T.C. SELÇUK ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ ORTAÖĞRETĐM FEN VE MATEMATĐK ALANLAR KĐMYA EĞĐTĐMĐ ANABĐLĐM DALI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. SELÇUK ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ ORTAÖĞRETĐM FEN VE MATEMATĐK ALANLAR KĐMYA EĞĐTĐMĐ ANABĐLĐM DALI"

Transkript

1 T.C. SELÇUK ÜĐVESĐTESĐ FE BĐLĐMLEĐ ESTĐTÜSÜ TAÖĞETĐM FE VE MATEMATĐK ALALA KĐMYA EĞĐTĐMĐ AABĐLĐM DALI BAZI AMĐ GUPLAI TAŞIYA KALĐKS[4]AE TÜEVLEĐĐ SETEZĐ VE ÖZELLĐKLEĐĐ ĐCELEMESĐ FATMA (ATEŞ) YILMAZ YÜKSEK LĐSAS TEZĐ FE BĐLĐMLEĐ ESTĐTÜSÜ KĐMYA ÖĞETMELĐĞĐ PGAMI KYA 2008 i

2 ii

3 ÖZET YÜKSEK LĐSAS TEZĐ BAZI AMĐ GUPLAI TAŞIYA KALĐKS[4]AE TÜEVLEĐĐ SETEZĐ VE ÖZELLĐKLEĐĐ ĐCELEMESĐ Fatma (ATEŞ) YILMAZ Selçuk Üniversitesi rtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Anabilim Dalı (Kimya Öğretmenliği Programı) Danışman : Prof. Dr. Abdulkadir SIIT 2008, Sayfa: 113 Jüri : Prof. Dr. Abdulkadir SIIT Prof.Dr. Mustafa YILMAZ Yrd. Doç. Dr. ejdet ŞE Bu çalışmada rasemik Betti Baz türevleri (1, 2 ve 3) sentezlenmiş ve bu yapıların enantiyomerlerine ayrılma çalışması yapılmıştır. 1 nolu bileşik yüksek %ee lerle enantiyomerlerine ayrılmış, 3 nolu bileşiğin yalnızca bir enantiyomeri yüksek %ee ile elde edilmiş, 2 nolu bileşiğe de aynı işlemler uygulanmasına rağmen yüksek ee lere ulaşılamamıştır. Sentezlenen Betti Bazı türevlerinin %ee değerleri PLC ile hesaplanmıştır. Ayrıca yine bu çalışmada kaliks[4]aren in kiral ve kiral i

4 olmayan beş yeni bazik atomu taşıyan türevi (7, 8, 9,10 ve 11); 5,11,17,23 - tetra-t - bütil-25,27- Di (3-bromopropoksi) - 26,27 - dihidroksikaliks[4]aren (5) ile -(+)- feniletilamin, 1,2 ve 3 ün, 5,11,17,23 - tetra-t - bütil-25,27- Di (4-bromobütoksi) - 26,27 - dihidroksikaliks[4]aren (6) ile de -(+)-feniletilaminin reaksiyona sokulmasıyla elde edilmiştir. Gerçekleştirilen tüm reaksiyonlar ĐTK ile izlenmiş ve elde edilen ürünler kolon kromatografisi ile saflaştırılarak yapıları I ve 1 M teknikleriyle aydınlatıldıktan sonra kiral bileşiklerin optik çevirme açıları ölçülmüştür. Anahtar Kelimeler: Kaliks[4]aren; Betti Bazı, Enantiyomerik ayrılma, PLC ii

5 ABSTACT M.Sc. Thesis SYTESIS F EW CALIX[4]AEES BEAIG SME AMIE MITIES AD EXAMIIG F PPETIES Fatma (ATEŞ) YILMAZ Selcuk University Graduate School of atural and Applied Science Department of Chemistry Education Supervisor : Prof. Dr. Abdulkadir SIIT 2008, Sayfa: 113 Jury : Prof. Dr. Abdulkadir SIIT Prof.Dr. Mustafa YILMAZ Yrd. Doç. Dr. ejdet ŞE In this study racemic Betti Base derivatives (1, 2 and 3) have been synthesized and enantiomeric resolution of this structures have been studied. While Compound 1 has been resolved to its enantiomers in high % ee. nly one enantiomer of compound 3 has been obtained in high % ee. Although the same procedures have been applied to compound 2, it has not been reached to high % ee. The ee values of the Betti base derivatives were determined by PLC. Furthermore in this study, chiral and achiral five new calix[4]arene derivatives (7, 8, 9, 10 and 11) bearing nitrogen atom have been synthesized via reacting 5 or 6 with -PEA. iii

6 The reactions were monitored by TLC and pure compounds were obtained after crystallyzation, column chromatography or both. The structures of synthesized compounds were identified by I, 1 M and FAB MS and optical rotation measurements were also included. Keywords: Calix[4]arene; Betti Base; Enantiyomeric esolution iv

7 ÖSÖZ Bu çalışma, Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Kimya Eğitimi Anabilim Dalı öğretim üyelerinden Prof. Dr. Abdulkadir SIIT ın danışmanlığında hazırlanarak, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü ne Yüksek Lisans Tezi olarak sunulmuştur. Bu çalışma aynı zamanda S. Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından BAP no lu proje olarak desteklenmiştir. Yüksek lisans tez konusunun seçiminde, hazırlanmasında ve çalışmamın her safhasında yardımlarını gördüğüm; beni bilgi ve önerileriyle yönlendiren değerli danışman hocam Sayın Prof. Dr. Abdulkadir SIIT a saygı ve şükranlarımı sunarım. Tezimin her aşamasında yardım ve desteklerini gördüğüm değerli hocalarım ve çalışma arkadaşlarım Yüksek Lisans Öğrencisi ilal ÖZE KCABAŞ a ve tüm AS Grup üyelerine, Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Kimya Eğitimi Anabilim Dalı ve Fen Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümündeki diğer hocalarıma teşekkür ederim. Son olarak aileme; anneme, babama, kardeşlerime ve eşime sonsuz sevgi ve destekleri için teşekkür ediyorum; onlar olmadan bunları gerçekleştiremezdim. Fatma (ATEŞ) YILMAZ Konya-2008 v

8 ĐÇĐDEKĐLE ÖZET... i ABSTACT...iii ÖSÖZ... v ĐÇĐDEKĐLE... vi ŞEKĐLLE LĐSTESĐ... ix ÇĐZELGELE LĐSTESĐ...xii 1. GĐĐŞ Kaliksarenler Kaliksarenlerin Adlandırılması Kaliksarenlerin Sentezi Kaliksarenlerin Bazik rtamda Sentezi Bazik rtamda Kaliksarenlerin Sentez Mekanizması Asit Katalizli rtamda Kaliksaren Sentezi Kaliksarenlerin Konformasyonları Kaliksarenlerin Fonksiyonlandırılması Fenolik lar (Lower im) Üzerinden Fonksiyonlandırma para-pozisyonları (Upper im) Üzerinden Fonksiyonlandırma Kaliksarenlerin Fiziksel Özellikleri Kiral Kaliksarenler Moleküler Asimetri Fenolik lar ya da para-pozisyonları Üzerinden Kiral Birimlerin Bağlanması Kaliksarenlerin Kullanım Alanları Enzim Mimik larak Kaliksarenler Kaliksarenlerin Molekül ya da Đyon Taşıyıcı (ost) larak Kullanılması vi

9 Kaliksarenlerin Enantiyomerlerin Tanınmasında Kullanılması Kiral Katalizör larak Kaliksarenler Kromatografide Durgun Faz larak Kaliksarenler Kaliksarenlerin anoteknolojide Kullanımı Kirallık ve ptikçe Aktiflik Enantiyomerleri Ayırma Yöntemleri Kromatografik Metotlarla Ayırma Bakteri Etkisiyle Ayırma Diastereomer Çiftleri luşturma Yüksek Performanslı Sıvı Kromatoğrafisi (PLC) PLC de Kolonlar PLC de Dedektörler PLC de Çözücü Sistemleri PLC tipleri Sıvı Kromatografisi Metotları KAYAK AAŞTIMASI MATEYAL VE METT Kullanılan Kimyasal Maddeler ve Çözücüler Kullanılan Aletler DEEYSEL BÖLÜM Betti Bazlarının Sentezi (α-pirolidinilbenzil)-2-naftol (1) (α-indolinilbenzil)-2-naftol (2) (α--bütilaminobenzil)-2-naftol (3) Betti Bazlarının Enantiyomerlerine ayrılması (Yarılması) Bileşiğinin Enantiyomerlerine ayrılması (Yarılması) Bileşiğinin Enantiyomerlerine ayrılması (Yarılması) Kaliks[4]aren Türevlerinin Sentez Şeması ,11,17,23-Tetra-t-bütil-25,26,27,28-tetrahidroksikaliks[4]aren (4) ,11,17,23 - Tetra-t - bütil-25,27- Di (3-bromopropoksi) - 26,27 - dihidroksikaliks[4]aren (5) vii

10 ,11,17,23 - Tetra-t - bütil-25,27- Di (4-bromobütoksi) - 26,27 - dihidroksikaliks[4]aren (6) Bileşik (7) Bileşik (8) Bileşik (9) Bileşik (10) Bileşik (11) AAŞTIMA SUÇLAI VE TATIŞMA Betti Bazı Türevlerinin Sentezi Kaliksaren Türevlerinin Sentezi Kaliks[4]arenin Kiral Amin Türevleri SUÇ VE ÖEĐLE KAYAKLA EKLE ÖZGEÇMĐŞ viii

11 ŞEKĐLLE LĐSTESĐ Şekil 1.1. Supramoleküllerin yapısı (Siklodekstrinler, crown eterler, kaliksarenler... 1 Şekil 1.2. Kaliks[n]arenlerin yapısı (n = 4,6,8)... 3 Şekil 1.3. p-alkilkaliks[n]arenlerin numaralandırması... 4 Şekil 1.4. p-t bütilkaliks[n]arenlerinin sentezi... 7 Şekil 1.5. Formaldehit ve p-substitüe fenolün baz katalizli reaksiyon sonucunda hidroksimetil fenolü oluşturması ve ardından diarilmetil bileşiklerinin oluşumu8 Şekil 1.6. Lineer tetramer... 8 Şekil 1.7. p-t-bütilkaliks[4]arenin konformasyonları ve 1 M spektrumları Şekil 1.8. Đki karşıt koni konformasyonu arasındaki hızlı dönüşüm Şekil 1.9. Kaliks[4]arenin p-konumunun ve gruplarının şematik gösterimi Şekil Kaliks[4]aren tetraeterlerinin konformasyonlarının sentezi Şekil Kaliks[4]aren in seçici olarak fonksiyonlandırılması Şekil Kaliks[4]arenin elektrofilik aromatik sübstitüsyonu Şekil p-t-bütilkaliks[4]aren in idroksi uç (lower rim) ve para pozisyonu (upper rim) üzerinden fonksiyonlandırılması Şekil Fonksiyonlandırılmış kaliksarenlere dayanan enzim modellerinin şematik gösterimi Şekil Enzim mimik özellik gösteren kaliks[4]aren türevleri Şekil p-alkilkaliks[4]aren in kompleks oluşturma mekanizması Şekil Đki uçlu kaliksaren türevi ve izolösin bileşiği Şekil Kiral kaliks[4](azoksa)crown-7 bileşiğinin sentezi Şekil Kiral kaliks[4](azoksa)crown-7 türevinin Li + ve geçiş metali katyonlarıyla yaptığı kompleksleşmenin mekanizması Şekil Dikromat anyonlarının ekstraksiyonu için kullanılan kaliks[4]aren diamit türevleri Şekil reseptörlerinin dikromat ekstraksiyon yüzdeleri Şekil Budka ve ark. tarafından sentezlenen tetraüre köprülü kaliksaren türevlerinin anyonlarla kompleks oluşturma mekanizması Şekil Đzoniyazid grubu bağlı kaliksaren türevi ve tuzu Şekil Tetra-(S)-di-2-naftilprolinol kaliks[4]aren türevi, PEA ve norefedrin Şekil ptikçe aktif α, β-amino alkol grupları taşıyan kiral kaliksarenler Şekil M spektrumları (a) 17a (5mM); (b) 17a (5mM) ve 18a (20mM) kompleksi; (c) 17a (5mM) ve 18a (92mM) kompleksi; (d) 17b (5mM); (e) 18b (5mM); (f) 17b (5mM) ve 18b (5mM) kompleksi Şekil Çalışmanın genel sentez şeması Şekil 1.28.Ekstraksiyon çalışmasında kullanılan seçilmiş amino asit metil esterleri.36 Şekil Ti(IV)/kaliksaren kompleksinin katalizör olarak kullanıldığı aldol kondenzasyonu Şekil Kiral Kaliksaren türevinin sentezi (i) Br(C 2 )nbr, K 2 C 3, MeC, reflux; (ii) cinchonidine, toluene, 100 C, 8 saat ix

