik açısından ağlar, yönetime ve denetime yardımcı olurlar. Bir bankanın ya da üniversitenin çok sayıda bilgisayarı birbirine bağlı olarak kullanılması, onları bağımsız olarak kullanmasından daha anlamlı ve verimli olur. Böylece birimler arası iletişim daha kolay sağlanmakta ve bütünleşik (integrated) uygulamalar daha kolay gerçekleştirilmektedir. Bilgisayar ağına bağlı olan bir bilgisayar diğer bilgisayarlarla bağlantı içindedir. Diğer bilgisayarlarla iletişim kurar, onların sabit diskinde yer alan verilere erişir, onların programlarından yararlanır. En basit biçimi ile ağ, genellikle modemlerle birbirine seri bağlantılı olan iki makinedir. Daha karışık ağ yapılarında ise, TCP/IP (Transmissions Control Protocol/Internet Protocol), protokolü kullanılmaktadır. Bu, yüz binlerce bilgisayarın birbirine bağlı olduğu Internet üzerinde diğer bilgisayarlar ile bağlantı kurmamızı sağlayan protokol ailesidir. Günümüzde ağ teknolojilerinde iki bilgisayar arasında iletişim kurulmasının evreleri 2

16 uzun araştırmalar sonucu ortaya konulmuştur. Bu evreler için tüm dünyada kabul görmüş bir model olarak OSI (Open Systems Interconnection) modeli geliştirilmiştir. OSI, ISO (International Standards Organization) tarafından geliştirilmiştir ve bilgisayarlar arasındaki iletişimin nasıl olacağını tanımlamakadır. İlk olarak 1978 yılında ortaya çıkarılan bu standart 1984 yılında yeniden düzenlenerek OSI (Open System Interconnect) referans bir model olarak yayınlanmıştır. Model yaygın olarak kabul görmüş ve ağ işlemi için bir kılavuz olmuştur. OSI Modeli herhangi bir donanım ya da ağ tipine özel değildir. OSI'nin amacı ağ mimarilerinin ve protokollerinin bir ağ ürünü bileşeni gibi kullanılmasını sağlamaktır (Anonymous 2001). Bütün iç ağlardaki teknolojinin anlaşılması için OSI layer olarak adlandırılan yedi katmanlı modelin anlaşılması gerekir. OSI modeli modüler bir mimariye dayanır. Her katmanda belli bir iş yapılarak bir sonraki katmana geçilir. OSI modeli olarak bilinen yedi katman şunlardır: 1)Fiziksel katman ( Physical layer) : Fiziksel katman son sistemler arasındaki fiziksel bağın etkinleştirilmesi, bakımı ve sonra bağlantının kesilebilmesi için elektriksel, mekanik ve fonksiyonel özellikleri tanımlar. Voltaj seviyeleri, voltaj değişim zamanları, fiziksel veri oranları, en fazla iletişim uzaklıkları, fiziksel birleştiriciler (konnektörler) vb. özellikler fiziksel katmanın özellikleri tarafından tanımlanmıştır. 2)Veri hattı katmanı (Data-link layer) : Fiziksel ve elektriksel bağlantılar yapıldıktan sonra sistem içindeki veri akışını denetler. Karakterleri bir dizi halinde birleştirip mesajlar haline getirir ve daha sonra yola koymadan önce kontrol eder. Gönderdikten sonra karşı taraftan veri düzgün biçimde geldi şeklinde bir mesaj gelebilir veya veri doğru gitmediyse yeniden oluşturulabilir. Bu türden veri hattı katmanı fiziksel adresleme, ağ topolojisi, hat denetimi (son sistemlerin ağ bağlantısını nasıl kullanacağı), hata bildirimi, paketlerin düzenli dağıtımı ve akış kontrolü ile ilgilidir. 3

17 3)Ağ katmanı (Network layer) : Ağın durumuna, hizmetin önceliğine ve diğer faktörlere göre verinin hangi fiziksel yolla iletileceğine karar verir. Özellikle coğrafi olarak birbirinden uzak yerlerdeki birimlerin iletişimi için önemlidir, çünkü coğrafi uzaklık iletişim kurmak isteyen iki sistemin bağlantısının kopmasına neden olabilir. Ağ katmanı yönlendirme alanıdır. Yönlendirme protokolleri, aralarında bağlanmış alt ağlar (subnet) üzerinden en iyi yolları seçer. 4)Taşıma katmanı (Transport layer) : Bu katman ağ katmanının yaptığı işleri yerel olarak yapar. Ağda bir arıza olduğu zaman, taşıma katmanı yazılımı alternatif güzergahları arar veya gönderilecek veriyi ağ bağlantısı yeniden kurulasıya kadar bekletir, alınan verilerin doğru biçimde ve sırada olup olmadığını kontrol eder. Özellikle ağlar üzerinden güvenli bir taşımanın nasıl gerçekleştirdiği bu katmanın konusudur. 5)Oturum katmanı (Session layer) : Ağda iki uygulamanın haberleşmesini sağlar. Uygulamalar arasındaki bağlantıları kurar, yönetir ve sonlandırır. Oturumlar iki ya da daha çok sunum girdisini içerir. Oturum katmanı, sunuş katmanı girdileri ile diyalogları senkronize eder ve bunların veri değişimlerini yönetir. 6)Sunuş katmanı (Presentation layer) : Bir sistemin uygulama katmanının gönderdiği bilginin diğer sistemin uygulama katmanı tarafından okunabilir olmasını sağlar. Sunuş katmanı sadece mevcut kullanıcı verilerinin sunumu ve biçimiyle değil, programların kullandığı veri yapılarıyla da bilgi toplar. Bu sebeple mevcut veri biçiminin gerekli olduğu takdirde çevrilmesinin yanı sıra uygulama katmanı için veri taşıma söz dizimi ile ilişki kurar. Bu katman aynı zamanda şifreleme ve özel dosya biçimlendirme işlemlerini de yapar. Ekranları ve dosyaları programcıların istediği şekilde biçimlendirebilir. 7)Uygulama katmanı (Application layer) : Kullanıcıya en yakın olan katmandır. Diğer katmanlardan ayrılan yanı diğer katmanların hiçbirine servis sağlamamasıdır. Uygulama katmanı, bağlanılacak birimlerin uygunluğunu tespit eder ve kurar, iş birliği içinde olan uygulamaları senkronize eder, hataları düzeltir ve verinin doğruluğunu kontrol eder. Aynı zamanda istenen bağlantının olabilmesi için yeterli kaynak olup olmadığına da karar verir. OSI katmanlarının gösterildiği şema Şekil 2.1 de verilmiştir. 4

18 Şekil 2.1 OSI Katmanları OSI katmanlarında verilerin yolculuğu bilginin gönderildiği ve alındığı ortamlarda birbirinin tam tersi prosedürlerden oluşmaktadır. Veriler OSI katmanlarında sırasıyla ele alınır. Her OSI katmanı işlediği verinin başına yaptığı işlemle ilgili olarak başlık bilgisi ekler. Veri veri-hattı katmanında elenirken başlık bilgisi yanında verilerin sonuna eklenen hata kontrol bilgisi yer alır. Fiziksel katman başlıklı veriyi sinyal haline dönüştürür. Veri gönderiminde verinin sarmallama yöntemi Şekil 2.2 de verilmiştir. 5

19 Şekil 2.2 OSI katmanlarında veri gönderimi Alıcı cihaz fiziksel ortamdaki sinyali fiziksel katman aracılığı ile bir bit dizisine çevirir. Bu aşamadan sonra veri üst katmanlara doğru yolculuğa çıkar. Her katman kendi başlık bilgisi ile ilgilenir. Başlık bilgisiyle uğraşan katman göndericinin işlediği eşdeğer katmanın isteklerini yerine getirir. Veri iletiminde verinin alımındaki sarmallama yöntemi Şekil 2.3 de verilmiştir. 6

20 Şekil 2.3 OSI katmanlarında veri alımı TCP/IP protokolü Günümüzde, farklı yapılara ve protokollere sahip bilgisayar ağlarını birbirine bağlamada en popüler protokoller serisi TCP/IP protokolleridir. Bu protokollerden günümüz teknolojilerinde en çok tercih edilen protokol çifti ise TCP (Transmission Control Protocol) ve IP (Internet Protocol) dir. TCP/IP protokol grubu, OSI modelinin ağ katmanını ve üstündeki protokolleri tanımlar. TCP/IP protokol grubunun birinci ve ikinci katmandan bağımsız olarak tanımlanması, bu protokol grubunun başarılı olmasındaki en önemli etkendir (Anonymous 2001). TCP/IP protokolleri aşağıdaki hedefleri gerçekleştirebilmek için geliştirilmişlerdir. Üreticiden bağımsız tüm üreticilerin ürünlerinin içine alan bir kapsam dahilinde, sistemleri birbirleriyle görüştürme UNIX sistemlerle tam uyumlu olarak çalışma Dinamik yönlendirme teknolojisinin desteklenmesi Client/Server (kullanıcı/hizmet verici) bilgi işleme teknolojisinin desteklenmesi Uçtan uca yapılanmasına uygun teknolojiye sahip olma 7

21 İletim kontrol protokolü (Transmission Control Protocol (TCP) TCP (Transmission Control Protocol), TCP/IP protokol takımının iki aktarım katmanı protokolünden birisidir. Gelişmiş bilgisayar ağlarında paket anahtarlamalı bilgisayar iletişiminde kayıpsız veri gönderimi sağlayabilmek için TCP protokolü yazılmıştır. HTTP, HTTPS, POP3, SMTP ve FTP gibi internet'in kullanıcı açısından en popüler protokollerinin veri iletimi TCP vasıtasıyla yapılır (Anonymous 2001) Kullanıcı veri bloğu iletişim kuralları (User Datagram Protocol -UDP) TCP/IP protokol takımının iki aktarım katmanı protokolünden birisidir. Verileri bağlantı kurmadan yollar. Gelişmiş bilgisayar ağlarında paket anahtarlamalı bilgisayar iletişiminde bir veri bloğu oluşturabilmek için UDP protokolü oluşturulmuştur. Bu protokol minimum protokol mekanizmasıyla bir uygulama programından diğerine mesaj göndermek için bir prosedür içerir. Paketin teslim garantisini isteyen uygulamalar TCP protokolünü kullanır (Siew vd. 2007). Geniş alan ağlarında (WAN) ses ve görüntü aktarımı gibi gerçek zamanlı veri aktarımlarında UDP kullanılır. UDP bağlantı kurulum işlemlerini, akış kontrolü ve tekrar iletim işlemlerini yapmayarak veri iletim süresini en aza indirir. UDP ve TCP aynı iletişim yolunu kullandıklarında UDP ile yapılan geçek zamanlı veri transferinin servis kalitesi TCP'nin oluşturduğu yüksek veri trafiği nedeniyle azalır. UDP kullanan protokollerden bazıları DNS, TFTP ve SNMP protokolleridir. UDP TCP'ye oranla ağ üzerinde daha az bant genişliği kapladığı için iletim uygulamalarında daha çok tercih edilmektedir. Çalışmada çok yöne video gönderimi için ekonomik band 8

