_BURSA PAMUK fpligi. SANAYiiNDEKI BiR F"ABRiKADA ÇALIŞAN BiR GRUP KADlN işçinin FABRiKA içi VE AiLEYLE OLAN SOSYAL ilişkileri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "_BURSA PAMUK fpligi. SANAYiiNDEKI BiR F"ABRiKADA ÇALIŞAN BiR GRUP KADlN işçinin FABRiKA içi VE AiLEYLE OLAN SOSYAL ilişkileri"

Transkript

1 :ı -.. ~ _BURSA PAMUK fpligi. SANAYiiNDEKI BiR F"ABRiKADA ÇALIŞAN BiR GRUP KADlN işçinin FABRiKA içi VE AiLEYLE OLAN SOSYAL ilişkileri S. AYGEN ERDENTUd Hacettepe üniversitesi ~ Mezuniyet Sonrası Eğitimi Fakültesi Yönetme 1 iğinin Sosyolojl Bilim Dali için öngördüöü DOKTORA TEZi Olarak Hazırlanmıştır. :; Ankara ARALIK, 1980

2 BURSA PAMUK IPLi~l SANAYiiNDEKi BIR FABRIKADA ÇALIŞAN BIR GRUP KADlN IŞÇININ FABRiKA Içi VE AiLEYLE OLAN SOSYAL ilişkileri S. AYGEN ERDENTUG Hacettepe Universilesi Mezuniyet Sonrası Eğitimi Fakültesi Yönetmeliğinin Sosyoloji Bilim Dalı DOKTORA TEZi Için Ongördüğü Olarak Hazırlanmıştır. Ankara ARALIK, 1980! ı r /. IJilkent \hive:~ity

3 '..~ The~ ;5 i-id b06o. z - TDL

4 1 ı i MESEF Dekanlığına, İşbu çalışma, jürimiz tarafından, Sosyoloji Bilim Dalında Doktora tezi olarak kabul edilmiştir. Başkan Uye Uye Uye Uye Yukarıda imzalarını, adı geçen öğretim üyelerine ait 1 olduğunu onaylarım.. /. /1980 f Dek an -iii-

5 Maddi ve Manevi varlıklarını benim ve kardeşimin ve mutluluğuna başarı adayan annerne ve babama şükranlarımla, -iv-

6 Ö N S Ö Z Birlikte çalışan insanların sorunlarının 20.yüzyılın en önemli konularından birine dönüşmesiyle davranış bilimleri-ön plana geçmiştir. Bugün sanayi alanında ve toplumun diğer kurumlarında görülen sorunların çözümünde olaylara birçok değişik yönlerden bakmak gere~i duyulmaktadır. özellikle sanayi dalı için geçerli olan bu durum nedeniyle sanayideki örgütler (fabrikalar) pek çok disiplinin araştı~mqlarına.. konu ol~ lardır. Bu çalışma da bu tür araştırmalardan biridir. Bu araştırma, bir örgüt olan fabrika içinde en alt düzeyde, üretimde çalışan kadın işçilerin işbaşında oluşan sosyal ilişkilerinin özelliklerini saptamaya amaç edinen bir ön çalışma niteliğindedir. Bu çalışma, işçinin ailesi ve yakın çevresi (akraba ve komşular) ile sosyal ilişkilerinin de ince~ lenmesi ve bu ilişkilerin, işçinin fabrika içindeki sosyal ilişkilerine etkinlik derecesini araştırma~ı bakımından Türkiye'de bu konuda ilk yapıttır. Ayrıca, yasalarca sekizer saatlik çalışma süreleri ile sınırıandırılan ve araştırmanın yapıldığı fabrikada üretim teknolojisinin özelliği nedeniyle uygulanart ~ardiya sisteminin bu kadınların yaşamını nasıl etkilediğini vermesi açısından da bu çalışmanın ülkemizde yapılan.araştırmalar arasında ayrı bir yeri olacağı düşüncesindeyim. Bu tezin ortaya çıkmasında pek çok kişinin doğrudan veya delaylı katkıları olmuştur. En başta, seçtiğim konuda beni tüm olanakları ile destekleyen, tezin yazılması aşamasında ise gösterdiği sabır, anlayışı ve hoşgörüden dolayı hocam ve tez danış- -v-

7 manım Hacettepe üniversitesi Sosyoloji Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Nihat Nirun gelmektedir; kendisine içtenlikle teşekkür ederken, bu tezdeki görüşlerin, yanılgı veya eksikliklerin tek sorurnlusunun ben olduğumu da belirtrnek isterim. Araştırmanın yer aldığı 1978 yılında, Bursa Ticaret ve Sanayi Odası'nın Bursa Organize Sanayi ~ölgesi Müdürü Sn. Nezih Ertunga'ya ve Hukuk Müşaviri Ahmet Tunç'a, fabrika seçiminde ve fabrika seçildikten sonra da o fabrika da araştırmanın yapılması için harcadıkları çabalar yanısıra araştırma süresince gösterdikleri her türlü kolaylıktan dolayı teşekkür ederim. Bu arada, verimlerini etkilernek pahasına fabrikada dolanrnarnı hoş gören ve bana araştırma boyunca konukseverlik gösteren Fabrika idaresine teşekkür ederken, içtenlikle ve bıkıp usanmadan verdikleri yanıtlar ile bu yapıtın oluşmasına büyük katkılarda bulunan fabrikanın işçilerine de duyduğum rninneti anlatmakta güçlük çekmekteyirn. Son olarak, kodlanan verilerin O.D.T.ü. Bilgi İşlem Merkezinde prograrnlanıp işlenmesinde yardımseverlik örneği gösteren Sn. Sertaç Onuralp'e ve de tezi çok kısa bir sürede ellerindeki tüm olanakları kullanarak teslim tarihine yetiştiren Bizim Büro yetkililerine ve de elemanıarına içtenlikle teşekkür eder-im. Türkiye'nin içinde bulunduğu ekonomik koşullar sonucu ma-,. li külfeti tahrninlerin çok üstünde olan tez basımında rnasrafları en aza indirmek gayesiyle Bulgularıkısmındaki tablolar (400_;.,kadar) teze konmamıştır. ı.., İleride, tezin yayınlanması sözkonusu olduğunda bu eksiklikler de giderilecektir. -vi-

8 ! Ç! N D E K! L E R Sayfa No: ÖNSÖZ o V İÇİNDEKİLER... vi_i ŞEKİLLER LİSTE$! XV i ÇİZELGELER LİSTES! xvii KISALTMALAR L!STES! , xv iii BÖLUM I GİRİŞ... ~ ı ı ı. Sanayi Devrimi...., "'.... ı 2. Sanayi Devrimi!le Fabrika Sistemine Geçiş ı. Fabrika Sisteminin Evreler i Fabrika Sisteminin özellikler~ ll 2.3. Fabrika Sistemi ve İstihdam Edilen "!şçi" "Sanayileşme"!le Ne Anlaşılmaktadır? Türkiye'de Sanayileşme Sürecine Genel Bakış Cumhuriyetten önce Cumhuriyet Döneminde Sanayileşme Çabalar» 'dan önceki durum Planlı kalkınma dönemi ~ 3. İstihdam durumu vii- ı 1