12 Şekil (difenilmetilen)glisin etil esterin benzil bromür ile faz transfer alkilasyonu Şekil Katalizör olarak kullanılan kaliks[n]aren türevleri ve katalizlediği Michael katılma reaksiyonu Şekil p-tert-bütilkaliks[6]aren-1,4-benzocrown-4 bağlı silika jel durgun fazı. 41 Şekil GC de durgun faz olarak kullanılan kiral kaliksaren türevi (Kirasil- Kaliks) Şekil Kaliksaren ve resorsaren durgun fazlarının yapısı Şekil Sensor ve membran tekniklerinde monolayer olarak kullanılan kaliksaren türevleri Şekil Silika yüzeyine immoblize edilen p-t-bütilkaliks[4]arenin aromatik bileşikleri adsorbsiyonu Şekil Kirallık ve ayna görüntüsü Şekil Alanin ve Talidomidin enantiyomerleri Şekil Treonin in stereoizomerleri arasındaki enantiyomerik ve diastereomerik ilişki Şekil 1.41.ikotinin pseudomonas putida bakterisiyle enantiyomerlerine ayrılması48 Şekil asemik amino asitlerin aminlerle enantiyomerlerine ayrılması Şekil PLC de kullanılan kiral durgun fazlar Şekil 2.1. Kaliks[6]arenin kiral türevleri Şekil 2.2. Göçüşme eaksiyonu Şekil 2.3. Biskaliksarenin sentezi Şekil 2.4. Betti Bazı ve türevleri Şekil 2.5. Betti Bazı türevinin sentezi Şekil 2.7. Kiral Katalizörün kullanıldığı reaksiyon Şekil 2.8. Kaliksaren türevli ligantın sentezi Şekil 2.9. Ligant, ligantın Eu 3+ ve Tb 3+ komplekslerinin I (KBr) spektrumları Şekil Ligantın Eu 3+ kompleksi Şekil Ligantın 1-1 CSY M (CCD 3 ) spektrumunun bir bölümü Şekil Kiral Kaliks[4]crown sentezi Şekil M spektrumları; 11 nolu bileşik (a); rasemik mandelik asit (b); 11 (5 mm) ile rasemik mandelik asit (5 mm) in CDCl 3 içindeki kopleksi (c) Şekil Sentezlenen maddeler Şekil Kaliks[4]arenin kiral mono ve diamid türevleri, (i) primer amin veya aminoalkol, toluen/metanol (1:1), refluks Şekil 4.1. asemik Betti bazlarının sentezi Şekil 4.2. Betti Bazlarının enantiyomerlerine ayrılmasında genel şeması Şekil bileşiğinin enantiyomerlerine ayrılması Şekil bileşiğinin PLC sonuçları Şekil bileşiğinin enantiyomerlerine ayrılması Şekil bileşiğinin PLC sonuçları Şekil 4.7. Kaliks[4]arenin kiral türevlerinin sentez şeması Şekil 5.1. (1) bileşiğinin sentezi Şekil 5.2. (2) bileşiğinin sentezi Şekil 5.3. (3) bileşiğinin sentezi Şekil 5.4. (1) bileşiğinin enantiyomerlerine ayrılması Şekil 5.5. p-t-bütilkaliks[4]arenin sentezi x

13 Şekil5.6.5,11,17,23-Tetra-t-bütil-25,27-Di(3-bromopropoksi)-26,27- dihidroksikaliks[4]arenin sentezi Şekil5.7.5,11,17,23-Tetra-t-bütil-25,27-Di(4-bromobütoksi)-26,27- dihidroksikaliks[4]arenin sentezi Şekil5.8. (7) bileşiğinin sentezi Şekil5.9. (8) bileşiğinin sentezi Şekil5.10. (9) bileşiğinin sentezi Şekil5.11. (10) bileşiğinin sentezi Şekil5.12. (11) bileşiğinin sentezi Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu Şekil bileşiğinin 1 M spektrumu xi

14 ÇĐZELGELE LĐSTESĐ Çizelge 1.1. Kaliks[4]arenlerin konformasyonlarına ait 1 M spektrumları Çizelge 1.2. Ligandlarla metal pikratlarının sıvı sıvı ekstraksiyon yüzdeleri Çizelge 1.3. Seçilmiş amino asit metil esterleri ile 19,20,21 ve 22 a ün ekstraksiyon yüzdeleri Çizelge 1.4. Farklı faz-transfer PTC katalizörlerinin enantiyoselektif faz-transfer benzilasyonu sonuçları Çizelge 2.1. Amino asit metilesterlerinin 2 ve 3 ligandlarıyla ekstraksiyon yüzdeleri a Çizelge 2.2. Aminoalkollerin 2 ve 3 ligandlarıyla ekstraksiyon yüzdeleri a Çizelge 2.3. ZnEt 2 in aromatik aldehitlere enantioselektif katılması reaksiyonunda kullanılan katalizörler, verimleri ve ee leri Çizelge 2.4. Kaliks[4]aren diester türevlerinin aminoliz reaksiyonu Çizelge 2.5. Ligandlarla a metal pikratların ekstraksiyonu xii

15 1 1. GĐĐŞ Supramoleküler kimyayı, en basit anlamda, birtakım kovalent olmayan (nonkovalent) bağlanma ve kompleksleşme olayı olarak düşünürsek, bağlanmayı neyin sağladığını belirtmemiz gerekir. Bu bağlamda genellikle bir molekülün [ev sahibi (host)] başka bir molekülü [konuk (guest)] bir host-guest kompleksi ya da supramolekül oluşturmak üzere bağladığını düşünürüz. Genellikle host türü büyük, ortasında boşluk bulunduran bir moleküldür. Guest türü ise monoatomik bir katyon, basit bir inorganik anyon ya da bir hormon, feromon ya da nörotransmitter gibi daha karmaşık bir molekül olabilir (Durmaz 2007). Supramoleküler Kimyada birinci ve ikinci kuşak olarak anılan crown eterler ve siklodekstrinlerden sonra üçüncü kuşak olarak tanımlanan kaliksarenler, glukoz birimlerinden oluşan siklodekstrinler ve etilen birimlerinden oluşan crown eterlere benzer olarak fenol ve metilen birimlerinden oluşan metasiklofan sınıfına ait bileşiklerdir (Şekil 1.1). (Gutsche 1989). Bu bileşiklerin sahip olduğu özelliklerin yanında artı özelliklere de sahip olan kaliksarenler büyük miktarlarda sentezlenebilir ve çok kolay fonksiyonlandırılabilir. Sabit halka yapıları nedeniyle de metal iyonlarını ve nötral molekülleri seçici olarak tutma özeliğine sahiptirler. Bu yüzden sentez ve uygulama alanları büyük önem kazanmaktadır. n n n Şekil 1.1. Supramoleküllerin yapısı (Siklodekstrinler, crown eterler, kaliksarenler

16 Kaliksarenler Kaliksarenler, bilinerek veya bilinmeyerek 1870 li yıllardan beri sentezlenmektedir. Özel bir alan olarak ilgilenilmesi ise 1940 lı yıllarda olmuştur. Kesin yapısının tayini ve tekararlanabilir sentezi ise ancak 1980 li yıllarda gerçekleştirilebilmiştir. Đlk sentezi 1872 yılında Alman organik kimyacı Adolph Von Baeyer tarafından gerçekleştirilmiştir (Thurman 1982). Daha sonraları Leo endrick Baekeland 20. yüzyılın başlarında yine fenol türevi olarak katı ve esnek bir reçine elde etmiş, Bakelite adı verilen bu reçinemsi maddelerin patentini almıştır (Baekeland 1908) yılında Avusturyalı kimyacı Alois Zinke ve çalışma grubu Bakelite oluşum prosesi üzerindeki çalışmalarını yoğunlaştırarak p-t-bütilfenol ve sulu formaldehiti a varlığında muamele etmiş ve erime noktası 340 C nin üzerinde, çözünürlüğü az olan, yüksek molekül ağırlıklı bir ürün elde etmişlerdir. Zinke ve ark. elde edilen bu maddenin saf ve halkalı tetramerik yapıda bir madde olduğunu ileri sürmüştür (Zinke 1944). C. David Gutsche ve arkadaşlarının 1970 lerin sonunda öncülük eden çalışmaları, fenol-formaldehit ürünleri kimyasına yeni bir ilginin doğmasına sebep oldu ve bu bileşikler onun tarafından kaliksarenler olarak adlandırıldı (Gutsche 1981). Yunanca vazo anlamına gelen calix ve aromatik halkaların varlığını belirten arene kelimelerinden türeyen kaliksarenlerin çeşitli çapta örnekleri sentezlendi. Kaliksarenler, metasiklofan sınıfına ait makrosiklik oligomerlerdir ve formaldehit ile p-sübstitüe fenollerin bazik ortamdaki kondenzasyonu sonucu fenol birimlerinin hidroksil gruplarına göre orto pozisyonundan birbirlerine metilen köprüleriyle bağlanması sonucu oluşurlar (Gutsche 1989). alkalı yapıda olmaları, kolay fonksiyonlandırılabilmeleri ve farklı büyüklüklerde molekül boşluklarına sahip olabilmeleri nedeniyle çeşitli katyon, anyon ve nötral moleküller için çok iyi reseptörler (taşıyıcı) dir.

17 3 En az üç, en çok da yirmi kez tekrar eden fenolik birimlere sahip kaliksarenler bilinmektedir (Gutsche 1989). Yapılan çalışmaların çoğu kaliks[4]aren, kaliks[6]aren ve kaliks[8]arenler üzerinedir (Şekil 1.2.). Tüm bu çalışmalardaki yaygın bir faktör kaliksaren boşluğunun bulunmasıdır. Kaliks[4]aren, kaliks[6]aren ve kaliks[8]arenin boşluk çapları sırasıyla 3.0, 7.6 ve 11.7 Å dur (Gutsche 1989). p-alkil-kaliks[4]aren p-alkil-kaliks[6]aren p-alkil kaliks[8]aren Şekil 1.2. Kaliks[n]arenlerin yapısı (n = 4,6,8) Kaliksarenlerin özellikle de kaliks[4]arenlerin sentezi için gerekli optimum şartlar ve yapı tayini Gutsche tarafından belirlenmiştir. Günümüze kadar kaliksarenlerin sentezi ve uygulama alanları ile ilgili yüzlerce yayın ve kitap yazılmıştır Kaliksarenlerin Adlandırılması Kaliksarenleri ilk sentezleyen Zinke ve Ark. onları (1952) Cyclischen Mehrkernmethylenephenol verbindungen şeklinde adlandırmışlardır. Conforth ve ark. (Conforth 1955) kaliksarenleri tetrahydroxycyclotetra-m-benzylenes şeklinde, ayes ve unter (Conforth 1955, unter 1958) ise Cyclicetetranuclear novolaks şeklinde adlandırmışlardır.

18 4 Kaliksarenler, yapı olarak siklodekstrinlere benzeyen metasiklofan sınıfına ait bileşiklerdir. Bu nedenle Patrick ve Egan (1977) köprülü aromatik bileşikler olan siklofanlara benzerliklerinden dolayı Metacyclophane olarak adlandırmışlardır. Kaliksarenlerin, IUPAC tarafından da kabul edilen pratik ve kısa adlandırılması ise bu bileşiklerin yapısı tam olarak aydınlatılmış ilk sentezini gerçekleştiren Gutsche (Gutsche 1978) tarafından yapılmıştır. Gutsche bu makrosiklik bileşikleri Calix Creater olarak bilinen yunan vazosuna benzettiği için Calix[n]arenes olarak adlandırmıştır. Burada Calix kelimesi yunancada vazo anlamında olan chalice kelimesinden gelmektedir. Arene ise aromatik halkayı ifade etmektedir. n harfi ise yapıdaki aromatik halka sayısını ifade etmektedir. Kaliksarenlerin türevlendirilmesiyle birlikte adlandırmayı sistematik hale getirmek için numaralandırma sistemi uygulanmıştır (Şekil 1.3.). Kaliksarenler numaralandırıldıktan sonra adlandırılırken, fenolik birimlerin sübstitüe olmuş kısımları kaliksarenin önüne yazılır. Örneğin Şekil 1.3. de gösterilen bileşik 5,11,17,23-tetraalkil-25,26,27,28-tetrahidroksikaliks[4]aren şeklinde adlandırılır. Ancak bu bileşik daha kısa bir ifadeyle p-alkilkaliks[4]aren şeklinde de adlandırılabilir Şekil 1.3. p-alkilkaliks[n]arenlerin numaralandırması

19 Kaliksarenlerin Sentezi Kaliksarenlerin sentezi için kullanılan reaksiyon şartları üzerinde yapılan ve uzun yıllar süren çalışmalar sonucunda fenol-formaldehit kondenzasyonunda fenol yerine p-sübstitüe fenollerin kullanılması gerektiği, aksi taktirde hem orto hem de para konumundan bağlanmalar gerçekleşeceğinden çapraz bağlı polimerler elde edilebileceği ispatlanmıştır (ultzsch 1950). Bu konuda çalışmalarını yoğunlaştıran Gutsche ve çalışma grubu özellikle halkalı tetramer, hekzamer ve oktamer şeklindeki kaliks[4]aren ve türevlerinin sentezi üzerinde durmuşlardır. Çünkü bu tür kaliksarenler hem kolay hem de yüksek verimlerle sentezlenebilmektedir (Gutsche 1990). Özellikle p-t-bütilfenol kullanıldığında en iyi sonucun elde edilebileceğini ispatlamışlardır (Gutsche 1981, 1990) Kaliksarenlerin Bazik rtamda Sentezi Kaliksarenlerin bazik ortamdaki sentezleri üzerine yapılan araştırmalar sonucunda p-t-bütilkaliks[4]arenin sentezinde maksimum verim elde etmek için gerekli olan baz miktarının yaklaşık eşdeğer oranda olması gerektiği bulunmuştur. Bu değerin altında baz kullanıldığında verim azalırken, baz miktarı artırıldığında ise halkalı tetramerin miktarının azalarak sıfıra kadar düştüğü gözlenmiştir. Eğer baz miktarı daha da fazla (stokiyometrik oranda) alınacak olursa halkalı hekzamer oluşacaktır. alkalı oktamer için ise katalitik miktarda baz kullanımı gereklidir (Gutsche 1981, 1984, Dhawan 1987). Ayrıca kulanılan baz miktarı kadar türü de kaliksarenlerin sentezi için oldukça önemlidir. Kaliksarenlerin oluşum mekanizmaları incelendiğinde, oksijen atomları arasındaki uzunluklara uygun olarak kullanılan alkali metal bazının, atom çapının ne kadar etkili olduğu daha net bir biçimde anlaşılmıştır. Bu yüzden halkalı tetramer, hekzamer ve oktamerin sentezi için farklı alkali metal hidroksitleri kullanılmaktadır.

