GIRGIR AVCILIĞINDA KULLANILAN IŞIK SİSTEMLERİNİN BALIKÇILIĞA ETKİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GIRGIR AVCILIĞINDA KULLANILAN IŞIK SİSTEMLERİNİN BALIKÇILIĞA ETKİSİ"

Transkript

1

2 GIRGIR AVCILIĞINDA KULLANILAN IŞIK SİSTEMLERİNİN BALIKÇILIĞA ETKİSİ PROJE NO: 199Y123 Yrd.Doç.Dr. Raşit GURBET Prof.Dr.Adnan TOKAÇ Prof.Dr.Hikmet HOŞSUCU Prof.Dr.Sumru ÜNSAL Prof.Dr.Baha BÜYÜKIŞIK Doç.Dr.Ali KARA Prof.Dr.H.Tuncay KINACIGİL Doç.Dr.Cengiz METİN Doç.Dr.Altan LÖK Öğr.Gör.Dr.Gülnur METİN Araş.Gör.Akın T.İLKYAZ Yrd.Doç.Dr.Ali ULAŞ Haziran 22 İzmir

3 II ÖNSÖZ Türkiye deniz balıkları üretiminin büyük bir bölümü gırgır balıkçılığı ile yapılmaktadır. Ege Denizi ve Akdeniz hariç diğer denizlerimizde pelajik balık sürüleri sonar ve ekosounder yardımı ile tespit edilerek gırgır takımlarıyla avcılığı yapılır. Bu tip avcılık Ege ve Akdeniz de nadir olarak gerçekleştirilir. Çünkü, bu denizlerimiz nisbeten daha sıcak olduğundan balıklar yoğun sürüler oluşturmazlar. Bu nedenle, Ege ve Akdeniz de balıkları bir araya toplamak ve ekonomik bir avcılık gerçekleştirmek için yapay ışık sistemlerinden faydalanılır. Ülkemizde ışıkla balık avcılığında, jeneratör vasıtasıyla elde edilen elektrik gücü kullanarak akkor telli ampuller ile deniz yüzeyinin aydınlatılmasıyla gerçekleştirilmektedir. Kullanılan bu ışık sistemlerinde, ne kadarlık bir ışık gücü kullanılması gerektiği konusu önem arz etmekte ve ışık sistemlerinin ekosisteme ve canlılar üzerine etkileri gibi konular belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışma ile, sirkülerde belirtilen 4,, bundan önceki sirkülerdeki 8, ve balıkçıların genellikle tercih ettiği 1, watt elektrik gücünün verdiği ışık şiddetleri ile kullanılan ışık şiddetlerine balıkların temel besinlerini oluşturan fito ve zooplanktonların ve balık sürülerinin farklı ışık şiddetlerine verdiği tepkiler gibi bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumunun YDABÇAG 199Y123 No lu bu projeye vermiş oldukları destek sayesinde ve bir ekip çalışması ile yapılan bu projenin, bu konuda yapılacak ilerideki çalışmalara yararlı olması dileği ile TÜBİTAK ve YDABÇAG Grubu Yürütme Komitesi Sekreterliğine teşekkür ederiz. Ayrıca, proje kapsamında yapılan çalışmalarda bize her türlü desteği gösteren Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dekanlığına ve Tarım Köyişleri Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü Su Ürünleri Daire Başkanlığına teşekkür ederiz. Yrd.Doç.Dr. Raşit GURBET Proje Yürütücüsü

4 III İçindekiler Tablo Listesi...V Şekil Listesi...VI Özet...VIII Abstract...IX 1. Giriş Materyal ve Metot Bulgular Sıcaklık Gün Işığı Ölçümleri Yapay Işığın Su Üstündeki Şiddeti ve Su İçindeki Dağılımı , Watt , Watt , Watt Farlık Işık Şiddetlerinde Balık Yoğunluğu Yapay Işıklandırmada ve Işık Söndükten Sonra Balıklarda Gözlenen Davranışlar Farlık Işık Şiddetlerinde Planktonların Dağılımı Sonbahar , Watt , Watt , Watt İlkbahar , Watt , Watt...45

5 IV , Watt Karanlıkta ve Yapay Işıklandırma ile Planktonun Spatio-TemporalDağılımları Sonbahar İlkbahar Tartışma ve Sonuç...52 Teşekkür...56 Kaynaklar...57 Ekler...6

6 V Tablo Listesi Tablo 1. Güneş ve ay ışığının yeryüzündeki yoğunluğu...3 Tablo 2. 4, watt elektrik gücünün, sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde su üstü ışık şiddetlerinin özeti (µmol s -1 m -2 )...18 Tablo 3. 4, watt yapay aydınlatma ile farklı derinliklerde ölçülen su altı ışık şiddeti değerleri ve bu değerlerin su üstünde ölçülen ışık değerine oranı (%)...19 Tablo 4. 8, watt elektrik gücünün, sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde su üstü ışık şiddetlerinin özeti (µmol s -1 m -2 )...22 Tablo 5. 8, watt yapay aydınlatma ile farklı derinliklerde ölçülen su altı ışık şiddeti değerleri ve bu değerlerin su üstünde ölçülen ışık değerine oranı (%)...22 Tablo 6. 1, watt elektrik gücünün, sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde su üstü ışık şiddetlerinin özeti (µmol s -1 m -2 )...25 Tablo 7. 1, watt yapay aydınlatma ile farklı derinliklerde ölçülen su altı ışık şiddeti değerleri ve bu değerlerin su üstünde ölçülen ışık değerine oranı (%)...26 Tablo 8. Kullanılan elektrik enerjisi miktarına göre derinliğe bağlı fitoplankton, tintinit, siliyat, zooplankton ve askı yük miktarları (Sonbahar)...42 Tablo 9. Kullanılan elektrik enerjisi miktarına göre derinliğe bağlı fitoplankton, tintinit, siliyat, zooplankton ve askı yük miktarları (İlkbahar)...49 Tablo 1. µmol s -1 m -2 nin çok kulanılan bazı ışık şiddeti ölçü birimlerine dönüşümü...67 Tablo 11. Video CD bölümleri ve içerikleri...68

7 VI Şekil Listesi Şekil 1. Çeşitli dalga boylarındaki ışığın su içindeki vertikal dağılımları (Kocataş, 1986, Ben-Yami, 1976)...2 Şekil 2. Araştırma sahası...6 Şekil 3. Sıcaklığın derinliğe bağlı değişimi...1 Şekil 4. Gün içi ışık şiddeti...12 Şekil 5. Gün içi beklenen ışık şiddeti...13 Şekil 6. Gün ışığının su altı ışık şiddetleri...14 Şekil 7. Gün içindeki ışık şiddetinin en yüksek olduğu saat 12: deki su içindeki ışığın derinliğe bağlı değişimi...15 Şekil 8. Sonbahar ışıksız ortamda su üstü ve su altı ışık şiddetleri...16 Şekil 9. İlkbahar ışıksız ortamda su üstü ve su altı ışık şiddetleri...17 Şekil 1. 4, watt elektrik gücünün sonbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri...2 Şekil 11. 4, watt elektrik gücünün ilkbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri...21 Şekil 12. 8, watt elektrik gücünün sonbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri...23 Şekil 13. 8, watt elektrik gücünün ilkbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri...24 Şekil 14. 1, watt elektrik gücünün sonbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri...27 Şekil 15. 1, watt elektrik gücünün ilkbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri...28 Şekil 16. 4, watt elektrik gücünün verdiği ışığın altında toplanan balıkların zamana bağlı ekosounder görüntüleri...29

8 VII Şekil 17. 8, watt elektrik gücünün verdiği ışığın altında toplanan balıkların zamana bağlı ekosounder görüntüleri...31 Şekil 18. 1, watt elektrik gücünün verdiği ışığın altında toplanan balıkların zamana bağlı ekosounder görüntüleri...32 Şekil 19. Işık söndükten sonra ışık altında toplanan balıkların sürü davranışı...34 Şekil 2. 4, watt sonbahar fitoplankton (a), tintinit (b), siliyat (c), zooplankton (d), askı yük (e)...37 Şekil 21. 8, watt sonbahar fitoplankton (a), tintinit (b), siliyat (c), zooplankton (d), askı yük (e)...39 Şekil 22. 1, watt sonbahar fitoplankton (a), tintinit (b), siliyat (c), zooplankton (d), askı yük (e)...41 Şekil 23. 4, watt ilkbahar fitoplankton (a), tintinit (b), siliyat (c), zooplankton (d), askı yük (e)...44 Şekil 24. 8, watt ilkbahar fitoplankton (a), tintinit (b), siliyat (c), zooplankton (d), askı yük (e)...47 Şekil 25. 1, watt ilkbahar fitoplankton (a), tintinit (b), siliyat (c), zooplankton (d), askı yük (e)...48

9 VIII Özet Türkiye pelajik balık üretimi ton olup bu üretimin 3.2 ton u Ege Denizi ve Akdeniz den üretilmektedir. Bu bölgeler, Türkiye pelajik balık üretiminin %7 lik kısmını gerçekleştirirken, üretimin %6 ını sardalya (Sardina sp.) ve %22 sini hamsi (Engraulis sp.) oluşturmaktadır. Ege Denizi ve Akdeniz deki pelajik balık türleri dağınık sürü oluşturmaktadır ve bu sürüleri bir araya toplayarak daha ekonomik bir avcılık yapılması için, yapay ışık sistemlerinin kullanılması zorunluluğu vardır. Yapay ışık sistemlerini kullanan balıkçılar ile avcılığı düzenleyen kurumlar arasında, gırgır balıkçılığında kullanılacak ışık gücünün ne olması gerektiği konusunda farklı görüşlerin dile getirilmesi, bu araştırmanın yapılmasını zorunu hale getirmiştir. Çalışma, Kasım 1999 Mayıs 21 tarihlerinde, gırgır av gücünün yoğun olduğu İzmir Körfezi nde yürütülmüştür. Saha çalışmalarında karanlıkta ve yapay ışıklandırmadaki su üstü ve su altı ışık şiddetlerine eş zamanlı olarak plankton ve askı yük su örnekleri toplanmıştır. Denemelerde 4,, 8, ve 1, watt lık akkor telli lambalar kullanılmıştır. Farklı ışık güçlerinde, ışık teknesi altında toplanan balıkların sürü davranışları ekosounder ve su altı video kamerası ile gözlenmiştir. Kaldırma ağı ile ışık altında toplanan balıklardan örnek alınarak yaşatma tankı içindeki davranışları incelenmiştir. Sonbahar ve İlkbaharda 4., 8. ve 1. watt ışık gücünün su yüzeyinde ölçülen ortalama değerleri sırasıyla , ve µmol s -1 m -2 ölçülürken, su yüzeyinin hemen altında 3.-4., ve µmol s - 1 m -2 ölçülmüştür. Bu değerler 3 metre derinlikten sonra 1 µmol s -1 m -2 nin altına düşmektedir. Ekosounder görüntülerinde balıklar 4, watt ta su yüzeyine kadar yükselmiştir. 8, ve 1, watt ışık gücü altında toplanan balıkların 6 metre derinliğin altındaki su tabakalarında yoğunlaştığı görülmüştür. Işıklar söndükten yaklaşık 8 saniye sonra sürünün dağılarak gruplar halinde derine doğru indikleri gözlenmiştir. Siliyat ve zooplanktonun yapay ışıklandırmada yüzeye çıktığı ve miktarının azaldığı, tintinidin yüzeye hareket ettiği ve miktarının arttığı, fitaplanktonun ise hücre sayısının yüzeyde azaldığı bulunmuştur. Elde edilen bulgular ışığında 4,, 8, ve 1, watt lık akkor telli lamba ile yapılan yapay ışıklandırmanın, balıklar üzerinde herhangi bir davranış bozukluğuna neden olmadığı gözlenmiştir. Balıklar tercih ettikleri ışık şiddetinin olduğu derinlikte kalmaktadırlar. Anahtar kelimeler: Gırgır balıkçılığı, yapay ışık, pelajik balık, echosounder.

10 IX Abstract Turkish pelagic fish production is ton and 32 ton of this production is obtained from the Aegean Sea and the Mediterranean. While 7% of the Turkish pelagic fish is obtained from these seas, 6% of this production is sardine (Sardina sp.) and 22% is anchovies (Engraulis sp.). To increase the density of the pelagic fish schools living in the Aegean Sea and the Mediterranean for economically efficient capture operation; there is a need to use artificial illumination systems. Differences of the opinions between the fishermen involved in light fishing and the administrators on the power limitations of the light used in such fisheries made the investigation of the subject necessary. The study was carried out between November 1999 and May 21 in İzmir bay. In the field experiments water samples were taken to investigate the amounts of plankton and suspended materials both in darkness and when artificial illumination was made. Light sources of 4,, 8, and 1, watts were used in the experiments. Schooling behaviour of the fish under these three illumination levels were observed by echo sounder and under-water video camera. Fish aggregated under the artificial light boat was sampled by using a lift net and their response to the visual stimuli was observed in a sea water tank on deck. In autumn and spring, artificial illumination with 4,, 8, and 1, watts produced a mean light density of at surface and µmol s -1 m -2 just below the surface, respectively. These values are observed to decrease below , and µmol s -1 m -2 under 3 m of water depth. From the echosounder monitor it was observed that fish were raising almost to the surface when 4 watt was used. When 8, and 1, watts were used, the schools were observed to congregate below 6 meters. About 8 seconds after the lights were switched off, schools were observed to disperse and descend to the deeper water. It was found that under the artificial illumination, the ciliates and zooplankton raised to the surface and their quantity decreased; tintinids raised to the surface and their density increased; and cell number of phytoplanktons decreased at the surface. In conclusion, it was observed that artificial illumination made with 4,, 8, and 1, watt incandescent lamps did not cause any significant behavioral abnormalities in fish. Fish choose the stay at the depth where the preferred light density exists. Key words: Purse seine fisheries, artificial light, pelagic fish, echo sounder.