9 Sayfa No: 5. Sorun Amaç Varsayımlar...., Araştırmanın özelliği ve önemi Araştırmanın Sınırlılığı BÖLtiM II İLGİLİ KAVRAMLAR VE ARAŞTIRMALAR i 1 1. Sosyal İlişkiler Sosyal ilişkilerin Toplumdaki Yeri Sosyal ilişki Nedir? Grup Nedir Yaklaşımlar Sosyal Grup Tanımı Dikotomik Tipolojiler Sanayi İşiçilerinin Grup Davranışıarına iliş~ kin Bazı önemli Araştırmaların Bulguları Ai 1 e Tai).ımJ, Aile Biçimleri Sanayileşme- Aile ilişkisi viii-

10 Sayfa No: BÖLUM III YÖNTEM 104 ı. örnekle~ ve özellikleri Verilerin Toplanmasında Kullanılan Araştırma Teknikleri.... ~ Verilerin Toplanmasında Karşılaşılan Güçlükler Fabrika Anketlerinde Karşılaşılan Güçlükler Ev Anketlerinde Karşılaşılan Güçlükler Araştırıcının örnekleme Etkisi Verilerin işlenmesi Araştırmanın Süresi ve Maliyeti BÖL ÜM IV....,. 125 ARAŞTIRMA. AL.ANI o G " 125 ı. Giriş..., Bursa!linin Demografik Yapısı Bursa!linin Ekonomik Yapısı Araştırma Alanı Olarak Bursa'nın Seçiliş Nedeni Araştırmanın Yer Aldığı Fabrikanın özellikleri Firmanın Tarihçesi B.O.S.B!çindeki Yeri Uretim Faaliy~ti ix-

11 Sayfa No: i Pamuklu iplik üretiminin pamuklu dokuma sanayi içindeki yeri S Fabrikada üretim birimleri ve iş ak,ı,şı ııt4. örgütlenme Firma örgütünün genel Qeğerlendirilmesi... ısı 5.4,2. Formenler..., a) Mesleki özgeçmişleri b) Medeni durumları.... lt ~ c) Kendilerine göre "formen"in örgüt içindeki yer i..... d) Uretim faaliyeti hakkında görüşleri.. e) t~çiler hakkında genel değerlendirmeler ı.... ~ Çalışma Koşulları., Posta ve Vardiyalar tiretim birimlerinde istihdam ve fiziki çalı şma koşulları. ~ Uretimi teşvik: "akort" {accord) sistemi İşe alınış, eğitim ve eğiticiler işyerine gidiş-geliş... ~ Giyim... ıso Yemek arası ve yemekhane Kreş Sağlık Hizmetleri x-

12 5.6. İşçi Dev~i (turnover) ve Devamsızlık (absenteeism) Sendika Faaliyetleri... ~ Fabrikanın Yakın Çevreye Etkisi... ' Fabrikanın SeçQiş Nedeni BÖ.L UM V ~ 215 BULGULAR, YORUMLAR VE DECERLENDİID1ELER ı. örnekle~e Giren İşçilerin Genel Nitelikleri Anket Uygulaması Süresince İşçilerin B~r&ktığı tzlenimler.... it İşçilerin Boyları Geldikleri Bölgelere Göre İşçilerin Dağılımı İdari Bölünüşe Göre Doğum Yerleri E~itim Düzeyleri , örgün eğitim düzeyi Yetenek ve beceriler Gazete okuma, televizyon seyretme ve radyo dinleme Yaş Dağılımı ı M eden i 0'\.].rum..... Bursa ya Göç Gerekçeleri Bursa da Yerleşme Süreleri 229 -xi-

13 _Sayfa No: 1. lo. Oturulan Semt 1 Köy ı. ll.!şçilerin Ikamet (ResidE!nce) özellikleri Bayram Kutlama Yılbaşı Kutlama Yıllık!zin Kullanma Fabrika Ortamında!şçiler !ş Gruplarına Göre Da~ılımları... 2~7 2.2.!şe Başlama Kararı B.O.S.B. de Çalışma Gerekçesi !şe Girişte Rol Oynayan Etkenler !ş Deneyiml~ri !şçiler in Bugünkü! şlerinde Çalışma SürE'l)'.ri !şi öğrenme Süreci öğreten ve 1 veya yardımcı olan Öğrenme... suresı !ş Grubunda Yapılan!şe Tutum ,1. Postada bulunma nedeni İşinden duyduğu hoşnutluk !şin zorluğu ve yoruculuğu bevamsızlık, rapor ve izin alma üretim Birimlerinde!lişkiler xii-

14 Sayfa No: İşçiler arası dayanışma İş başın9a konuşma olanağı İşte dargınlık nedenleri Aile Ortamında İlişkiler ' ı Evlilik Biçimi...._ Hane Kompozisyonu Hane Halkı Sayısı ~ 267 ~lcc>rıc>~i}( I>\l~ll~ Hanenin geliri Mal ve mülk Akrabaya yardım Yaşam Standaa!ları Hane İçinde Karar Alma Süreci Hane içinde en çok sözü geçen kişi , Alınacak mal ve mülk hakkında karar verme Aile gelirinin harcanmasında kadının yer ı Vardiyalara Göre Kadının Günlük Yaşantısı xiii-

15 Sayfa No: Gündüz (oaoo- 1600) vadiyasında Akşam ( 16oo ) vardiyasında Gece ( ) vardiyasında aanede Ev İşlerinin Görülmesi Hane.!çinde Hastalık Durumu Karı-Koca!lişkisi ve Karı-Koca Beraberliği l.Koca işinin özellikleri Kocanın kadının vardiya saatlerine karşı tutumu aafta tatilinde karı-kocanın beraberlikleri Karı-kocanın doğum kontrolüne tutumu Çocuklaria!lişki ll. ı. Çocuk sayısı Çocuk bakımı ve ilgi gösterme Çocukların eğitimi ve meslek seçimine ilişkin beklentiler~ Akarabalarla!lişkiler Komşularla!lişkiler xiv-

16 Sayfa No: BÖLUM VI 320 SONUÇ 320 ı. Varsayımların Geçerlili~i ~ ~ 320 ı. ı. Birinci Grup Varsayımlar. 320 ı. 2. İkinci Grup Varsayımlar özet, Yargı v~ öneriler SUMMARY YARARLANILAN.. KAYNAKLAR ANKET ÖRNEKLER! xv-

17 ŞEKİLLER L!STES! sa;ıfa No: Şekil ı. Sanayide Sosyal!lişkiler Şekil 2.!şbaşı Gruplarının Konumunun Gösteren Şema Şekil 3. ''Ana-Baba Ailesi ı ile "Evlilikle Kurulan Aile" yi gösteren şerna Şekil 4. Pamuk ipliği üretiminin pamuklu dokuma sanayii içindeki yeri Şekil 5. Fabrikada yer alan üretim birimleri ve iş akışı.l49 Şekil 5. Şekil 7. Firmanın örgüt şeması üretim birimlerinde cinsiyete göre istikdam:... l69 -xv i-