22 genişliği kullanım özelliği sebebiyle UDP protokolü kullanan RTP (Real Time Transfer Protokol) paketleri kullanılmıştır IP adresleme IP protokolü OSI modelinde üçüncü katman protokolü olarak çalışmaktadır. IP protokolü ağ katmanı protokolü olarak mantıksal adresleme ile ilgilenir. TCP ise bir üst katman olan taşıma katmanında çalışırken, haberleşen iki uç birimin ağ yapısının karmaşıklığından bağımsız olarak haberleşme koordinasyonundan sorumludur. IP protokolü üçüncü katmanda IP paketlerinin dağıtımından soruludur. Bu katmanda paketler bir noktadan diğer noktaya iletilirken mantıksal adresler kullanılır. Mantıksal adresler paketin kaynak ve gideceği en son yerin ağ adresini içerir. IP mantıksal adres olarak kendine özgü bir adresleme tekniği kullanır (Anonymous 2002). IP bir global adresleme tekniğine sahiptir. Bu teknik sayesinde onbinlerce ağ ve milyonlarca kullanıcıyı (host) adreslemek mümkündür. IP beş farklı adres sınıfından oluşur. Bunlardan üçü doğrudan kullanıcıları ve ağları adreslemede diğer ikisi ise özel amaçlı olarak kullanılır. IP adres sınıflarının ortak özellikleri: Adres uzunluğu 4 byte yani 32 bit tir. IP adresin ilk byte ları ağ adresini ve takip eden byte larda kullanıcı adresi ifade eder. Her adres sınıfı o adresi tanımlayan ilk byte ın en anlamlı bitlerine yerleşen bir bit dizisi ile tanımlanır. IP adresleme sınıfları: Adresleme sınıfları IP adresin hangi kısmının ağı, hangi kısmının kullanıcıyı ifade edeceğini belirler. Dünya üzerinde mevcut ağ yapıları incelendiğinde üç farklı ağ yapısının olduğu görülmektedir. Bu ağ tiplerine A, B ve C şeklinde etiketler verilerek bu ağlar daha kısa bir şekilde ifade edilmiştir. Çizelge 2.1 de 9

23 Çizelge 2.1 Ağ sınıflandırması Ağ Tipi Sınıflandırma 32 bitin dağılımı Az sayıda ağ, çok sayıda kullanıcı A A.K.K.K (ilk 8 bit ağ, geri kalan 24 bit kullanıcılar için) Orta sayıda ağ ve orta B A.A.K.K (ilk 16 bit ağ, sayıda kullanıcı geriye kalan bitler kullanıcılar için) Çok sayıda ağ, az sayıda kullanıcı C A.A.A.K (ilk 24 bit ağ, son 8 bit ise kullanıcılar için) A Sınıfı Adres: A sınıfı adreslerde, ilk byte ağı tanımlamak için kullanılır. İlk bit sıfırdır. Sonraki 7 bit ağ adresini oluşturur. Geri kalan 24 bit ağdaki kullanıcı sayısını belirler. A sınıfı adresler bünyelerinde çok sayıda kullanıcının bulunduğu ağlar için uygun bir adreslemedir. Şekil 2.4 te A sınıfı IP adresin formatı verilmiştir. Şekil 2.4 A sınıfı IP adres formatı B Sınıfı Adres: B sınıfı adreslerde, ilk iki byte ağı tanımlar. İlk iki bit adres sınıfını belirler ve diğer 14 bit ağ adresini oluşturur. Geriye kalan 16 bit, ağdaki kullanıcı sayısını belirler. B sınıfı ağlar, orta sayıda kullanıcı bulunduran üniversiteler ve ticari işletmeler için uygundur. Şekil 2.5 te B sınıfı IP adresin formatı verilmiştir. 10

24 Şekil 2.5 B sınıfı IP adres formatı C Sınıfı Adres: C sınıfı adreslerde, ilk üç byte ağı tanımlamak için kullanılır. İlk byte ın üç biti adres sınıfını tanımlar ve diğer 21 bit ağ adresini oluşturur. Geriye kalan 8 bit kullanıcı sayısını belirler. C sınıfı adresler kullanıcı sayısı az olan ağlarda kullanılır. Bu çalışmada video gönderimi ve alımı yapan bilgisayarlar için kendi iç ağlarında C sınıfı IP adresleri kullanılmıştır. Şekil 2.6 da C sınıfı IP adresin formatı verilmiştir. Şekil 2.6 C sınıfı IP adres formatı Video verilerinin çok yöne gönderime tabi tutulması sırasında hem verileri yayınlayan hem de verileri çok yöne gönderim grubuna üye olarak alan kullanıcılar bu işlem esnasında iki temel adres kullanırlar. Bunlar IP adresi ve MAC adresidir. Veri iletiminde ağlar arası iletim gerçekleştirildikten sonra verinin iç ağda son adresine ulaşmasında MAC denilen adresler kullanılır. Her bilgisayar fabrika çıkışlı olarak 11

25 sadece kendisine özgü bir MAC adresine sahiptir. MAC adresleri sadece bir adet üretilir. MAC, 48 bit'lik bir adres olduğundan dolayı 2 48 = 281,474,976,710,656 değişik ağ kartını tanımlamak için kullanılabilir. MAC adresinin kullanıldığı protokollerden bazıları şunlardır: Ethernet Token ring Wi-fi Bluetooth FDDI SCSI Bir MAC adresinde ilk üç bit adres havuzunu dağıtan organizasyonu, sonraki beş bit ise üreticiyi temsil eder. Dolayısıyla, bir MAC adresinin ilk bitlerine bakılarak kartın hangi şirket tarafından üretildiği görülebilir Tüme gönderim (Broadcast ) Tüme gönderim (Broadcast) temel olarak tam hedefin tarif edilemediği ya da ağdaki tüm kullanıcılara paket iletileceği zaman başvurulan bir adresleme yöntemidir. Tüme gönderim adresi fiziksel düzeyde Ethernet te FF.FF.FF.FF.FF.FF dir. Yani ağ katmanı düzeyinde IP ağlarda adresi tüme gönderim adresidir. Özetle ağdaki her kullanıcının alacağı bir paket gönderme olayına tüme gönderim (broadcast) işlemi denilir. Bu paketi oluştururken kullanılan adrese de tüme gönderim adresi denir (Anonymous 2005). IP de tüme gönderim adresleri: : Ağ üzerindeki tüm kullanıcılara paket gönderileceği zaman kullanılan adrestir. Bu paketler diğer yerel ağlara iletilmez. 12

26 X : X numaralı ağdaki tüm kullanıcıları adreslemek için kullanılan bir adrestir. Eğer X numaralı ağ alt ağ kullanıyor ise X numaralı ağın tüm alt ağları adreslenmiş olur. X.Y : Eğer bu adres bir A sınıfı adres ise X ağının Y alt ağındaki tüm kullanıcılar adreslenmiş olmaktadır Çok yöne gönderim (Multicast) Bir çok yöne gönderim adresi bilgisayar ağı üzerindeki belirli özelliklere sahip kullanıcı grubunu tanımlayarak, bu grubu ağdaki diğer kullanıcılardan ayırır. Böylece ayrımı yapılan grup ağdaki diğer kullanıcılardan farklı özelliklere sahip olarak, diğer kullanıcılara iletilmeyen paketleri alabilmektedir. Ağ üzerinde tanımlanan grup üyelerinin alabileceği mesajların gönderilmesinde D sınıfı IP adresleri kullanılmaktadır. Bu adresleme şeklinde çok yöne gönderim (Multicast) adresleme için ise özel bir adresleme grubu kullanılır. Bu çalışmada çok yöne gönderim için IP adresi kullanılmıştır. Şekil 2.7 de D sınıfı IP adres formatı verilmiştir. Şekil 2.7 D sınıfı IP adres formatı Bu tez çalışmasında video verilerinin uzak bilgisayar ağları arasında iletişimi sağlanırken hem bağlı uzak bilgisayar ağları hem de veri alımı yapan bilgisayar ağının iç ağında verilerin tüme gönderimi yapılmayarak veriler seçilen özel kullanıcılara ve seçilen özel ağlara gönderilmiştir. Bu sayede yapılan yayın tüm kullanıcılara değil de, yayını alması istenilen kullanıcılara iletilmiştir. Çok yöne gönderim olarak ifade edilen 13

27 bu yöntem video konferans sistemleri, IP TV, uzaktan eğitim gibi uygulamalarda kullanılmaktadır. Çok yöne gönderim yöntemleri ile belirli kullanıcılara iletim yapılarak gereksiz kaynak kullanımı da önlenmiş olmaktadır. Çizelge 2.2 de çok yöne gönderim adres grupları verilmiştir. Çizelge 2.2 Çok yöne gönderim IP adres grupları Çok yöne gönderim adresleri Bu adresin adanması Reserve edilmiş Alt ağdaki tüm kullanıcılar Alt ağ daki tüm yönlendiriciler OSPF/IGRP kullanan tüm yönlendiriciler OSPF/IGRP kullanan tüm seçilmiş yönlendiriciler Çok yöne gönderim sadece üyelere (subscriber) yapılmaktadır. Bu uygulama çok etken ve ekonomiktir. Bu uygulamada gönderici iletiyi ağ a gönderir, iç yönlendiriciler bunu kopyalar ve daha sonra ilgili kullanıcılara (üyelere ) dağıtırlar. Uzunca bir süredir devam eden çalışmaların sonucunda kullanıcılar artık Internet temelli çok yöne gönderim teknolojisini kullanır hale gelmişlerdir. Çok yöne gönderim, internet ve intranet kullanan kurumların yapılarının değişmesine neden olacak temel bir teknolojidir. Çok yöne gönderim teknolojisini ilk ortaya koyan bilgisayar ağlarının, çok yöne gönderim uygulamaları için köklü değişikliğe uğrayacağını belirtmektedir. Çok yöne gönderim bir grup veriyi çoklu alıcıya göndermeyi sağlayan bir teknolojidir. Klasik IP tekli dağıtım ve IP genel dağıtım uygulamaları ile karşılaştırılırsa; Çok yöne gönderim; 1- Çok daha ekonomiktir, 2- Çok daha az band genişliği kullanır, 14