20 6 Örneğin p-t-butilkaliks[6]arenin b kullanıldığında çok yüksek verimle elde edilmesi template etki nin bir sonucudur. Bu etki kaliksarenler üzerinde bulunan fenolik oksijen atomları arasındaki mesafenin ölçülmesi ile açıklanmıştır. Bu mesafenin halkalı tetramerde 0.8 A, halkalı hekzamerde A ve halkalı oktamerde ise 4.5 A olduğu bulunmuştur ve sonuçta alkali metal hidroksitlerinin iyon çaplarına göre halkalı tetramer ve oktamer sentezi için Li ve a, halkalı hekzamer sentezi için ise b veya Cs katyonlarının tercih edilmesi gereklidir. Zinke ve Conforth prosedürüne göre 1 ekivalan p-tert-bütilfenol, 1.5 ekivalan formaldehit ve ekivalan a C de saat kadar ısıtılır. Bu esnada reaksiyon karışımı viskoz hale gelir ve önce turuncu ardından da sarıya döner. Soğutulan ürün küçük parçalara bölünerek difenil eter içerisine eklenir ve hafif bir azot atmosferi altında 220 C de saat ısıtılarak etil asetat ile muamele edildiğinde renksiz bir katı veren p-tert-bütilkaliks[4]arene % verimle dönüştürülür (Şekil 1.4.). p-tert-bütilfenol ve sulu formaldehit karışımı bazla muamele edildiğinde yukarıda anlatıldığı gibi Zinke - Conforth prosedürüne göre precursor olarak adlandırılan bir madde elde edilir. Bu madde daha sonra yüksek sıcaklıklara ısıtıldığında halkalaşma meydana gelir; sıcaklık ksilenin refluks olma düzeyinde ise büyük ölçüde siklik oktamer, difenil eterin refluks seviyesinde ise siklik tetramer oluşur. Đkinci durumda oluşan lineer tetramerlerin ikişer tanesi halkalı oktamere dönüşür. luşan bu oktamer parçalanarak halkalı tetramere dönüşmektedir.

21 ekivalan a 4 + 4C 2 difenil eter, refluks % ekivalan K 6 + 6C 2 ksilen, refluks % ekivalan a 8 + 8C 2 ksilen, refluks %65 8 Şekil 1.4. p-t bütilkaliks[n]arenlerinin sentezi Bazik rtamda Kaliksarenlerin Sentez Mekanizması Kaliksarenlerin bazik ortamdaki sentezlerinin ilk basamağında fenoksit iyonu oluşur ve bu nükleofil formaldehitin karbonil karbonuna saldırarak hidroksimetil fenol oluşturmasıyla devam eder (Şekil 1.5.). Uygun şartlar altında reaksiyon bu basamakta durdurulabilir ve hidroksimetil fenoller izole edilip karakterize edilebilir (Gutsche 1989). idroksimetilfenolün başlangıç fenolü ile müteakip kondenzasyonu sonucunda lineer dimerler, trimerler, tetramerler oluşur ve bu prosesler nispeten ılıman şartlar altında gerçekleşir. Lineer dimer, trimer ve tetramerlerin oluşumu hidroksimetilfenollerin su kaybetmesiyle oluşan o-kinonmetit ve fenolat anyonları ara ürünleri arasındaki Michael katılması tipi reaksiyonu sonucu gerçekleşir.

22 8 - - C 2 C C 2 Lineer oligomerler Şekil 1.5. Formaldehit ve p-substitüe fenolün baz katalizli reaksiyon sonucunda hidroksimetil fenolü oluşturması ve ardından diarilmetil bileşiklerinin oluşumu luşan dimerik yapı, reaksiyonun devam etmesi sonucunda önce trimerik ardından da tetramerik yapıya dönüşür (Şekil 1.6.). Şekil 1.6. Lineer tetramer Elde edilen karışımın PLC analizi sonucunca 36 dan fazla siklik olmayan bileşenin varlığı belirlenmiştir ancak hiç siklik bileşen tespit edilememiştir (Gutsche 1989). Bu karışımdan siklik oligomerlerin nasıl oluştuğu ise hala belirsizliğini korumaktadır; fakat hidrojen bağının bu proseste önemli bir rol oynadığı yönünde

23 9 kanıtlar bulunmaktadır. Kaliksarenlerin çok güçlü molekül içi hidrojen bağlarına sahip olduğu infrared spektrumlarında yaklaşık 3200 cm -1 de görülen gerilme bantları ile belirlenmiştir. p-tert-bütilkaliks[4]aren in X-ray kristalografyasi katı halde koni konformasyonunda bulunduğunu göstermektedir ki bu durumda dört tane grubu birbirine çok yakın konumda bulunmaktadır Asit Katalizli rtamda Kaliksaren Sentezi p-alkilfenol ile formaldehitin reaksiyonunun asidik şartlar altında gerçekleştirilmesi halinde çok yüksek verimlerle lineer oligomerler oluşmasına rağmen, çok düşük verimlerle halkalı oligomer elde edilmiştir (Ludwig 1986). Bununla birlikte p-t-bütilfenol ile s-trioxane, kloroformda p-toluen sülfonik asit varlığında oldukça yüksek verimli kaliksarenler sentezlenebilmektedir (Gutsche 1990). Bazik ortamdaki reaksiyon şartların tersine, asit katalizörlü ortamda saf bir halkalı oligomer yüksek verimlerle elde edilememiştir. Bunun yerine halkalı tetramer ve daha çok aromatik halkaya sahip (7, n > 8) kaliksarenler, bazik ortamda daha büyük verimler ile elde edilebilmektedir. er ne kadar p-alkilfenoller formaldehit ile oldukça kolay biçimde asit katalizli kondenzasyona uğrasa da bu reaksiyon sonucunda kaliksarenlerin oluştuğuna dair herhangi bir kanıt yoktur Kaliksarenlerin Konformasyonları Kaliks[4]arenin konformasyonel izomerizasyonu ilk olarak Megson (1953), tt ve Zinke (1954) tarafından açıklandı ve Conforth ve ark. (1955) tarafından 4 farklı izomere sahip olduğu ispatlandı. Daha sonra Gutsche ve ark. (1983) tarafından konformasyonel özellikleri detaylı bir şekilde incelendi. Kaliksarenler yapılarında

24 10 bulunan aromatik halka sayısına göre farklı konformasyon sayısına sahip olmaktadır. Buna göre kaliks[4]arenler halkada bulunan hidroksi grupları ve para konumlarının birbirine olan durumuna göre, koni, kısmi koni, 1,2-karşılıklı ve 1,3-karşılıklı şeklinde dört farklı konformasyon izomerine sahipken (Şekil 1.7.), kaliks[6]aren sekiz farklı konformasyona, kaliks[8]aren ise; onaltı farklı konformasyona sahiptir. Çözelti içerisindeki bazı kaliksarenlerin proton nükleer magnetik rezonans (M) ölçümleri bunların başlıca koni konformasyonunda bulunduklarını göstermiştir, fakat oda sıcaklığında konformasyonel olarak hareketlidirler. Koni konformasyonunda hidroksil grupları arasındaki molekül içi hidrojen bağlarıyla sağlanan bir kararlılık vardır. Genellikle, çözelti içerisinde konformasyonel değişkenlik gösteren kaliksarenler kristallendirme ile belli bir konformasyonda sabitlenebilir. X-ray analizi katı halde konformasyonun belirlenmesi için en iyi tekniktir. Çözelti içerisindeki konformasyonların belirlenmesinde ise her bir konformasyon için metilen köprülerinin rezonansı farklı olduğu için M spektroskopisi oldukça kullanışlı bir araçtır. koni kısmi koni 1,3-karşılıklı 1,2-karşılıklı

25 11 C(C 3 ) 3 Ar-C 2 -Ar Ar-C 2 -Ar C(C 3 ) 3 Ar- Ar- 1 -M Spektrumu 1 -M Spektrumu Koni Kısmi Koni C(C 3 ) 3 Ar-C 2 -Ar C(C 3 ) 3 Ar- Ar-C 2 -Ar Ar- 1 -M Spektrumu 1 -M Spektrumu 1,3-Karşılıklı 1,2-Karşılıklı Şekil 1.7. p-t-bütilkaliks[4]arenin konformasyonları ve 1 M spektrumları Örneğin tert-bütilkaliks[4]arenler için, hidroksil, aromatik ve tert-bütil gruplar için singletler beklenir. Ancak, koni konformasyonunda herbir metilen

26 12 grubunun iki protonu birbirine eş değildir ve 20ºC ya da altındaki sıcaklıklarda CDCl 3 gibi apolar bir çözücü içerisinde tipik olarak eşit olmayan geminal protonlara ait etkileşme sabiti z arasında olan bir çift dublet gözlenir. Bu sinyaller sıcaklık arttıkça genişler fakat 60ºC den yüksek sıcaklıklarda keskin bir singlete dönüşür. Bu durum en iyi biçimde karşıt (ama aynı) iki koni konformasyonu arasındaki hızlı değişimle açıklanabilir. Bu değişimde hidroksil grubu makrosiklik yapının içinden geçer ve başlangıçta ekvatoryal olan protonlar aksiyal, aksiyal olan protonlar ise ekvatoryal hale gelir. Bundan dolayı da 1 M spektrumu sadece ortalama bir sinyal gösterir (Şekil 1.8.). Şekil 1.8. Đki karşıt koni konformasyonu arasındaki hızlı dönüşüm Gerçek rezonans frekansı kullanılan çözücüye belli ölçüde bağlıdır ve verilen aralık CCl 3 gibi nonpolar bir çözücü içindir. Metilen köprüleri 1 M spektrumlarında 3,5 4,5 ppm de, 13 C M spektrumlarında ppm de sinyal vermektedir. Beklendiği gibi koni konformasyonu için yalnızca bir singlet gözlenir fakat eğer kaliks[4]aren simetriyi bozacak biçimde sübstitüe olmuşsa M spekturumları daha karmaşık bir hal alır. Çizelge 1.1. Kaliks[4]arenlerin konformasyonlarına ait 1 M spektrumları Konformasyon Koni ArC 2 Ar protonlarına ait sinyaller Bir çift dublet Kısmi koni Đki çift dublet (1:1) veya bir çift dublet ve bir singlet (1:1) 1,2 karşılıklı Bir singlet ve iki dublet (1:1) 1,3 karşılıklı Bir singlet

27 13 Konformasyonel dönüşümün minimuma indirilmesi için iki yol vardır: Fenolik den veya para pozisyonundan fonksiyonlandırılarak hacimli gruplar bağlanması (Arnaud-eu, 1992). er bir aril halkasına crown eter gupları bağlayarak molekül içi köprüler kurulması (Takeshita 1995) Kaliksarenlerin Fonksiyonlandırılması Kaliksarenlerin, crown eterler ve siklodekstrinlere göre organik sentezde daha çok tercih edilen makrosiklik bileşik sınıfı olmasının diğer bir nedeni de çok kolay fonksiyonlandırılabilmesidir. Kaliksarenlerin modifikasyonu ile kaliksaren çatısına farklı fonksiyonel grupların bağlanarak yeni host moleküller oluşturulmasının yanısıra, konformasyonlarının kontrolü de sağlanmış olur. Yani konformasyonel dönüşüm engellenmiş olur. Ayrıca organik çözücülerdeki çözünürlüklerinin sınırlı olmasından dolayı amaca uygun olarak çeşitli fonksiyonel grupların bağlanması gereklidir. Kaliksarenlerin fenolik - gruplarının bulunduğu ve dar olan kısmına lower rim, geniş olan ve aril halkalarının para pozisyonunun bulunduğu kısma ise upper rim adı verilmiştir (Şekil 1.9). idroksi Uç 4 Para Pozisyonu Şekil 1.9. Kaliks[4]arenin p-konumunun ve gruplarının şematik gösterimi