11 1. Giriş Işıkla avcılık, balıkları cezbedip bir araya toplamak ve av sahası içinde tutmak için kullanılan optik yemlerin başka formudur. Bu yöntem, çok eski zamanlardan beri deniz ve tatlı sularda tek veya sürü oluşturan balıkların avcılığında kullanılmaktadır (Kara, 1996). Işık olarak ilk zamanlar çıralı çam, üstüne gaz dökülmüş ardıç, keten ve kendir lifleri ile asbest meşalesi kullanılmıştır. Sonraki yıllarda bunların yerine gazlı lüks lambaları, asetilen feneri, bütan gaz feneri almıştır. Günümüzde, elektrik, jeneratör, akümülatör veya pillerle çalışan su üstü ve su altı lambaları (akkor telli, florasan, iyotlu, sodyumlu) kullanılmaktadır (Ben Yami, 1976; Kara,1996; Hoşsucu 1998). Yapay ışığın kaynağı farklı olmasına rağmen, doğal ışığın fiziksel özelliklerine (kırılma, yansıma) sahiptir (Blaxter, 197). Beyaz ışık, bir prizma vasıtasıyla kolayca kendini oluşturan monokromatik bileşenlere ayrılabilir. Buna ışığın görünüm tayfı denir. Bu bileşenlerden her biri farklı dalga boyunda bir ışınımdır. Tayfın alt ucunda mor ışık (4 nm), üst uçunda ise kırmızı ışık (8 nm) bulunur. Tayfta kısa dalgadan uzuna doğru sırasıyla, mor, lacivert, mavi, yeşil, sarı, turuncu ve kırmızı yer alır. Denizlerin hemen yüzeye yakın bölgesinde kırmızı renkli ışık tutulurken, mavi ve yeşil renkli ışık suyun berraklığına paralel olarak derinlere ulaşabilmektedir (Şekil 1). Işığın su içine girmesi ve derinlere inmesi, çevresel ve meteorolojik koşullar ile türbidite (askı yük) gibi faktörlere bağlı olarak değişmektedir (Kocataş, 1986; Denton, 199). Balıklar, ışık spektrumunu algılamada ve renk ve ışık yoğunluğunu ayırt etmede çomak ve koni biçimli göz hücrelerini kullanarak ışıktan daha iyi yararlanabilmektedirler. Balıklarda görme işlemi, uyarıcı ışınların korneadan, göz merceğiğinden ve camsı cisimden geçerek algılayıcı hücrelere (retina) varması şeklinde özetlenebilir. (Blaxter, 1965; Çelikkale, 1986; Fernald, 199). Farklı balık türlerinin, farklı dalga boylarını algılama yeteneğine sahip oldukları tespit edilmiştir. Suyun üst tabakalarında yaşayan balıklar insanların algıladığı ışık dalga aralığına yakın bir spektruma sahiptir. Derin deniz balıkları ise, ışık spektrumunun mavi ve yeşil alanıyla sınırlı ışık algısına sahiptir (Blaxter, 197; Denten, 199).

12 2 Mor Mavi Yeşil Sarı Portakal Kırmızı Şekil 1. Çeşitli dalga boylarındaki ışığın su içindeki vertikal dağılımları (Kocataş, 1986, Ben-Yami, 1976). Deniz, okyanus ve yeryüzündeki bütün sular, güneş ışığı ve gökyüzünden yansıyan ışıklarla aydınlanır. Gündüzleri güneşten direkt, geceleri gökyüzü cisimlerinden (ay, yıldız vb) yansıyarak aydınlanma gerçekleşir. Farklı periyotlarda (gece, gündüz) ve farklı meteorolojik koşullarda (açık, kapalı) denizlere ulaşan ışık şiddetleri farklı olmaktadır (Tablo 1) (Blaxter, 1965; Ben-Yami, 1976). Ayın evreleri ile balıkçılık arasında yakın bir ilişki vardır. Yeniay, ilkdördün, dolunay ve sondördün gibi ay evreleri, balığın türüne ve su ortamına bağlı olarak av verimini etkilediği bilinmektedir. Yeni ay, ilkdördün, sondördün ve ayın olmadığı gecelerde avcılığın daha verimli olduğu bildirilmektedir. Gökyüzü tamamen kapalı olduğunda dolunayın balıkçılık üzerindeki olumsuz etkisi daha az olur. Derin sularda yapılan balıkçılıkta (>5 m) ay ışığının balıklar üzerindeki etkisi zayıf olur ve bu durum av verimi olumsuz yönde etkilemez. Avcılığı yapılacak balık türü ve türün ışığa karşı olan davranışları ay ışığının avcılığa olan etkisini değiştirebilir (Ben-Yami, 1988, Kara ve Lök, 1994). Doğal koşullarda balıkların su içindeki ritmik hareketleri, güneş ve ay ışığındaki günlük değişmelere bağlıdır. Balık cezbedici lambalar ise, doğal olmayan bir aydınlatmaya sahiptir. Işıkla avcılıkta ışık kaynağından su yüzeyine gelen ışığın yarıdan fazlası, yansıma ve kırılma ile kaybolur. Bu durum su içine geçen aydınlanma miktarının azalmasına neden olur. Su altı lambaları, su üstünde ışık

13 3 veren lambalara göre, su içindeki ışık kaybı az olduğundan daha az enerjilerle aynı ışık miktarını elde etmek mümkündür (Benyami, 1976, 1988). Tablo 1. Güneş ve ay ışığının yeryüzündeki yoğunluğu. Aydınlanma Tipi Aydınlanma (µmol s -1 m -2 ) Açık bir günde güneş tepede Kapalı bir günde güneş tepede Açık bir gecede ay tepede Açık bir gecede ay ilkdördün.391 Açık bir gecede aysız.5861 Balıkların ışık ile cezbedilmesinde; çevre, balık türü, akıntı, rüzgarın yönü ve hızı, gel-git, su sıcaklığı, ayın evreleri, besin miktarı, hava şartları gibi faktörler etkili olmaktadır (Kara, 1996; Fréon ve Misund, 1999). Işık ile avlanan balıkların çoğu, sabah tanı ile beraber dibe doğru yüzme eğilimi göstermekte ve yüzeyden uzaklaşmaktadırlar. Akşam saatlerinde, gün ışığının yoğunluğunun azalmasıyla yüzeye yaklaşmaktadırlar. Işığın balıklar üzerindeki etkisi hakkında fototaksi, Franz ve Zusser olmak üzere üç teori bulunmaktadır. Fototaksi; çoğu organizmada olduğu gibi balıklarında bedenleri çift taraflı simetriye sahiptir. Balığın sağ veya sol gözünün farklı aydınlanması, kasların gerginlik simetrisinin değişmesine neden olur ve böylelikle balık ışık kaynağına doğru hareket eder. Franz; ışık balığın bir tehlikeden kaçması için bir biyolojik uyarıyı temsil eden bir faktör olarak yorumlamıştır. Zusser; ışığa karşı olumlu tepki gösteren balıklar genellikle planktonla beslenmektedir. Balıkların çoğu için beslenme sırasında belli miktarda ışığın olması şarttır. Gece beslenen balıklar ışığa olumsuz tepki gösterirken, gündüz beslenen balıklar ışığa karşı olumlu tepki gösterirler. Işıkla, larvalar ve zooplanktonlar cezbedilebilir. Zooplanktonlarla beslenen balıklar ışığa ilgi duymasalar bile beslenmek amacıyla ışıklı bölgeye yönelirler (Ben- Yami, 1976, 1988; Cetinic ve Swiniarski, 1985; Fréon ve Misund, 1999). Champalbert ve Boursier (1998), kalkan balıklarının larva ve genç bireylerinde biotik faktörlerden besinin ve abiyotik faktörlerden ışığın etkisini araştırmışlardır.

14 4 Işığın.1 µ W cm -2 den düşük yoğunlukta olduğu zaman, larva ve genç bireylerin ışığa tepki vermediği ve aktivitelerinin normal, düzenli bir ritimde olmadığı görülmüştür. Benzer periyodikliğin yapay ışık koşullarındaki gibi doğal aydınlanma altında, larvaların gece ve gündüz yüzdükleri gözlenmiştir. Çalışmada, ışık koşullarının kalkan larvaları ve genç bireyleri üzerinde daha az etkili olduğu ve aktif yüzme ritimleri üzerinde tropik koşulların öneminin açık olduğunu vurgulanmışlardır. Farklı ortamların sığ sularında (mangrov, yosunlu, kumlu ve mercan resifi) kaldırma ağı ile yapılan çalışmalarda, ayın farklı dönemlerinde farklı av miktarları görülmüştür. Denemelerde, aydınlık sürenin uzamasıyla larval balık yoğunluğunun arttığı görülmüştür (Rooker ve diğ, 1996). Mercan resiflerinde, balık larva populasyonlarının yerleşim yerleri üzerinde yapılan incelemelerde, yapay ışıklı tuzaklar kullanıldığında göçmen balık türlerinin çeşitliliği ve larval balık yoğunluğunun arttığı görülmüştür (Munday ve diğ., 1998). Uskumrunun (Scomber sp.) görme (ışık yoğunluğu eşiği) reaksiyonu farklı renkler için;.4 mm çapındaki monofilament materyalden yapılmış galsama ağları -.6 ile -1. log lx (.5,2 µmol s -1 m -2 ), 1.73 mm çapında multi filament ağlarda ise -1.8 ile -3.6 log lx (3.96 4,97 µmol s -1 m -2 ) tespit edilmiştir. Uskumru balığının kırmızı ve boyanmamış mono filament ağlara karşı olumlu reaksiyonu sarı, mavi, yeşil ve gri renkli mono filament ağlara göre daha düşük bulunmuştur (Cui ve diğ., 1991). Sardalya balığının (Sardina philchardus) vertikal göçü, su kolonundaki sardalya yoğunluğu ile aydınlanma profili incelendiğinde, derinlik ile ışık yoğunluğunun sardalyanın dikey dağılımı üzerinde etkili olduğu bulunmuştur. Sardalya balığı yoğunluğunun, merkezi ışık yoğunluğunun dışındaki yerlerde arttığı ve tercih edilen ışık yoğunluğunun geniş bir aralığa sahip olduğu gözlenmiştir. Sabah ve akşam karanlığında beklenmedik artış ve azalışlar olmaktadır. Gün ortasında sardalyanın bulunduğu derinlik hemen hemen aynı kalmaktadır (Giannoulaki ve diğ., 1999). Dünyada 1994 yılı küçük pelajik balık üretimi 4 milyon ton ve bu miktar dünya total üretiminin %36 sını oluşturmaktadır. Küçük pelajik balıklardan sardalya (Sardina phichardus) ve hamsi (Engraulis encrasicolus) Doğu Atlantik ve Akdeniz de yoğun olarak avlanılmaktadır (Fréon ve Misund, 1999).

15 yılı Türkiye pelajik balık (sardalya, hamsi, uskumru, kolyos vb) üretimi ton, bu üretimin ton u Ege Denizi nde ve ton u Akdeniz de gerçekleşitirilmiştir (DİE, 1999) yılında Ege Denizi nde avlanan gırgır teknelerinin toplam üretimleri 37.7 ton olup bu üretimin %6 ını sardalya, %22 sini hamsi, ve %3 ünü kolyoz oluşturmaktadır (Kara ve Gurbet, 1999; Gurbet, 21). Türkiye pelajik balık üretiminde gırgır balıkçılığı çok önemli bir yere sahiptir. Gırgır balıkçılığında Karadeniz hariç özellikle Ege Denizi ve Akdeniz de ışık kullanımı ile balıkların toplanması sağlanır ve daha sonra gırgır ağı ile balık sürüsü etrafı çevrilerek avcılık yapılmaktadır. Akdeniz ve Ege Denizi Karadeniz e göre nispeten daha sıcak olduğu için pelajik balıkların sardalya, uskumru, hamsi, istavrit vb sürü oluşturmaları daha az görülür. Söz konusu bu türler genellikle Ege ve Akdeniz de dağınık bir halde bulunmalarından verimli bir gırgır avcılığı için yeterli yoğunluk oluşturmazlar. Bu nedenle Ege ve Akdeniz de gırgır avcılığından önce ışık yardımıyla balıkları biraraya toplamak ve sonra avcılık yapmak durumunda kalınmaktadır. Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı Ege ve Akdeniz de Gırgır Balıkçılığında kullanılan ışık sistemlerinde ne kadar ışık kullanılması gerektiği konusu önem arz etmektedir. Kullanılan ışık sistemlerinin ekosisteme ve canlılar üzerine etkileri gibi konuların belirlenmesi oldukça önemlidir. Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan ve Denizlerde ve İçsularda Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığını Düzenleyen 2-22 Av Dönemine Ait 34/1 Numaralı Sirküler de ana tekne, yardımcı ve taşıyıcı tekneler dahil olmak üzere, kullanılabilecek en yüksek ışık gücü toplamı; akkor telli lambalarda 4,, florasan lambalarda 1,, buharlı lambalarda 5 watt ı geçemez ve iki ışık teknesi arasındaki mesafenin en az 2 metre olması gerektiği hükmünü getirmiştir.