28 3- Çok daha az işletim gücü kullanır, 4- Kullanıcı adedi artsa bile trafik yığılmasına neden olmaz. Bugün iş hayatında kurumlar çok yöne gönderim uygulamasını, tüm dünyaya yayılmış ofislerine yazılım dağıtımı ve veri güncelleştirmesinde kullanmaktadır. Ek olarak, pek çok ülkede medya şirketleri müşterilerine gerçek zamanlı ses ve video dağıtımlarını çok yöne gönderim kullanarak gerçekleştirmektedirler (Anonymous 2001). 2.2 Geniş Alan Bilgisayar Ağları (WAN) Protokolleri WAN (Wide Area Network) teknolojileri OSI referans modelinin 3 katmanını kullanır. Fiziksel Katman, Data bağlantı katmanı ve ağ katmanı. WAN protokolleri PPP, Frame Relay, ISDN, SMDS, X25, SDLC Point-to-point, senkron veya asenkron hatlar üzerinden yönlendirici-yönlendirici bağlantısı veya kullanıcı-ağ bağlantısı yapar. 1980'lerin sonuna doğru Internet'e uzaktan erişimi sağlamak amacıyla ortaya çıkmıştır. Novell IPX ve DECNET gibi birçok ağ seviyesi protokolleri destekler. Frame Relay, yüksek performanslı, paket anahtarlamalı WAN protokolüdür. 56 Kbps-2 Mbps hızlarındaki digital hatlarda kullanılmak üzere ortaya çıkmıştır. Digital hatlarda kullanılmasına gerek olmayan hata düzeltme (error correction) ve akış kontrolu (flow control) gibi mekanizmaları kullanmadığı için çok daha yüksek performansla çalışır. ISDN, telefon hatlarından ses, veri ve video bilgilerini geçirebilen bir dizi protokolden oluşan bir teknolojidir. Şekil 2.8 de WAN teknolojilerinin sınıflandırılması gösterilmiştir (Anonymous 2003). 15

29 Şekil 2.8 WAN teknolojileri Noktadan noktaya erişim protokolü ( Point-to-Point Protocol-PPP) Noktadan noktaya erişim protokolünün temel olarak çalışma şekli, noktadan noktaya seri hatlar üzerinden 3. Katman protokol bilgilerini sarmalama yöntemi ile karşı tarafa gönderilmesidir. PPP protokolünün genel şeması Şekil 2.9 da verilmiştir. Şekil 2.9 PPP protokolü 16

30 Noktadan noktaya erişim protokolü katmanlardan oluşan bir yapıya sahiptir. Alt seviye özellikleri sayesinde Noktadan noktaya erim protokolü şu ortamları kullanabilir: Senkron fiziksel medya Asenkron fiziksel medya PPP konfigürasyonları aşağıdaki tüm fiziksel arabirimler üzerinde yapılabilir: Asenkron seri HSSI ISDN Senkron seri Noktadan noktaya erişim protokolü katmanların kurulumu için birçok servislere sahiptir. Bu servisleri sayesinde çeşitli bilgisayar ağları protokollerinden aldığı paketleri taşır. Noktadan noktaya erişim protokolü onaylama seçeneğine sahiptir. Bu özellik bağlantı kuran kişinin tanımlanabilmesi için bazı bilgilerin girilmesidir. Çift yönlü çalışan yönlendirici cihazlar kimlik doğrulama mesajlarını değiş tokuş yaparlar. Bu değiş tokuş kapsamında iki seçenek vardır: Password Authentication Protocol (PAP) Challenge Handshake Authentication Protocol (CHAP) PPP kimlik doğrulama seçilirken, PAP veya CHAP seçilebilir. CHAP genellikle tercih edilen kimlik doğrulama protokolüdür. PAP, iki yönlü el sıkışma kullanarak karşıdaki ucun kendisini tanıtması için basit bir yöntem sağlar. PAP, bağlantı kurulunca gerçekleşir. PPP link kurulumu tamamlanınca, uzaktaki sistem, kullanıcı adını ve şifreyi tekrar tekrar gönderir. Bu işlem bağlantı kabul edilene ya da reddedilene kadar sürer. PAP güçlü bir protokol değildir. Kullanıcı adı ve şifre açık-metin halinde karşı tarafa gönderilir. Bu yüzden kullanıcı adı ve şifresi başkaları tarafından öğrenilebilir. PAP kimlik doğrulama yöntemi Şekil 2.10 da verilmiştir. 17

31 Şekil 2.10 PAP kimlik doğrulama CHAP, üç yönlü el sıkışma kullanarak uzak ucun kendisini tanıtmasını sağlar. Bu işlem hem bağlantının kurulumu sırasında gerçekleşir, hem de bağlantı kurulduktan sonra herhangi bir zamanda tekrarlanır. PPP hattının kurulmasından sonra, yerel yönlendirici karşı tarafa bir mesaj gönderir. Uzaktaki ucun tek yönlü bir MD5 algoritması ile bir değer hesaplar ve yerel yönlendiriciye gönderir. Yerel yönlendirici kendi hesapladığı değer ile uzak uçtan gelen değeri karşılaştırır. Eğer değerler tutuyorsa, bağlantıya izin verilir. Eğer değerler tutmuyorsa bağlantı reddedilir. Daha önceden tahmin edilemeyen bir değerde mesaj gönderildiği için, bu protokol ile verilerin başkaları tarafından taklit edilmesine veya kullanıcı adı ve şifrenin çalınmasına karşı koruma sağlar. CHAP kimlik doğrulama yöntemi Şekil 2.11 de gösterilmiştir. 18

32 Şekil 2.11 CHAP kimlik doğrulama Noktadan noktaya erişim protokolü sıkıştırma özelliği sayesinde bağlantının transfer ettiği bilgiyi daha etkin bir şekilde karşıya iletmeyi başarır. Karşıya iletilen bilgiler için uygulanan hata-algılama mekanizması sayesinde sağlıklı ve güvenilir bir bağlantı sağlanmış olur (Anonymous 2002). Noktadan noktaya erişim protokolü kullanılan bir oturumun kurulması için üç ana bölüm vardır: 1) Bağlantı Kurma Bölümü: Bu bölümde her PPP aygıt, bağlantıyı kurabilmek ve konfigürasyon yapabilmek için LCP paketleri gönderirler. Bu paketlerin içinde bağlantı ile ilgili konfigürasyon seçenekleri vardır. 2) Onay Bölümü: Bu bölüm zorunlu değildir. Bağlantı kurulduktan sonra karşıdaki kişinin onay işlemi yapılabilir. Eğer onay bölümü kullanılırsa, üçüncü katman protokol bölümü başlamadan hemen önce onay işlemleri yapılır. 3) Üçüncü Katman protokol Bölümü: Bu bölümde bir veya birden fazla üçüncü katman protokolünün seçimi yapılır ve PPP aygıtları NCP paketlerini gönderirler. Üçüncü katman protokollerinin konfigürasyonları tamamlandıktan 19

33 sonra hat üzerinden bilgi alışverişi gerçekleşebilir. Şekil 2.12 de PPP oturumunun kurulması şeması verilmiştir. Şekil 2.12 PPP oturumunun kurulması X 25 protokolü X.25, bir terminal ile paket anahtarlamalı ağ arasında bağlantıyı tanımlayan bir standarttır. X.25, dünya çapındaki iletişime en yakın yaklaşımı sunar. Sanal olarak her ulus bir X.25 adreslenebilir ağ kullanır. X lerin başında geliştirilmiştir. İletişim ağları endüstrisinde X.25 terimi bütün X.25 protokolleri için kullanılır. Mühendisler X.25 i analog telefon hatları üzerinden veri göndermesi ve alması için dizayn etmişlerdir. X.25 kullanan terminaller ana çerçeve üzerindeki programlara uzaktan erişebilirler. Modern masa üstü programları LAN-WAN-LAN iletişimi gerektirdiği için mühendisler daha yeni teknolojileri dizayn ettiler. Bunlar ISDN ve Frame Relay dir. X.25 Paket anahtarlamalı protokol grubu, OSI modelinin alt üç katmanıyla karşılaştırılır. Şekil 2.13 te X.25 bağlantı şeması gösterilmiştir. 20

34 Şekil 2.13 X.25 bağlantı şeması X.25, analog hatların zamanında, hata oranının çok daha yüksek olduğu günlerde ortaya atılmıştır. Digital veya fiber optik teknolojileri sayesinde hata oranları düşmüştür. Daha yeni teknoloji olan Frame Relay bu avantajı kullanır. Data Terminal Equipment (DTE) ve Data Circuit-terminating Equipment (DCE) iki ayrı istasyonun X.25 ile bağlantısında sorumludur. X.25 protokolü, X.25 DTE ve X.25 DCE arasında sanal bağlantılar oluşturur. DTE ve DCE, X25 in üç katmanında da kullanılmasına rağmen yukarıdaki fiziksel katman DTE/DCE den bağımsız olarak oluşan yapıyı göstermektedir. X.25 te kullanılan DTE/DCE bağlantıları Şekil 2.14 te verilmiştir. Şekil 2.14 X.25 DTE/DCE bağlantıları 21

35 X.25 DTE, tipik bir yönlendiriciden oluşmaktadır. X.25 DCE bir anahtar veya yoğunlaştırıcı içinde, genel veri ağlarına sınır olarak çalışmaktadır. X.25 trafiğinin bulut içinde nasıl taşındığı uygulamaya göre farklılık gösterebilir. X.25 adresleme formatı, ITU_T X.121 standardına göre tanımlanmıştır. Adresin ilk dört basamağı, Data Network tanımlama kodunu belirtir. Yani, ITU tarafından atanmış ülke kodu ve servis sağlayıcı numarasıdır. Geriye kalan 8, 10 veya 11 basamak ise, Ağ Terminal Numarası (NTN) dir. Bu numara servis sağlayıcı tarafından atanır. X.25 i kullanarak farklı ağları birbirine bağlarken, bir sonraki yönlendiricinin ağ adresi, X.121 adresini gösterir. ARP X.25 ağlarında desteklenmediği için, karşılık gelen adreslerin elle tanımlanması gerekir X.25 Sanal Bağlantılar (Virtual Circuits) Bir sanal bağlantı (VC), PVC (Permanent Virtual Circuit- Kalıcı Sanal Bağlantı) veya daha yaygın olan SVC (Switched Virtual Circuit- Anahtarlanmış Sanal Bağlantı) olabilir. SVC sadece oturum süresince varolur. SVC ler ile ilgili üç faz vardır: Çağrı kurulumu (Call setup) Bilgi tranferi (Information Transfer) Çağrı kapatma (Call Clear) PVC ler abonenin fark edeceği bir Çağrı kurulumu veya Çağrı kapatma fazı kullanmazlar. Veri transfer edilmese dahi PVC ler sürekli var olurlar. X.25 bir WAN protokolü olarak seçildiğinde, uygun parametreleri tanımlanmalıdır. Arabirim işlemleri: X.25 Sarmallama tipini tanımlama X.121 adresi tanımlama 22