28 Fenolik lar (Lower im) Üzerinden Fonksiyonlandırma Kaliksarenlerin fenolik gruplarının bulunduğu bölge üzerinden fonksiyonlandırılmaları; alkil, karbonat, asetat, ester, amide, keton, amin, imin, oksim ve kiral alkil gruplar gibi birimlerin bağlanmasıyla gerçekleştirilir (Bott 1986, Arduini 1984, McKervey 1985, Ungaro 1984, Sırıt 2005, Karaküçük 2005, Yılmaz 2005, Durmaz 2006). Eter türevleri Williamson eter sentezi ne göre alkil halojenürlerle reaksiyon sonucu elde edilir. α-halokarbonil bileşikleri ile olan reaksiyonlar da özel bir öneme sahiptir; çünkü esterler, asitler, amit ve keton türevleri iyonofor olarak kullanılabilecek özelliktedir (Gutsche 1989, Arnaud-eu 1991, Karaküçük 2005, Bozkurt 2005, Sırıt 2005) = n-pr Koni %34 a, TF + DMF 1 X = -C 2 C 2 C 2 C 2 Me Kısmi koni %80 t-buk, Benzene 1 X Cs 2 C 3 C 3 C 1 X Basamak (1)-(4) 1 X Basamak (1)-(4) 1) K 2 C 3, BnBr, C 3 C 2) EtI, Kt-Bu, TF 3) 2 eq. Me 3 SiBr, CCl 3 4) EtI, Kt-Bu, TF = C 2 C 2 Me 1,3-Karşılıklı %48 1 = Et 1,2-karşılıklı %55 Şekil Kaliks[4]aren tetraeterlerinin konformasyonlarının sentezi

29 15 gruplarının tümü üzerinden fonksiyonlardırma yaygındır, fakat seçimli modifikasyon da mümkündür (Yoshimura 1996). p-tert-bütilkaliks[4]aren in tetraalkil eterleri ve esterleri oluşturmak üzere tamamen alkillenmesi ya da açillenmesi farklı reaksiyon şartları altında gerçekleştirilebilir ve eğer hacimli gruplar lower rime bağlanırsa olası tüm konformasyonların karışımı oluşur (Groenen 1991). Stereokimyanın kontrolü uygun baz ve çözücünün seçimi ile sağlanabilir. Bu sayede kaliks[4]arenin 1,2-di, 1,3-di, tri ya da tetra eter ya da ester türevleri kolaylıkla hazırlanabilir. Örneğin; p-tert-bütilkaliks[4]aren in alkilasyonu baz olarak a ve çözücü olarak ise DMF ve TF kullanılarak gerçekleştirilirse sadece koni konformasyonu oluşur. Bu reaksiyonda mono, di ya da tri alkillenmiş ürünler gözlenmemiştir (Shinkai 1993). Asetonitril içerisinde sezyum karbonatın kullanılması ile 1,3 karşılıklı konformasyon elde edilirken, benzen içerisinde potasyum tert-bütoksitin kullanılması ile kısmi koni konformasyonlu ürünler elde edilir. 1,2 karşılıklı konformasyon ise dört basamakta gerçekleştirilir. Farklı reaksiyon şartları altında bu konformasyonların seçici oluşumlarına ilişkin mekanizmalar henüz belirlenmemiştir. Kaliksarenlerin lower rimden seçici fonksiyonlandırılmasına ilişkin birkaç metot geliştirilmiştir. Kemo-seçici fonksiyonel grup bağlanmasının ardındaki dayanak noktası kaliks[4]arendeki fenolik hidroksil gruplarının asitlik farklılığına dayanır. Genellikle, sezyum florür gibi zayıf bir bazın aşırısı çözücü olarak DMF içerisinde alkilleme reaktifinin aşırısı ile etkileştirilirse monoalkoksi kaliks[4]aren elde edilir. 1,3-dialkoksi kaliksarenler, kemoseçici olarak aseton ya da asetonitril içerisinde potasyum karbonat; 1,2-dialkoksi kaliksarenler ise çözücü olarak DMF, baz olarak ise sodyum hidrür ve 2.2 ekivalan alkilleme reaktifi kullanılarak elde edilir. DMF içerisinde baryum hidroksit/baryum oksit kullanılmasıyla trialkoksi kaliksarenler elde edilir (Şekil 1.11.).

30 CsF, DMF 1 2 X K 2 C 3, MeC 2 X 1 p-tert-bütilkaliks[4]aren 1 Ba, Ba() 2 DMF 2 X 2 = 1 Alkil 1 = t-bu a, DMF 2 X Şekil Kaliks[4]aren in seçici olarak fonksiyonlandırılması para-pozisyonları (Upper im) Üzerinden Fonksiyonlandırma Fenil halkalarına bağlı tert-bütil gruplarının Friedel-Crafts dealkilasyonu ile AlCl 3 toluen içerisinde katalizör olarak kullanılarak kolayca giderilmesi, kaliksarenlerin para-pozisyonlarının olduğu bölgeye çok sayıda değişik fonksiyonel grubun bağlanabilmesine olanak sağlar. Kaliksarenlerle gerçekleştirilen reaksiyonların birçoğu halojenasyon (Gutsche 1985, Arduini 1990), nitrolama (Verboom 1992), sülfolama (Gutsche 1985, Shinkai 1986), klorsülfolama (Morzherin 1993), klormetilasyon (Almi 1989), açilleme (Gutsche 1986), formilasyon ve diazonyum tuzları bağlama gibi elektrofilik sübstitüsyon reaksiyonudur.

31 17 E E E E AlCl 3 Toluen E + Şekil Kaliks[4]arenin elektrofilik aromatik sübstitüsyonu Gutsche ve am (1988) tarafından rapor edilen kinon metit metodu oldukça kullanışlıdır. Bu metot uygun bir sekonder aminle aminometilasyonu ve ardından quaternizasyon ve nükleofilin iki eqivalan (eq) miktarıyla etkileştirmeyi içine alır. Böylece p-tert-tetrakis(siyanometil)kaliksaren elde edilir ki bu molekül daha sonraki basamaklar için oldukça kullanışlı bir başlangıç maddesidir. Örneğin, siyano grupları amin gruplarına indirgenebilir (Gutsche 1988) ya da karboksil gruplarına hidroliz edilebilir. Kaliks[4]aren allil eterlerinin p-claisen çevrilmesi ise fonksiyonel grupları lower rimden upper rime transfer etmede oldukça kullanışlıdır (Gutsche 1985).

32 18 =S 3 =C 2 C 3 = 2 =C 6 5 =Br =C 3 4 p-klormetilasyon Metodu Dealkilasyon 4 4 Elektrofilik Substitusyon =C 2 C 3 =C 2 C =C 2 3 =C 3 4 p-kinonmetit metodu Para Pozisyonu(Upper im) But p-claisen Çevrilmesi =C 2 C 2 2 =C =C 2 C 2 C =C= =C 2 C 2 =C 2 C =C 2 C 4 idroksi Uç (Lower im) =CC 3 =C 2 C 2 But But =C 2 C =C 2 C 6 5 =C 2 C =C 3 Williamson Eter Sentezi 4 Esterleşme 4 =CC 6 5 Şekil p-t-bütilkaliks[4]aren in idroksi uç (lower rim) ve para pozisyonu (upper rim) üzerinden fonksiyonlandırılması Bu kimyasal modifikasyonlar ek grupların bağlanmasıyla sadece yeni host moleküllerinin sentezine değil aynı zamanda şunlara da olanak sağlar: Kaliks[n]arenlerin kompleksleşmesinde seçicilik ve etkililiğin artırılması Kaliksarenlerin ester, amit ya da keton grupları içeren türevleri detaylı olarak çalışılmış ve şu genel sonuçlar çıkarılmıştır:

33 19 1. em ester hem de keton türevleri alkali metal iyonları ile toprak alkali metalleriyle yaptıklarından daha kuvvetli kompleks oluştururlar. 2. Đyon seçicilik konformasyona bağlıdır. 3. Koni konformasyonunda tetraesterler a + iyonu için seçiciyken, diğer konformasyonlar K + için seçicidirler. 4. Seçiciliklerin düzenlenmesi alkoksi gruplarının değiştirilmesi ile mümkündür. 5. Tetraamit türevleri alkali metal iyonlarını ester türevlerinden daha kuvvetli bağlar. 6. Ester ve keton türevlerinin aksine, amit türevleri alkali toprak metal iyonları için daha iyi kompleks yapıcıdırlar. Fenolik oksijenler üzerinden fonksiyonlardırma, kaliksarenin konformasyonunu konformasyonel dönüşümü engelleyerek sabitler acimli sübstitüentler (asetil, propil ya da daha büyükleri) makrosiklik yapının içinden geçemeyeceğinden, bu grupları taşıyan moleküllerin konformasyonlarını sabitleme ve izole etmek mümkündür. Örneğin, tertbütilkaliks[4]arenin asetillenmesiyle oluşan tetraasetat kısmi koni konformasyonunda sabit kalır (Gutsche 1983). tert-bütilkaliks[4]arenlerin tetraallil ya da tetrabenzil türevlerine dönüştürülmesiyle elde edilen ürünler ise koni konformasyonundadır. Genelde, basit alkil halojenürlerle yapılan asetilleme ya da alkilleme kısmi koni konformasyonunun oluşumunu destekler. Benzilleme ise koni konformasyonunun oluşumunu destekler. Koni konformasyonunun oluşması çoğu zaman ortamda bulunan a + gibi metal iyonlarının varlığından kaynaklanan template etki nin bir sonucudur. Bundan dolayı, tert-bütilkaliks[4]arenler etilbromasetat ile aseton içerisinde a 2 C 3 varlığında reaksiyona sokulduğunda kantitatif olarak koni izomeri oluşur.

34 20 Kaliksarenlerin çözünürlüğü artırılabilir Kaliksarenler çoğu organik çözücüde az çözünürler fakat suda çözünmezler. Kaliksarenlerin lower rimden ester, alkil ya da amit gruplarıyla fonksiyonlandırılması organik çözücülerdeki çözünürlüğünü artırır; upper rimden sülfonat gruplarıyla fonksiyonlandırmayla ise suda çözünebilen sülfolanmış kaliksarenler elde edilir Kaliksarenlerin Fiziksel Özellikleri Kaliksarenler, oda sıcaklığında kristal yapıda ve katı halde bulunan bileşiklerdir. Fiziksel özellikleri fenolik - grupları arasındaki intramoleküler hidrojen bağlarıyla belirlenir. Erime noktaları 300 C nin üzerindedir. Örneğin p-tbütilkaliks[4]arenin erime noktası C iken; p-t-bütilkaliks[6]aren için C ve p-t-bütilkaliks[8]aren için C dir. Ancak türevleri daha yüksek veya düşük sıcaklıklara sahiptir. Örneğin eter ve ester türevlerinin erime noktaları 200 C civarındadır (Gutsche, 1991). rganik çözücülerde çözünürlükleri az olduğu için ayrılmaları, saflaştırılmaları ve yapılarının belirlenmesi zordur. Ancak kloroform, piridin, karbon disülfür, dimetil formamit ve dimetil sülfoksit gibi organik çözücülerde yeterli miktarda çözünürler. Kaliksarenlerin fonksiyonlandırılmasıyla, hem organik çözücüler içerisindeki hem de sudaki çözünürlükleri değişebilmektedir Örneğin ester, sülfonat ve amino gibi fonksiyonel bir grup bulunduran kaliksarenlerin sudaki çözünürlüğü artmıştır (Arduini 1984). Bununla beraber çözünürlüğe etkisi olan bir diğer durum ise, kaliksarenlerin para pozisyonunda bulunan grupların farklılığıdır. Öyle ki para pozisyonunda oktil gibi uzun zincirli alkil gruplarının bulunması çözünürlüğü önemli şekilde artırmıştır. Serbest gruplarına sahip hemen hemen tüm kaliksarenler tipik olarak 350 C civarında oldukça yüksek erime noktalarına sahiptir. Kaliksaren türevlerinin yüksek erime noktalarına sahip olmaları bunların termal olarak kararlı olduklarının