16 6 2. Materyal ve Metot Çalışma, Kasım 1999 ile Mayıs 21 tarihleri arasında İzmir Körfez inde Hekim Ada sının doğusu ve Uzun Ada nın İsareis Burnu ile Karaburun arasında kalan bölgede gerçekleştirilmiştir (Şekil 2). Çalışma yeri olarak İzmir Körfezi nin seçilmesinin nedenleri; Ege Denizi nde gırgır balıkçılığının yoğun olması, balıkçıların askı yükün fazla olmasından dolayı bu bölgede yüksek ışık şiddeti kullanma isteklerinin araştırılması ve çalışma bütçesinin daha uzak sahalarda çalışmaya elverişli olmamasıdır. Şekil 2. Araştırma sahası. Çalışmanın başlangıç tarihi Kasım 1999 olmasına karşın, ışık ölçerin alımının gecikmesi ve gırgır balıkçılığının yasak sezona girmesi nedenlerinden dolayı, deniz çalışmaları Temmuz 2 tarihinde başlanabilmiştir. İlk deniz çalışmalarında ticari balıkçı tekneleri kullanılmış, fakat araştırmada balıkçı teknelerinin kullanılmasının denemelerin kurulmasında bazı sakıncaları olduğu görülerek bundan vazgeçilmiştir. Örneğin; ışık ölçerin sarkıtılması, ışık

17 7 yakıldıktan belli bir süre sonra balıkların hareketlerini izlemek için video kameranın sürünün olduğu bölgeye sarkıtılması ya da balıkadam tarafından gözlenmesi ve görüntü alması, toplanan balıktan örnek almak gibi istekler olduğunda balıkçının rahatsız olduğu görülmüştür. Bunun sonucunda, Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi ne ait EGESÜF araştırma gemisi çalışmaya uygun hale getirilmiş ve deniz çalışmaları bu gemi ile yapılmıştır. Bu amaçla, gemiye 22 volt, 5 Hz lik güç üreten 85 hp lik dizel motora sahip jeneratör adapte edilmiştir. Araştırma gemisinin sancak ve iskele tarafında, herbiride beş adet ampul duyu olan küpeşteden denize uzanan lamba tabağı yerleşirilmiştir. Lamba tabaklarının ayaklarına matafora gibi şekil verilerek, lamba tabaklarının yüzü deniz yüzeyine paralel olacak şekilde monte edilmiştir. Tabakların gemi küpeştesine olan uzaklığı 1.5 m olacak şekilde düzenlenmiştir. Denemede, herbiri 1, watt olan ve General Electric firması tarafından üretilmiş akkor telli ampuller kullanılmıştır. Çalışmada, sirkülerde belirtilen 4,, bundan önceki sirkülerdeki 8, ve balıkçıların genellikle tercih ettiği 1, watt elektrik gücünün verdiği ışık şiddetleri kullanılmıştır. Su üstü ışık ölçümünde, Licor firması tarafından üretilen LI-19SA Quantum sensörü, su altı ölçümlerinde ise yine aynı firma tarafından üretilen LI-192SA Quantum sensöründen faydalanılmıştır. Işık şiddeti ölçümleri aynı firma tarafından üretilen LI-14 DataLogger (veri kaydedici) kullanılarak depolanmış ve veriler daha sonra bilgisayara aktarılarak değerlendirilmiştir (LI-COR,1998). Su altı ölçümleri için, sensör ile datalogger arasındaki iletişimi 1 m uzunluğundaki 2222UWB su altı veri kablosu sağlamıştır. Ölçümlerde ışık şiddeti birimi olarak μmol m -2 sn -1 kullanılmıştır. Su üstüne gelen ışık şiddetinin tespiti için; sabah gün doğumundan akşam gün batımına kadar ışık ölçümleri yapılmıştır. Çalışma esnasında meteorolojik koşullar nedeni ile (bulutlanma vb.) su üzerine gelen ışık şiddetlerinde değişimler gözlenmiştir. Bu değişimleri düzeltmek için, birbirini takip eden günlerdeki ışık şiddeti ölçümleri bir araya getirilmiştir. Bu değerlerin günün aynı saatinde aynı ışık şiddetine yakın değer olduğu düşünülerek, en yüksek ölçülen ışık değeri o zamana ait beklenen ışık şiddeti olarak kabul edilmiştir. Elde edilen bu değerler kullanılarak gün içindeki derinliğe bağlı su altı ışık şiddetleri hesaplanmıştır.

18 8 Hesaplamada; McLellan (1977) in önerdiği I x = I e eşitliğinden * * x yararlanılmıştır. Eşitlikde; I x herhangi bir derinlikteki ışık şiddetini, I su yüzeyinde ölçülen ışık şiddetini, suyun fiziksel ve kimyasal yapısından meydana gelen ve o su katmanı için geçerli olan soğrulma sabitini, x ise; derinliği temsil etmektedir. Eşitlikdeki tek bilinmeyen ; 1 I z = * ln eşitliğinden faydalanarak z I hesaplanmıştır. Eşitlikde z, ışık şiddeti bilinen derinliği (m), I z ise; z metredeki ışık şiddetini ifade etmektedir. Çalışma dönemleri ayın karanlık evreleri dikkate alınarak seçilmiş ve ışık ölçümleri su üstü ve su altı olmak üzere iki kademede gerçekleştirilmiştir. Su üstü ışık ölçümleri, gündüz süresince su üstü sensörü kullanarak 15 dakikalık periyotlar ile ölçülüp kaydedilmiştir. Karanlık ölçümleri, ay tamamen kaybolduktan sonra su üstü sensörü kullanılarak ölçülmüştür. Bu ölçümler tüm çalışma boyunca ışık yakılmadan önce tekrarlanmıştır. Yapay ışıklandırmada, su üstü sensörü ile su altı sensöründen veriler eş zamanlı olarak alınmış ve kaydedilmiştir. Su altı ışık ölçümleri, ay tamamen kaybolduktan sonra su altı ışık sensörünün gemiden sarkıtılması ile yüzeyin hemen altından başlıyarak her bir metrede birer dakikalık zaman periyotlarında 25 metre derinliğe kadar ölçülmüştür. Yapay ışıklandırmada aynı işlem en fazla 45 metre derinliğe kadar ışıklandırmanın başladığı anda ve sabah gün doğumundan önce tekrarlanmıştır. Kantitatif plankton örnekleri için, nansen şişesi yardımı ile ışıklandırmadan önce ve ışıklandırmadan dört saat sonra yüzey, 3, 5, 1 ve 15 metre derinliklerden birer litrelik su örnekleri alınmıştır. Örneklerin fiksasyonu için %4 lük formaldehit kullanılmıştır. Örneklerin bir litereden bir mililitreye indirgenmesinde çökeltme yöntemi, sayımda ise tek damla yöntemi kullanılmıştır. 3-1 sayım yapılarak ortalama değer hesaplanmıştır. Değerlendirmelerde, fitoplankton gruplara ayrılmadan toplam yoğunluk, zooplankton grupları ise; tintinit, siliyat ve zooplankton (diğer türler) olarak üç gruba ayrılmıştır. Askı yük ölçümleri için,.45μ membran filitre kullanılmıştır. Filitreler, etüvde 5 C de bir saat kurutularak boş tartımları yapılmıştır. Örnekleme derinliklerinden

19 9 alınan bir litrelik su örnekleri membran filitrelereden süzülerek, tekrar etüvde bir saat kurutulduktan sonra tartılmışlardır. İki tartım arasındaki fark, mg/l cinsinden askıdaki katı madde miktarını vermiştir. Derinliğe bağlı su sıcaklığı ölçümleri sıcaklık sensörü ile yapılmıştır. Yüzeyin hemen altından başlıyarak her bir metrede, sensörün adaptasyon süresi olan bir dakika bekletilerek en fazla 6 metre derinliğe kadar ölçülmüştür. Çalışma alanına gelindiğinde yapay ışıklandırmadan önce bölgedeki balık miktarının belirlenmesi için ekosounder görüntüsü alınmıştır. Yapay ışıklandırmanın başlamasından sonra, ışık teknesi altında toplanan balıkların sürü davranışlarını incelemek için birer saatlik arayla ekosounder görüntüleri webcam yardımı ile bilgisayara kaydedilmiştir. Işık teknesi altında toplanan balıklardan canlı örnek almak amacıyla 4 m çapında çember; galvaniz borudan sekiz metre torba uzunluğuna sahip kaldırma ağı kullanılmıştır. Kepçe ışık ilk yakıldığı zamanda deniz dibine indirilerek balığın en yoğun olduğu saatlerde geminin tel ırgat makarası yardımı ile hızla kaldırılarak balık örnekleri elde edilmiştir. Alınan örnekleri canlı tutmak amacıyla 1x1x.5 m boyutlarındaki balık tankı kullanılmıştır.

20 1 3. Bulgular 3.1. Sıcaklık Karışmış tabaka derinliği yüzeyden beş metre tabakaya kadar inmektedir. Bu tabakada su sıcaklığı 17.3 C dir. Beş metreden 5 metreye kadar bir uzamış termoklin (sıcaklık geçiş tabakası) mevcuttur. Elli metre derinliklerde su sıcaklığı sabit ve 15.9 C dir. Su kolonunun zayıf tabakalmasından dolayı ışık şiddeti ölçümlerinde bozukluk gözlenmemiştir. Aynı zamanda, eksounder kayıtlarında ışık ölçümünde olduğu gibi deniz dibine kadar ses dalgaları gidip gelebilmiştir. Fiziksel faktörlerden deniz suyu sıcaklığının dikey dağılımı gerek ışık ölçümlerinde gerekse ekosounder gözlemlerini bir etkide bulunmamıştır (Şekil 3). Çalışmada, ışık yakılmadan önce ve ışık yakıldıktan sonra görünürlüğün tespiti için sechi disk ile ölçümler yapılmıştır. Buna göre ışıksız ortamda diskin görünebildiği derinlik 6.1 metre olarak tespit edilmiştir. Bu durum ışık yakıldığında ise 15.8 metre olarak bulunmuştur Sıcaklık (C ) Şekil 3. Sıcaklığın derinliğe bağlı değişimi.

21 Gün Işığı Çalışmada Kasım ayında, ayın karanlık olduğu dönemde su üstü sensörü ile gün boyunca ölçüm yapılmıştır. En yüksek ışık şiddeti değerlerinin 1:3-13:45 saatleri arasında olduğu tespit edilmiştir (Şekil 4). I ve IV. günlerde, havanın diğer günlere oranla daha açık olması nedeniyle, en yüksek ışık şiddetinin; 9:3-14: saatleri arasında olduğu tespit edilmiştir. II ve III. günlerde, öğleden önceki ışık şiddetlerinin I ve IV. günkü ışık şiddetlerinden daha düşük olduğu görülmektedir (Şekil 5). Sabah gün doğumundan akşam gün batımına kadar olan süre içinde gün ışığının derinliğe bağlı emilimi Şekil 6 da sunulmuştur. Buna göre, güneşin doğumu ve batımı sırasında yüzeye gelen ışık şiddeti 19-5 µmol s -1 m -2, yüzeyin hemen altında 6.2 µmol s -1 m -2 ışık şiddeti ölçülürken, bu değer 8, ve 1, watt elektrik enerjisi ile elde edilen ışık şiddeti değerlerine yakın bulunmuştur. Gün içindeki diğer değerler, çalışılan 4,, 8, ve 1, watt lık yapay ışığın suyun hemen altındaki değerlerinden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Gün içinde güneşin tepede olduğu saat 12: deki ışık şiddeti yüzeyde 122 µmol s -1 m -2 (Şekil 4), yüzeğin hemen altında ise 217 µmol s -1 m -2 (Şekil 6, 7) olarak tespit edilmiş olup bu değerler çalışılan en güçlü yapay ışığın (1, watt) deniz yüzeyinde 27, yüzeyin hemen altında ise 34 kat daha şiddetli olduğu tespit edilmiştir. Işık yakmadan önce, ortamın ışığını bilmek amacıyla, karanlıkta ışık şiddeti ölçümleri yapılmıştır. Bu ölçümlerde, su üstü ışık şiddetinin su altı ışık değerlerinden daha düşük olduğu tespit edilmiştir (Şekil 8-9). Kasım ayında, su üstü ışık şiddeti.-.1 µmol s -1 m -2, su altı ışık şiddetinin ise µmol s -1 m -2 arasında değiştiği görülmüştür (Şekil 8). Mayıs ayında ise, su üstü ışık şiddeti.-8 µmol s -1 m -2, su altı işik şiddeti ise µmol s -1 m -2 arasında değişiklik gösterdiği gözlenmiştir (Şekil 9). Su altı ışık değerleri su üstündeki ışık değerlerinden daha yüksek bulunmuştur.

22 Gün 1 Gün 2 Gün 3 Gün 4 Işık Şiddeti (µmol/s/m²) : 6: 8: 1: 12: 14: 16: 18: 2: Zaman (Saat) Şekil 4. Gün içi beklenen ışık şiddeti.