18 ÇiZELGELER LİSTES! Sayfa No: Çizelge ı. Türkiye'de yıllar itibariyle şekillere göre istih.daın durumu Çizelge 2. Bursa'da sayım yılları arası yıllık nüfus artış oranları ~29 Çizelge 3. Fabrikada çalışan kadın işçilerin posta, medeni durum ve bulu~dukları üretim/hizmez birimlerine göre dağılımları xvii-

19 Kısaltınalar Listesi B.O.S.B. D.I.E ~--- D.P.T. EB GNS-NSEN IESS NESR TODAIE TIY Bursa Organize Sanayi Bölgesi Devlet İstatistik Enstitüsü Devlet Planlama Teşkilatı Encyclopedia Britannica Genel Nüfus Sayımı-Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri International Encyclopedia of Social Sciences. : New Encyclopedia of Social Reform Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü. : Türkiye İstatistik Yıllığı I b id. ( ibidem) "yukarıda adı geçen eser" I dem "aynı yazar" op.cit. (opere citato): "daha önce adı geçen eser" passim. -,.. : ''eserin tümü" s.v. (sub verbum): " sözcüğü altında" -xv iii-

20 BÖL UM... I G! R İ Ş. 'ı ı. Sana~i Devrimi Daha önce Fransız yazarlarca kullanılmasına ra~en lngiliz ekonomi tarihçisi Arnold Toynbee ( ) tarafından günlük.dile geçen ''Sanayi Devrimi 11 deyimi ile ilk olarak ve belir- gin lıir şekilde, kabaca 1750 ile 1840 yılları 1 arasında, İngiltere'de görülen ekonomik değişme anla~ılmak istenmektedir. Toynbee' nin zamanından ~u yana ise ~u terimin kapsamı genişlemiş ve za- '*' manla diğer batı toplumlarıdda da kendini göstererek çağdaş dünyada ortaya çıkan değişimi ifade eder hale gelmiştirl/. Sanayi Devrimi, tüm devrimlerde olduğu gibi, tek bir ~tmene dayandırılamıyacak, basite indirgenemiyecek kadar karmaşık olup bir birikim sonucu ortaya çıkmıştır. Bununla beraber, Sanayi Devriminin, teknik, ekonomik ve toplumsal değişmelerde olduğu gibi politik devrimlerden farklı bir özelliği vardır. Politik devrimler sok.ak kavgalarında yahut parlemento kararlarında açık bir şekilde ortaya konurken, bu tür değişmeler açıktan açığa oluşmazlar. Sessiz lıir şekilde harekete geçerler. Aynı.. 2/. şekilde Sanayi Devrimi de sessizce olmuştur ::.t-... Şöyleki, Sanayi Devrimine katkıda bulunan icadların bazıları 17SO'den çok önce ortaya çlkmış olmalarına ra~en ancak 18. yyın sonuna doğru di~er ~ir takım ~tmenlerle birleşerek köklü değişik- *Bu bölümün dipnotları için bkz. ss.43-60

21 -2- liklere neden olmuşlardırl(. örne~in, çok el emeğine ihtiyaç <\\il gösteren dokuma sanayiinde!ngiltere denizaşırı yaptı~ı anlaşmalar sonucu üretimini oldukça arttırmıştı. Başka pazarlarda yarışmak için el erneğinden tasarruf yolları aranıyordu de ~ohn Kay seyyar mekiği (flying shuttle) icad etmesine rağmen bu alana ilişkin. önemli icadlar James $'iatt ın ~uhar makinasının ortaya çıkması ile oluşmaya başlamıştır. 1?65 de James Hargreaves'in icadı olan iplik eğirme makinasının (spinningjenny) yılları arasında Richard Arkwright tarafından geliştirilmesi ("waterframe").sanayi çağının başlangıcını simgel.~yen, "Buhar pamultla evlendi ~!i ifadesinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Pamuk ipliği üretimiı-ii arttıran bu icadlar üretilen iplik bolluğunu karşılamak üzere 1785 de Edmund Cartwright'ın buharmakinesini elle çalışan dokuma tezgahıarına uygulamasıyla mekanik dokuma tezgahının icadına yol açmıştır-~/ Aslında \latt' ın buhar makinesi o güne dek "özel bir sanat yahut özeı ~ir maharet'' anlamı taşıyan "teknik" terimine yeni bir boyut getirmiş ve insanoc}lunun eline su, rü"egar gibi doğal güçler yan.ısıx-a var olan insanın ve hayvanın organik gücü dışında, ba~ımsız bir şekilde kendi kendine çalışahilen ~ir makina"gücü" ve düzeni vermiştir:&.!..,. Bununla beraber, makinenin insana sac}ladığı çıka~ı ve makıinenin işlemesi için uyulması gerek-. ' li olan teknik zorunlulukların önemini kavramak hemen olmamıştır. Başlangıçta bu yeni agüç", insanoğlunu ekmeğinden edici bir rakip görülmüş ve makinaya <.:.karşı duyulan bu düşmanlık sık sık

22 -3- kendini göstererek makinelerin işçiler tarafından kırılıp yıkılmasına kadar varrnıştır.2/ 1800 den itibaren dokumacılıkta makineleşme en yüksek doruğuna varırken, bu arada, makine yapımı için gerekli olan demir hammaddesi gereksinmesi, kömür çıkartma yöntemlerinin ve metalurjinin gelişmesini sağlamı~tır lerde demir-çelik sanayiierindeki devrimi 1825 lerde ulaştırma alanındaki devrim izlemiştir. Ulaştırmaqaki ~u gelişme ile birlikte yaşama düzeninde yeni bir kavram yer almıştır: hız veya tempo kavramı. örneğin, ilk trenlerin hızı km. olmakla birlikte bu oran kısa zamanda artmış ve dünyanın her köşes~nden hızla oluşan sanayi merkezlerine hammadde taşınırken, kitle halinde imal edilen map/ mul malın da dünyanır. dört!:>ir yanına yayılmasın sağlanmıştır".:.' Anlaşıldığı üzere, buhar gücünün dokuma alanındaki imalata uygulanması ile!:>aşlayan Sanayi Devrimi, bununla kalmayıp, başladıktan sonra "durmaksızın yayılan bir nevi zincirleme tepkiler" 9/ 10/ ve "sanayi dalgaları"- şeklinde gelişme göst-ermiştir. Dolayısıyla, 19. y.yın ikinci yarıs.ı başında 1850 lerde kimya alanındaki atılımları izleyen elektrik çağı ve benzin motoru çağıda bu tür 11 dalga 11 lardan sayılmaktadır. ll/ Bu dalgalara,!kinci Dünya Savaşı sonrası gelişmeler dikkate alınırsa, otomasyon çağıni da eklemek mümkündür.lj/ ıa.yy.:.. ikinci yarısından itibaren birbiri ardı sıra ortaya çıkan bu teknolojik gelişmeler ile beraber fabrika sistemi