35 21 bir göstergesidir. Örneğin p-t-bütilkaliks[4]aren C, p-t-bütilkaliks[6]aren C ve p-t-bütilkaliks[8]aren C de erir. Ancak p-pozisyonuna bağlı sübstitüentin erime noktası sıcaklığını önemli ölçüde etkileyeceği bilinmektedir (Asfari 1988). Kaliksarenlerin türevlendirilmesi genel olarak daha düşük erime noktalarının elde edilmesine neden olur. Örneğin kaliksarenin ester ve eter türevleri yaklaşık 220 C civarında erir. Bu makrosiklik bileşiklerin bir diğer önemli özelliği ise su ve baz içerisindeki çözünmezliği; organik çözücülerde ise düşük çözünürlükleridir. Bu özellik onların ayrılması, saflaştırılması ve karakterizasyonunu zorlaştırır. Ancak kloroform, metilen kloroform, piridin, karbon disülfür, dimetil formamit ve dimetil sülfoksit gibi organik çözücülerde yeterli miktarda çözünürler ve bu özellik çözelti içerisinde spektroskopik ölçümlere olanak sağlar. Bunun yanında erime noktasını düşüren p- pozisyonuna bağlı gruplar organik çözücülerdeki çözünürlüğü artırıcı etki sağlayabilir. Ultraviyole (UV), Đnfrared spektroskopisi (I), ükleer Manyetik ezonans (M), X-ray Kristalografisi, Kütle Spektroskopisi (MS) ve Floresans Spektroskopisi gibi spektroskopik metotlar kaliksarenlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin çalışılmasında kullanılmıştır. Bu çalışmaların sonuçları kaliksarenlerin özelliklerinin farklı yönlerini ortaya koyar. Kaliksarenlerin spektroskopik özelliklerine bakıldığında 280 nm civarında absorbansı olduğu görülür ki bu durum yapıda yer alan fenolik gruplardan kaynaklanmaktadır. Kaliksarenlerin infrared spektrumlarında önemli bir özellik ise ~3150 cm -1 deki gruplarına ait olağan dışı düşük frekanslı gerilme titreşimleridir. Bu düşük frekans bu makrosiklik bileşiklerde bulunan güçlü molekül içi hidrojen bağlarının varlığına bağlanmaktadır. Kaliksarenlerin yapılarının tayininde ve konformasyonlarının doğrulanmasında çözelti içerisindeler ise en sık olarak 1 M kullanılır. Kaliksarenlerin M spektrumları nispeten basittir, çünkü moleküller simetriktir. 1 M spektrumlarında ppm bölgesi konformasyonun belirlenmesinde oldukça belirleyicidir. Çünkü metilen köprü protonları konformasyonel değişikliklerden oldukça çok etkilenir. Örneğin koni konformasyonunda hiçbir proton boşluk

36 22 içerisinde yer almaz. Bu nedenle 1 M spektrumunda biri 3.2 ppm ve diğeri 4.9 ppm civarında bir çift dublet gözlenir. Fenolik - gruplarına ait protonların 10 ppm civarında olması gereken protonları, molekül içi hidrojen bağlarının oluşturduğu perdeleme etkisinden dolayı yukarı alana kayar ve bir singlet verir. Para pozisyonundaki tersiyer bütil gruplarına ait hidrojenler yüksek sıcaklıkta singlet verirken düşük sıcaklıklarda bir çift dublet verir. Aril halkaları arasındaki metilen köprüsü hidrojenlerinin pikleri ise konformasyona göre değişir ve ppm arasındadır (Çizelge 1.1.). X-ray kristalografisi kaliksaren yapısı hakkında kesin kanıtlar ortaya koyar. Đlk olarak Andretti ve ark da kaliks[4]aren için single kristal datası sunmuşlardır. Kütle spektroskopisi ise kaliksarenlerin molekül kütlelerinin belirlenmesinde başarıyla kullanılmıştır Kiral Kaliksarenler Kiral kaliksarenler özellikle son dönemde potansiyel ilaç adayları, spesifik hücrelerin tanınmasında moleküler reseptörler (glikokaliksarenler, peptidokaliksarenler gibi) ve rasemik karboksilik asitlerin kiral tanınması için enzimatik olmayan reaktifler oldukları için oldukça ilgi çekmektedir. Bu tip kaliksaren türevlerinin hazırlanmasında iki yaklaşım kullanılmıştır; 1) Farklı grupların bağlı olduğu aril halkalarının varlığının sonucu olarak moleküler asimetri 2) Kiral bir reaktif ile fenolik oksijenler ya da para-pozisyonları üzerinden fonksiyonlandırmadır.

37 Moleküler Asimetri Koni konformasyonunda aril birimleri üzerinde en az üç farklı bileşenin bulunması ya da iki farklı aril grubunun bunlardan birinin diğer aromatik halkalara göre anti konumunda (örneğin, kısmi koni konformasyonu) olması kaliksarene moleküler simetri kazandırır. idroksi uca (Lower rime) bağlanan bileşenlerin en az etil grubundan daha hacimli olması gerekir. Eğer bu şekilde olmazsa, yavaş halkadönüşüm prosesinden dolayı rasemleşme meydana gelebilir. Bununla beraber, hacimli gruplar koni konformasyonunun dışında diğer grupların da oluşmasına neden olabilir Fenolik lar ya da para-pozisyonları Üzerinden Kiral Birimlerin Bağlanması Kirallık, idroksi uç (lower rim) ya da para pozisyonu (upper rim) üzerinden makrosiklik halkaya kazandırılırken kaliks[4]aren başlangıç maddesi olarak kullanılarak birkaç basamak içeren çeşitli metotlar kullanılabilir. Bu, ilk olarak Gutsche ve ark. (1979) başarılmış ve p-tert-bütilkaliks[8]arenin mono- ve dikamforsülfonil esterlerinin sentezi ve sirküler dikroik özellikleri rapor edilmiştir. Suda çözünebilen ve kiral birimler olarak (S)-2-metilbütoksi grupları taşıyan p- sülfolanmış kaliksaren türevleri de sentezlenmiş ve kompleksleşme özellikleri çalışılmıştır (Shinkai, 1987) Kaliksarenlerin Kullanım Alanları Son yıllarda üçüncü kuşak supramolekül olarak nitelendirilen kaliksarenlerin sentezinin yanı sıra kullanım alanları da dikkati çekmektedir. Konformasyonları ve

38 24 eşsiz yapıları sayesinde özellikle nötral ve iyon moleküller için reseptör olarak, enantiyomerlerin tanınması ve ayrılmasında, enzim mimik olarak, bazı reaksiyonlarda katalizör olarak, kromatografide durgun faz olarak kullanılırlar ve nanoteknolojik uygulamaları bulunmaktadır Enzim Mimik larak Kaliksarenler Kaliksarenler enzim mimik özellik gösterebilecek şekilde uygun gruplarla fonksiyonlandırılırsa enzimin aktif bölgesini oluşturarak substratların katalitik olarak ürünlere dönüşmesini sağlayabilir. Biyolojik prosesler için uygun model ya da mimiğin tasarlanabilmesi amacıyla çok sayıda çalışma yapılmıştır. Yapay reseptörler tasarlanırken bazı özellikleri taşıması istenir. Bunlar: Boşluğa sahip olmaları ve uygun büyüklük ve şekle sahip olmaları eaktif bağlanma bölgeleri Dallar ve köprüler Đstenen yapının oluşmasını sağlayacak bağlantılar. Bu tip bileşik sınıflarından biri olan boşluklu yapıya sahip kaliksarenlerin uygun biçimde fonksiyonlandırılarak potansiyel enzim mimikler olarak kullanılabileceğini ilk olarak Gutsche önermiştir (Gutsche 1989). Guest türlerinin sentetik hostlar tarafından moleküler tanınması üzerine yapılan yaygın çalışmalar biyo(in)organik kimyacıları enzimlerin aktif bölgesini mimik eden katalizörler tasarlamaya teşvik etmiştir. X Y + substratlar X Y reseptör reseptör-substrat kompleksi reseptör ürünler X Y + Şekil Fonksiyonlandırılmış kaliksarenlere dayanan enzim modellerinin şematik gösterimi.

39 25 Supramoleküler kimyanın bu alanı enzimlerle aynı katalitik fonksiyona fakat yapısal olarak daha karmaşık ve daha kararlı enzim modelleri ya da yapay enzimlerin sentezini içerir. Enzim mimik yapının temel hedefi enzimin aktif bölgelerine sahip kaliksaren-bazlı sentetik bir model oluşturmaktır. Bu model, substratlar için taşıdığı fonksiyonel gruplar sayesinde substratlarla onları ürünlere katalitik olarak dönüştürmek için etkileşim kurar (Şekil 1.14.) Ungaro ve ark. p-tert-bütilkaliks[4]aren-crown-5 baryum (II) kompleksinin p- nitrofenil asetatın (ppac) metanolizinde oldukça etkili bir transaçilaz katalizörü olarak davrandığını rapor etmiştir (Ungaro 1991). Monoasetatın (1) alkalin metanolizinin hızlandığı reaksiyon sırasında bir ara ürün olarak işlev gördüğü ileri sürülmektedir. 2 Ba II Ac Zn II P C 3 :B II Zn () Şekil Enzim mimik özellik gösteren kaliks[4]aren türevleri. einhoudt ve grubu (1997) ise kaliks[4]aren-bazlı dinükleer çinko(ii) kompleksinin fosfat diesterini hızlı ve güçlü bağladığını ve etkili transesterifikasyon sağladığını göstermiştir (Şekil 1.15). Bu nükleaz mimik için bir bifonksiyonel mekanizma da ileri sürülmüştür. Đki çinko merkezinden biri fosfat grubunun bir

40 26 Lewis asidi aktive edicisi olarak davranarak, diğeri ise nükleofilik β-hidroksi grubun aktivasyonunu artırarak nispeten hızlı bir molekül içi reaksiyonun gerçekleşmesine neden olur Kaliksarenlerin Molekül ya da Đyon Taşıyıcı (ost) larak Kullanılması Kaliksarenlerin en önemli özelliklerinden birisi de farklı konformasyonları ve yapılarında bulunan halka boşluğu sayesinde küçük nötral molekülleri ve iyonları (metal katyonları ve anyonları) tersinir olarak tutma yetenekleridir (Şekil 1.16.). Bu kompleksler endo- ve ekzo- kompleksler şeklindedir. Bu komplekslere örnek olarak, p-t-bütilkaliks[4]aren kloroform, toluen, benzen, ksilen, anisol ve pridin gibi çözücülerle tersinir moleküler kompleksler vermektedir. Bunlardan toluenle yaptığı kompleksin X-ay kristalografik analizi sonucunda, toluen molekülü p-t-bütilkaliks[4]aren molekülünün boşluk kısmında tutunduğu (endo-kompleks) gözlemlenmiştir (Andreetti 1979). Endo- Kompleks ötral Guest (Konuk) + veya ost (Ev sahibi) Đyonik Guest (Konuk) Ekzo- Kompleks Şekil p-alkilkaliks[4]aren in kompleks oluşturma mekanizması

41 27 Kaliksarenlerin organik moleküllerle verdiği komplekslerin 250 C nin üzerinde bile uzaklaştırılamaması çok sağlam kompleksler verdiğini göstermektedir. Kaliksarenler fenolik - gruplarındaki hidrojenlerin güçlü bazların etkisiyle iyonlaşabilmesi zayıf asidik karakterde olduğunu gösterir. Bundan dolayı aminlere proton vererek kompleks yapabilirler (Gutsche, 1987). Zielenkiewicz ve ark. (2005), yaptıkları bir çalışmada fosfonik asit ve propil grupları içeren iki uçlu kaliks[4]aren bileşiğini sentezlemişler ve izolösin ile yaptığı kompleksi M titrasyon kalorimetresi ve UV-vis spektroskopisiyle incelemişlerdir (Şekil 1.17.). + 3 C- P P Şekil Đki uçlu kaliksaren türevi ve izolösin bileşiği Kaliksarenler hem polar hem de apolar bölgeler içeren bir makromolekül grubudur. Kaliksarenlerin polar bölgesi amitler, alkoller, esterler veya eter gruplarının oksijenleri arasına metal iyonlarını bağlayabilen bir boşluktan oluşur. Bazı durumlarda bu bağlanma yüksek seçicilikle olur. Bu sayede kaliksarenlerin türevleri ile atık çözeltilerden metal iyonları geri kazanılabilir. Sırıt ve ark (2005), koni konformasyonunda yeni bir kiral kaliks[4](azoksa)crown-7 türevini sentezlemişler ve alkali, toprak alkali ve geçiş metallerinin sıvı-sıvı ekstraksiyonu çalışmalarında kullanmışlardır (Şekil 1.18.).