23 Işık Şiddeti (µmol/s/m²) : 6: 8: 1: 12: 14: 16: 18: 2: Zaman (Saat) Şekil 5. Gün içi beklenen ışık şiddeti.

24 Işık Şiddeti (µmol/s/m²) metre 1 metre 2 metre 3 metre 4 metre 5 metre 1 metre 2 metre 3 metre 4: 5: 6: 7: 8: 9: 1: 11: 12: 13: 14: 15: 16: 17: 18: 19: 2: Zaman (Saat) Şekil 6. Gün ışığının su altı ışık şiddetleri.

25 22 2 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 7. Gün içindeki ışık şiddetinin en yüksek olduğu saat 12: deki su içindeki ışığın derinliğe bağlı değişimi.

26 .9.12 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Su Altı Ölçülen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 8. Sonbahar ışıksız ortamda su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

27 .9.12 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Su Altı Ölçülen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 9. İlkbahar ışıksız ortamda su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

28 Yapay Işığın Su Üstündeki Şiddeti ve Su İçindeki Dağılımı , Watt Sonbahar ve ilkbaharda; 4, watt elektrik gücünün, su yüzeyine gelen ışık şiddeti ile, bu ışığın su içindeki derinliğe bağlı değişimleri araştırılmıştır. Su yüzeyine gelen ışığın sonbaharda µmol s -1 m -2 arasında değiştiği ve ortalamasının 2.35±.1 µmol s -1 m -2 olduğu bulunmuştur. İlkbahar da ise, ışık şiddetinin µmol s -1 m -2 arasında değişiklik gösterdiği ve ortalamasının 21.99±.5 µmol s -1 m -2 olduğu hesaplanmıştır (Tablo 2). Işık kaynağından gelen ışığın, derinliğe bağlı geçiş yüzdeleri Tablo 3 de verilmiştir. Buna göre yüzeye gelen ışığın sonbaharda; yüzeyin hemen altında %14.9 unun, 1 metrede %.1 inin, 2 metrede %.2 sinin ve 3 metrede %.1 inin ulaştığı, ilkbaharda; yüzeyin hemen altında %18.7, 1 metrede %.9, 2 metrede %.5, 3 metrede %1., 4 metrede %4.9 ve 5 metrede.8 inin inebildiği tespit edilmiştir. Deniz yüzeyine gelen ışığın şiddeti; sonbaharda 2.35, ilkbaharda µmol s -1 m -2 olmasına karşın, yüzeyin hemen altındaki ışığın şiddeti; sonbaharda 3. µmol s -1 m -2, ilkbaharda ise 4. µmol s -1 m -2 olarak ölçülmüştür. Işığın hava ve su ara yüzeyinden geçerken sonbaharda yüzeyin hemen altında %85.1 inin, ilkbaharda ise %81.3 ünün ortamdan soğurulması nedeni ile kaybetmiştir (Tablo 3). Su içinde ölçülen minimum ışık şiddeti sonbaharda.4, ilkbaharda.44 µmol s -1 m -2 olarak bulunmuştur. Işık şiddeti ile derinlik arasında ters bir orantı olduğu bulunmuştur (Şekil 1-11). Tablo 2. 4, watt elektrik gücünün, sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde su üstü ışık şiddetlerinin özeti (µmol s -1 m -2 ). Sonbahar İlkbahar Minimum Maksimum Ortalama Standart Hata ±.1 ±.5

29 19 Tablo 3. 4, watt yapay aydınlatma ile farklı derinliklerde ölçülen su altı ışık şiddeti değerleri ve bu değerlerin su üstünde ölçülen ışık değerine oranı (%). Sonbahar İlkbahar µmol s -1 m -2 % µmol s -1 m -2 % , Watt Sonbahar ve ilkbaharda; 8, watt elektrik gücünün, su yüzeyine gelen ışık şiddeti ile, bu ışığın su içindeki derinliğe bağlı değişimleri araştırılmıştır. Su yüzeyine gelen ışığın sonbaharda µmol s -1 m -2 arasında değiştiği ve ortalamasının 29.33±.44 µmol s -1 m -2 olduğu bulunmuştur. İlkbahar da ise, ışık şiddetinin µmol s -1 m -2 arasında değişiklik gösterdiği ve ortalamasının 34.53±.24 µmol s -1 m -2 olduğu hesaplanmıştır (Tablo 4). Işık kaynağından gelen ışığın, derinliğe bağlı geçiş yüzdeleri Tablo 5 de verilmiştir. Buna göre yüzeye gelen ışığın sonbaharda; yüzeyin hemen altında %23.6 sının, 1 metrede %.4 ünün, 2 metrede %.5 inin, 3 metrede %1. inin ve 4 metrede %.2 sinin ulaştığı, ilkbaharda; yüzeyin hemen altında %11.7, 1 metrede %.4, 2 metrede %.3 ve 3 metrede %.3 inin inebildiği tespit edilmiştir. Sonbaharda yüzeyin hemen altından 3 metreye kadar olan su katmanındaki ışık değerlerinin ilkbahara göre %5 daha yoğun olduğu görülmektedir (Tablo 5, Şekil 12-13).

30 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) y=3.279*e *x Su Altı Ölçülen Su Altı Beklenen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 1. 4, watt elektrik gücünün sonbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

31 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) y= *e *x Su Altı Ölçülen Su Altı Beklenen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 11. 4, watt elektrik gücünün ilkbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

32 22 Tablo 4. 8, watt elektrik gücünün, sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde su üstü ışık şiddetlerinin özeti (µmol s -1 m -2 ). Sonbahar İlkbahar Minimum Maksimum Ortalama Standart Hata ±.4 ±.2 Tablo 5. 8, watt yapay aydınlatma ile farklı derinliklerde ölçülen su altı ışık şiddeti değerleri ve bu değerlerin su üstünde ölçülen ışık değerine oranı (%). Sonbahar İlkbahar µmol s -1 m -2 % µmol s -1 m -2 % Deniz yüzeyine gelen ışığın şiddeti; sonbaharda 29.33, ilkbaharda µmol s -1 m -2 olmasına karşın, yüzeyin hemen altındaki ışığın şiddeti; sonbaharda 6.79 µmol s -1 m -2, ilkbaharda ise 4.8 µmol s -1 m -2 olarak ölçülmüştür. Işığın hava ve su ara yüzeyinden geçerken sonbaharda yüzeyin hemen altında %76.4 ünü, ilkbaharda ise %88.3 ünü ortamdan soğurulması ile kaybetmiştir (Tablo 4). Su içinde ölçülen minimum ışık şiddeti sonbaharda.36, ilkbaharda.45 µmol s -1 m -2 olarak bulunmuştur (Şekil 12-13).

33 8 3 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) y= *e *x Su Altı Ölçülen Su Altı Beklenen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 12. 8, watt elektrik gücünün sonbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

34 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) y= *e *x Su Altı Ölçülen Su Altı Beklenen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 13. 8, watt elektrik gücünün ilkbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

35 , Watt Sonbahar ve ilkbaharda; 1, watt elektrik gücünün, su yüzeyine gelen ışık şiddeti ile, bu ışığın su içindeki derinliğe bağlı değişimleri araştırılmıştır. Su yüzeyine gelen ışığın sonbaharda µmol s -1 m -2 arasında değiştiği ve ortalamasının 41.33±.49 µmol s -1 m -2 olduğu bulunmuştur. İlkbahar da ise, ışık şiddetinin µmol s -1 m -2 arasında değişiklik gösterdiği ve ortalamasının 47.72±.51 µmol s -1 m -2 olduğu hesaplanmıştır (Tablo 6). Işık kaynağından gelen ışığın, derinliğe bağlı soğurulma yüzdeleri Tablo 7 de verilmiştir. Buna göre yüzeye gelen ışığın sonbaharda; yüzeyin hemen altında %15. ının, 1 metrede %.2 sinin, 2 metrede %.6 sının ve 3 metrede %.6 sının ulaştığı, ilkbaharda; yüzeyin hemen altında %13.3, 1 metrede %.3, 2 metrede %.2, 3 metrede %.2 ve 4 metrede %.1 inin inebildiği tespit edilmiştir. Tablo 6. 1, watt elektrik gücünün, sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde su üstü ışık şiddetlerinin özeti (µmol s -1 m -2 ). Sonbahar İlkbahar Minimum Maksimum Ortalama Standart Hata ±.5 ±.5 Deniz yüzeyine gelen ışığın şiddeti; sonbaharda 41.33, ilkbaharda µmol s -1 m -2 olmasına karşın, yüzeyin hemen altındaki ışığın şiddeti; sonbaharda 6.18 µmol s -1 m -2, ilkbaharda ise 6.38 µmol s -1 m -2 olarak ölçülmüştür. Işığın hava ve su ara yüzeyinden geçerken sonbaharda yüzeyin hemen altında %85. ını, ilkbaharda ise %86.7 sini ortamdan soğurulması nedeni ile kaybetmiştir (Tablo 7). Su içinde ölçülen minimum ışık şiddeti sonbaharda.7, ilkbaharda.56 µmol s -1 m -2 olarak bulunmuştur (Şekil 14-15).

36 26 Tablo 7. 1, watt yapay aydınlatma ile farklı derinliklerde ölçülen su altı ışık şiddeti değerleri ve bu değerlerin su üstünde ölçülen ışık değerine oranı (%). Sonbahar İlkbahar µmol s -1 m -2 % µmol s -1 m -2 % Farlık Işık Şiddetlerinde Balık Yoğunluğu 4, watt lık ışık çalışması 33.5 kulaç (61 m) derinlikteki sularda gerçekleştirilmiştir. Şekil 16 da 4, watt elektrik gücü kullanarak elde edilen ışık ile cezbedilen balıkların, birer saatlik zaman aralıklarında alınan eko kayıtları görülmektedir. Işık kaynağından yüzeye gelen ışık şiddeti µmol s -1 m -2 olduğunda, suyun hemen altındaki ışık miktarı 4.3 µmol s -1 m -2 olduğu ve su derinliğine bağlı olarak ışık şiddetinde de azalma görülmektedir (Tablo 2-3, Şekil 11). Saat 23: da, yüzeyin altındaki 4-8 kulaç derinliklerde birbirinden kopuk küçük balık sürüleri görülmektedir. 1 kulaç derinlikten sonra, deniz dibine kadar balık, küçük balık, plankton ve askı yük olduğu varsayılan yeşil, sarı ve nadir olarak kırmızı renkli ekolar görülmektedir. 2-3 kulaçlık tabakada, seyrek yoğunluk oluşturan balık kitleleri farkedilmektedir. Saat : da, balık yoğunluğu tamamen yüzeye yakınlaşmış ve balığın yoğunluğundan dolayı ekosounder derinliği 1.5 kulaç olarak göstermiştir.

37 7 45 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) y= *e *x Su Altı Ölçülen Su Altı Beklenen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 14. 1, watt elektrik gücünün sonbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

38 8 5 Su Altı Işık Şiddeti (µmol/s/m²) y= *e *x Su Altı Ölçülen Su Altı Beklenen Su Üstü Ölçülen Su Üstü Işık Şiddeti (µmol/s/m²) Şekil 15. 1, watt elektrik gücünün ilkbahardaki su üstü ve su altı ışık şiddetleri.

39 29 23: : 2: 3: 4: 5: Şekil 16. 4, watt elektrik gücünün verdiği ışığın altında toplanan balıkların zamana bağlı ekosounder görüntüleri. Saat 2:, 3: ve 4: de balık : da olduğu gibi -15 kulaç arasındaki derinlik katmanında yoğun olarak kaldığı görülmektedir. Saat 5: de yüzeyden 22 kulaç derinliğe kadar yoğun ve kalın bir tabaka halinde balık sürüsü gözlenmiştir. Yüzeyin hemen altından 1 kulaç (18 m) derinliğe kadar ışık şiddeti 4. µmol s -1 m -2 den.14 µmol s -1 m -2 e düşmektedir. Balık saat 2: ye kadar lamba teknesinin altındaki ilk 1 kulaç derinlikte kalmıştır. Saat 2: den sonra, balık yoğunluğu kalınlaşmaya başlamış ve 15 kulaç derinliğe kadar gelişmiştir. Sabah saat 5: de, hem balık yoğunluğu ve hemde balık sürüsünün dikey kalınlığı daha da

40 3 büyüyerek 23 kulaça (42 m) kadar inmiştir. 23 kulaç derinliklerde ışık şiddeti µmol s -1 m -2 arasında değişmektedir (Şekil 11). 8, watt lık ışık çalışması 18.7 kulaç (34 m) derinlikteki sularda gerçekleştirilmiştir. Şekil 13 de 8, watt elektrik gücü kullanarak elde edilen ışıkla cezbedilen balıkların, birer saatlik zaman aralıklarında alınan eko kayıtları görülmektedir (Şekil 17). Saat 22:3 ile : daki ekosounder görüntülerinde askı yük, plankton ve ince balık sürüleri olduğu tahmin edilen yeşil renkli alanlar görülmektedir. Saat 1: deki ekosounder görüntüleri incelendiğinde, 15 kulaç derinliklerde ince bir hat şeklinde gelişmeye başlamış balık sürüsü gözlenmektedir. Saat 2: de bir önceki derinlikte gelişmeye başlayan balık sürüsü 3-4 kulaç kalınlığa ulaştığı görülmektedir. 3: de 1 kulaç derinliğin altında iki ayrı yoğun balık sürüsü gelişerek saat 4: de büyük çoğunluğu birleşmiş ve balık sürüsü dipten ayrılarak yukarıya doğru harakete başlamıştır. Çalışma istasyonu derinliği 18.7 kulaç derinlikte olmasına rağmen balık yoğunluğundan dolayı ekosounder saat 2: de 15, 3: da 1 ve 4: de 14.2 kulaç derinliği göstermektedir. Balık sürüsü, 4: den 5: e kadar olan sürede yoğunlaşarak ve yukarıya doğru haraket ederek sürünün 4-14 kulaç derinlik arasında yer aldığı görülmektedir. Sabah saat 5:45 ekosounder görüntüleri ile, balığın tekrar dibe doğru harekete geçtiği gözlenmiştir. Balık sürüsü 5: de 4 kulaç derinliğe kadar yükselmiştir. Balık sürüsünün dağılım gösterdiği derinliklerdeki ışık şiddeti µmol s -1 m -2 arasında olduğu tespit edilmiştir (Şekil 13). 1, watt lık ışık çalışması 23.2 kulaç (42 m) derinlikteki sularda gerçekleştirilmiştir. Şekil 18 de 1, watt elektrik gücü kullanarak elde edilen ışıkla cezbedilen balıkların, birer saatlik zaman aralıklarında alınan eko kayıtları görülmektedir (Şekil 18).