23 -4- sözkonusu devrede oluşan diğer ekonomik, sosyal ve kültur~l değişikliklere oranla Sanayi Devriminin en bilinen ve belirgirı yönleridir. Oysa uygarlı~ın başından beri insanoğlunun ana uğraşı olan tarıma ilişkin faaliyetlerden büyük sayılarda kadın ve erkek nüfusu alarak onları fabrika sistemine ve onun gerektirdiği yeni bir yaşam biçimine sokrnakla Sanayi Devrimi, geıı. tirdiği teknolojik ile, toplurnların ba tan başa değişmesini sağ- 13/ la yan bir olaydır ~ Aslında 18.yy. ve sonrasında görülen değişmeler ıs. ve 16.yy.~lardaki Rönesans ile başlayıp Fransız Devrimi ve Sanayi. 14/ Devrimi ile gelişen bir zincirin halkaları olmaktadır.-- Gerçekten de 13. ve 17. yy.lar arasındaki değişme kalınları incelendiğinde, sosyal değer, kurum ve ideolojilere ilişkin olanların teknoloji ve ekonomiye ilişkin olanlardan daha hızlı değiştiği~/ görülmektedir. lg/ Değerler açısından en belirgin değişmeler de Rönesans ve Reform hareketleri sırasında yer almıştır. Rönesans sadece yep-... yeni "özgür" bir öğrenme ruhuna yol açmayıp, Akdeniz dünyasının ekonomik gelişmesine de yardırncı olmuştur. Doğu'ya açılan ticaret kapılarından Doğu'nun teknolojisi bentrnsenrniş, böylece, ticaret alanındaki bu çalkalanma ile daha önceleri görülmeyen bir düzeyde öğrenme ve rasyonalizm stirnule edilmiştir. Diğer yartdan Reform hareketleri ile de din adarnlarının hem ekonomik hem de manevi eğernanlikleri yıkılmış, daha sonraki laik gelişmelere yol _,

24 -si. ı 7/-. '18/ açllmıştır.~ Ayrıca, Max Weber'in ünlü eserinde-- belirt tiği üzere Protestan Reformuyla ortaya çıkan dini bireycilik (religious individualism) ve geleneksel dini bağlardan kurtulma yeni bir ekonomik düşünce şeklinin oluşmasını sağlamıştır. P.rotestanlık mezhebi, türlü şekilleriyle, hangi meslek olursa olsun, çalışmayı ve işi kutsal kılmış, insanın son gücüne kadar kendini işine hasretmesinin sonucunda çalışması ile elde ettiljibaşarının ise 'l'am:a.nın ona bir ihsanı olduğu düşüncesini yay-. \ ı9.;. gınlaştırmıştır.-:;;;- Bu durumda mülkiyet biri~imi özendirildiği gibi kutsanmış (takdis edilmiş) de oluyordu. Böylece, Aydınlanma rasyonel düşünce, felsefesi fikirlerinin silsilesi içinde naturalizm ve bireycilik, zamanla tabu kabul edilen pek çok sahaya girmeyi başarmış ama en çok.~endini eko-. '20/- nomide, özellikle imalat sanayiinde göstermişti~-- deyişle, Bir başka Sanayi Devrimi için gerekli olan teknolojinin oluşması ancak o toplumdaki değerlerin değişmesi ile olabilmiştir. Bu bakımdan teknolojinin kendisi "cansız bir güc" (inanimate force} olmaktan çok, birtakım toplumsal sonuçlar doğurabilen toplumsal bir üründür. lll!ngiltere'nin başka pazarlarla yarışmak amacıyla el emeğinden tasarruf yolları araması, ekonomik kazanç ve ilerleme iç.in var olan koşullara rasyonel değerlerin uygulanması gerektiği inancının yaygınlaşmasıyla e~onomik örgütlenmede sonu gel-. '22/ meyen değişiklikl.er başlamıştır.- Böylece rasyonel düşüncenin en etkin olduğu ekonomik yaş'amda yaşamı düzenliyen bir yön-

25 -6- ' tem olarak iş bölümü ve uzlaşmaya dayanan, üretilen mal ve sunulan hizmetlerin birim başına gerçek maliyetini indirmek ama- 23/ i cını güden sanayileşme~. kendine özgü teknolojis ile ortaya çıkmıştır. Bu amaçla kullanılan teknoloji sayesinde de kişi başına saatte çıkarılan ürünün oranı insanı şaşırtacak dereceye 4.4/ ulaşmıştır. -- Diğer yandan, İngiltere'de Sanayi Devriminin yer aldı~ı cievrede, Fransa'da görülen Fransız Devrimi ve sonuçlarının kökeni de yine Rönesans hareketine ve Aydınlanma felsefesine dayanmaktadır. Fransız Devrimini oluşturmakta Montesquieu, Ansiklopedistler, Voltaire ve Rousseau gibi düşünürlerin rolü büyüktür. Bu yazarların eserlerinin büyük bir çp~unluk tarafından okunması ve 25./. benimsenmesi, Fransadaki "aristokratik feodalizm"-/. in sömürü ve haskılarına karşı bir kamu oyu oluşturmuş, bu konuda özellikle Rousı:ıeau 1 nun "Conrat Social 1 'i' oldukça etkin olmuştur. Bastille kuşatması (1789) ile başlayan Fransız Devrimi kısa bir süre sonra ilan edilen!nsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi ile aris- 26/ tokrasinin tüm feodal üstünlükleri ve aycıcalıkları~ y ok edilerek, yerine "eşitlik, kardeşlik ve özgürlük" ilkeleri ga- 27/ tirilmiştir.--. Bir başka deyişle, da Fransa'da görülen politik ve hukuki devrim ile Sanayi Devriminin teknolojik gel işmeainin birleşmesiyle Batı Avrupa toplumları içindeki farklıla.ışma (sınıf ayrımı) siyasi ve hukuki olmaktan çıkarak, gel)iş ölçüde, ekonomik esasa oturmuştur. Böylece, bu büyük de~işim ile sosyal ayırımdaki katılığın azalarak yerine ekonomik yaşam gibi! ----

26 -7- daha yumuşak, ve kararsız bir özellik gösteren bir esasın gelmesiyle, sazkonusu El.tansı.z-. ~Devriminden önce var olan sınırları belli, birinden di~erine geçme olana~ı oldukça zor olan, bazı durumlarda ise hiç olmayan, tabakalaşma sisteminden kurtulunmuştur. Ama yine de 19.yy~ın Avrupasında, sanayileşmenin ilk devrelerinde e.i:tki. soşyal yapı bir süre devam etmiş fakat 19 yy. sonu ve yy. başında ~u toplumlarda, genellikle, yönetici sınıfı ve orta sınıflar yanı sıra işçi sınıfı ve/veya köylü sınıfı biçimin- 28/ de bir üçlü ayrıma geçilmiştir.- ::._;::' ~ Bu nedenle, Fransız Devrimi ile sanayi Devrimini birbirlerini tamamlıyan. 29/ olarak görmek, gerekntekinektedir :7f~.<' tarihi bir süreç "Böylece biri Fransa'da (Fransız Devrimi) di(jeri lngtltere"de başlamış bulunan ve ikisi arasında güçlü ilişkilerin bulunduğu söylenen iki devrim, Leraberlerinde getirdikleri politik, ekonomik ve sosyal- değişmelerle insanlık ta!ı5_9 inde yeni bir devrin başlangıcı olmuşlardır. 11,i)!/ :...~:: ~.ıt. 2. Sa nayi De~vr imi~ ~ i le Fabr ika Sls temine Geçiş Fabrik a sistemi, 18.yy. sonu icad ve gelişmelerin bir sonucu olarak, makine ve buhar gücünün imalata uygulanmasıyla ortaya çıkmıştır. Dış görüntim olarak, çağdaş fabrika anlayışını yansıtan ilk fabrika"nın~ 1719 da İngiltere'de Derbyshire eyaletinde Sir Thomas Lombe tarafından.ku~ulan bir ipek fabrikası oldu- 3V 3~ ğu ileri sürülınekteysede-:- bugün modern sanayi":7' : dediğimız belli ve belirgin özellikleri ile fabrika sisteminin ilk örnek-