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI YENİ KALİKS[4]AREN TÜREVLERİNİN SENTEZİ VE ARSENAT ANYNUNUN SULARDAN GİDERİLMESİNDE KULLANILMASI FATİH ÖZCAN YÜKSEK LİSANS TEZİ KİMYA

Detaylı

BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ SONUÇ RAPORU

BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ SONUÇ RAPORU T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PRJELERİ KRDİNASYN BİRİMİ (PAUBAP) BİLİMSEL ARAŞTIRMA PRJESİ SNUÇ RAPRU PRJE N : 2011 BSP 027 PRJE TİPİ : BSP İLGİLİ BİRİM: Fen Edebiyat Fakültesi PRJE ADI

Detaylı

Bolum 11&12 Eterler, Epoksitler, Sülfitler

Bolum 11&12 Eterler, Epoksitler, Sülfitler Bolum 11&12 Eterler, Epoksitler, Sülfitler Giriş Eter Formülü R--R (R ve R alkil veya aril). Simetrik ve asimetrik olabilir Örnekler: C 3 C 3 C 3 2 Yapı ve Polarite Eğik moleküler geometri ksijen sp 3

Detaylı

T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI

T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI FLRESANS ÖZELLİK GÖSTEREN YENİ KALİKS[4]AREN BİLEŞİKLERİNİN SENTEZİ VE İYN BAĞLAMA ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ YÜKSEK LİSANS TEZİ

Detaylı

YENİ MONO- ve Dİ- AZOKALİKS[4]AREN TÜREVLERİNİN SENTEZİ ve ABSORPSİYON ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ

YENİ MONO- ve Dİ- AZOKALİKS[4]AREN TÜREVLERİNİN SENTEZİ ve ABSORPSİYON ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ T.C. PAMUKKALE ÜİVESİTESİ FE BİLİMLEİ ESTİTÜSÜ YEİ M- ve Dİ- AZKALİKS[4]AE TÜEVLEİİ SETEZİ ve ABSPSİY ÖZELLİKLEİİ İCELEMESİ Özlem ÖZE Yüksek Lisans Tezi DEİZLİ - 2005 II YEİ M- ve Dİ- AZKALİKS[4]AE TÜEVLEİİ

Detaylı

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi 1 Giriş Spektroskopi, yapı tayininde kullanılan analitik bir tekniktir. Nümuneyi hiç bozmaz veya çok az bozar. Nümuneden geçirilen ışımanın dalga boyu değiştirilir

Detaylı

DİAZOLU VE SCHİFF BAZLI KALİKS[4]AREN BİLEŞİKLERİ VE METAL KOMPLEKSLERİ

DİAZOLU VE SCHİFF BAZLI KALİKS[4]AREN BİLEŞİKLERİ VE METAL KOMPLEKSLERİ 1 T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DİAZOLU VE SCHİFF BAZLI KALİKS[4]AREN BİLEŞİKLERİ VE METAL KOMPLEKSLERİ Sevil ZENCİR Yüksek Lisans Tezi DENİZLİ-2005 2 DİAZOLU VE SCHİFF BAZLI KALİKS[4]AREN

Detaylı

FONKSİYONLU ORGANİK BİLEŞİKLER I

FONKSİYONLU ORGANİK BİLEŞİKLER I FNKSİYNLU GANİK BİLEŞİKLE rganik bileşiklerde, bileşiğin temel kimyasal ve fiziksel özelliklerini belirleyen ve formülleri yazıldığında tanınmalarını sağlayan atom gruplarına fonksiyonel gruplar denir.

Detaylı

Bileşiğin basit formülünün bulunması (moleküldeki C, H, O, X atomlarının oranından, veya molekül ağırlığından)

Bileşiğin basit formülünün bulunması (moleküldeki C, H, O, X atomlarının oranından, veya molekül ağırlığından) 1 SPEKTROSKOPİ PROBLEMLERİ Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, Kütle Spektrometre Uygulamaları Molekül yapısı bilinmeyen bir organik molekülün yapısal formülünün tayin edilmesi istendiğinde, başlangıç

Detaylı

POLİMER. Bakalit (Bakalite) Sentezi (Fenol-Formaldehit Reçineleri)

POLİMER. Bakalit (Bakalite) Sentezi (Fenol-Formaldehit Reçineleri) POLİMER Birçok küçük molekülün uygun koşullar altında bir araya gelip birleşerek yüksek molekül ağırlıklı bileşikleri oluşturması işlemi polimerizasyon olarak tanımlanır. Polimerizasyon sonucu, küçük moleküllü

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BAZI KİRAL VE AKİRAL KALİKS[4,6]AREN BAZLI PLİMERLERİN SENTEZİ VE KLN DLGU MADDESİ LARAK KULLANILMASI Serkan ERDEMİR DKTRA TEZİ KİMYA ANABİLİM DALI Mayıs-2011

Detaylı

Deney 1 HĐDROKSĐL GRUBU: ALKOL VE FENOLLERĐN REAKSĐYONLARI. Genel prensipler

Deney 1 HĐDROKSĐL GRUBU: ALKOL VE FENOLLERĐN REAKSĐYONLARI. Genel prensipler Deney 1 ĐDKSĐL GUBU: ALKL VE FENLLEĐN EAKSĐYNLAI Genel prensipler Alkol ve fenoller su benzeri organik yapılardır. - yapısındaki nin yerine; alkollerde alifatik grup(-),fenollerde ise aromatik grup(ar-)

Detaylı

3.1 ATOM KÜTLELERİ... 75 3.2 MOL VE MOLEKÜL KAVRAMLARI... 77 3.2.1 Mol Hesapları... 79 SORULAR 3... 84

3.1 ATOM KÜTLELERİ... 75 3.2 MOL VE MOLEKÜL KAVRAMLARI... 77 3.2.1 Mol Hesapları... 79 SORULAR 3... 84 v İçindekiler KİMYA VE MADDE... 1 1.1 KİMYA... 1 1.2 BİRİM SİSTEMİ... 2 1.2.1 SI Uluslararası Birim Sistemi... 2 1.2.2 SI Birimleri Dışında Kalan Birimlerin Kullanılması... 3 1.2.3 Doğal Birimler... 4

Detaylı

Bölüm 11 Alkoller ve Eterler. Alkollerin Yapısı. Sınıflandırma. Hidroksil (-OH) fonksiyonel grubu Oksijen sp 3 melezleşmiştir. =>

Bölüm 11 Alkoller ve Eterler. Alkollerin Yapısı. Sınıflandırma. Hidroksil (-OH) fonksiyonel grubu Oksijen sp 3 melezleşmiştir. => Bölüm 11 Alkoller ve Eterler Alkollerin Yapısı idroksil (-) fonksiyonel grubu ksijen sp 3 melezleşmiştir. 2 Sınıflandırma Primer(Birincil): ın bağlandığı karbon sadece bir adet karbona bağlı. Sekonder(Đkincil):

Detaylı

Alkinler (Asetilenler)

Alkinler (Asetilenler) Organik-İnorganik Kimya Alkinler (Asetilenler) ALKİNLER (ASETİLENLER) Genel formülleri C n H 2n-2 şeklinde olan ve yapılarında en az bir üçlü bağ içeren bileşiklerdir. Bu bileşiklere, moleküllerindeki

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ YENĠ KĠRAL β-hġdroksġ AMĠN VE KALĠKS[4]AREN TÜREVLERĠNĠN SENTEZĠ, ENANTĠYOMERLERĠN TANINMASINDA KULLANILMASI Selahattin BOZKURT DOKTORA TEZĠ Kimya Anabilim

Detaylı

4. Bölüm Alkanlar. Sınıflandırma. Bileşik Türü. Grup. Yard. Doç. Dr. Burak ESAT 2006, Prentice Hall CH 3 -CH 2 -CH 3. Alkanlar

4. Bölüm Alkanlar. Sınıflandırma. Bileşik Türü. Grup. Yard. Doç. Dr. Burak ESAT 2006, Prentice Hall CH 3 -CH 2 -CH 3. Alkanlar 4. Bölüm Alkanlar Yard. Doç. Dr. Burak ESAT 2006, Prentice all Bileşik Türü Alkanlar Alkenler Sınıflandırma Fonksiyonel Grup Yok (Đkili veya Üçlü bağ bulunmaz) Đkili Bağ Örnek 3-2 - 3 Propan 2 =- 3 Propen

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

TRAKYA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KALİKS[4]AREN BİLEŞİĞİNİN VE TÜREVLERİNİN SENTEZİ. Necati BEYOĞLU YÜKSEK LİSANS TEZİ.

TRAKYA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KALİKS[4]AREN BİLEŞİĞİNİN VE TÜREVLERİNİN SENTEZİ. Necati BEYOĞLU YÜKSEK LİSANS TEZİ. TAKYA ÜİVESİTESİ FE BİLİMLEİ ESTİTÜSÜ KALİKS[4]AE BİLEŞİĞİİ VE TÜEVLEİİ SETEZİ ecati BEYĞLU YÜKSEK LİSAS TEZİ Danışman Doç. Dr. Mesut KAÇA EDİE-2008 T.C TAKYA ÜİVESİTESİ FE BİLİMLEİ ESTİTÜSÜ KALİKS[4]AE

Detaylı

T.C. KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ. Rektörlüğü ne. Fakültemizde bulunan Ar-Ge Laboratuarı 2014 Yılı Faaliyet Raporu ektedir.

T.C. KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ. Rektörlüğü ne. Fakültemizde bulunan Ar-Ge Laboratuarı 2014 Yılı Faaliyet Raporu ektedir. T.C. KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ Rektörlüğü ne Fakültemizde bulunan Ar-Ge Laboratuarı 2014 Yılı Faaliyet Raporu ektedir. Ek. 1 Genel Bilgiler Ek. 2 Bilimsel Sonuç Raporu i. Özet ii. Projeden Yayımlanan Makaleler

Detaylı

KROMATOGRAFİ. Bir parça kağıt şeridin aşağı hizasından 1 cm kadar yukarısına bir damla siyah mürekkep damlatınız.

KROMATOGRAFİ. Bir parça kağıt şeridin aşağı hizasından 1 cm kadar yukarısına bir damla siyah mürekkep damlatınız. KROMATOGRAFİ Kromatografi, bir karışımda bulunan maddelerin, biri sabit diğeri hareketli faz olmak üzere birbirleriyle karışmayan iki fazlı bir sistemde ayrılması ve saflaştırılması yöntemidir. KROMATOGRAFİ

Detaylı

Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi

Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi Burak Esat Fatih Üniversitesi 2006, Prentice all Giriş Karbon-karbon ikili bağı içeren hidrokarbonlardır Bazen olefinler olarak da adlandırılırlar, olefin= oil-forming

Detaylı

HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) DOYMAMIŞ

HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) DOYMAMIŞ HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK HİDROKARBONLAR DOYMUŞ HİDROKARBONLAR DOYMAMIŞ HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) BİTİŞİK İKİ HALKALI (NAFTALİN)

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Nükleer Manyetik Rezonans (NMR) Spektroskopisi Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY GİRİŞ NMR organik bilesiklerin yapılarının belirlenmesinde kullanılan en güçlü tekniktir. Çok çesitli çekirdeklerin

Detaylı

Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, IR ve 1 H NMR ile Yapı Tayini

Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, IR ve 1 H NMR ile Yapı Tayini 1 1 H NMR İLE KALİTATİF ANALİZ-1 1 H NMR ile Yapı Tayini Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, IR ve 1 H NMR ile Yapı Tayini Her NMR spektrumu bir karmaşık bilgiler topluluğudur. Spektrayı kolaylıkla

Detaylı

BALİKESİR ÜNİVERSİTESİ MERVE USTA 200510105031

BALİKESİR ÜNİVERSİTESİ MERVE USTA 200510105031 BALİKESİR ÜNİVERSİTESİ MERVE USTA 200510105031 Organik kimyada bilinen ilk tepkimelerden (metod) biridir. Bu reaksiyonun mucidi bilim adamı, Viktor Grignard, bu tepkime sayesinde 1912 Kimya Nobel ödülünün

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ)

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ) ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ) Hazırlayan: Doç. Dr. Yusuf ÖZKAY 1. Organik bileşik kavramının tarihsel gelişimi

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

BENZENİN NİTROLANMASINDA GRAFİTİN KATALİZÖR OLARAK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI

BENZENİN NİTROLANMASINDA GRAFİTİN KATALİZÖR OLARAK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI TÜBİTAK-BİDEB KİMYA BİLİM DANIŞMANLIĞI ÇALIŞTAYI ORGANİK KİMYA GRUBU BENZENİN NİTROLANMASINDA GRAFİTİN KATALİZÖR OLARAK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI Proje Raporu Proje Ekibi Rebi BARIN İbrahim ŞEN Proje Danışmanı

Detaylı

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm ORGANĠK BĠLEġĠKLER 2. ÜNİTE 6. Bölüm Organik ve Anorganik BileĢiklerin Ayırt Edilmesi Kimya bilimi temelde organik ve anorganik olmak üzere ikiye ayrılır. * Karbonun oksitleri (CO, CO 2 ) * Karbonatlar

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon 3. Deney Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon Sentezlerde istenen ürünü yan ürünlerden, fazla miktardaki veya tepkimeye girmemiş başlangıç bileşiklerinden, safsızlıklardan ve çözeltiden ayırmak

Detaylı

Tepkimeler ve Mekanizmaları

Tepkimeler ve Mekanizmaları 3. BölümB ORGANĐK K TEPKĐMELERE GĐRĐŞG ĐŞ Tepkimeler ve Mekanizmaları Genel olarak tepkimeler dört sınıfa ayrılabilir: Yer değiştirmeler Katılmalar Ayrılmalar Çevrilmeler MEKANĐZMA: Reaktanların ürünlere