36 X.121 adresleriyle daha yukarı katmanlardaki protokol adreslerini bağlamak için gerekli tanımlamalar Diğer konfigürasyon işlemleri, veri akışını ve X.25 servis sağlayıcısı ile uyumluluğu sağlamak için yapılabilir. Genel olarak kullanılan parametreler, VC (Virtual Circuit- Sanal Bağlantı) ve paket büyüklüğü anlaşmasıdır. X.25 akış kontrol parametreleri bağlantıların her iki ucunda da aynı olmalıdır. Yanlış ayarlanan parametreler ciddi iletişim problemlerine sebep olur. X.25 protokolü kullanan ağ yapılarında istasyonlar arasındaki paket büyüklükleri farklı olursa, X.25 protokolü çalışmayacaktır. X.25 protokolünde desteklenen değerler: 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1024, 2048 ve 4096 byte tır. Varsayılan değer ise 128 byte tır (Anonymous 2002) Frame Relay Protokolü Public Data Network (PDN) üzerinden bilgi transfer işlemini tanımlayan ve CCITT ve American National Standards Institute (ANSI) tarafından belirlenmiş bir standarttır. Frame Relay, X.25 den sonraki nesilden bir protokoldür. Daha üst seviye protokolleri hata düzeltme gibi işlemler için kullanır ve günümüzde fiber optik ve digital ağlara dayanmaktadır. Frame Relay teknolojisininde yönlendiriciler arasında gerçekleştirilen veri trafiği Şekil 2.15 te verilmiştir. 23

37 Şekil 2.15 Frame Relay şeması Frame Relay protokolü kapsamında kullanılan terimler: Local Access Rate: Frame Relay bulutunun bağlantısında kullanılan port hızıdır. Bu diğer ayarlamalar göz önünde bulundurulmadan, bilginin ağa giriş ve çıkış hızıdır. Data-link Connection Identifier: Müşteri/kullanıcı ile Frame Relay anahtarı arasındaki mantıksal bağlantıyı tanımlayan bir numaradır. Local Management Interface (LMI): Müşteri/kullanıcı ile Frame Relay anahtarı arasındaki bağlantının durum bilgisini ve sürekliliğini sağlamaktan sorumlu bir sinyal standardıdır. Frame Relay, DTE aygıtının Frame Relay anahtarı ile nasıl haberleştiğini tanımlayan ikinci katman protokolüdür. Bu protokolün çalışması özetle: 1. Bir servis sağlayıcıya abone olunur ya da özel bir Frame Relay bulutu oluşturulur. 2. Her bir yönlendirici, Frame Relay anahtarına bağlanır. 3. Müşteri/kullanıcı tarafındaki yönlendirici aktif olduğunda, Frame Relay anahtara durum bilgi mesajı gönderir. Bu mesaj yönlendiricinin durumu hakkında anahtarı bilgilendirir. 4. Frame Relay anahtarı, istek aldığında, hangi yönlendiricilerle bilgi gönderebileceği yönlendiricilerin DLCI larını içeren bir mesaj gönderir. Her 24

38 aktif DLCI için, her yönlendirici bir ters (Inverse) ARP istek paketi gönderir. Bu pakette kendisini tanımlar ve karşı tarafında kendisini tanımlamasını ister. 5. Her yönlendirici aldığı ters ARP isteği doğrultusunda, her DLCI için FR işlem tablosunda bir girdi oluşturur. 6. Her 60 saniyede, yönlendiriciler ters ARP bilgilerinin yenilerler. 7. Her 10 saniyede müşteri/kullanıcı yönlendiricisi Frame Relay anahtara hatta hazır durumda çalıştığı bilgisini içeren bir mesaj gönderir. Bu mesaj Frame Relay anahtarının hala aktif olup olmadığını öğrenmek için gönderilir (Anonymous 2002). 2.3 Yönlendirme Protokolleri Yönlendirme protokolleri genel olarak bir yönlendiriciye gelen paketlerin yönlendiriciden sonra nereye ve nasıl gideceğini belirleyen protokollerdir. Yönlendirme iki biçimde yapılmaktadır. Statik Yönlendirme Dinamik Yönlendirme Statik yönlendirmede, bir paketin yönlendiriciye geldiğinde bir sonraki gönderilecek yönlendirici bilgisi komut ile girilmekte ve yönlendiriciler kendi aralarında konuşmamaktadırlar. Dinamik Yönlendirme ise, yönlendiricilerin Interior Gateway Protocol (IGP) ya da Exterior Gateway Protocol (EGP) protokollerinden birini kullanarak tablolarını oluşturmaları ve yol belirlemeyi dinamik olarak yapması işlemidir. Bir yönlendiriciye gelen paketin bir sonraki gideceği yönlendirici belirlenirken, yönlendirici tablosundan yararlanılır. Ancak yönlendirici tablosunda, bir sonraki gidecek yönlendiriciye ilişkin bir bilgi bulunamazsa olağan yön (Default Route) olarak tanımlanan yönlendiriciye yönlendirilir. 25

39 IP yönlendirme, statik ve dinamik yapılabilir. Ayrıca olağan yön tanımlanarak, yönlendirici gelen bir paketi hangi arabirimden göndereceğini belirleyemediği zaman, hangi paketin hangi yönlendiriciye gönderileceği konfigüre edilmektedir. Statik yönlendirme tanımlamanın avantajı, yönlendiricilerin yol belirlemek için birbiri ile haberleşmesine gerek kalmaması, böylece ağ trafiğinin daha etkin kullanımıdır. Eğer seri hatlar üzerinden noktadan-noktaya bir bağlantı söz konusu ise başka bir yol seçme olanağı yoksa yine statik yönlendirme kullanılmaktadır. Dezavantajı ise, eğer statik olarak tanımlanan yolda bir sorun olursa yönlendirici dinamik olarak başka bir yol seçememekte, paket diğer tarafa iletilememektedir. IP potokolü için statik yönlendirme bilgisi tanımlamak için şu komut kullanılır. #ip route ağ-adresi mask {adres arabirim} [uzaklık] Burada ağ adresi, paketin ulaştırılacağı hedef ağ adresidir. Uzaklık bilgisi ise, hedef ağ adresine için kaç ağ geçilmesi gerektiğini belirten maliyet bilgisidir. Eğer yönlendirme tablosunda paketin gönderilmek istendiği hedef adrese ilişkin bir bilgi bulunamazsa, normalde yönlendirici bu paketi atmaktadır. Ancak yönlendirici üzerinde olağan yol bilgisi tanımlanarak, yönlendirme tablosunda bilgisi bulunmayan bir paket ile karşılaşıldığında, bu paketi yönlendirme tablosunda hedef adrese nasıl ulaşacağın bilgisi olma ihtimali olan başka bir yönlendiriciye yönlendirme yapılabilir. Her IP yönlendirme protokolü için bir takım işlemlerin yapılması gerekmektedir. Öncelikle hangi yönlendirme protokolünün kullanılacağı ve bu protokolün yönlendiriciye bağlı hangi ağlar üzerinde aktif olacağının belirlenmesi gerekmektedir. Ardından yapılan konfigürasyonun çalışıp çalışmadığı izlenmelidir. Yönlendirme protokolünü seçilmesi birçok faktöre dayanmaktadır. Bu faktörlerden bazıları aşağıda verilmiştir: 26

40 Ağ ın boyutu ve karmaşıklığı Değişken boyda alt ağ maskesine(subnet mask) gerek duyulup duyulmadığı İç ağ üzerindeki trafiğin düzeyi Güvenlik gereksinimleri Güvenilirlik gereksinimleri İç ağ bağlantı hızları Yönetimin öngördüğü kurallar Dinamik yönlendirme protokollerini yönlendirici üzerinde aktif hale getirmek için aşağıdaki komut kullanılır. # router protocol [protokol adı] Burada yönlendirme protokolü olarak, RIP, IGRP, Enhanced IGRP, OSPF gibi farklı birçok protokol adı kullanılabilir. Ayrıca belirtilen yönlendirme protokolünün hangi ağlar üzerinde aktif olacağının da mutlaka belirtilmesi gerekmektedir. Bunun için; # network [ ağ-adresi] komutunun girilmesi gerekmektedir. Buradaki ağ adresi yönlendiricinin bağlı bulunduğu ağ ların adresleridir. Birden fazla arabirim üzerinde istenen yönlendirme protokolünün çalışması için ağ komutu ile tek tek belirtilmelidir (Anonymous 2001) İlk Açık Yöne Öncelik (Open Shortest Path First -OSPF) Protokolü Open Shortest Path First, Internet Engineering Task Force (IETF) ın OSPF çalışma grubu tarafından geliştirilmiş bir protokoldür. IP ağları için tasarlanmış olan OSPF, link-state algoritmasını kullanmakta, IP subnet i desteklemekte ve paket yetki kontrolü 27

41 olanağı bulunmakta ve paket gönderim ve alımında çok yöne IP gönderim (multicast) olanağını kullanmaktadır. OSPF gerçekleştiriminin sunduğu olanaklar aşağıda listelenmiştir: Alt alan (Sub area) tanımlama olanağı bulunmaktadır. Ağ yolu tekrar dağıtımı: Herhangi bir IP yönlendirme protokolü aracılığı ile öğrenilen yollar, başka bir IP yönlendirme protokolü aracılığı ile diğer ağlara dağıtılabilir. OSPF ile öğrenilen yol bilgileri IGRP, RIP ve IS-IS yönlendirme protokolleri ile diğer ağlara dağıtılabilmektedir. Yetki denetimi (Authentication): Komşu yönlendirici arasında, plain text ve MD5 yetki denetimi algoritmalarına göre yönlendirme bilgisi gönderimi ve alımı yapılabilmektedir. Arabirime ilişkin yönlendirme parametreleri: Arabirimlerin metrik değerleri, arabirim çıkış maliyeti, tekrar gönderme aralığı, arabirim gönderme gecikmesi, yönlendirici özelliği, yönlendirici merhaba paketi aralığı ve yetki denetimi anahtarı gibi birçok parametre konfigüre edilebilmektedir. Şekil 2.16 OSPF iletişim ağı OSPF iletişim ağlarında gerçekleştirilen yönlendiriciler arasındaki iletişim Şekil 2.16 da verilmiştir. OSPF ayarları, Area Border Routers (ABR) yönlendiricisi ve Autonomous System Boundary Router (ASBR) gibi birçok içeride tanımlı yönlendiriciler arasında 28