27 -8-34/ leri 18.yy. sonu İngiltere'deki dokuma- sanayiinde görülmektedir.:.s~~,. İngiltere'de başlayan da~a sonra A.B.o. ine lboo'lerde geçen ve ancak 1850 yılından sonra da Almanya, Fransa,!talya ve di~er ülkelerde var olabilen bu "fabrika"laşmanın gelişmesinde b~şlıca etmen buhar gücünden yararlanarak icad edilen makineler Qlmuştur ;~E~/:; Hernekadar atölye imalatıyla ikametgah dışında ayrı bir binada çall.şma biçimine :;geçildiyse de, o g~~e dek var olandan ''37/ de~iş.ik bir çalışma düzenini ve örgütlenmeyi~ gerektire n bu yeni makineler içinr' ~l binaların, yani. 38/ "fabrika'--... ların inşa edilmesi zorunlulu~u Qo~uştur~.li( G'~rçekten de ~.Fred Cottrelli.24. b~h.ar gücünün fabrika sis- ' taminin oluşmasındaki yerini ve önemini ayrıntılı bir biçimde ber gelemektedir: Buhar gücü ile fabrika yerleri su gücünün oldu~u nebir kıyılarına ba~l,ı. olm~tan kurtulmuş, yüksek enerjili makineler ise gittikçe ~rtan bir işbölümüne yol açmıştır. Şöyleki, makineler artık belirli fonksiyonlar için icad edilme~e ve kendi ara-.,.-~ot. : ' larında farklı.laşmaya başlayınca, bunların her birini makinenin.;4;- :\~ özelliliine göre işletecek "işçi''lere gerek duyulmuştut:'. Ayrıca bir de bu makinelerin bakımı ve onarımı için de ayrı bir işçi grubu oluşmuştur. Buna soşut olarak da fabrika yönetiminde araştırma, satış, muhasebe gibi.bölümlerde çalışacak elemanlar ortaya çıkmıştır..:-; Karmaşık (complex) imalat tipi adi da verilebilen modern sanayide üretim yöntemleri kadar hammaddenin sa(jlanması ve işlenmiş ürünün da(jıtımı da çeşitli ve karmaşıktır. Bu nedenle di~er

28 -9- çeşitli faaliyetlerle- (ticaret ve ulaşım) ve koşullarla (işçi, sermaye, v.b.) ilgili olarak, onların varlı~ına ve hacmine göre kendisinin de var olması ve buyurnesi sözkonusudur. Modern sanayi koşullarını düşunurken hammadde ve enerji kaynağı dışında bu tür ilişkilerin veya ba~ımlılıkların da dikkate alınması gerekkt di 41 / me e r. 7.;:-,..ı- '' "Böylece~ ~pdern imalat bütün bir topluluğun, bölge veya memleket nüfusunun büyük bir kısmının, doğrudan doğruya veva. dolayısıyla, çalıştığı saha haline g elmişti.ı-. "W 4 2.l.. Fabr ika -&i &temi-ni-n Ev-re-'leri Aslında fabrika sisteminin kendisi de zamanla kendi içinde bir devrim görmüştür. Sanayi Devrinin ilk yıllarına ve sonrasına rastlayan buhar gücü devresi, 1950 lerden sonra ileri decedede sanayileşmiş ülkelerin sanayisinde görülen teknolojik iler- 43/ lerne sonucu ortaya çıkan "otomasyon ~; devri arasında özellikle iş koşulları ve kullanılan makinalar açısından oldukça fark 44/ vardl.r.-.. _ Buhargücüyle işleyen ilk fabrikalarda makinelerin kısıtlı bir güç kaynağından (buhar jeneratörü) enerji almaları -~nedeniyle birbirlerine çok yakın monte edilmeleri sonucu işçiler çok dar bir fiziki alan içinde birbirlerine çok yakın arayla çalışmak zorundaydılar. Fabrika sisteminin bu ilk yıllarındak; 4s; ~ iş oldukça a~ır ve pisti - Bu devrede, imcılatta kullanı 1 an makinelerin "yarı-otomatik" (semi-automatic).!.{ kol gücüne bü-

29 -10- yuk ölçüde gereksinim duyulan türden olmaıarı nedeniyle makine 47/ disaynları.bu nokta dikkate alınarak yapılıyordu.-- Zamanla fizyolojik işin büyük bir kısmının makineye aktarılabilece~i ve ver~in daha da arttırılabileceğ~ kavranabilmiştir. Daha _da karmaşık makinelerin kullanımı ile bu sefer işçi "makinenin bir dişlisi 11 (cog ina machine")~/ durumuna düşmüştür.!şte bu sıralar makine başındaki insanın (işçinin) davranışının ve psikolojisinin iş ko:şulları ve verimli yakın ilişkisi olduğu farkedilerek, "işçi" ile 11 makine" arasında "uyum" sağlayıcı çabalara girişilmiştir.!~/\.!leri sanayi toplumlarının fabrika sisteminde görülen "otomasyon" ise fabrika sisteminin ilk devrelerinden oldukça farklıdır. Bunda, petrol, gaz ve elektrik gibi değişik ve çeşitli kaynaklardan elde edilen enerjinin buhar gücünden elde edilen enerjid~n çok uzaklıklara aktarılabilmesinin önemli rolü olmuştur. Böylece hemen hemen her yerde kurulabilen fabrikala~da ;ı enerjiye ilişkin bu özellik nedeniyle işçiler birkaç katlı fab ~,, rika binalarda birbirinin dirseğinde çalışmaktan kurtulup daha verimli bir örgütlenme olan tek katlı,~geniş bir alana yayılmış binalarda çalışmaya başlamışlardır. Ayrıca kullanılan "yakıt"ın temizliğinden dolayı da sözkonusu ü~kelerdeki fabrikalar daha az gürültülü, daha az pis olup makine başında kullanılması gereken kol gücü de yarı-:-otomatik makinelere oranla daha çok azdır.~; '.. \. ~. Daha doğrusu, bu "otomasyon devri~ ile ayrıntılı ::Ne karmaşık işlemleri yerine getirmek üzere gerekli bilgilerle donanmış bir