41 31 22:3 : 1: 2: 3: 4: 5: 5:45 Şekil 17. 8, watt elektrik gücünün verdiği ışığın altında toplanan balıkların zamana bağlı ekosounder görüntüleri.

42 32 21: : 1: 2: 3: 4: 5: 5:53 Şekil 18. 1, watt elektrik gücünün verdiği ışığın altında toplanan balıkların zamana bağlı ekosounder görüntüleri.

43 33 Saat 21: de ışık yakıldığında ekosounder görüntülerine göre yüzeyden dibe kadar herhangi bir eko kaydına rastlanılmamıştır. Saat : da balık ve plankton olduğunu varsaydığımız 1 kulaç derinlikte ince bir eko görülmektedir. Saat 1: de kaydedilen ekoda : daki eko daha da gelişerek yaklaşık 5-6 kulaç kalınlığa ulaşmıştır. 2: ve 3: de küçük balık sürüsü ekosu 1 kulaç derinliklerde alınmaya başlamıştır. 4: de 8, watt da olduğu gibi balık sürüsü 4 ile 11 kulaç arasındaki derinliğe doğru yükselmiştir. Saat 5: de balık, 7-2 kulaç arasındaki derinliklerde görülmektedir. Saat 5:53 de balık sürüsü sabah tanı nedeniyle parçalanarak dağılmaya başlamıştır. 1. watt ışığın yakıldığında ortamda herhangi bir balık ekosu olmamasına rağmen 5 saat sonra ekosounderda yoğun balık görülmüştür. Üç saatlık zaman diliminin (2:-5:) balığın yoğun bir sürü oluşturması için yeteli bir zaman olduğu ekosounder görüntülerinden anlaşılmaktadır. 1, watt elektrik gücünün verdiği ışık şiddeti yüzeyin hemen altında 6.38 µmol s -1 m -2 olmasına rağmen balığın yoğunluk kazandığı derinliklerde ışık şiddeti µmol s -1 m -2 arasında ölçülmüştür (Şekil 15) Yapay Işıklandırmada ve Işık Söndükten Sonra Balıklarda Gözlenen Davranışlar Gırgır avcılığında kullanılan yapay ışık sistemlerinin cezbettiği balıklar (sardalya, hamsi, istavrit, kolyos vb) çevresel ve dipten yukarıya doğru yavaş yavaş toplanmaktadırlar. Bu toplanan balıklarda gerek ekosounderdan gerekse su altı kamerası ile yapılan gözlemlerde herhangi bir panik davranışına rastlanılmamıştır. Hatta uskumru ve kolyozun zaman zaman beslenme amacı ile ışık şiddetinin en yüksek olduğu yüzeye doğru çıktıkları gözlenmiştir. Lambuka balığının yüzeye çıkarak yüzeyde lamba teknesinin etrafında küçük sürüler halinde dairesel olarak yüzdükleri gözlenmiştir. Araştırma gemisinin güvertesindeki taşıma tankına alınan sardalya ve istavrit örneklerinin 15-3 dakika sonra, tank üzerinden yapılan görsel uyarılara karşı kesin kaçma ve sardalyalarda bunu takiben sürü formu oluşturma davranışı gözlendi. Görsel uyarılardan kaçma ve sürü oluşturma davranışı görsel algılamanın sağlıklı

44 34 çalıştığını göstermektedir. Sardalya ve hamsinin sürü halinde yüzme davranışı, ışıkla yapılan ticari gırgır operasyonlarında, ışıklar karartılıp ağın tekneye basılması tamamlanırken bocilikte sıkışmasından önceki son aşamada da gözlenmiştir. s 2s 4s 7s 8s 8s 12s 16s Şekil 19. Işık söndükten sonra ışık altında toplanan balıkların sürü davranışı. Şekil 19 da ışık teknesinin altında pozitif fototaksi davranış gösteren ve beslenme amacı ile sürü oluşturan balıkların ışık söndükten sonraki sürü davranışları görülmektedir. Ekosounderın ekran geçme hızı 4 saniye olarak hesaplanmış ve görüntüler birbirini takip eden bir dizi halinde sıralanmıştır. 8, watt elektrik enerjisi

45 35 kullanıldığı gün saat 5:45 de ışıklar söndürüldükten sonra 2. saniyedeki ekoda sürüde bir tedirginliğin başladığı gözlenmektedir. 4. saniyede ise balık sürüsünün dağılmaya başladığı 7. saniyede küçük gruplara ayrılarak dibe ve çevreye doğru dağıldıkları görülmüştür. 8. saniyeden sonra balık sürüsü yoğunluğunu kaybederek küçük gruplara bölündüğü görülmektedir Farklı Işık Şiddetlerinde Planktonun Dağılımı Plankton, karanlık ve aydınlık olmak üzere iki grupta örneklenmiştir. Karanlık örnekleri, aysız ve herhangi bir yapay ışığın olmadığı zamanda alınmıştır. Aydınlık örnekleri ise, yapay ışıklandırmanın dördüncü saatinde alınmıştır Sonbahar , Watt 4, watt elektrik enerjisi kullanılarak aydınlatma yapıldığı gün, ışık yakılmadan önce fitoplankton miktarının en düşük olduğu üç metre derinlikte litrede 22,872 hücrenin bulunduğu tespit edilmiştir. Üç metredeki su tabakasının üzerinde kalan kısımdaki hücre sayısında yaklaşık %3 luk bir artış gözlenirken, üç metredeki tabakanın altında kalan kısımda yaklaşık iki katına kadar hücre sayısında bir artışın olduğu tespit edilmiştir. Işığın yakılmasından sonra, yüzeydeki fitoplankton sayısında diğer derinliklere göre yaklaşık 1/3 oranında, aynı derinlikteki karanlık periyottaki hücre sayısından %5 daha düşük bulunmuştur (Tablo 8, Şekil 2a). Işık yakılmadan önce, tintinit adedinin 75 ile 1 h/l arasında değiştiği görülmektedir. Deniz yüzeyi ile üç metre derinliğe kadar olan su katmanında birim hacimdeki hücre sayısı fazla iken, bu derinliklerin altında kalan su katmanında tintinit sayısında dörtte birlik bir azalma görüldüğü ve bunun 15 metreye kadar bu şekilde devam ettiği tespit edilmiştir. Işıklı ortamda, yüzey ile 5 metre arasında kalan su tabakasındaki tintinit adedinde belirgin bir artış olduğu dikkati çekmektedir. Bu artış özellikle yüzey suyunda 177 h/l ye ulaşmıştır. On metrenin altında kalan su

46 36 tabakasında ise, belirgin bir azalma olmuş ve birim hacimdeki hücre sayısı 46 adete kadar düşmüştür (Tablo 8, Şekil 2b). Işık yakılmadan önce, siliyatların beş metredeki su katmanında yoğunluk gösterdiği görülmektedir. Bu katmanın üstünde ve altında kalan su kütlesinde ise, birim hacimdeki hücre miktarı birbirine yakın denebilecek miktarlarda düşme göstermiştir. En yüksek hücre sayısı üç metrede 9 h/l olmasına rağmen, derinliğe bağlı olarak hücre sayısında önemli şekilde azalma, yüzeyde ve 15 metrede 2 h/l ye düşmüştür. Işıklandırmanın başlaması ile birlikte deniz yüzeyindeki siliyat sayısında karanlık periyoduna göre iki katından daha fazla bir artış olmuş ve birim hacimdeki hücre sayısı 484 adede çıkmıştır. Üç metrenin altında kalan su tabakasında ise litredeki siliyat sayısı 25 civarında olduğu bulunmuştur (Tablo 8, Şekil 2c). Toplam sayılabilir zooplankton sayısının ışık yakılmadan önce ve ışık yakıldıktan sonraki adetleri birbirinin tam tersi bir durum oluşturduğu gözlenmektedir. Karanlıkta, üç ile beş metreler arasında kalan su katmanında en yüksek hücre sayısına rastlanırken, aydınlıkta bu su katmanında en düşük hücre sayısına rastlanmıştır. Karanlıkta en yüksek hücre sayısı beş metrede 15 iken, en düşük hücre sayısı yüzey katmanında 5 adet olarak tespit edilmiştir. Aydınlıkta ise, en yüksek hücre sayısı yüzeyde 135, en düşük hücre sayısı ise üç metrede 42 adet bulunmuştur (Tablo 8, Şekil 2d). Deniz suyundaki askı madde miktarı, karanlık ve aydınlıkta yüzeyden on metre derinliğe kadar olan su katmanında birbirine yakın değerlerde doğru orantılı bir artış göstermiştir. Onbeş metre su derinliğinde, yapay ışıklı ormanda litredeki askı madde miktarı.3 mg iken, ışıksız ortamda bu miktarın.9 mg olduğu tespit edilmiştir (Tablo 8, Şekil 2e).

İzmir Körfezi nde Su Ürünleri Avcılığı Amaçlı Kullanılan Yapay Işık Şiddetinin Su Derinliğine Bağlı Değişimi

İzmir Körfezi nde Su Ürünleri Avcılığı Amaçlı Kullanılan Yapay Işık Şiddetinin Su Derinliğine Bağlı Değişimi E.Ü. Su Ürünleri Dergisi 2008 E.U. Journal of Fisheries & Aquatic Sciences 2008 Cilt/Volume 25, Sayı/Issue (1): 01 07 Ege University Press ISSN 1300-1590 http://jfas.ege.edu.tr/ İzmir Körfezi nde Su Ürünleri

Detaylı

KUZEY EGE DENİZİ NDE IŞIKLA BALIK AVCILIĞINA GENEL BİR BAKIŞ

KUZEY EGE DENİZİ NDE IŞIKLA BALIK AVCILIĞINA GENEL BİR BAKIŞ KUZEY EGE DENİZİ NDE IŞIKLA BALIK AVCILIĞINA GENEL BİR BAKIŞ Abdullah Ekrem KAHRAMAN, Tuğrul Zahit ALIÇLI, Didem GÖKTÜRK İstanbul Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Avlama Teknolojisi Anabilim Dalı 34470

Detaylı

MADDE VE IŞIK saydam maddeler yarı saydam maddeler saydam olmayan

MADDE VE IŞIK saydam maddeler yarı saydam maddeler saydam olmayan IŞIK Görme olayı ışıkla gerçekleşir. Cisme gelen ışık, cisimden yansıyarak göze gelirse cisim görünür. Ama bu cisim bir ışık kaynağı ise, hangi ortamda olursa olsun, çevresine ışık verdiğinden karanlıkta

Detaylı

ARAŞTIRMA MAKALESİ /RESEARCH ARTICLE

ARAŞTIRMA MAKALESİ /RESEARCH ARTICLE ANADOLU ÜNİVERSİTESİ BİLİM VE TEKNOLOJİ DERGİSİ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY Cilt/Vol. : 9-Sayı/No: 1 : 17-23 (2008) ARAŞTIRMA MAKALESİ /RESEARCH ARTICLE ORTASU TROLÜ İLE GÜNDÜZ

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

İstanbul Gırgır Teknelerinde Kullanılan Ağ Takımların Teknik Özellikleri Üzerine Bir Araştırma

İstanbul Gırgır Teknelerinde Kullanılan Ağ Takımların Teknik Özellikleri Üzerine Bir Araştırma E.Ü. Su Ürünleri Dergisi 2002 E.U. Journal of Fisheries & Aquatic Sciences 2002 Cilt/Volume 19, Sayı/Issue (3-4): 489 495 Ege University Press ISSN 1300-1590 http://jfas.ege.edu.tr/ Araştırma Notu / Short

Detaylı

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI olayının değerlendirmesi Kahraman OĞUZ, Meteoroloji Mühendisi Cihan DÜNDAR, Çevre Yük. Mühendisi Şubat 2015, Ankara 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde

Detaylı

12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 9. ÖZET 10. DEĞERLENDİRME SORULARI

12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 9. ÖZET 10. DEĞERLENDİRME SORULARI 12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 2. Işık 3. Işık Nasıl Yayılır? 4. Tam Gölge ve Yarı Gölge 5. Güneş Tutulması 6. Ay Tutulması 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 8. Işık Şiddeti

Detaylı

RENK İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

RENK İLE İLGİLİ KAVRAMLAR RENK İLE İLGİLİ KAVRAMLAR Tanımlar Renk Oluşumu Gökyüzünde yağmur sonrasında olağanüstü bir renk kuşağı ( gökkuşağı ) görülür. Bunun nedeni yağmur damlalarının, cam prizma etkisi ile ışığı yansıtarak altı