42 koordinasyonu gerektirir. Eğer daha detaylı tanımlar yapılmak istenirse, bu işlemlerin mutlaka diğer yönlendiricilerle koordineli olarak yapılması gerekir. Diğer yönlendirme protokollerinde olduğu gibi, öncelikle OSPF yönlendirme işleminin tanımlanması ve aktif yapılması gerekmektedir. Bunun için # router ospf [ işlem kodu] komutu girilir. Burada verilen işlem kodu OSPF protokolünün kendi içinde kullandığı bir numaradır. Bu numara sıfırdan büyük herhangi bir numara olabilir. Her yönlendiriciye OSPF tanımlamasında aynı numara verilmelidir. OSPF yönlendirme işlemi başlatıldığında hangi ağlar üzerinde bu yönlendirme protokolün aktif olacağının da belirtilmesi gerekir. Bunun için; # network [ ip adresi] [mask bilgisi] [area alan bilgisi ] komutunun OSPF in aktif olacağı ağlar için tanımlanması gerekmektedir. Burada mask bilgisi, verilen IP adresinin hangi bitlerinin geçerli olacağını belirtmek için kullanılır. Alan bilgisi ise, OSPF adres alanı içinde kalan alan numarasına göre tanımlanmalıdır. Yol bilgisi özetleme, gönderilen adreslerin sıkıştırılarak gönderilmesidir. Bu olanak tek bir özet yol bilgisinin, ABR yönlendiricileri aracılığı ile diğer alanlardaki yönlendiricilere iletilmesi işlemidir. Eğer bir alan içinde ağ numaraları sıralı olarak verilmişse, ABR yönlendiricisini bütün ağ numaraları gösterecek biçimde aralık vererek özet bilgi göndermesini sağlamak olanaklıdır (Anonymous 2001) Yönlendirme Bilgi Protokolü (Routing Information Protocol-RIP) Routing Information Protocol (RIP), göreli olarak eski bir protokol olmasına rağmen küçük ve homojen ağlarda halen fazlaca kullanılmaktadır. RIP, klasik uzaklık vektör algoritmasını kullanır. 29

43 RIP, yönlendiriciler arasında yönlendirme bilgisini iletmek için User Datagram Protocol (UDP) protokolünü kullanır. Yönlendirme bilgi güncelleme işlemleri yönlendirici yazılımlarında her otuz saniyede bir yapılır. Bu işleme reklam yapma işlemi denilmektedir. Eğer bir yönlendirici diğer yönlendiriciden 180 saniye içinde güncelleme paketini almazsa, bu yönlendirici tarafından gönderilen bilgileri işaretler. Eğer 240 saniye sonunda da herhangi bir güncelleme bilgisi gelemezse, yönlendirici bilgi gelmeyen yönlendiriciden öğrendiği bilgileri siler. RIP, farklı yollar için ölçü olarak hop sayma bilgisini kullanmaktadır. Hop sayma bir ağa ulaşırken kaç ara yönlendiriciden geçileceğinin tutulmasıdır. Doğrudan bağlı bir bilgisayar ağının hop sayma değeri sıfırdır. Erişilemez bir bilgisayar ağının hop sayma değeri 16 dır. RIP kullanılan bir ağ da en fazla 16 ara yönlendirici atlanabileceği için, RIP büyük ağlar için çok uygun değildir. RIP sadece tanımlandığı arabirimler üzerinde yönlendirme tablosu güncelleme bilgilerini gönderir. Ağ komutu ile tanımlandığı arabirimler üzerinden herhangi bir bilgi göndermez (Anonymous 2002) Gelişmiş İç Ağ Geçidi Yönlendirme protokolü (Enhanced Interior Gateway Routing Protocol-EIGRP) Bu tez çalışmasında birbirlerinden uzakta olan geniş alan bilgisayar ağları arasında yönlendiriciler bazında iletişim EIGRP ile sağlanmıştır. EIGRP, Cisco System Inc. tarafından geliştirilen ve IGRP ye göre daha gelişmiş bir versiyondur. EIGRP, uzaklık vektör algoritmasını kullanmakta olduğu için IGRP ye göre daha etkin çalışmaktadır. Değişik bilgilerin diğer yönlendiricilere gönderilmesi açısından Diffusing Update Algoritması (DUAL) adında bir algoritma kullanmaktadır. Bu algoritma, yol belirlemelerde döngülerin oluşmasını engellemekte ve topoloji değişikliği olduğunda, bütün birimlerin bu değişikliği tablolarında güncellemek için aynı anda işlem yapmasını 30

Uygulama 6. Sunum 5. Oturum 4. Taşıma 3. Ağ 2. Veri iletim 1

Uygulama 6. Sunum 5. Oturum 4. Taşıma 3. Ağ 2. Veri iletim 1 OSI MODELİ OSI Modeli Farklıbilgisayarların ve standartların gelişmesi ile sorunların ortaya çıkması nedeniyle ISO (International Organization for Standardization), OSI(Open Systems Interconnection) modelini

Detaylı

7 Uygulama 6. Sunum 5 Oturum Taşıma. 4 Ara katman- Yazılım ve donanım arası 3. Ağ Veri iletim. 2 Ağ Grubu-Donanım 1. Fiziksel. Uygulama Grubu-Yazılım

7 Uygulama 6. Sunum 5 Oturum Taşıma. 4 Ara katman- Yazılım ve donanım arası 3. Ağ Veri iletim. 2 Ağ Grubu-Donanım 1. Fiziksel. Uygulama Grubu-Yazılım OSI Modeli Farklı bilgisayarların i l ve standartların gelişmesi ile sorunların ortaya çıkması nedeniyle ISO (International Organization for Standardization), OSI (Open Systems Interconnection) modelini

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 5: Ağ (Network) katmanı I 4. 1 Giriş 4.2 Sanal devre (virtual

Detaylı

DOD / DEPARMENT OF DEFENCE

DOD / DEPARMENT OF DEFENCE DOD / DEPARMENT OF DEFENCE TCP/IP protokol grubunun referans aldığı DoD modeli 4 ayrı katmandan oluşur. Ağ Arayüz Katmanı İnternet Katmanı Aktarım Katmanı Uygulama Katmanı DoD / Deparment of Defence Ağ

Detaylı

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ.

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Türkçe (İngilizce) karşılıklar Servis Kalitesi (Quality of Service, QoS) Uçtan-uca (end-to-end) Düğümden-ağa (host-to-network) Bölüm

Detaylı

YÖNLENDİRİCİLER. Temel Bilgiler. Vize Hazırlık Notları

YÖNLENDİRİCİLER. Temel Bilgiler. Vize Hazırlık Notları YÖNLENDİRİCİLER Temel Bilgiler Vize Hazırlık Notları 1 Yönlendiriciler 1. YÖNLENDİRİCİLER 1.1. WAN Geniş Alan Bilgisayar Ağları (WAN, Wide Area Network) Bir ülke ya da dünya çapında yüzlerce veya binlerce

Detaylı

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ AĞ SĠSTEMLERĠ Öğr. Gör. Durmuş KOÇ Ağ Ġletişimi Bilgi ve iletişim, bilgi paylaşımının giderek önem kazandığı dijital dünyanın önemli kavramları arasındadır. Bilginin farklı kaynaklar arasında transferi,

Detaylı

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403)

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) GENEL DERS BİLGİLERİ Öğretim Elemanı : Yrd.Doç. Dr. Birim BALCI Ofis : MUH 310 Ofis Saatleri : Telefon : 0216 626 10

Detaylı

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ Resul KARA Elektronik ve Bilgisayar Eğitimi Bölümü Teknik Eğitim Fakültesi Abant İzzet Baysal Üniversitesi, 81100,

Detaylı

Ağ Temelleri Semineri. erbil KARAMAN

Ağ Temelleri Semineri. erbil KARAMAN Ağ Temelleri Semineri erbil KARAMAN Gündem 1. 1. İnternet 2. 2. TCP // IP IP 3. 3. Ağ Analizi 4. 4. Ağ Güvenliği internet Yeni Varoluş Habitatı Bilgi Hız Özgürlük Dönüşüm iletişim Alış Veriş İnternet bağlantısı

Detaylı

Internetin Yapı Taşları

Internetin Yapı Taşları Internetin Yapı Taşları Ali Erdinç Köroğlu III. Linux ve Özgür Yazılım Şenliği 13 Mayıs 200 Milli Kütüphane - Ankara Internetin Yapı Taşları OSI Katmanı TCP Katmanı IP Katmanı IP Adresleme IP Sınıfları

Detaylı

Serdar SEVİL. TCP/IP Protokolü

Serdar SEVİL. TCP/IP Protokolü Serdar SEVİL TCP/IP Protokolü TCP/IP TCP/IP nin tarihi ARPANET ile başlayan Internetin tarihidir. Adreslerin dağıtımı NIC (Network Information Center) tarafından yapılır. Türkiye de ise bunu ODTÜ-TUBİTAK

Detaylı

Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında...

Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında... Bilgisayar Ağları Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında... Merkezi yapıya sahip ENIAC (1945) ~167 m² 30 ton IBM 650 (1960) K.G.M Dk.da ~ 74000 işlem 12 yıl kullanılmıştır http://the eniac.com www.kgm.gov.tr

Detaylı

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 2. Ağ Modelleri

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 2. Ağ Modelleri Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2. Ağ Modelleri Ağ Modelleri Bir ağ ğ bir noktadan diğer bir noktaya veri ileten donanım ve yazılımların

Detaylı

Bilgisayar Ağları. Bilgisayar Ağları. Modelleri. Main-Frame Client/Server

Bilgisayar Ağları. Bilgisayar Ağları. Modelleri. Main-Frame Client/Server Bilgisayar Ağları Ortama dahil olan tüm elektronik birimlerin birbirlerine mesaj alma/gönderme ilkesine göre yapılandırılmış ağlardır. Bilgisayar ağlarında yalnızca bilgisayarlar yoktur. Bilgisayarların

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2014 2015 GÜZ Yarıyılı. 16-17 EKi. 2012 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2014 2015 GÜZ Yarıyılı. 16-17 EKi. 2012 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2014 2015 GÜZ Yarıyılı 16-17 EKi. 2012 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU TCP/IP PROTOKOL GRUBU Protokol belirli bir işi düzenleyen kurallar kümesidir. Ağ protokolleri

Detaylı

Bilg-101. Bölüm 6. Bilgisayar Ağları. Ne Öğreneceğiz? Bilgisayar Ağı Nedir?

Bilg-101. Bölüm 6. Bilgisayar Ağları. Ne Öğreneceğiz? Bilgisayar Ağı Nedir? Bilg-101 Bölüm 6 Bilgisayar Ağları 2006 Prentice-Hall, Inc Slide 1 Ne Öğreneceğiz? Bilgisayar Ağı Bilgisayar Ağlarının Avantaj ve Dezavantajları Bilgisayar Ağlarında Protokol ün önemi Ağ Çeşitleri Yerel

Detaylı

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 Ders- 12 Bilgisayar Ağları Yrd. Doç. Dr. Burcu Can Buğlalılar Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Katmanları İçerik Bilgisayar ağı nedir? Yerel alan ağları

Detaylı

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23 Ağ Temelleri Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013 Ref: HNet.23 Ağ Nedir Ağ, iki yada daha fazla cihazın kablolu veya kablosuz olarak birbirleri ile belirli protokoller

Detaylı

Bilgisayar Ağları ve Türleri

Bilgisayar Ağları ve Türleri Bilgisayar Ağları ve Türleri Bilgisayar ağı, birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin, ses, sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluşturduğu yapıdır. Ağlar sadece bilgisayarlardan

Detaylı

CISCO AĞLARDA YÖNLENDĐRME

CISCO AĞLARDA YÖNLENDĐRME CISCO AĞLARDA YÖNLENDĐRME GĐRĐŞ Şirketinizdeki bilgisayarlar ile ya da Dünya üzerindeki bilgisayarlarla haberleşme gereksinimi, hangi yollarla bu bilgisayarlara ulaşılabilir sorusunu gündeme getirmiştir.