30 -llelektronik hafı.zadan yararlanan bir makinanın programlanması sözkonusu olabilmiş ve insanın fizyolojik kısıtlanması nedeniyle yapamadıklarını. makineler yapar duruma gelmiştir. 51 / Fabri-ka S i stemini n öze l l ikler i Fabrika sisteminin kendine özgü bir takım özelliklerini şöyle özetlemek milinkündür.lll. 1) Aracıların kazançlarının birikimi sonucu ortaya çıkan kapital ile fabrika sistemine geçiş sözkonusu olmuştur. 531 Böylece fabrika sisteminin temelinde yatan dört temel ö~e (ins~n,. para, hammadde ve makineler) 54 / en verimli şekilde bir araya getirilebilmiştir. 2) Fabrika sistemi ile beraber başlıca üç tür pazarın oluştuğu görülmektedir: tüke tici pazar (consumer market); işçi pa 55/ zarı. (labour market) ve piyasa (money market),-- 3) Fabrika sisteminde imalat faaliyetleri genellikle güç kaynağı sağlamanın, hammadde bulmanın ve ürünleri pazarlamanın kolay {ve de yakın) olduğu yörelerde yer almaktadır. 4) Bu faaliyetlerin yer aldığı., imal edilen ürünün gerektireceği makinelere göre özel olarak inşa edilen fabrikaların büyüklüğü, o kuruluşun ait olduğu sanayi koluna göre.de~işmektedir. örneğin, yüksek f~rınları., haddahanesi ile geniş bir alanı. kaplayan bir demir-çelik işletmesi ile konserve imal eden gı.da sanayiindeki bir fabrika hacim ve de işleyiş bakımından farklıdı.r.

31 -12-5)!malat faaliyetinde :salt insan gücü ve/veya hayvan gücü yerine fabrika sisteminde mekanik güç vard~r. 6) Fa~rika sistemi yeni icadlar {teknolojik gelişme) ile beslenerek pek çok çeşitli sanayi dalını da kapsamına almıştır. örne~in, geleneksel olarak, ev veya atölye sanayi ürünü olan halılar el tezgahlarında dokumaktadır Oysa teknolojik gelişme sonucu bu geleneksel üretim üretim yanısıra "makina halısı" denilen halıların da üretimine geçmek mümkün olmuştur. 7) Fabrika sisteminde, atölye sanayisinden farklı olarak, geniş ve çeşitli işçi kütleleri istihdam edilmektedir. 8) Fabrika sistemi veya modern sanayi ile, daha önce var olan. '56/. '57/ imalat tarzlarından-- farklı olarak "akıcı imal tarzı" -- ortaya çıkmıştır. Bu tarz gereği montaj zinciri (assembly line) ve yürüyen kayış (conveyor belt), birbiri ardısıra gelen imalat safhalarında çoğu fabrikalarda üretimin vazgeçilmez ve esas un- sa; surları olmuştur.~ Burada bir noktayı belirtmekte fayda qörulmektedir: Bu tarz tüm sanayii kollarındaki fabrikalarda geçerli değildir. Her mamulün kendine özgü bir üretiliş biçimi (üretim teknolojisi) vardır. Bu nedenle akıcı imal tarzını tüm fabrikalarda kullanılan en 40h gelişme olarak görmemek gerekir. Günümüzde otcimasyon devrine girmiş olan ileri sanayi toplumlarında bile hareket halinde imalin atölye ve/veya grup sistemini, üretilen mal gere~i, kullanan modern fabrikalar az de~ildir. örneğin, akıcı imal tarıı daha çok otomotiv, elektronik, ilaç, gıda, v.b.

32 -13- sanayiilerde yaygın.. olup, dokuma sanayiin, özellikle iplik üretiminde, en ~ni makinelerle donanmış fabrikalarında bile imalat süreci gereği, imalat safhalarında atölye, grup ve de akıcı imalat tarzını bir arada görrnek mümkündür. 9) Fabrika sisteminde mamul malın ortaya çıkması sürekli ve düzenli bir iş akışına ba(jlıdır. Bu nedenle büyük işletmelerde işin akışında oluşan bir "darboğaz" diğer imalat safhalarını da etkilemektedir. Bunu önlemek ve planlanan iş akışını sağlamak amacı ile bir "fabrika disiplini" sözkonusudur. Bir başka deyişle, fabrika işinde zamanla çok önemli olup, işçinin iş sürecine, saptana.n düzeyde ve kalitede üretimde bulunmaya ve yetkiye (üstlere) itaat yanı sıra makina bakımına ilişkin~or~luluklarını da 59/ kapsayan bir fabrika disiplini vardır.-- 10) Fabrika sisteminde, atölye~sisteminde olanın aksine, işçi ortaya çıkan mamul maldan, onu bitirmenin verdiği gururu (pride in output) _duyamamaktadır zira her işçi. üretim sürecinde belirli bir işi yapmakla yükümlü olup üretim surecinin tümünde yer almamaktadır..~.q./ ll) Atölye sisteminde çeşitli mamul malın üretilebilmesi nedeni ile işçinin çok yönlü eğitilmiş olmasına karşın.: -çkık'lukj.a fabrika sisteminde işçi bel±rli bir düzeyde eğitilmektedir. Buna da, yüksek oranda üretimde bulunmak amacıyla yaratılan özel fonksiyonlu makineler neden olınuşt.ur. sürecinde belirli bir fonksiyon verilmiş, Yani her makineye üret:un böylece o makineyi işleten işçinin bilgi ve iş sınırı daralınıştır ki, bu durum "işin

33 -ı-ıbasite ind~rgenmesi" (job simplification) veya işin hafifletilme- 61/ si (job dilution) olarak tanımlanm.e'ktadır. :~-- Fabrika sisteminin yukarıda özetlenrneğeçalışıla.n belli başlı özellikleri yanısıra, yine bu sisteme ilişkin olarak onunla do~an ve ona koşut olarak gelişen bir de "bireycilik ideolojisi" (individualistic ideology) dikkati çekmektedir. Kapitalistik ideoloji olarak da ifade edilebilen bu yaşarn felsefesi, bireyi daha önce var olan feodal ve lonca sistemlerindeki birli~i koruyucu bakış açısından kaynaklan~n toplumsal kısıtlamalar üstünde tutmaktadır. Buna uygun olarak da kişisel çıkarlar ve bireysel değerlerin desteklenmesi yanı sıra sözleşme özgürlü~ünün, özgür bir işçi pazarının (free labour) ve de özgür bir pazarın (free market) varlı~ı sözkonusu olmaktadır. Kısaca, fabrika sistemi ilk kzarnanlarında yarattı~ı geniş 62/ çapta sömürüye... ve yoksulluğa rağmen (özellikle ilk devrelerinde) gene de modern çapta sanayileşen toplumlarda yaşam standartını yükseltmiş ve tqplurnda köklü değişmelere yol açmıştır ki, bu da konumuz dışında kalan başlı başına bir konudur Fabrika s i;s temi; :ve İ-s t ihdarn Ed i len "İ ş.ç i " Başkasının hesabına (bir fabrika, bir atölye, bir maden veya bir tarım işletmesinde) beden gücüyle veya el ustalı~ı ile bir gündelik veya ücret karşılığında, iş sözleşmesine dayanarak 63./ ve işverenin emrine ba~lı olarak çalışan kimse-- olarak tan.ımlanabilecek işç!. teri~içg)n kez "emekçi", "çalışan", "amele 11 1 ve "ırgat" gibi terimlerin yerine. kullanılmaktadır. Oysa, "işçi" terimi bunlarla eş anlamda değildir. "Irga~ ve "arnele" eş anlamlı olup, -ı