Detaylı

PSİ153 Psikolojiye Giriş I - Prof. Dr. Hacer HARLAK

PSİ153 Psikolojiye Giriş I - Prof. Dr. Hacer HARLAK Alıcı organların çevredeki enerjinin etkisi altında uyarılmasıyla ortaya çıkan nörofizyolojik süreçlerdir. Beyin Uyarıcı (Dış çevre ya da iç çevre) duyu organı (alıcılar) Birincil Duyular Görme İşitme

Detaylı

BALIK ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ

BALIK ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ BALIK ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ İÇERİK BİYOLOJİK KALİTE ELEMENTİ: BALIK TS-EN 14011 SU KALİTESİ-ELEKTRİKLE BALIK NUMUNESİ ALMA TS EN 14757 SU KALİTESİ DEĞİŞEN GÖZ AÇIKLIKLI SIK ÖRGÜLÜ AĞLARLA BALIK NUMUNESİ

Detaylı

HAMSİ AVCILIĞI ve BAKANLIK UYGULAMALARI. Vahdettin KÜRÜM

HAMSİ AVCILIĞI ve BAKANLIK UYGULAMALARI. Vahdettin KÜRÜM HAMSİ AVCILIĞI ve BAKANLIK UYGULAMALARI Vahdettin KÜRÜM Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Ankara. Su Ürünleri Hizmetleri Dairesi Başkanı Giriş Karadeniz de avlanan balıklar

Detaylı

ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI İZLEME VE SU BİLGİ SİSTEMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI İZLEME VE SU BİLGİ SİSTEMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI İZLEME VE SU BİLGİ SİSTEMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Şükran DENİZ Uzman Kasım 2015 1 SUNUM İÇERİĞİ AMAÇ NUMUNE KABI NUMUNE ALMA CİHAZ TİPLERİ NUMUNE ALMA YERİ NUMUNELERİN KORUNMASI

Detaylı

Ünite. Dalgalar. 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları

Ünite. Dalgalar. 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları 7 Ünite Dalgalar 1. Ses Dalgaları 2. Yay Dalgaları 3. Su Dalgaları SES DALGALARI 3 Test 1 Çözümleri 3. 1. Verilen üç özellik ses dalgalarına aittir. Ay'da hava, yani maddesel bir ortam olmadığından sesi

Detaylı

GÜN IŞIĞI KULLANILARAK İÇ MEKANLARIN AYDINLATILMASI

GÜN IŞIĞI KULLANILARAK İÇ MEKANLARIN AYDINLATILMASI GÜN IŞIĞI KULLANILARAK İÇ MEKANLARIN AYDINLATILMASI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİ: Emincan AYÇİÇEK (9/A) DANIŞMAN ÖĞRETMEN: A. Ruhşah ERDUYGUN 2005 İZMİR İÇİNDEKİLER Özet...2 Gün Işığı Kullanılarak İç Mekanların

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

METEOROLOJİ. IV. HAFTA: Hava basıncı

METEOROLOJİ. IV. HAFTA: Hava basıncı METEOROLOJİ IV. HAFTA: Hava basıncı HAVA BASINCI Tüm cisimlerin olduğu gibi havanın da bir ağırlığı vardır. Bunu ilk ortaya atan Aristo, deneyleriyle ilk ispatlayan Galileo olmuştur. Havanın sahip olduğu

Detaylı

R/V Karadeniz Araştırma Gemisi

R/V Karadeniz Araştırma Gemisi R/V Karadeniz Araştırma Gemisi T.C. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, R/V Karadeniz Araş rma Bilimsel Araş rma / inceleme Gemisi, ulusal ve uluslararası sularda (A1-K50) seyir ve araş rma yapabilecek

Detaylı

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Mahmut KAYHAN Meteoroloji Mühendisi mkayhan@meteoroloji.gov.tr DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbaharda Marmara bölgesinde deniz sularının çekilmesi

Detaylı

Hangi balık ne zaman yenir? Çipura: Akdeniz ve Ege kıyılarında yaygın olan çipura ya seyrek de olsa Marmara da da rastlanır. Ege de Kasım, Akdeniz de

Hangi balık ne zaman yenir? Çipura: Akdeniz ve Ege kıyılarında yaygın olan çipura ya seyrek de olsa Marmara da da rastlanır. Ege de Kasım, Akdeniz de Hangi balık ne zaman yenir? Çipura: Akdeniz ve Ege kıyılarında yaygın olan çipura ya seyrek de olsa Marmara da da rastlanır. Ege de Kasım, Akdeniz de ise Ekim ve Aralık ayları arasında üreme mevsimine

Detaylı

SOLUNGAÇ AĞLARI İLE AVCILIK

SOLUNGAÇ AĞLARI İLE AVCILIK SOLUNGAÇ AĞLARI İLE AVCILIK SOLUNGAÇ AĞLARI Balıkların çoğunlukla ağlarla avlanıldıkları bilinen bir gerçektir. Ağın içinden geçmeye çalışan balıklar çoğu zaman başlarına dolaşan ilmiklerle tuzağa düşerler.

Detaylı

sonuç ve değerlendirme

sonuç ve değerlendirme 05 sonuç ve değerlendirme 348 349 350 5. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Ege Denizi balıkçılığı üretim miktarı, üretim değeri ve istihdam katkısı ile Türkiye balıkçılığı içinde ayrı bir öneme sahiptir. Bu çalışmada,

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT

EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT I EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT PROJE NO: 2012-BİL-032 AKDENİZ VE KARADENİZ DE EAF (EKOSİSTEM YAKLAŞIMLI BALIKÇILIK) UYGULAMASINI

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 İsim/ Soy isim: Sınıf:.. SORULAR 1. Yukarıdaki şekilde de

Detaylı

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 3. Atmosferin tabakaları

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 3. Atmosferin tabakaları Havacılık Meteorolojisi Ders Notları 3. Atmosferin tabakaları Yard.Doç.Dr. İbrahim Sönmez Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ballıca Kampüsü Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü

Detaylı

Doğu Karadeniz de Av Sezonunda Avlanılan Hamsi

Doğu Karadeniz de Av Sezonunda Avlanılan Hamsi DOĞU KARADENİZ DE 2009-2010 AV SEZONUNDA AVLANILAN HAMSİ BALIĞI NIN (Engraulis encrasicolus (L., 1758)), POPULASYON PARAMETRELERİ VE HEDEF DIŞI AV ORANLARI Yaşar GENÇ 1,*, Orhan AK 1, N. Selda BAŞÇINAR

Detaylı

Karadeniz de Orta Su Trolü İle Avlanan Pelajik Balıkların Bazı Biyolojik Özellikleri ve Avcılık Verilerinin İncelenmesi

Karadeniz de Orta Su Trolü İle Avlanan Pelajik Balıkların Bazı Biyolojik Özellikleri ve Avcılık Verilerinin İncelenmesi E.Ü. Su Ürünleri Dergisi 2006 E.U. Journal of Fisheries & Aquatic Sciences 2006 Cilt/Volume 23, Ek/Suppl. (1/3): 487-493 Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi / Fishing & Processing Technology Ege University

Detaylı

PRATİKTE AYDINLATMA KAVRAMLARI VE TERİMLERİ

PRATİKTE AYDINLATMA KAVRAMLARI VE TERİMLERİ İSO ATMK - AGİD Sektör Toplantısı PRATİKTE AYDINLATMA KAVRAMLARI VE TERİMLERİ A.Kamuran TÜRKOĞLU, Kevork BENLİOĞLU, Tuba BASKAN 23.06.2011 1 İÇERİK 1. Işık Şiddeti - Kandela 2. Işık Akısı - Lümen 3. Aydınlık

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 5.ÜNİTE :DÜNYA, GÜNEŞ VE AY KONU ÖZETİ

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 5.ÜNİTE :DÜNYA, GÜNEŞ VE AY KONU ÖZETİ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 5.ÜNİTE :DÜNYA, GÜNEŞ VE AY KONU ÖZETİ KONULAR A.GÖKYÜZÜ MACERASI B. DÜNYA VE AY IN HAREKETLERİ A.GÖKYÜZÜ MACERASI Güneş, Dünya ve Ay ın Şekli Yıllar önce insanlar Dünya, Ay ve Güneş'in

Detaylı

MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI

MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI IV. Hafta KOÜ METALURJİ & MALZEME MÜHENDİSLİĞİ Sensitometri Sensitometri olarak adlandırılan bilim dalı, fotografik katmanlar üzerine ışığın fiziksel ve kimyasal etkilerinin

Detaylı

ORTA KARADENİZ DE ORTASU TROLÜ İLE AVLANAN HAMSİ (Engraulius encrasicolus, L.) BALIĞININ SÜRÜ YAPISI VE BOY KOMPOZİSYONUNUN GÜNLÜK DEĞİŞİMİ

ORTA KARADENİZ DE ORTASU TROLÜ İLE AVLANAN HAMSİ (Engraulius encrasicolus, L.) BALIĞININ SÜRÜ YAPISI VE BOY KOMPOZİSYONUNUN GÜNLÜK DEĞİŞİMİ ORTA KARADENİZ DE ORTASU TROLÜ İLE AVLANAN HAMSİ (Engraulius encrasicolus, L.) BALIĞININ SÜRÜ YAPISI VE BOY KOMPOZİSYONUNUN GÜNLÜK DEĞİŞİMİ Süleyman ÖZDEMİR 1,*, Hasan Hüseyin SATILMIŞ 1, Yakup ERDEM 1

Detaylı

- 1 - ŞUBAT KAMPI SINAVI-2000-I. Grup. 1. İçi dolu homojen R yarıçaplı bir top yatay bir eksen etrafında 0 açısal hızı R

- 1 - ŞUBAT KAMPI SINAVI-2000-I. Grup. 1. İçi dolu homojen R yarıçaplı bir top yatay bir eksen etrafında 0 açısal hızı R - - ŞUBT KMPI SINVI--I. Grup. İçi dolu omojen yarıçaplı bir top yatay bir eksen etrafında açısal ızı ile döndürülüyor e topun en alt noktası zeminden yükseklikte iken serbest bırakılıyor. Top zeminden

Detaylı

UZAKTAN ALGILAMA YÖNTEMİ MADEN ARAŞTIRMA RAPORU

UZAKTAN ALGILAMA YÖNTEMİ MADEN ARAŞTIRMA RAPORU 2014 UZAKTAN ALGILAMA YÖNTEMİ MADEN ARAŞTIRMA RAPORU, İhsanullah YILDIZ Jeofizik Mühendisi UZAKTAN ALGILAMA MADEN UYGULAMASI ÖZET İnceleme alanı Ağrı ili sınırları içerisinde bulunmaktadır.çalışmanın amacı

Detaylı

MARMARA DENİZİ ARAŞTIRMALARI NİSAN 1994 ÖLÇÜMLERİ İLK BULGULAR M. Levent Artüz

MARMARA DENİZİ ARAŞTIRMALARI NİSAN 1994 ÖLÇÜMLERİ İLK BULGULAR M. Levent Artüz İ.T.Ü. Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi 1994 MARMARA DENİZİ ARAŞTIRMALARI NİSAN 1994 ÖLÇÜMLERİ İLK BULGULAR M. Levent Artüz 25Nisan 1994-4 Mayıs 1994 tarihleri arasında Marmara Denizi nde Marmara

Detaylı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı HİDROLOJİ: Yer yuvarının yaklaşık 3/4 'lük bir bölümünü örten hidrosferi inceleyen

Detaylı

Kireç ve paslanmaya karşı

Kireç ve paslanmaya karşı Kireç ve paslanmaya karşı Çevre dostu - tuz ve kimyasallar kullanmadan Evsel Kullanım, Ticari işletmeler & Endüstriyel Tesisler için ideal bir çözüm. MADE IN GERMANY Sıkça Sorulan Sorular ın verimli bir

Detaylı

FİZ209A OPTİK LABORATUVARI DENEY KILAVUZU

FİZ209A OPTİK LABORATUVARI DENEY KILAVUZU T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ ORTAÖĞRETİM FEN VE MATEMATİK ALANLARI EĞİTİMİ BÖLÜMÜ FİZİK EĞİTİMİ ANABİLİM DALI FİZ209A OPTİK LABORATUVARI DENEY KILAVUZU TÇ 2007 & ҰǓ 2012 Öğrencinin Adı

Detaylı

Işığın izlediği yol : Işık bir doğru boyunca km/saniye lik bir hızla yol alır.