Detaylı

Meşrutiyet Caddesi 12/10 06540 Kızılay/ANKARA T: +90 (312) 417 0 254 info@cliguru.com

Meşrutiyet Caddesi 12/10 06540 Kızılay/ANKARA T: +90 (312) 417 0 254 info@cliguru.com ICND1 - Interconnecting Cisco Network Devices-1 1. Basit Ağ oluşturma Ağ Fonksiyonları Ağ Güvenliği Bilgisayardan bilgisayara iletişim modeli TCP/IP's İnternet Katmanı TCP/IP's Taşıma Katmanı Paket İletim

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 7

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 7 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 7 Özdevimli Yönlendirme Çizelgesi Günleme Protokolları Bu deneyde, Laboratuvar görünümü, Çizim 7.1 ve Çizim 7.2

Detaylı

Ayni sistem(host) üzerinde IPC. Ağ(network) aracılığı ile IPC

Ayni sistem(host) üzerinde IPC. Ağ(network) aracılığı ile IPC Ayni sistem(host) üzerinde IPC Prosesler Host P 1 P 2 P 3 IPC mekanizması OS kernel Ağ(network) aracılığı ile IPC Host A Host B Host C P 1 P 2 P 3 Ağ(Network) 1 Temel TCP/IP protokolleri OSI katmanları(layers)

Detaylı

ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU. Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği

ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU. Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği BÖLÜM 1 KİŞİSEL BİLGİSAYAR DONANIMI 1.1. Kişisel Bilgisayarlar ve Uygulamalar Bilgisayarların Kullanım Şekli ve Yeri Bilgisayar Tipleri (Sunucular,

Detaylı

BM 402 Bilgisayar Ağları (Computer Networks)

BM 402 Bilgisayar Ağları (Computer Networks) BM 402 Bilgisayar Ağları (Computer Networks) M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Not: Bu dersin sunumları, ders kitabının yazarları James F. Kurose ve Keith W. Ross tarafından

Detaylı

Ağ Nedir? Birden fazla bilgisayarın iletişimini sağlayan printer vb. kaynakları, daha iyi ve ortaklaşa kullanımı sağlayan yapılara denir.

Ağ Nedir? Birden fazla bilgisayarın iletişimini sağlayan printer vb. kaynakları, daha iyi ve ortaklaşa kullanımı sağlayan yapılara denir. TEMEL AĞ TANIMLARI Ağ Nedir? Birden fazla bilgisayarın iletişimini sağlayan printer vb kaynakları, daha iyi ve ortaklaşa kullanımı sağlayan yapılara denir WAN ve LAN Kavramları Bilgisayarlar ve paylaşılan

Detaylı

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1 Bölüm3 Taşıma Katmanı Transport Layer 3-1 Bölüm 3: Taşıma Katmanı Amaç: Taşıma katmanı servisleri arkasındaki prensipleri anlamak multiplexing/ demultiplexing (çoklama) Güvenilir data transferi Akış kontrolü

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 6: Ağ (Network) katmanı II 4.4 İnternet ağ katmanı fonksiyonları

Detaylı

AĞ HİZMETLERİ. Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ. Version 4.0

AĞ HİZMETLERİ. Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ. Version 4.0 AĞ HİZMETLERİ Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ Version 4.0 İSTEMCİ SUNUCU İLİŞKİSİ İnsanlar her gün başkalarıyla iletişim kurmak ve rutin görevlerini yerine getirmek için ağ ve İnternet üzerinden sağlanan hizmetleri

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 7: Bağlantı (link) katmanı ve Yerel Alan ağı (Local Area

Detaylı

BİLGİSAYAR AĞLARI. «Uygulama Katmanı»

BİLGİSAYAR AĞLARI. «Uygulama Katmanı» BİLGİSAYAR AĞLARI «Uygulama Katmanı» İÇİNDEKİLER TCP/IP ve OSI Modeli TCP/IP Modeli Neden TCP/IP Modeli TCP/IP Modeli (Protokolü)Katmanları OSI Modeli Neden OSI Modeli OSI Modeli Katmanları OSI ve TCP

Detaylı

TEMEL NETWORK CİHAZLARI

TEMEL NETWORK CİHAZLARI TEMEL NETWORK CİHAZLARI LAN (Local Area Network); yüksek hızlı, düşük hatalı ve küçük coğrafi alan kaplayan (bir uçtan diğer uca beş bin metreye kadar) ağlardır. Yani LAN; bir binadaki ya da küçük bir

Detaylı

Cisco 881 Router ve AirLink ES4X0, WAN Failover Tanımı

Cisco 881 Router ve AirLink ES4X0, WAN Failover Tanımı Cisco 881 Router ve AirLink ES4X0, WAN Failover Tanımı AirLink ES4X0, diğer bir router ile birlikte kullanıldığında birden fazla bilgisayar veya cihaz için esas bağlantı noktası ve internet üzerinden yedekleme

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 1

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 1 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 1 Yerel Ağlar (LANs) ve Ethernet ÖN BİLGİ Yerel Ağ ve Ethernet Bilgisayar ağları, yerel ve geniş alan ağları olarak

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 GÜZ Yarıyılı. 17-18 Ara. 2013 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 GÜZ Yarıyılı. 17-18 Ara. 2013 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 GÜZ Yarıyılı 17-18 Ara. 2013 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Aktarım katmanında TCP ve olmak üzere iki protokol kullanılır. iletiminde sağlama yapılmadığı

Detaylı

Bölüm 12: UDP ve TCP. 12.1 UDP (User Datagram Protocol)

Bölüm 12: UDP ve TCP. 12.1 UDP (User Datagram Protocol) Bölüm 12: UDP ve TCP Türkçe (İngilizce) karşılıklar Bağlantısız (connectionless) Connection-oriented (bağlantı temelli) Veri dizisi (data stream) Soket (socket) Alındı (acknowledgment) Üç yollu el sıkışma

Detaylı

Yönlendiriciler ve Yönlendirme Temelleri

Yönlendiriciler ve Yönlendirme Temelleri Yönlendiriciler ve Yönlendirme Temelleri 2/66 Yönlendiricilerin çalışma prensibini öğrenmek. Yönlendirici temellerini tanımlamak. Yönlendirici tablolarını tanımlamak ve kullanımını öğrenmek. 2 1 3/66 Yönlendirme,

Detaylı

INTERNET PROGRAMCILIĞI. Kişisel Bağlantı. Neler Öğreneceğiz? Bağlantı Türleri. Gereksinimler. Modem

INTERNET PROGRAMCILIĞI. Kişisel Bağlantı. Neler Öğreneceğiz? Bağlantı Türleri. Gereksinimler. Modem INTERNET PROGRAMCILIĞI Seval ÖZBALCI Bilgisayar Programcılığı Bölümü Ders 2 Internet Teknolojileri ve Temel Internet Kavramları Neler Öğreneceğiz? Internet e Kişisel Bağlantı Kişisel Bağlantı İçin Gerekenler

Detaylı

Bölüm 9. İletişim ve Ağlar. Bilgisayarların. Discovering. Keşfi 2010. Computers 2010. Living in a Digital World Dijital Dünyada Yaşamak

Bölüm 9. İletişim ve Ağlar. Bilgisayarların. Discovering. Keşfi 2010. Computers 2010. Living in a Digital World Dijital Dünyada Yaşamak İletişim ve Ağlar Bilgisayarların Discovering Keşfi 2010 Computers 2010 Living in a Digital World Dijital Dünyada Yaşamak İletişimler Bilgisayar iletişimi, iki veya daha fazla bilgisayarın veya aygıtın

Detaylı

BÖLÜM 7. Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji. Doç. Dr. Serkan ADA

BÖLÜM 7. Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji. Doç. Dr. Serkan ADA BÖLÜM 7 Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji Doç. Dr. Serkan ADA Bilgisayar Ağı Nedir? En yalın haliyle ağ, iki veya daha fazla birbirine bağlı bilgisayardan oluşur. Bilgisayar Ağı Nedir?

Detaylı

AĞ HĠZMETLERĠ MODÜLÜ 1. TAŞIMA KATMANI PROTOKOLLERİ

AĞ HĠZMETLERĠ MODÜLÜ 1. TAŞIMA KATMANI PROTOKOLLERİ AĞ HĠZMETLERĠ MODÜLÜ 1. TAŞIMA KATMANI PROTOKOLLERİ 1.1. İstemci - Sunucu İlişkisi Sunucu, ağa bağlı diğer konak bilgisayarlara bilgi veya hizmet sağlayan bir yazılım uygulamasını çalıştıran konak bilgisayarı

Detaylı

Bölüm. Internet: Dayandığı Teknik Temeller

Bölüm. Internet: Dayandığı Teknik Temeller Bölüm Internet: Dayandığı Teknik Temeller 8 Bilgisayar Ağları Temelleri İletişim Ağları Yapısal Modeli Bu bölümde bilgisayar ağlarının birbirleri ile olan iletişimi (internetworking) konusunda bazı temel

Detaylı

Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı

Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı İrfan Köprücü Prensipler Çoklu ortam uygulamalarının sınıflandırılması Uygulamaların ihtiyaç duyacağı ağ servislerini belirlemek Uygulamaların gerçek zamanlı olmasından dolayı ayrılan yüksek önceliklerden

Detaylı

Hazırlayan: Barış Şimşek. Bitirme Çalışması Sunumu. Ocak 2001, Trabzon KTÜ

Hazırlayan: Barış Şimşek. Bitirme Çalışması Sunumu. Ocak 2001, Trabzon KTÜ Hazırlayan: Barış Şimşek Bitirme Çalışması Sunumu Ocak 2001, Trabzon KTÜ Stanford Üniversitesi nde bir öğrenci olan Steve Deering, 1988'de bir proje üzerinde çalışırken multicast'i buldu. Deering bu konudaki

Detaylı

BĠLGĠSAYARIN TEMELLERĠ

BĠLGĠSAYARIN TEMELLERĠ BĠLGĠSAYARIN TEMELLERĠ Bölüm-1 Resul DAġ rdas@firat.edu.tr BİLGİSAYARIN TEMELLERİ Bilgisayar Donanımının Temelleri Bilgisayar Yazılımının Temelleri Binary Sayı Sistemleri Network Teknolojilerinin Temelleri