34 -ıs- "yapı işlerinde toprak kazmak, taş taşımak, harç yapmak ve yapı ustalarına yardt!jl_ 1 etmek gibi a~ır ve kaba işlerde kullanılanlar".::..;;.t, için geterli olan ve giderek kuçultucu bir anlam taşıyan terimdir Oy~a, "emekçi bir " ister statü hukukuna bağlı olsun, ister iş sözleşmesine dayansın, hayatını fikri ve bedeni çalışması ile kazanan kişidir. Deyim hukuki olmaktan çok sosyalist literatürün ortaya çıkardığı ve proleter karşılıaı kullandığı, geniş kapsamlı bir kelimedir. 11![/ çalışan" i~e bir şey meydana getirmek için. emek harcayan" ]_/ memur ve işçi gibi iki biiyuk grubu kapsamasına rağmen "emekçi" deyiminden daha dar ka~samlı bir terimdil 68 / Diğer yandan, Türkiye Cumhuriyetinin 1475 sayılı!ş Kanunu' nun 1. madde~ine göre, "bir hizmet akdine dayanarak herhangi bir işte ücret karşılığı : çalışan kişiye işçi, işçi çalıştıran tüzel veya gerçek kişiye işveren, işin yapıldığı yere iş ye- ~/ ri. denmektedir. Buradaki 11 işçi 11 tanımında "bir hizmet akdi" çerçevesinde bir işin yapılması vebu hizmet karşılığında verilen "ücret" esas alınmaktadır. Oysa aynı ölçüt 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesinin b ve c fıkralarında tanimları verilen "sözleşmeli personel" ve "geçici personel" için de geçerli olmaktadır. Ayrıca, sözkonusu bu yasada aynı maddenin d fıkrasında memur, sözleşmali personel ve geçici per~ sonel tanımlarına girmeyenıerin "işçi" olduğu belirtilmektedirzq/

35 274 sayılı. Sendikalar Kanunu'nda ise daha açıklayıcı bir "işçi'' tanım.:ı. görülmektedir. Bu yasanın 2. maddesine göre hizmet akdi veya nakliye mukavelesi uyarınca itibariyle bedeni hizmet arzı fiziki (" esas suretiyle çalışmayı ") ve fikri (" eserini naşire terketmeyi meslek edinmiş bulunanlar ") 71./ emek arzedenler "işçi" sayılmaktadır. - _ Bu durumda:.. ~.:würkd:- ye 'de, var olan yasalar bakımından 11 işçi", Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesinin a, b, ve c fıkralarında tanımları. verilen memur, sözleşmeli personel ve geçici personel dışında, belirli bir hizmet akdi çerçevesinde, sunduğu fiziki ve/veya fikri emek karşılığında, belirli bir ücret alan kimse olmaktadır. Fabrika sistemi ile oluşan yeni koşulların yarattığı kitle üretimine geçişle ekonomik olanaklarını yitiren küçük zanaatkarlar (usta ve kalfalar) fabrikaların nitelikli ve yarı. nitelikli işçileri olmuşlardır. Tarım kesiminden kopup sanayi merkezleri olan imalat kentlerine göç eden geniş kitleler ise lıu fabri- 72/ kaların niteli~siz işçi gereksinimini karşılıyordu.-- Gerçekten de tarım alanındaki tekniğin de sana~ alanındakine koşut (paralel) gelişmesi sonucu yine Sanayi Devriminin başladı.~ı. İngiltere'de görülen tarım devrimi de buyük bir hız kazanarak pek çok kişiyi işsiz bırakmış, işsizletin İngiliz kasa~a ve kentlerine,göçüne yol açmı.ştı.r.ll/ yıllarında A.B.D. ve Batı Avrupa'da görülen imalat kentlerindeki (manufacturing cities) fabrikalar hem birbir-

36 -17- lerine yakın hem de kent merkezi ve ticari yöreye yakın kurulmuşlardı. Bu "kümelenme", kentleri belirgin bir şekilde kırsal alanlardan ayırmaktaydı. Fabrikalarda çalışan işçiler ise kırsal kesimden yeni gelip kent civarına aktarılan ve hala kır.... ~. 74 toplumunun birtakım özellikleriniw.sürdüren kırsal mahallelerin sakinl.eriydi~]2/ Anlaşıldı~ıijzere, sanayileşmeye başlayan ülkelerde işgücü kaynağı, tarım işine göre yetiştirilmiş ve ona alışmış kişiler olmaktadır: ". bir yandan kırs.al alanlara teknolojik gelişmenin girişi ve bunun sonucu olarak gizli işsizliğin artması; öte yandan kentlerde işçileri massetmese de, sanayi ve hizmetler sektörleri ile ilgili işyer.ıerinin artışı ya da artması E>lana~ı ile hızlanan kentlere göç ve kentleşme, birinci nesil olan kırsal kökenli işçilerin oranını arttırmakta ve bu oran bir egilim olarak 'SO'yi aşabilmektedir. 12/ 6 Fabrika sisteminin kendine özgü özelliklerinden do an fabrika disiplini ise bu 11 işgilcü 11 nün başlıca sorunlarından biri olmaktadır. Tarım işinin kendine özgü, dogaya dönük, havaya ve mevsime ba~lı iş ritmi, sanayi ve fabrikadisiplininden oldukça farklıdır. TJ/ İngiltere'deki ilk fabrikalar bu sorunu fabrirayı "kapalı bir cemaat" haline dönüştürmekle, yani işçileri çe~relerindeki toplumdan nisp~ten soyutlayarak çö2umlemeye qa- _.,.. ll ll.şmışlar ve blr yere l.tadar başarl.ll. olmuşlarsa da, sonuçta faydadan çok zararları olmuştur.l!l ' ı.