Işığın izlediği yol : Işık bir doğru boyunca km/saniye lik bir hızla yol alır. IŞIK VE SES Işık ve ışık kaynakları : Çevreyi görmemizi sağlayan enerji kaynağına ışık denir. Göze gelen ışık ya bir cisim tarafından oluşturuluyordur ya da bir cisim tarafından yansıtılıyordur. Göze gelen

Detaylı

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ Ön çöktürme havuzlarında normal şartlarda BOİ 5 in % 30 40 ı, askıda katıların ise % 50 70 i giderilmektedir. Ön çöktürme havuzunun dizaynındaki amaç, stabil (havuzda

Detaylı

Uzaktan Algılama Teknolojileri

Uzaktan Algılama Teknolojileri Uzaktan Algılama Teknolojileri Ders 7 Aktif Alıcılar ve Uygulamaları (SONAR, RADAR, SAR, LiDAR) Alp Ertürk alp.erturk@kocaeli.edu.tr SONAR (SOund Navigation And Ranging) Ses dalgaları ölçümüne dayanır

Detaylı

Bilimsel Projeler. Projenin amacı: Öğrencileri okul tuvaletlerinde mikroorganizmaların bulaşarak hasta olmalarını engellemek,

Bilimsel Projeler. Projenin amacı: Öğrencileri okul tuvaletlerinde mikroorganizmaların bulaşarak hasta olmalarını engellemek, Bilimsel Projeler PROJENİN ADI: Mikroorganizmaları Işınlayalım Öğrenciler: Rumeysa ŞAHİN Okul: Amasya Bilim ve Sanat Merkezi - 2012 Danışman: Hidayet TERECİ www.fencebilim.com Projenin amacı: Öğrencileri

Detaylı

METEOROLOJİ. VI. Hafta: Nem

METEOROLOJİ. VI. Hafta: Nem METEOROLOJİ VI. Hafta: Nem NEM Havada bulunan su buharı nem olarak tanımlanır. Yeryüzündeki okyanuslardan, denizlerden, göllerden, akarsulardan, buz ve toprak yüzeylerinden buharlaşma ve bitkilerden terleme

Detaylı

MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI

MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI III-Hafta KOÜ METALURJİ & MALZEME MÜHENDİSLİĞİ Fotografik Emulsiyon & Renk Duyarlılığı Şekil 1.9. Göz eğrisi ile değişik film malzemelerinin karşılaştırılması. Fotografik

Detaylı

HİDROJEOLOJİ. Hidrolojik Çevrim Bileşenleri Buharlaşma-Yağış. 2.Hafta. Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT

HİDROJEOLOJİ. Hidrolojik Çevrim Bileşenleri Buharlaşma-Yağış. 2.Hafta. Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT HİDROJEOLOJİ 2.Hafta Hidrolojik Çevrim Bileşenleri Buharlaşma-Yağış Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Hidrolojik Çevrim Bileşenleri Buharlaşma-terleme Yağış Yüzeysel akış Yeraltına süzülme

Detaylı

ELK462 AYDINLATMA TEKNİĞİ

ELK462 AYDINLATMA TEKNİĞİ Kaynaklar ELK462 AYDINLATMA TEKNİĞİ Aydınlatma Tekniği, Muzaffer Özkaya, Turgut Tüfekçi, Birsen Yayınevi, 2011 Aydınlatmanın Amacı ve Konusu Işık ve Görme Olayı (Hafta1) Yrd.Doç.Dr. Zehra ÇEKMEN Ders Notları

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : FĐZĐKSEL OLAYLAR ÜNĐTE 5 : IŞIK (MEB)

ÖĞRENME ALANI : FĐZĐKSEL OLAYLAR ÜNĐTE 5 : IŞIK (MEB) ÖĞRENE ALANI : FĐZĐEL OLALAR ÜNĐE 5 : IŞI (EB) B- IŞIĞIN RENLERE ARILAI CĐĐLER NAIL RENLĐ GÖRÜNÜR? 1- Işığın Renklerine Ayrılması 2- Işığın Elde Edilmesi 3- Renkleri 4- Cisimlerin Işığı ansıtması 5- leri

Detaylı

Bir Üniversite Hastanesi Binası ve Çevresinde Elektromanyetik Alan Ölçümleri

Bir Üniversite Hastanesi Binası ve Çevresinde Elektromanyetik Alan Ölçümleri Bir Üniversite Hastanesi Binası ve Çevresinde Elektromanyetik Alan Ölçümleri Teoman KARADAĞ 1, Teymuraz ABBASOV 2 1,2 İnönü Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Merkez

Detaylı

508 HİDROLOJİ ÖDEV #1

508 HİDROLOJİ ÖDEV #1 508 HİDROLOJİ ÖDEV #1 Teslim tarihi: 30 Mart 2009 16:30 1. Yüzey alanı 40 km 2 olan bir gölde Haziran ayında göle giren akarsuyun ortalama debisi 0.56 m 3 /s, gölden çıkan suyun ortalama debisi 0.48 m

Detaylı

DİP TROLÜ İLE İKİ FARKLI DERİNLİKTE AVLANAN MEZGİT (Gadus merlangus euxinus N. 1840) BALIĞININ AV VERİMİ VE BOY KOMPOZİSYONUNUN DEĞİŞİMİ

DİP TROLÜ İLE İKİ FARKLI DERİNLİKTE AVLANAN MEZGİT (Gadus merlangus euxinus N. 1840) BALIĞININ AV VERİMİ VE BOY KOMPOZİSYONUNUN DEĞİŞİMİ DİP TROLÜ İLE İKİ FARKLI DERİNLİKTE AVLANAN MEZGİT (Gadus merlangus euxinus N. 1840) BALIĞININ AV VERİMİ VE BOY KOMPOZİSYONUNUN DEĞİŞİMİ ÖZET Yakup ERDEM 1, Süleyman ÖZDEMİR 2, Ercan ERDEM 1, Zekiye BİRİNCİ

Detaylı

AYDINLATMA SİSTEMLERİ. İbrahim Kolancı Enerji Yöneticisi

AYDINLATMA SİSTEMLERİ. İbrahim Kolancı Enerji Yöneticisi AYDINLATMA SİSTEMLERİ İbrahim Kolancı Enerji Yöneticisi Işık Göze etki eden özel bir enerji şekli olup dalga veya foton şeklinde yayıldığı kabul edilir. Elektromanyetik dalgalar dalga uzunluklarına göre

Detaylı

Deney no;1 Deneyin adı; Güneş pilinin ürettiği gerilimin ölçülmesi. Deney bağlantı şeması;

Deney no;1 Deneyin adı; Güneş pilinin ürettiği gerilimin ölçülmesi. Deney bağlantı şeması; DENEYLER 81 Deney no;1 Deneyin adı; Güneş pilinin ürettiği gerilimin ölçülmesi. 1- Güneş pilini uygun koşullar varsa güneş ışığına çıkarınız. (Mümkün olmaması durumunda yapay ışık sistemi (projektör) kullanınız.

Detaylı

GÖRÜNTÜ İŞLEME HAFTA 2 SAYISAL GÖRÜNTÜ TEMELLERİ

GÖRÜNTÜ İŞLEME HAFTA 2 SAYISAL GÖRÜNTÜ TEMELLERİ GÖRÜNTÜ İŞLEME HAFTA 2 SAYISAL GÖRÜNTÜ TEMELLERİ GÖRÜNTÜ ALGILAMA Üç temel zar ile kaplıdır. 1- Dış Zar(kornea ve Sklera) 2- Koroid 3- Retina GÖRÜNTÜ ALGILAMA ---Dış Zar İki kısımdan oluşur. Kornea ve

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMI. 48 EKOLOJİ 10 BİYOMLAR Sucul Biyomlar

10. SINIF KONU ANLATIMI. 48 EKOLOJİ 10 BİYOMLAR Sucul Biyomlar 10. SINIF KONU ANLATIMI 48 EKOLOJİ 10 BİYOMLAR Sucul Biyomlar SUCUL BİYOMLAR Sucul biyomlar, biyosferin en büyük kısmını oluşturur. Fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre tatlı su ve tuzlu su biyomları

Detaylı

Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi.

Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi. Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi yvzkymkc@gmail.com 2 Atmosferi hangi coğrafya dalı inceler? Klimatoloji 4 Asal Gazlar 0,96% Oksijen 20,95% Azot 78,07% ASAL GAZLAR

Detaylı

OZON VE OZON TABAKASI

OZON VE OZON TABAKASI OZON VE OZON TABAKASI Yer yüzeyi yakınlarında zehirli bir kirletici olan ozon (O 3 ), üç tane oksijen atomunun birleşmesinden oluşur ve stratosfer tabakasında yaşamsal önem taşır. Atmosferi oluşturan azot

Detaylı

Çizelge 5. Edremit Körfezi su ürünleri kooperatifleri ve üye sayıları (Ceyhan ve diğ. 2006) S.S. Altınoluk Su Ür. Koop.

Çizelge 5. Edremit Körfezi su ürünleri kooperatifleri ve üye sayıları (Ceyhan ve diğ. 2006) S.S. Altınoluk Su Ür. Koop. Kış aylarında da hedef türler sardalye, hamsi, istavrit, tekir, barbun, ahtapot, sübye ve kalamar, tesadüfî türler ise çipura, mercan ve akyadır. Tüm türlerin para etmeyecek küçük bireyleri de ıskarta

Detaylı

T.C. ADALET BAKANLIĞI İSKENDERUN M TİPİ KAPALI VE AÇIK CEZA İNFAZ KURUMU İŞYURDU MÜDÜRLÜĞÜ

T.C. ADALET BAKANLIĞI İSKENDERUN M TİPİ KAPALI VE AÇIK CEZA İNFAZ KURUMU İŞYURDU MÜDÜRLÜĞÜ T.C. ADALET BAKANLIĞI İSKENDERUN M TİPİ KAPALI VE AÇIK CEZA İNFAZ KURUMU İŞYURDU MÜDÜRLÜĞÜ LED NEDİR? LED (Light emitting diodes) Işık yayan diyotlar anlamına gelir.üzerinden akım geçtiğinde üretiminde

Detaylı

YUNUS ACI 2011282001

YUNUS ACI 2011282001 YUNUS ACI 2011282001 Güneş enerjisi,güneşten yayılan ısı ve ışık enerjsine verilen gelen isimdir.güneş ışınları rüzgar ve dalga enerjisi,biyokütle ve hidroelektrik ile birlikte yenilenebilir enerji kaynaklarının

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi YATLARDA KULLANILAN GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNİN TASARIMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi YATLARDA KULLANILAN GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNİN TASARIMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA YATLARDA KULLANILAN GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNİN TASARIMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA 1 Onur GÜNAY, 2 Yiğit GÜLMEZ, 3 Oğuz ATİK 1 Araş.Gör., Dokuz Eylül Üniversitesi, Denizcilik Fakültesi, İzmir, onur.gunay@deu.edu.tr

Detaylı

BİYOMLAR SUCUL BİYOMLAR SELİN HOCA

BİYOMLAR SUCUL BİYOMLAR SELİN HOCA BİYOMLAR SUCUL BİYOMLAR SELİN HOCA SUCUL BİYOMLAR Sucul biyomlar, biyosferin en büyük kısmını oluşturur. Fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre tuzlu su ve tatlı su biyomları olmak üzere iki kısımda incelenir.

Detaylı

KARADENİZ KIYILARINDA ÇİFT TEKNEYLE ÇEKİLEN ORTASU TROLÜ İLE BAZI PELAJİK BALIKLARIN AVCILIĞI

KARADENİZ KIYILARINDA ÇİFT TEKNEYLE ÇEKİLEN ORTASU TROLÜ İLE BAZI PELAJİK BALIKLARIN AVCILIĞI OMÜ Zir. Fak. Dergisi, 2008,23(2):78-82 J. of Fac. of Agric., OMU, 2008,23(2):78-82 KARADENİZ KIYILARINDA ÇİFT TEKNEYLE ÇEKİLEN ORTASU TROLÜ İLE BAZI PELAJİK BALIKLARIN AVCILIĞI Yakup ERDEM Sinop Üniversitesi

Detaylı

Antalya Körfezi nde Avcılık İle Yakalanan Balık Türleri ve Bunların İşlenerek Değerlendirilmesi

Antalya Körfezi nde Avcılık İle Yakalanan Balık Türleri ve Bunların İşlenerek Değerlendirilmesi Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 2 (2): 41-47, 2009 ISSN:1308-3961, www.nobel.gen.tr Antalya Körfezi nde Avcılık İle Yakalanan Balık Türleri ve Bunların İşlenerek Değerlendirilmesi Mete KUŞAT, Habil

Detaylı

3 Kasım 2013 Hibrit Güneş Tutulması

3 Kasım 2013 Hibrit Güneş Tutulması 3 Kasım 2013 Hibrit Güneş Tutulması 3 Kasım 2013 Pazar günü bir hibrit Güneş tutulmasına şahitlik edeceğiz. Hibrit tutulmalar, Dünya nın bazı bölümlerinde tam, bazı bölümlerinde halkalı, bazı bölümlerinde

Detaylı

DAMLA SU SAPANCA Preform Verimliliğinin Artırılması Kaizen Ekibi

DAMLA SU SAPANCA Preform Verimliliğinin Artırılması Kaizen Ekibi DAMLA SU SAPANCA Preform Verimliliğinin Artırılması Kaizen Ekibi Serkan ERSOY Proje Sponsoru Üretim Şefi Hasan DİRİM Ekip Üyesi Elektrik Bakım Teknisyeni Murat ARSLAN Ekip Lideri Üretim Mühendisi Volkan

Detaylı

04 Kasım 2010 TÜBİTAK ikince kademe seviyesinde Deneme Sınavı (Prof.Dr.Ventsislav Dimitrov)

04 Kasım 2010 TÜBİTAK ikince kademe seviyesinde Deneme Sınavı (Prof.Dr.Ventsislav Dimitrov) 04 Kasım 010 TÜBİTAK ikince kademe seviyesinde Deneme Sınavı (Prof.Dr.Ventsislav Dimitrov) Soru 1. Şamandıra. Genç ama yetenekli fizikçi Ali bir yaz boyunca, Karabulak köyünde misafirdi. Bir gün isimi

Detaylı

2. Ayırma Gücü Ayırma gücü en yakın iki noktanın birbirinden net olarak ayırt edilebilmesini belirler.

2. Ayırma Gücü Ayırma gücü en yakın iki noktanın birbirinden net olarak ayırt edilebilmesini belirler. DENEYİN ADI: Işık Mikroskobu DENEYİN AMACI: Metallerin yapılarını incelemek için kullanılan metal ışık mikroskobunun tanıtılması ve metalografide bunun uygulamasına ilişkin önemli konulara değinilmesi.