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 5. Yönlendiricilerde İşlem İzleme ve Hata Ayıklama

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 5. Yönlendiricilerde İşlem İzleme ve Hata Ayıklama HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 5 Yönlendiricilerde İşlem İzleme ve Hata Ayıklama Bu deneyde, Laboratuvar görünümü, Çizim 5.1 de gösterilen biçimde

Detaylı

BĠLGĠSAYAR AĞLARI. 1-Bilgisayar ağı nedir? 2-Ağ türleri 3-Ağ bağlantıları 4-Ġnternet kavramı ve teknolojileri

BĠLGĠSAYAR AĞLARI. 1-Bilgisayar ağı nedir? 2-Ağ türleri 3-Ağ bağlantıları 4-Ġnternet kavramı ve teknolojileri BĠLGĠSAYAR AĞLARI 1-Bilgisayar ağı nedir? 2-Ağ türleri 3-Ağ bağlantıları 4-Ġnternet kavramı ve teknolojileri Ağ Kavramı Bilgisayarların birbirleri ile iletiģimlerini sağlamak, dosya paylaģımlarını aktif

Detaylı

F.Ü. MÜH. FAK. BİLGİSAYAR MÜH. BÖL. BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LAB. DENEY NO : 6. IP üzerinden Ses İletimi (VoIP)

F.Ü. MÜH. FAK. BİLGİSAYAR MÜH. BÖL. BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LAB. DENEY NO : 6. IP üzerinden Ses İletimi (VoIP) F.Ü. MÜH. FAK. BİLGİSAYAR MÜH. BÖL. BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LAB. DENEY NO : 6 IP üzerinden Ses İletimi (VoIP) 1.GİRİŞ Telefon iletişimi çağımızın kaçınılmaz bir gereksinimidir. Ancak, özellikle farklı yerleşimlerdeki

Detaylı

Yeni Nesil Ağ Güvenliği

Yeni Nesil Ağ Güvenliği Yeni Nesil Ağ Güvenliği Ders 6 Mehmet Demirci 1 Bugün Taşıma katmanı güvenliği (TLS, SSL) İnternet katmanı güvenliği (IPSec) Kablosuz bağlantı güvenliği Güvenlik duvarları 2 SSL/TLS SSL ilk olarak Netscape

Detaylı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPv6 da Bir Sonraki Adım Yazarlar Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPV6 Adresi Aldık Ya Sonra? ADSL vs ile bağlantı IPV4/IPV6 Kurum Personeli Đstemci IPv4

Detaylı

GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI GAZİ ÜNİVERSİTESİ

GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI GAZİ ÜNİVERSİTESİ GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI GAZİ ÜNİVERSİTESİ İÇİNDEKİLER GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI 3 Sertifika Programının Amacı 4-5 Eğitim Haritası 6 Telekomünikasyon

Detaylı

Tarzan: A Peer-to-Peer Anonymizing Network Layer 1 EMRE YESĐRCĐ 2 KONULAR Giriş Anonimlik Nedir? Tasarım ve Hedefler Kural Tanımı Kodlama Sonuç 3 Giriş Tarzan her düğümünde bir karıştırıcı olan bir peer

Detaylı

Simülasyona Dayalı Ağ Temelleri Dersi Eğitimi

Simülasyona Dayalı Ağ Temelleri Dersi Eğitimi Simülasyona Dayalı Ağ Temelleri Dersi Eğitimi HEDEF Bilgisayar Programcılığı bölümünde yürütülen Ağ Temelleri dersi içeriğini incelemek Bilgisayar Ağları öğretiminde Simülasyon/emülasyon kullanımı hakkında

Detaylı

Ağ Sızma Testleri ve 2. Katman Saldırıları Türk Standardları Enstitüsü Yazılım Test ve Belgelendirme Dairesi Başkanlığı

Ağ Sızma Testleri ve 2. Katman Saldırıları Türk Standardları Enstitüsü Yazılım Test ve Belgelendirme Dairesi Başkanlığı Ağ Sızma Testleri ve 2. Katman Saldırıları Türk Standardları Enstitüsü Yazılım Test ve Belgelendirme Dairesi Başkanlığı Tarih 1 İçerik TCP/IP Temelleri Ağı Dinleme MAC Adres Tablosu Doldurma ARP Zehirlemesi

Detaylı

Bazı Kavramlar. Analog: Zaman içinde sürekli farklı değerler alabilir. Digital (Sayısal): Zaman içinde 1 ve 0 değerleri alabilir.

Bazı Kavramlar. Analog: Zaman içinde sürekli farklı değerler alabilir. Digital (Sayısal): Zaman içinde 1 ve 0 değerleri alabilir. WAN Teknolojileri IEEE IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers - Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü) standartlar kurulu elektrik mühendisliği, elektronik, radyo, ilgili mühendislik,

Detaylı

Toplu İleti Gönderimi

Toplu İleti Gönderimi Toplu İleti Gönderimi İK ve Bordro Plus ürünlerinde; personelin doğum günü, işe giriş kutlaması gibi özel tarihlerde çalışanlara e-posta ile kutlama mesajları otomatik olarak gönderilebilir. Bu işlem Sicil

Detaylı

300 BANT KABLOSUZ ERİŞİM NOKTASI YÖNLENDİRİCİ

300 BANT KABLOSUZ ERİŞİM NOKTASI YÖNLENDİRİCİ 300 BANT KABLOSUZ ERİŞİM NOKTASI YÖNLENDİRİCİ Hızlı Kurulum Kılavuzu DN-7059-2 İçindekiler Paket İçeriği... Sayfa 1 Ağ Bağlantılarını Oluşturma... Sayfa 2 Ağ Kurulumu... Sayfa 3 Paket İçeriği Bu yönlendiriciyi

Detaylı

Internet: Tarihçe ve Kavramlar

Internet: Tarihçe ve Kavramlar Internet: Tarihçe ve Kavramlar Umut Al umutal@hacettepe.edu.tr Internet in Tarihçesi 1945 Vannevar Bush memex 1962 Licklider (MIT) Galaktik Ağ 1969 DARPA ARPANET 1972 İlk e-posta 1983 TCP-IP 1991 Gopher,

Detaylı

Ağ Teknolojileri. Ağ Temelleri. Bir ağ kurmak için

Ağ Teknolojileri. Ağ Temelleri. Bir ağ kurmak için Ağ Teknolojileri Ağ Temelleri Bir ağdan söz edebilmek için en az 2 bilgisayarın birbirlerine uygun bir iletişim ortamıyla bağlanması gerekmektedir. Üst sınır yok! Dünyadaki en büyük bilgisayar ağı İnternet

Detaylı

Bilgisayar Ağlarında Özel Konular (COMPE 435) Ders Detayları

Bilgisayar Ağlarında Özel Konular (COMPE 435) Ders Detayları Bilgisayar Ağlarında Özel Konular (COMPE 435) Ders Detayları Ders Adı Bilgisayar Ağlarında Özel Konular Ders Kodu COMPE 435 Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Seçmeli 3 0 0 3

Detaylı

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net OSI farklı üreticiler tarafından geliştirilen network bileşenlerinin bir arada uyumlu bir şekilde çalışabilmelerini sağlayan kurallar bütünüdür Network bileşenlerinin

Detaylı

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi Bölüm 7 Ağ Yönetimi Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi a) Performans (Performance) Yönetimi b) Sistem Ayarları (Configuration) Yönetimi c) Hesap (Account) t)yönetimi i d) Hata (Fault) Yönetimi e) Güvenlik

Detaylı

Kontrol Đşaretleşmesi

Kontrol Đşaretleşmesi Kontrol Đşaretleşmesi Dinamik değişken yönlendirme, çağrıların kurulması, sonlandırılması gibi ağ fonksiyonlarının gerçekleştirilmesi için kontrol bilgilerinin anahtarlama noktaları arasında dağıtılması

Detaylı

- Kablo gücünün uyulması zorunlu biçimde tanımlanması ve elektriksel izolasyon gereksinimlerinin açıklanması.

- Kablo gücünün uyulması zorunlu biçimde tanımlanması ve elektriksel izolasyon gereksinimlerinin açıklanması. IEEE1394-1995 aygıtı nasıl çalışır? Giriş FireWire olarak da bilinen IEEE1394, Apple Computer Inc. tarafından 1980'lerde piyasaya sürülmüştür. FireWire, mevcut paralel veri yollarına ucuz bir alternatif

Detaylı

Virtual Router Redundancy Protocol (VRRP)

Virtual Router Redundancy Protocol (VRRP) Virtual Router Redundancy Protocol (VRRP) VRRP teknolojisi IEEE temel alınarak geliştirilmiştir.[13] VRRP, HSRP gibi teknolojilerde olduğu gibi birden fazla yönlendiricinin veya üçüncü seviye bir anahtarlayıcının

Detaylı

Katmanlar - OSI Referans Modeli

Katmanlar - OSI Referans Modeli Katmanlar - OSI Referans Modeli Neden 7 Katman??? Ağlar ile ilgili bir çok dökümanda OSI modeline atıf yapıldığını görürsünüz. OSI modeli sayesinde bir cihazın veya protokolün ağ içinde ne görev üstlendiği

Detaylı

Internet Nedir? Devlet Kurumları. Internet Servis Sağlayıcılar. Lokal Ağ. Eğitim Kurumları. Kişisel Bilgisayar. Dizüstü Bilgisayar.

Internet Nedir? Devlet Kurumları. Internet Servis Sağlayıcılar. Lokal Ağ. Eğitim Kurumları. Kişisel Bilgisayar. Dizüstü Bilgisayar. İnternet Nedir? Internet Nedir? Internet, bilgisayar ağlarını kapsayan uluslararası bir ağdır. Farklı büyüklükteki ve tipteki birbirinden bağımsız binlerce bilgisayar ağından oluşur. Bu ağların her birinde

Detaylı

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1 Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net http://www.serkanaksu.net/ 1 Bu dersin amacı; bilgisayarların birbirleriyle haberleşmesi konusunda genel bir yaklaşım oluşturacak şekilde gerekli bilgileri

Detaylı

CENG 362 Computer Networks (2005) Midterm Exam 1 Çözümleri

CENG 362 Computer Networks (2005) Midterm Exam 1 Çözümleri CENG 362 Computer Networks (2005) Midterm Exam 1 Çözümleri 1. (20 puan) (Hepsi doğru cevaplanırsa 25 puan) Aşağıda verilen her bir ifade için D (Doğru) veya (anlış) şıklarından birini işaretleyin. Doğru

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Ağ kriterleri Ağ topolojileri Ağ türleri Anahtarlama teknikleri

Detaylı

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU Telif Hakkı Uyarısı Bu doküman Argenom Elektronik tarafından hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. SERNET tescilli bir Argenom Elektronik markasıdır.