Detaylı

4. Organik Kimyada Fonksiyonel Gruplar. Bazı Önemli Fonksiyonel Gruplar

4. Organik Kimyada Fonksiyonel Gruplar. Bazı Önemli Fonksiyonel Gruplar 4. Organik Kimyada Fonksiyonel Gruplar Bileşikleri reaktivitelerine göre sınıflandırmaya imkan veren yapısal özelliklere fonksiyonel grup denir. Fonksiyonel grup büyük bir molekülün bir parçasıdır; kendine

Detaylı

İÇİNDEKİLER TEMEL KAVRAMLAR - 2. 1. Atomlar, Moleküller, İyonlar...36. 1.2. Atomlar...36. 1.2. Moleküller...37. 1.3. İyonlar...37

İÇİNDEKİLER TEMEL KAVRAMLAR - 2. 1. Atomlar, Moleküller, İyonlar...36. 1.2. Atomlar...36. 1.2. Moleküller...37. 1.3. İyonlar...37 vi TEMEL KAVRAMLAR - 2 1. Atomlar, Moleküller, İyonlar...36 1.2. Atomlar...36 1.2. Moleküller...37 1.3. İyonlar...37 2. Kimyasal Türlerin Adlandırılması...38 2.1. İyonların Adlandırılması...38 2.2. İyonik

Detaylı

Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması - Alkanlar ve Stereokimya. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ

Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması - Alkanlar ve Stereokimya. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması - Alkanlar ve Stereokimya Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ Organik Bileşiklerin Sınıflandırılması idrokarbonlar yapılarında C ve bulunduran bileşiklerdir. Genel olarak 2 grupta

Detaylı

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1 İDROKARBONLAR Yalnızca karbon (C) ve hidrojen () elementlerinden oluşan bileşiklere hidrokarbon denir. Karbon elementinin atom numarası 6 dır. Elektron dizilişi, 1s 2 2s 2 2p 2 olup değerlik elektron say

Detaylı

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 05-ÇÖZÜNME VE ÇÖZÜNÜRLÜK 1 Çözünme Olayı Analitik kimyada çözücü olarak genellikle su kullanılır. Su molekülleri, bir oksijen atomuna bağlı iki hidrojen

Detaylı

Birbiri ile ikili bağla bağlanmış karbon ve. Karbonil grubu, aldehit, keton, karboksilli asit, ester, amid vb. fonksiyonel grubun çatısını oluşturur.

Birbiri ile ikili bağla bağlanmış karbon ve. Karbonil grubu, aldehit, keton, karboksilli asit, ester, amid vb. fonksiyonel grubun çatısını oluşturur. ALDEHİT ve KETNLAR Birbiri ile ikili bağla bağlanmış karbon ve oksijene (C=) karbonil grubu denir. Karbonil grubu, aldehit, keton, karboksilli asit, ester, amid vb. fonksiyonel grubun çatısını oluşturur.

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

5-AROMATİK BİLEŞİKLER.

5-AROMATİK BİLEŞİKLER. 5-AROMATİK BİLEŞİKLER. Organik kimyada çok geç tanınan, yapısı ve reaktifliği çok geç anlaşılan bileşiklerdir. İlk önce kimyacıların karşısına çıkan C6H5- temel yapısını içeren moleküller anlaşılmakta

Detaylı

Organik Kimya I. 1 Ders Adi: Organik Kimya I 2 Ders Kodu: KIM2011 3 Ders Türü: Zorunlu 4 Ders Seviyesi Lisans

Organik Kimya I. 1 Ders Adi: Organik Kimya I 2 Ders Kodu: KIM2011 3 Ders Türü: Zorunlu 4 Ders Seviyesi Lisans Organik Kimya I 1 Ders Adi: Organik Kimya I 2 Ders Kodu: KIM2011 3 Ders Türü: Zorunlu 4 Ders Seviyesi Lisans 5 Dersin Verildiği Yıl: 2 6 Dersin Verildiği Yarıyıl 3 7 Dersin AKTS Kredisi: 5.00 8 Teorik

Detaylı

Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813

Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813 Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813 Organik moleküllerin üç boyutlu yapılarını ve özelliklerini inceleyen kimya dalına Stereokimya adı verilir. Aynı molekül formülüne sahip

Detaylı

Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi

Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi Giriş NMR organik bileşiklerin yapılarının belirlenmesinde kullanılan en güçlü tekniktir. Çok çeşitli çekirdeklerin çalışılmasında kullanılabilir : 1 H 13 C 15

Detaylı

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir.

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. EVDE KİMYA SABUN Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. CH 3(CH 2) 16 COONa: Sodyum stearat (Beyaz Sabun) CH 3(CH 2) 16 COOK:

Detaylı

1.Evrende ve Dünyada Elementler. 2.Elementler Nasıl Elde Edilir? 3.Alaşımlar 6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu. 4.Hidrojen. 5.Alkaliler ve Toprak Alkaliler

1.Evrende ve Dünyada Elementler. 2.Elementler Nasıl Elde Edilir? 3.Alaşımlar 6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu. 4.Hidrojen. 5.Alkaliler ve Toprak Alkaliler KASIM EKİM EYLÜL Öğretim Yılı: 0 05 Okulu: Özel Asfa Fen Lisesi ÜNİTELENDİRİLMİŞ YILLIK PLAN Dersin Adı: KİMYA Sınıflar: A SÜRE.ÜNİTE: ELEMENTLER KİMYASI.. Hafif elementlerin olusumunu, evrenin baslangıcı

Detaylı

KROMOTOGRAFİK YÖNTEMLER

KROMOTOGRAFİK YÖNTEMLER KROMOTOGRAFİK YÖNTEMLER A. METODUN ÖZETİ Kromatografi, bir karışımda bulunan maddelerin, biri sabit diğeri hareketli faz olmak üzere birbirleriyle karışmayan iki fazlı bir sistemde ayrılması ve saflaştırılması

Detaylı

amonyak primer amin sekonder amin tersiyer amin

amonyak primer amin sekonder amin tersiyer amin DENEY 9-Bölüm 1 AMĐNLE VE DĐAZONYUM BĐLEŞĐKLEĐ Genel Prensipler Aminler amonyak üzerindeki hidrojenlerin organik gruplar ile değiştirilmesi sonucu türetilen organik bazlardır. Değiştirilen hidrojenlerin

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Infrared (IR) ve Raman Spektroskopisi Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY TİTREŞİM Molekülleri oluşturan atomlar sürekli bir hareket içindedir. Molekülde: Öteleme hareketleri, Bir eksen

Detaylı

ORGANİK KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1

ORGANİK KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 RGANİK KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 1. Alkanlar, parafinler olarakta adlandırılırlar. lefinler ise alkenlerdir. 5. ( ) 2 C( ) 2 bileşiğinin UPAC adı: 1 C 2 3 4 5 6 2.5 dimetil 2 hekzen dir. 2. Siklo alkenlerin

Detaylı

Halojenür Çeşitleri. Bölüm 6 Alkil Halojenürler: Nükleofilik Yer Değiştirme ve Ayrılma Tepkimeleri. IUPAC Adlandırması (Sistematik Adlandırma)

Halojenür Çeşitleri. Bölüm 6 Alkil Halojenürler: Nükleofilik Yer Değiştirme ve Ayrılma Tepkimeleri. IUPAC Adlandırması (Sistematik Adlandırma) Bölüm 6 Alkil alojenürler: Nükleofilik Yer Değiştirme ve Ayrılma Tepkimeleri 2006, Prentice all 1 alojenür Çeşitleri Alkil: alojen, X, direkt olarak sp 3 melezleşmiş karbona bağlıdır. Vinil: X, alkenin

Detaylı

KARBON- 13 C NMR. Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, IR ve 1 H NMR ile Yapı Tayini, 1 H NMR ile Yapı Tayini

KARBON- 13 C NMR. Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, IR ve 1 H NMR ile Yapı Tayini, 1 H NMR ile Yapı Tayini 1 KARBN- 13 NMR Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, IR ve 1 H NMR ile Yapı Tayini, 1 H NMR ile Yapı Tayini Konvensiyonal NMR spektroskopisi çok hassas değildir. Bunlarla mikrogram seviyelerinde madde

Detaylı

Bolum 16 Ketonlar ve Aldehitler. Karbonil Bileşikleri. Karbonil Yapısı

Bolum 16 Ketonlar ve Aldehitler. Karbonil Bileşikleri. Karbonil Yapısı Bolum 16 Ketonlar ve Aldehitler 1 Karbonil Bileşikleri 2 Karbonil Yapısı Karbon sp 2 melezleşmiştir. = bağı alkenlerin = bağından daha kısa, daha güçlü ve daha polar bir bağdır. 3 Ketonların IUPA Adlandırılması

Detaylı

Bu bilgiler ışığında yukarıdaki C atomlarının yükseltgenme basamaklarını söyleyelim:

Bu bilgiler ışığında yukarıdaki C atomlarının yükseltgenme basamaklarını söyleyelim: Organik Bileşiklerde C atomunun Yükseltgenme Basamağının Bulunması Yükseltgenme basamağı, C'a bağlı atomların elektronegatifliğine göre değişmektedir. C'un başlangıçta yükseltgenme basamağını 0 gibi düşünelim.

Detaylı

Genel Kimya IV (Organik Kimya)

Genel Kimya IV (Organik Kimya) Genel Kimya IV (Organik Kimya) Dersin Adı Genel Kimya IV (Organik Kimya) Dersin Kodu 1206.4103 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 4,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 2 Haftalık Uygulama

Detaylı

Kimya.12 3.Ünite Konu Özeti

Kimya.12 3.Ünite Konu Özeti Kimya.12 3.Ünite Konu Özeti 1. ORGANĠK REDOKS TEPKĠMELERĠ 2. YER DEĞĠġTĠRME (SÜBSTĠTÜSYON) TEPKĠMELERĠ 3. KATILMA TEPKĠMELERĠ 4. AYRILMA (ELĠMĠNASYON) TEPKĠMELERĠ 5. KONDENZASYON TEPKĠMELERĠ Hazırlayan

Detaylı

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI SORU 1.) 1 büten ve 2 büten için cis ve trans izomeri yazmak mümkün müdür? SORU 2.) Aşağıda verilen bileşikleri IUPAC metoduna göre adlandırınız. A) CH2 = C = CH CH3 B) CH3 CH

Detaylı

³DQ ³HQ (WDQ (WHQ 3URSDQ 3URSHQ % WDQ % WHQ

³DQ ³HQ (WDQ (WHQ 3URSDQ 3URSHQ % WDQ % WHQ En az ndan bir adet karbon-karbon çift ba içeren hidrokarbonlara denir. Bu bile iklerin di er bir ismi ise dir.alkenlerin genel formülleri Alkenlerde çift ba bir adet kuvvetli sigma ba ile sigma ba na

Detaylı

ÜNİTE 15 Organik Kimya - II Heteroatomlu Bileşikler

ÜNİTE 15 Organik Kimya - II Heteroatomlu Bileşikler ÜİTE 15 rganik Kimya - II eteroatomlu Bileşikler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; eteroatom kavramını, eteroatom içeren bileşiklerin önemini, eteroatom içeren bileşiklerin reaksiyonlarını, eteroatom

Detaylı

Bolum 18 Karboksilik Asitler ve Türevleri

Bolum 18 Karboksilik Asitler ve Türevleri Bolum 18 Karboksilik Asitler ve Türevleri Giriş Karbonil (-=) and hidroksil (-H) on the same carbon is karboksil grubu. karboksil grubu is usually written -H. alifatik asitler -H a bağlı bir alkil içerir.

Detaylı

8. Bölüm Alkenlerin Tepkimeleri

8. Bölüm Alkenlerin Tepkimeleri 8. Bölüm Alkenlerin Tepkimeleri = Bağının Reaktivitesi pi bağındaki elektronlar daha serbesttirler. Bu pi elektronları Elektrofillere saldırırlar. Karbokatyon araürünü oluşur. Nükleofil karbokatyona eklenir.