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Ünvanı : Yard. Doç. Dr. Adı Soyadı : Cenkmen R. BEĞBURS Doğum Tarihi : 1967 Doğum Yeri : Yabancı Dil : İngilizce Uzmanlık alanı : Avlama Teknolojisi E-posta : begburs@akdeniz.edu.tr

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 YEREL RÜZGARLAR MELTEMLER Bu rüzgarlar güneşli bir günde veya açık bir gecede, Isınma farklılıklarından kaynaklanan

Detaylı

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine GERİ DÖNÜŞÜM Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir. Geri dönüşebilen maddeler;

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi. Avlama teknolojisi Anabilim Dalı Ordu Cad. No:200 34470 Laleli / İstanbul

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi. Avlama teknolojisi Anabilim Dalı Ordu Cad. No:200 34470 Laleli / İstanbul ÖZGEÇMİŞ 1. GENEL Adı Soyadı: UĞUR UZER Doğum Tarihi/Yeri: 26.02.1981 / İstanbul Yazışma Adresi: Su Ürünleri Fakültesi Avlama teknolojisi Anabilim Dalı Ordu Cad. No:200 34470 Laleli / İstanbul Telefon:

Detaylı

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri 2. Alternatif Akım =AC (Alternating Current) Değeri ve yönü zamana göre belirli bir düzen içerisinde değişen akıma AC denir. En çok bilinen AC dalga biçimi Sinüs dalgasıdır. Bununla birlikte farklı uygulamalarda

Detaylı

ÖZEL EGE L SES. HAZIRLAYAN Ö RENC LER: Tayanç HASANZADE Ahmet Rasim KARSLIO LU. DANI MAN Ö RETMEN: Mesut ESEN Dr. ule GÜRKAN

ÖZEL EGE L SES. HAZIRLAYAN Ö RENC LER: Tayanç HASANZADE Ahmet Rasim KARSLIO LU. DANI MAN Ö RETMEN: Mesut ESEN Dr. ule GÜRKAN ÖZEL EGE L SES BAZI ISKARTA BALIKLARIN (Isparoz, Hani) ETLER NDEN ALTERNAT F GÜBRE YAPIMI VE UYGULANAB L RL HAZIRLAYAN Ö RENC LER: Tayanç HASANZADE Ahmet Rasim KARSLIO LU DANI MAN Ö RETMEN: Mesut ESEN

Detaylı

TÜBİTAK BİDEB. LİSE ÖĞRETMENLERİ ( FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ, MATEMATİK ) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİMİ ÇALIŞTAYI LİSE-1 ( Çalıştay 2011 )

TÜBİTAK BİDEB. LİSE ÖĞRETMENLERİ ( FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ, MATEMATİK ) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİMİ ÇALIŞTAYI LİSE-1 ( Çalıştay 2011 ) TÜBİTAK BİDEB LİSE ÖĞRETMENLERİ ( FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ, MATEMATİK ) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİMİ ÇALIŞTAYI LİSE-1 ( Çalıştay 2011 ) FİZİK GRUP GIRGIR PROJE ADI SIVI İLETKENLİĞİNDEN YARARLANARAK SU SEVİYESİNİN

Detaylı

Suya atılan küçük bir taşın su yüzeyinde oluşturduğu hareketler dalga hareketine örnek olarak verilebilir. Su yüzeyinde oluşan dalgalar suyun alt

Suya atılan küçük bir taşın su yüzeyinde oluşturduğu hareketler dalga hareketine örnek olarak verilebilir. Su yüzeyinde oluşan dalgalar suyun alt Suya atılan küçük bir taşın su yüzeyinde oluşturduğu hareketler dalga hareketine örnek olarak verilebilir. Su yüzeyinde oluşan dalgalar suyun alt tabakalarını etkilemez. Yani su dalgaları yüzey dalgalarıdır.

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

C.B.Ü. Fen Bilimleri Dergisi ISSN C.B.U. Journal of Science 5.1 (2009) (2009) 19 26

C.B.Ü. Fen Bilimleri Dergisi ISSN C.B.U. Journal of Science 5.1 (2009) (2009) 19 26 Dip Trolü ile Farklı Av Sahalarından Avlanan Karagöz İstavrit (Trachurus trachurus, L.) ve Lüfer (Pomatomus saltatrix, L.) Balıklarının Av Verimi ve Boy Kompozisyonlarının Karşılaştırılması C.B.Ü. Fen

Detaylı

Atatürk Baraj Gölü nde Sıcaklık ve Çözünmüş Oksijenin Derinliğe Bağlı Değişimleri. Fırat Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Elazığ

Atatürk Baraj Gölü nde Sıcaklık ve Çözünmüş Oksijenin Derinliğe Bağlı Değişimleri. Fırat Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Elazığ Adıyaman Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 4 (2) (2014) 82-90 Atatürk Baraj Gölü nde Sıcaklık ve Çözünmüş Oksijenin Derinliğe Bağlı Değişimleri Gökhan Karakaya 1, Bülent Şen 2, Selami Gölbaşı 3, Gülsüm

Detaylı

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Güneş Enerjisiyle Soğutma (Nebi Yelegen, Canan Ceylan) Güneş Enerjisi ile Su Damıtma Sistemleri (Fitim Zeqiri, Abdullah Mat) Güneş Enerjisi ile Kurutma

Detaylı

MODEL 1500 Tek Kanallı Askıda Katı Madde Ölçüm Sistemi

MODEL 1500 Tek Kanallı Askıda Katı Madde Ölçüm Sistemi MODEL 1500 Tek Kanallı Askıda Katı Madde Ölçüm Sistemi Optik ve Dijital Sıfıra Yakın Sensör Sapması Sarf Malzeme Yok Hareketli Parça Yok MLSS (Aktif Çamur), RAS (Geri Devir), WAS (Atık Aktif Çamur) Ölçümleri

Detaylı

Esin Ö. ÇEVİK Prof. Dr. cevik@yildiz.edu.tr

Esin Ö. ÇEVİK Prof. Dr. cevik@yildiz.edu.tr İSTANBUL BOĞAZI NDA AKINTI İKLİMİ ÇALIŞMASI Yalçın, YÜKSEL Prof. Dr. yuksel@yildiz.edu.tr Berna AYAT bayat@yildiz.edu.tr M. Nuri ÖZTÜRK meozturk@yildiz.edu.tr Burak AYDOĞAN baydogan@yildiz.edu.tr Işıkhan

Detaylı

Renkler hakkında bazı gerçekler.

Renkler hakkında bazı gerçekler. Renkler hakkında bazı gerçekler. Birçok balıkçı gibi bende malzeme çantamda birçok renk seçeneği olan ve günün değiģik zamanlarında kullanabileceğim yapay yemler bulundururum. Bazı balıkçılar yemler artık

Detaylı

Ormancılıkta Uzaktan Algılama. 4.Hafta (02-06 Mart 2015)

Ormancılıkta Uzaktan Algılama. 4.Hafta (02-06 Mart 2015) Ormancılıkta Uzaktan Algılama 4.Hafta (02-06 Mart 2015) Hava fotoğrafı; yeryüzü özelliklerinin kuşbakışı görüntüsüdür. Hava fotoğrafları, yersel fotoğraf çekim tekniğinde olduğu gibi ait oldukları objeleri

Detaylı

ISO Doğal ve Yapay Göllerden Numune Alma Kılavuzu TS 6291 Göl ve Göletlerden Numune Alma Kuralları

ISO Doğal ve Yapay Göllerden Numune Alma Kılavuzu TS 6291 Göl ve Göletlerden Numune Alma Kuralları SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İZLEME VE SU BİLGİ SİSTEMİ DAİRE BAŞKANLIĞI ISO 5667-4 Doğal ve Yapay Göllerden Numune Alma Kılavuzu TS 6291 Göl ve Göletlerden Numune Alma Kuralları KİMYASAL İZLEME ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN Fiziksel riskler Görme ve aydınlanma 1 Görme ve aydınlanma-1 Çevreden gelen bilgiler

Detaylı

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Sensörler Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Optokuplör Optokuplör kelime anlamı olarak optik kuplaj anlamına gelir. Kuplaj bir sistem içindeki iki katın birbirinden ayrılması ama aralarındaki sinyal iletişiminin

Detaylı

KOCAELİ BÖLGESİ SOKAK AYDINLATMALARINDA LED ARMATÜR KULLANIMININ ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE MALİYETİNE ETKİSİ

KOCAELİ BÖLGESİ SOKAK AYDINLATMALARINDA LED ARMATÜR KULLANIMININ ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE MALİYETİNE ETKİSİ KOCAELİ BÖLGESİ SOKAK AYDINLATMALARINDA LED ARMATÜR KULLANIMININ ENERJİ VERİMLİLİĞİ VE MALİYETİNE ETKİSİ E. Mustafa YEĞİN 1, M. Zeki BİLGİN 1 1 Kocaeli Üniversitesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Umuttepe

Detaylı

İşletmesinde Toz Problemi TKİ. OAL. TKİ Maden Müh.

İşletmesinde Toz Problemi TKİ. OAL. TKİ Maden Müh. TKİ. OAL. İşletmesinde Toz Problemi TKİ Maden Müh. 1) Giriş Henüz, Türkiye'de kömür ve metal ocaklarında teneffüs edilebilir toz kontrolü yapılmamaktadır. Bu alandaki çalışmaların önemi gün geçtikçe daha

Detaylı

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ 1 Bir otomobil lastiğinin basıncı, lastik içerisindeki havanın sıcaklığına bağlıdır Hava sıcaklığı 25 C iken etkin basınç 210 kpa dır Eğer lastiğin hacmi 0025

Detaylı

EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER

EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER EKOLOJİK BİRİMLER *Ekoloji: Canlıların birbirleriyle ve yaşadıkları ortamla olan ilişkisini inceleyen bilim dalıdır. Ekolojik birimlerin küçükten büyüye doğru sıralaması: Ekoloji

Detaylı

4. ÜNĠTE : SES. Ses, bir noktadan baģka bir noktaya doğru dalgalar halinde yayılır. Bu dalgalar titreģimler sonucunda meydana gelir.

4. ÜNĠTE : SES. Ses, bir noktadan baģka bir noktaya doğru dalgalar halinde yayılır. Bu dalgalar titreģimler sonucunda meydana gelir. 4. ÜNĠTE : SES 1 SES; madde moleküllerinin titreģimiyle oluģan bir dalga hareketidir(titreģim hareketidir). Ses; katı, sıvı veya gaz gibi maddesel bir ortamda yayılır. BoĢlukta ses yayılmaz. *Havası boģaltılmıģ

Detaylı

KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ

KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ Muharrem AKSUNGUR SÜMAE, Mühendis Bu proje çalışması; Karadeniz alabalığı (Salmo trutta labrax PALLAS, 1811) nın biyoekolojik

Detaylı

METEOROLOJİ SICAKLIK. Havacılık Meteorolojisi Şube Müdürlüğü. İbrahim ÇAMALAN Meteoroloji Mühendisi

METEOROLOJİ SICAKLIK. Havacılık Meteorolojisi Şube Müdürlüğü. İbrahim ÇAMALAN Meteoroloji Mühendisi METEOROLOJİ SICAKLIK İbrahim ÇAMALAN Meteoroloji Mühendisi Havacılık Meteorolojisi Şube Müdürlüğü Sıcaklık havacılıkta büyük bir öneme sahiptir çünkü pek çok hava aracının performans parametrelerinin hesaplanmasına

Detaylı

AYNALARDA YANSIMA ve IŞIĞIN SOĞRULMASI

AYNALARDA YANSIMA ve IŞIĞIN SOĞRULMASI AYNALARDA YANSIMA ve IŞIĞIN SOĞRULMASI AYNALAR Tüm yüzeyler ışığı az ya da çok yansıtır fakat parlak ve pürüzsüz yüzeyler en çok yansıtır. Aynalar, düz cam parçasının arkasının sırlanarak (gümüş ya da

Detaylı

GÖRÜNÜR IŞIĞIN HAVUZ SULARININ DEZENFEKSİYONUNDA ALTERNATİF BİR YÖNTEM OLARAK KULLANILMASI

GÖRÜNÜR IŞIĞIN HAVUZ SULARININ DEZENFEKSİYONUNDA ALTERNATİF BİR YÖNTEM OLARAK KULLANILMASI GÖRÜNÜR IŞIĞIN HAVUZ SULARININ DEZENFEKSİYONUNDA ALTERNATİF BİR YÖNTEM OLARAK KULLANILMASI Hazırlayan Öğrenciler Dila Berfin UÇAN 7-F Ekin Ladin TÜRKMEN 7-F Danışman Öğretmen Melike TURAN İZMİR, 2014 İÇİNDEKİLER

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL

Sensörler. Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Sensörler Yrd.Doç.Dr. İlker ÜNAL Optik Sensörler Üzerine düşen ışığa bağlı olarak üstünden geçen akımı değiştiren elemanlara optik eleman denir. Optik transdüserler ışık miktarındaki değişmeleri elektriksel

Detaylı

ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ

ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ Yrd. Doç. Dr. Emrah GÖKALTUN Anadolu Üniversitesi Müh-Mim. Fakültesi Mimarlık Bölümü İkieylül

Detaylı