Detaylı

ARP (Address Resolution Protocol) Poisoning -Ağın Korunma Yöntemleri

ARP (Address Resolution Protocol) Poisoning -Ağın Korunma Yöntemleri Mehtap ERDİL Ayşenur ERDİL Alice in Wonderland Man in the Middle ARP (Address Resolution Protocol) Poisoning ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Zehirlemesi Sponge Bob ARP (Address Resolution Protocol) Poisoning

Detaylı

Gateway Load Balancing Protocol (GLBP)

Gateway Load Balancing Protocol (GLBP) Gateway Load Balancing Protocol (GLBP) GLBP, diğer protokollere göre (HSRP,VRRP) daha verimli ve etkilidir [16]. HSRP ve VRRP teknolojilerinde yönlendiriciler yedeklilik açısından aktif-pasif rollerini

Detaylı

Doç.Dr. Yaşar SARI ESOGÜ Turizm Fakültesi-Eskişehir BİLGİSAYAR AĞLARI (COMPUTER NETWORKS)

Doç.Dr. Yaşar SARI ESOGÜ Turizm Fakültesi-Eskişehir BİLGİSAYAR AĞLARI (COMPUTER NETWORKS) BİLGİSAYAR AĞLARI (COMPUTER NETWORKS) 1 BİLGİSAYAR AĞI Birden çok bilgisayarın birbirine bağlanması ile oluşturulan yapılara bilgisayar ağları denmektedir. Bu bağlantı bakır kablolarla yapılabildiği gibi,

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

5651 ve 5070 Sayılı Kanun Tanımlar Yükümlülükler ve Sorumluluklar Logix v2.3 Firewall. Rekare Bilgi Teknolojileri

5651 ve 5070 Sayılı Kanun Tanımlar Yükümlülükler ve Sorumluluklar Logix v2.3 Firewall. Rekare Bilgi Teknolojileri 5651 ve 5070 Sayılı Kanun Tanımlar Yükümlülükler ve Sorumluluklar Logix v2.3 Firewall 5651 Sayılı Kanun Kanunun Tanımı : İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen

Detaylı

F.Ü. MÜH. FAK. BİLGİSAYAR MÜH. BÖL. BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LAB. DENEY NO : 5 ROUTER KONFİGÜRASYONU VE LAN TEKNOLOJİLERİ DENEYİ

F.Ü. MÜH. FAK. BİLGİSAYAR MÜH. BÖL. BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LAB. DENEY NO : 5 ROUTER KONFİGÜRASYONU VE LAN TEKNOLOJİLERİ DENEYİ F.Ü. MÜH. FAK. BİLGİSAYAR MÜH. BÖL. BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LAB. DENEY NO : 5 ROUTER KONFİGÜRASYONU VE LAN TEKNOLOJİLERİ DENEYİ 1. GİRİŞ Bu deneyin amacı Cisco 1760 Router ve Cisco Catalyst 2950 switch kullanarak:

Detaylı

Paket Anahtarlama ve Yönlendirme

Paket Anahtarlama ve Yönlendirme Paket Anahtarlama ve Yönlendirme Paket Anahtarlamanın Prensipleri Devre anahtarlama ses için geliştirilmiştir Kaynaklar belirli bir arama için ayrılır Veri bağlantısı durumunda zamanın çoğu boştur Veri

Detaylı

Ağ Standartları ve Protokolleri

Ağ Standartları ve Protokolleri Ağ Standartları ve Protokolleri Yaşar Tonta Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü DOK 422: Bilgi Ağları Kaynak: Bogdan Ghita http://ted.see.plymouth.ac.uk/bogdan DOK 422 Bahar 2005 2005.03.01

Detaylı

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU Telif Hakkı Uyarısı Bu doküman Argenom Elektronik tarafından hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. SERNET tescilli bir Argenom Elektronik markasıdır.

Detaylı

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013 Ağ Donanımları NIC Kartlar NIC, Modem Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater,, Access Point (Wireless), Transceiver, Bridge, Switch, Router NIC (Network Interface Card) Ağ Arabirim(arayüz) Kartı Bilgisayarı

Detaylı

EC-100. Ethernet RS232/422/485 Çevirici. İstanbul Yazılım ve Elektronik Teknolojileri

EC-100. Ethernet RS232/422/485 Çevirici. İstanbul Yazılım ve Elektronik Teknolojileri EC-100 Ethernet RS232/422/485 Çevirici İstanbul Yazılım ve Elektronik Teknolojileri EC-100, cihazlarınıza veya bilgisayara RS232/422/485 hattından bağlayarak kullanabileceğiniz tak-kullan şeklinde tasarlanmış

Detaylı

IPv4 Teknolojisi ile IPv6 Teknolojisinin Performanslarının Karşılaştırılması

IPv4 Teknolojisi ile IPv6 Teknolojisinin Performanslarının Karşılaştırılması Teknolojisi ile IPv6 Teknolojisinin Performanslarının Karşılaştırılması Melek Soyhan, N. Özlem Ünverdi Yıldız Teknik Üniversitesi, Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü, İstanbul meleksoyhan@gmail.com,

Detaylı

WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12. WiFi RS232 Converter. Teknik Döküman

WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12. WiFi RS232 Converter. Teknik Döküman WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12 WiFi RS232 Converter Teknik Döküman WiFi RS232 Converter Sayfa 2 / 12 1. ÖZELLĐKLER 60.20mm x 40.0mm devre boyutları (5-15)VDC giriş gerilimi Giriş ve çalışma gerilimini

Detaylı

Bilgisayar Ağları (Computer Networks) Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

Bilgisayar Ağları (Computer Networks) Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Bilgisayar Ağları (Computer Networks) Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Bilgisayar Ağlarının Tarihçesi ARPA (Advanced Research Project Agency) isimli organizasyon kanalıyla yapılan, askeri kaynakların

Detaylı

P-661HNU F1 ve P-660HNU F1 QoS Yönetimi

P-661HNU F1 ve P-660HNU F1 QoS Yönetimi P-661HNU F1 ve P-660HNU F1 QoS Yönetimi Ürünümüzde QoS nasıl çalışır? Ürünlerimiz mekanizma gereği paket iletim istikametini dikkate alır ve Tampon Yönetim(Buffer Management) algoritması olarak Drop Tail

Detaylı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı - ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı - ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPv6 da Bir Sonraki Adım V1.1 Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı - ULAK/CSIRT Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı Adnan Menderes Üniversitesi Didim MYO IPV6 Adresi Aldık ya Sonra? IPv4 IPv6 Intranet IPv4

Detaylı

TURKCELL HİZMETLERİ. Kullanım Bilgileri. LOGO Kasım 2014

TURKCELL HİZMETLERİ. Kullanım Bilgileri. LOGO Kasım 2014 TURKCELL HİZMETLERİ Kullanım Bilgileri LOGO Kasım 2014 İçindekiler TURKCELL HİZMETLERİ... 3 Online Turkcell Fatura Aktarımı... 4 Fatura Eşleştirme Tabloları... 5 Online Fatura Aktarımları... 6 Toplu Mesaj

Detaylı

MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu

MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu Teknik Özellikleri Ethernet 10BaseT Dahili TCP/IP Stack TCP/IP Client-Server Bağlantı Özelliği Dahili DNS İstemcisi DHCP veya Statik IP ile çalışabilme UDP, TCP,ARP,ICMP(ping)

Detaylı

Şekil 9.1 IP paket yapısı

Şekil 9.1 IP paket yapısı Bölüm 9 : IP PAKET YAPISI ve IP ADRESLEME Türkçe (İngilizce) karşılıklar Satır (word in IP) Tanıtıcı (identification) Parça no (Fragment offset) Yaşam süresi (Time-to-live) Başlık sınaması (Header checksum)

Detaylı

Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları (COMPE 436) Ders Detayları

Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları (COMPE 436) Ders Detayları Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları (COMPE 436) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları COMPE 436 Her İkisi 3

Detaylı

BİR YEREL ALAN AĞI TASARIMI VE SİMULASYONU. Çukurova Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Balcalı / ADANA

BİR YEREL ALAN AĞI TASARIMI VE SİMULASYONU. Çukurova Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Balcalı / ADANA BİR YEREL ALAN AĞI TASARIMI VE SİMULASYONU Esra SARAÇ 1 Mutlu AVCI 2 Çukurova Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Balcalı / ADANA 1 e-posta: esrasarach@hotmail.com

Detaylı

Kuruluma başlamadan önce gerekli tüm bileşenlerin mevcut olup olmadığını kontrol edin. Pakette şunlar bulunmalıdır:

Kuruluma başlamadan önce gerekli tüm bileşenlerin mevcut olup olmadığını kontrol edin. Pakette şunlar bulunmalıdır: E L K I TA B I N I - 7 0 7 5 1 3 1 P A K E T I N I Ç I N D E K I L E R 4 T E K N I K Ö Z E L L I K L E R 4 K U L L A N I M 4 D O N A N I M K U R U L U M U 5 Y Ö N L E N D I R I C I YA P I L A N D I R M

Detaylı

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir.

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir. 1.1.3. Scada Yazılımından Beklenenler Hızlı ve kolay uygulama tasarımı Dinamik grafik çizim araçları Çizim kütüphaneleri Alarm yönetimi Tarih bilgilerinin toplanması Rapor üretimi 1.1.4. Scada Sistemleri

Detaylı

DRAYTEK VIGOR 3300V VPN Dial-out Fonksiyonu

DRAYTEK VIGOR 3300V VPN Dial-out Fonksiyonu DRAYTEK VIGOR 3300V VPN Dial-out Fonksiyonu Bu bölüm VPN Dial-out fonksiyonunun nasıl ayarlandığını göstermektedir. Bölüm aşağıdaki iki kısıma ayrılmıştır, Kısım 12.1 : Giriş Kısım 12.2 : Örnekler ve Web

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri Veri modelleri, veriler arasında ilişkisel ve sırasal düzeni gösteren kavramsal tanımlardır. Her program en azından bir veri modeline dayanır. Uygun

Detaylı

Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları

Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları 17/05/06 Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları ODTÜ BİDB - Ağ Grubu 1 Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları Koordinatörler Toplantısı 17.05.2006 ODTÜ Bilgi İşlem Daire Başkanlığı İbrahim Çalışır İçindekiler Vlan teknolojisi

Detaylı

WiFi Relay Sayfa 1 / 11. WiFi Relay. Teknik Döküman

WiFi Relay Sayfa 1 / 11. WiFi Relay. Teknik Döküman WiFi Relay Sayfa 1 / 11 WiFi Relay Teknik Döküman WiFi Relay Sayfa 2 / 11 1. ÖZELLĐKLER 100.0mm x 80.0mm devre boyutları 12/24 VDC giriş gerilimi Giriş ve çalışma gerilimini gösteren LED ler 4 adet, 12/24V,

Detaylı