Detaylı

Alkoller, Eterler ve Tiyoller

Alkoller, Eterler ve Tiyoller Alkoller, Eterler ve Tiyoller Alkoller (R- OH) Alkoller, OH (hidroksil) fonksiyonel grubu taşıyan organik bileşiklerdir (alkil veya aril grubuna bağlı hidroksil) Metanol (CH 3 OH) en basit alkoldür Chemistry,

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

ASĐTLER ve BAZLAR. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK

ASĐTLER ve BAZLAR. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK ASĐTLER ve BAZLAR Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK Asit-Baz Kimyası Asit-baz kavramı, farklı tanımlarla sürekli kapsamı genişletilen ender kavramlardan biridir. Đlk zamanlarda, tadı ekşi olan maddeler

Detaylı

Temel Kimya Eğitim İçeriği

Temel Kimya Eğitim İçeriği Temel Kimya Eğitim İçeriği Konu Alanı KA 1 Malzeme Bilgisi KA 2 Kimyasal Karışımların Ayrılması KA 3 Kimyasal Yapıların Araştırılması ve Özellikleri KA 4 Fotomoketrik ve Kromatografik Analizler KA 5 Preparatif

Detaylı

13.4.2015 B + H. Asit. Uzm.Ecz. Kayhan BOLELLİ. Asit HA H + A. Baz BOH B + OH

13.4.2015 B + H. Asit. Uzm.Ecz. Kayhan BOLELLİ. Asit HA H + A. Baz BOH B + OH Uzm.Ecz. Kayhan BLELLİ İlk defa asitleri Antoine Lavoisier (1776) incelemiştir. Justus von Liebig (1838) organik asitlerden bahsetmiştir. İlk defa asit ve baz tanımı Svante Arrhenius (1884) tarafından

Detaylı

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ PROJENİN ADI: POLİMER KATKILI ASFALT ÜRETİMİNİN ARAŞTIRILMASI Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ ( Kimya Bilim Danışmanlığı Çalıştayı Çalışması 29 Ağustos-9 Eylül 2007) Danışman: Doç.Dr. İsmet KAYA 1 PROJENİN

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER... V 1. LABORATUVARDA KULLANILAN MALZEME VE ALETLER... 1 1.1. Tüpler... 1 1.2. Beher... 1 1.3. Erlenmeyer... 2 1.4. Balonlar... 2 1.5. Mezur... 3 1.6. Pipetler...

Detaylı

10. H F Bileşiğinin sistematik adı nedir?

10. H F Bileşiğinin sistematik adı nedir? MÜEDİSLİK KÜLTESİ KİMY MÜEDİSLİĞİ ÖLÜMÜ GİK KİMY DESİ DÖEM SIVI 19.01.2012 o: dı ve Soyadı: Öğretim Programı: ÖÖ ( ) ; İÖ ( ) Öğretim Üyesi: asan Seçen ( ) ; amdullah Kılıç ( ) Toplam 34 soru vardır. 125

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

DENEYĐN ADI. Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması

DENEYĐN ADI. Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması DENEYĐN ADI Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması Deneyin amacı Organik bir bileşikte karbon ve hidrojen elementlerinin nitel olarak tayin etmek. Nicel ve nitel analiz

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2...

Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2... Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2.... 3. MgCI2... 4. NaF... Bileşik Formülleri Bileşik formüllerinin yazılması İki

Detaylı

HPLC. Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi

HPLC. Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi HPLC Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi HPLC Nedir? HPLC nin Kısımları: Hareketli Faz Rezervuarı Pompa Sistemi Numune enjeksiyon Sistemi Kolon Dedektör HPLC Çeşitleri HPLC Uygulamaları HPLC Yüksek

Detaylı

$e"v I)w ]/o$a+ s&a; %p,{ d av aa!!!!aaa!a!!!a! BASIN KİTAPÇIĞI 00000000

$ev I)w ]/o$a+ s&a; %p,{ d av aa!!!!aaa!a!!!a! BASIN KİTAPÇIĞI 00000000 BASIN KİTAPÇIĞI 00000000 AÇIKLAMA 1. Bu kitapç kta Lisans Yerle tirme S nav - Kimya Testi bulunmaktad r.. Bu test için verilen toplam cevaplama süresi 5 dakikadır.. Bu kitapç ktaki testlerde yer alan her

Detaylı

Yapısında yalnızca C ve H u bulunduran bileşiklere hidrokarbon adı verilir.

Yapısında yalnızca C ve H u bulunduran bileşiklere hidrokarbon adı verilir. HİDROKARBONLAR Yapısında yalnızca C ve H u bulunduran bileşiklere hidrokarbon adı verilir. Alifatik Hidrokarbonlar Düz zincirli veya dallanmış olabilir. Doymuş hidrokarbonlar : Alifatik hidrokarbonlar

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

AMİNO ASİTLER. COO - H 3 N + C a H R

AMİNO ASİTLER. COO - H 3 N + C a H R AMİNO ASİTLER AMİNO ASİTLER H 3 N + C a H R a-amino Asit (AA) Yapılarında Amino (-NH 3 + ) grubu Karboksil (- ) grubu Yan zincir ( R ) taşıyan organik bileşiklerdir (a-amino karboksilik asitler) Kısa zincirli

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜĠVERSĠTESĠ FE BĠLĠMLERĠ ESTĠTÜSÜ EZĠM MĠMĠK ÇALIġMALARIDA VE LĠPAZ ĠMMBĠLĠZASYUDA KULLAILABĠLECEK KALĠKSARE BĠLEġĠKLERĠĠ SETEZĠ VE BAZI EATĠYSEÇĠMLĠ TEPKĠMELERDE KULLAILMASI Arzu UYAIK DKTRA

Detaylı

AMİNO ASİTLER. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

AMİNO ASİTLER. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ AMİNO ASİTLER Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Proteinler, tüm hücrelerde ve hücrelerin tüm bölümlerinde en çok bulunan biyolojik makromoleküllerdir ve canlının kuru ağırlığının % 50 veya daha fazlasını kapsarlar.

Detaylı

6.4. Çözünürlük üzerine kompleks oluşumunun etkisi ------------ 6.5. Çözünürlük üzerine hidrolizin etkisi ---------------------------- 6.6.

6.4. Çözünürlük üzerine kompleks oluşumunun etkisi ------------ 6.5. Çözünürlük üzerine hidrolizin etkisi ---------------------------- 6.6. iii İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ ------------------------------------------------------------------- 2. TANIMLAR ------------------------------------------------------------ 2.1. Atom-gram -------------------------------------------------------

Detaylı

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ Allil klorür üretiminin ana maddesi propilen ve klor dur. Allil klorürün verimli ve ekonomik sentezi 1930 larda yüksek sıcaklıklarda (300-500 C) klorlaşma reaksiyonu ile Shell Geliştirme

Detaylı

lması *Bisiklik -Alkenler -Alkinlerin -Alkil halojenürlerin -Aminlerin adlandırılmas -Esterlerin adlandırılmas *Benzen ve türevlerinin t kuralı

lması *Bisiklik -Alkenler -Alkinlerin -Alkil halojenürlerin -Aminlerin adlandırılmas -Esterlerin adlandırılmas *Benzen ve türevlerinin t kuralı 16.05.2010 1 16.05.2010 2 -Alkanların ve sikloalkanların adlandırılmas lması *Bisiklik bileşiklerin iklerin adlandırılmas lması -Alkenler ve sikloalkenlerin adlandırılmas lması -Alkinlerin adlandırılmas

Detaylı

DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ A OLARAK CEVAP KÂĞIDINIZA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. FEN BİLİMLERİ SINAVI KİMYA TESTİ FEM YAYINLARI 4.

DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ A OLARAK CEVAP KÂĞIDINIZA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. FEN BİLİMLERİ SINAVI KİMYA TESTİ FEM YAYINLARI 4. DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ A OLARAK CEVAP KÂĞIDINIZA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. EN BİLİMLERİ SINAVI KİMYA TESTİ 1. Bu testte 3 soru vardır. 2. Cevaplarınızı, cevap kâğıdının Kimya Testi için ayrılan

Detaylı

POLİÜRETAN NANO-KOMPOZİT SENTEZİNDE KULLANILMAK ÜZERE NANO-BÖHMİT ÜRETİMİ VE İŞLEVSELLEŞTİRİLMESİ

POLİÜRETAN NANO-KOMPOZİT SENTEZİNDE KULLANILMAK ÜZERE NANO-BÖHMİT ÜRETİMİ VE İŞLEVSELLEŞTİRİLMESİ POLİÜRETAN NANO-KOMPOZİT SENTEZİNDE KULLANILMAK ÜZERE NANO-BÖHMİT ÜRETİMİ VE İŞLEVSELLEŞTİRİLMESİ Gülden EROĞLU 1, Güngör GÜNDÜZ 1,2, Üner ÇOLAK 3, Bora MAVİŞ 4 1 ODTÜ, Polimer Bilim ve Teknolojisi Bölümü,

Detaylı

SABUN SENTEZİ (Yağların Hidrolizi veya Sabunlaştırılması)

SABUN SENTEZİ (Yağların Hidrolizi veya Sabunlaştırılması) SABUN SENTEZİ (Yağların Hidrolizi veya Sabunlaştırılması) Gerek hayvansal yağlar gerekse bitkisel (nebati) yağlar, yağ asitlerinin gliserin (gliserol) ile oluşturdukları oldukça kompleks esterlerdir. Bu

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

PROTEİNLERİN SAFLAŞTIRILMASI

PROTEİNLERİN SAFLAŞTIRILMASI PROTEİNLERİN SAFLAŞTIRILMASI Bir hücre ve dokudan istenilen bir proteinin saf halde izole edilmesi oldukça güç bir olaydır. Bu proteinin konsantrasyonu düşük ise binlerce farklı protein arasından ayırmak

Detaylı

ÇANAKKALE BOĞAZINDAKİ CHLOROPHYTA ENTEROMORPHA YOSUNUNDAN POTASYUM HİDROKSİT DESTEKLİ KATALİZÖR VARLIĞINDA BİYODİZEL ELDESİ

ÇANAKKALE BOĞAZINDAKİ CHLOROPHYTA ENTEROMORPHA YOSUNUNDAN POTASYUM HİDROKSİT DESTEKLİ KATALİZÖR VARLIĞINDA BİYODİZEL ELDESİ TÜBİTAK-BİDEB KİMYAGERLİK, KİMYA ÖĞRETMENLİĞİ VE KİMYA MÜHENDİSLİĞİ KİMYA LİSANS ÖĞRENCİLERİ ARAŞTIRMA PROJESİ EĞİTİMİ ÇALIŞTAYI (KİMYA-2 ÇALIŞTAY 2011) ÇANAKKALE BOĞAZINDAKİ CHLOROPHYTA ENTEROMORPHA YOSUNUNDAN

Detaylı

YÜZEY AKTİF MADDE TAYİNİ

YÜZEY AKTİF MADDE TAYİNİ YÜZEY AKTİF MADDE TAYİNİ 1. GENEL BİLGİLER Deterjan terimi, çeşitli malzemelerin temizlenmesinde kullanılan kimyasal maddelerin genel adıdır. Deterjanlar yüzey aktif özelliklere sahip organik maddeler

Detaylı

PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU

PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU T. GÜNGÖREN 1, H. MADENOĞLU 1, M. SERT 1, İ.H. METECAN 2, S. ERDEM 1, L. BALLİCE 1, M. YÜKSEL 1, M. SAĞLAM 1 1 Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Aldehit ve Ketonlar 2

Aldehit ve Ketonlar 2 Aldehit ve Ketonlara Genel Bakış Aldehit ve Ketonların Adlandırılmaları Yaygın Olarak Kullanılan Aldehit ve Ketonlar Aldehit ve Ketonların Kullanım Alanları Aldehit ve Ketonların Genel Özellikleri Karbonil

Detaylı

30.3.2015 + + + + + H H O. Cl H H O. Cl H

30.3.2015 + + + + + H H O. Cl H H O. Cl H 1 Cl O O Cl Cl O O Cl 2 3 4 5 6 7 Moleküler Orbital Kuramı ile Asit ve Bazlık Kuvveti NO 3 2 O NO 3 3 O asit baz = tuz su Kuvvetli asitlerin eşlenik bazları zayıftır. Zayıf asitlerin eşlenik bazları kuvvetlidir.

Detaylı

R C R. Yükseltgen Madde

R C R. Yükseltgen Madde DENEY 4 ALDEĐT VE KETN REAKSĐYNLARI Genel Bilgiler Aldehitler ve ketonlar karbon-oksijen çift bağından oluşan karbonil grubu içerirler ve bu nedenle de genellikle aynı tip reaksiyon verirler. Bu reaksiyonları,

Detaylı

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ. Şeref KARADENİZ

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ. Şeref KARADENİZ T.. BALIKESİR ÜİVERSİTESİ FE BİLİMLERİ ESTİTÜSÜ KİMYA AABİLİM DALI YEİ BAZI İMİ GRUBU İÇERE BEZRW ETERLERİ SETEZİ YÜKSEK LİSAS TEZİ Şeref KARADEİZ Balıkesir, Temmuz-2008 ÖZET YEİ BAZI İMİ GRUBU İÇERE

Detaylı

5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu)

5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu) 5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu) Mg +2 Na + K + Li + Bu gruptaki katyonların hepsini çöktürebilen ortak bir reaktif yoktur. Na, K ve Li alkali metaller grubunun üyeleridir. NH 4 da bileşikleri alkali metal

Detaylı

6. Deney Hidrokarbonların Belirlenmesi

6. Deney Hidrokarbonların Belirlenmesi 6. Deney Hidrokarbonların Belirlenmesi Genel Prensipler Yapıları ve kimyasal davranışları esas alındığında, hidrokarbonlar üç kategoriye ayrılabilir. Doymuş Alifatik Hidrokarbonlar: Tüm karbon atomlarının

Detaylı