37 -18- Kır kökenli işçileri fabrika disiplinine alıştırmak bugün de h&l& önemli bir sorundur: "Çalışma bilincinin yoklu~undan ortaya çıkacak davranışlar, tarımsal faaliyetlere ve yaşantıya dönüş, tarım dışı faaliyetlerde, örne~in imalat sanayiinde çalışmayı umursamazlık, süreksiz çalışma, izinsiz işe gelmerne, geç kalma, işten ayrılma gibi işçi devrinin artmasına yol açan davranışlar, kaytarma, yani çalışma disiplininin belirmemesidir. Bu umursamazlık, aktif protesto ve çalışma yerine pasif protesto biçiminde belirmektedir"12/. Buraya kadar yapılan açıklamalardan;şu sonuç çıkmaktadır: Sanayi Devriminin bir ürünü olan fabrika sistemi, tarım kesimindeki işsizleri kendine çekerek, işsiz kalan küçük zanaatkarlari da bünyesinde "eriterek 11, tarım kesiininde çalışanlar yanı sıra "sanayi kesiminde çalışanlar" diye, iş koşulları tarımdakine hemen hemen zıt düşen yeni bir istihdam alanı yaratmıştır. Bu da bizi "sanayileşme 11 kavramına götürmektedir. 3. "Sanayileşme" İle ~e Anlaşılmaktadır? Sanayi Devriminden kaynaklanan "sanayileşme"nin farklı ülkelerde farklı zamanlarda yer alması onun, sınırları kesinlikle belli bir biçimde sadece tarihin belirli bir zamanına özgü olmayıp, koşullar gerektirince ortaya çıkan bir süreç olmasına ba~lanmaktadır~!...qi. Bugüne dek dünya tarihinde sanayileşme hareketi kadar bü.tün dünyayı etkisi. altına alan hiç bir hareket olmadığı gibi 8~/. uzun vadeli tarihi bir olay olarak da daha devrini tamamlamamıştır.~f.... ;...

38 -19- Sanayileşme süreci de~işik bakış açılarına göre tanımlanabilmekle beraber yine de tanımların hepsinde ortak hir nokta bulmak mümkündür. Bu da, sanayileşme ile bir toplumun ekonomik yapısında tarımdan imalata geçişin sözkonusu olduğudur. Bu bakımdan, çoklukla, bir toplumda tarımda istihdam edilen işgücü oranının düşmesine karşın imalat ve hizmet sektörlerinde istihdam edilen 'işgücü oranının yükselmesi o toplumun sanayi 83 leşme indeksi olarak de~erlendirilmektedir. / Başka bir deyişle sanayileşme, " şimdiye kadar özellikle tarımla u~raşan, ancak ilkel sanayii olan ve bundan ötürü yapım imalatı, karşılı~ında hammadde ve tarım ürünleri ihraç eden bir ülkenin artış çeşitli alanlarda ikinci derecede sanayii geliştirmeye başlamas;ı. olayıdır",~/ Bu durumda sanayileşme olayı bir toplumda var olandan daha ileri bir yöntemin kullanılmasını gerektirmekte ve buna ba~lı olarak ortaya çıkan ilm~ ve teknik devrim ile üretim yöntemlerinde, ürünlerinde sürekli ve hızlı değişiklikler oluşturmaktadır.~/ Burada sanayileşme sürecinin başlaması için sanayi teknolo- -~l'llu, jisinin oluşması veya empozeygerekti~i kanısına varılabilir. Gerçekten de sanayileşme süreci içinde önemli bir rolü olan ve nerede yer alırsa alsın kendine özgü özellikleri olan bir sanayi 1 teknblojisi vardır:

39 -20- " uzmanlaşmış makine ve araçlar; makineye ait süreçler, özellikler ve görevler hakkında bir bilgi oirikimi, ve makine işine koşullandırılmış insanlar"86/ o Kısaca, sanayi teknolojisinin öyle kendisine özgü özellikleri vardır ki, bunlar hem empoze edildikleri bir toplumun külturünden hem de sana~~leşmenin o toplumda görüldü~ü zamandan ba~ımsızdirlar~ o Ama bir sanayi toplumunun oluşumunda sadece sanayi teknolojisinin etkin oldu~unu düşünmek Moore'un da belirtti~! gibi olayı basite indirgeme, bir ekonomik deter- 1 i. 843/. m n zm olmaktadır--.f~ Sanayileşmenin y.er aldı~ı toplumda toplumun toplumsal ya-.. pısında görülen değişikliklerin büyük bir ço~unluğunun sanayileşmeden kaynaklandığı bir gerçektir~/ o Diğer yandan geniş çapta ve etkin bir sanayileşme toplumdaki kurumlarda ve örgütlenmede bir takım ön koşulları gerektirmektedir2q/ Ayrıca, bir toplumda ekonomik motifler diğer motiflerden daha önemli olmadığı gibi tek başına ba~ımsız bir etki göstermiyecek bir biçimde di~erle- - 91/ ri ile iç içe girmiş durumdadırlar--. Har toplum ekqnomik, din, e~itim ve aile kurumlarının birbiri ile fonksiyonel ilişkide bulunarak oluşturdukları bir kurumlar bütünü olduğuna göre 92 /, başlangıçta ekqnomik kurumda kendini gösteren sanayileşme sürecinin ister istemez toplumun diğer kurumlarında da bir takım deği- 9~ i şikliklere yol açaca~.ı beklenilebilir-:ı:r Toplumdaki kişiler.n davranışlarını belirleyen normlar sistemi olan her kurum hiç bir zaman tek başına.var olmadığından, kurumların birinde baş-

40 -21- layan de~işikliklerden etkilanecek diğer kurumların 94 / da katkısıyla toplumun bütününde bir değişiklik gözlenecektir. Bu bakımdan sanayileşmeda sadece sanayi teknolojisi etkin olmayıp, toplumun tüm kurumlarında bir teknolojiyi gerektiren ve teknoloji uygulandıktan sonra da ortaya çıkan durumlar sözkonusudur. "özet olarak söylemek gerekirse, l768'de James Hatt' ın buhar makinasını bulmasıyla başlayan ve daha sonra adeta bir sembol halinde kullanılan teknolojik değişme ve sanayileşme süreci, esas itibariyle aşağıdaki yönlerde, ekonomik, sosyal ve siyasi nitelikte değişmeler getirmiştir; ı- Fabrika sanayinin gelişmesi, üretim-tüketim ve pazarlama ilişkilerini köklü bir şekilde değiştirmiştir, 2-. Hızlı bir kentleşme ortaya çıkmış, gemiş nüfus kitlelerinin, ülke-içi ve ülke dışı coğrafi hareketliliği do~uştur, 3- O güne kadar mevcut olmayan yeni sosyal sınıflar belirmiş, mevcut sosyal sınıflar, grup, zümre ve sosyal tabakalar ise derinden etkilanmiş ve değişime uğrarnıştır. 4- Endüstri devrimiyle kitle üretimine geçilmesi o güne kadar mevcut, yaşayıp g;den zanaat hayatının, esnaf ve lonca düzeninin iktisadi şansla.rını ortadan kaldırmıştır, s- Sosyolojik anlamda cemaat hayatından, "kendi içine kapalı" ekonomik ve sosyal düzenden, "para ve piyasa" eko-

41 -22- nemilerine geçilmiş, böylece geleneksel sektöre karşı modern sektör istihdamı büyümüştür, 6- Ulke işgücünün yapısında önemli de~işmeler olmuş, işgücünün işkolu, meslek, statü, sektör da~ılımı ile, cinsiyet, yaş ve diğer demografik faktörlere dayalı yapısı değişmiştir, 7- :tnsangücü açısından beşeri kaynakların nitelik ve nicelik bünyesinde değişmeler olmuş, sağlık ve e~itim politikaları bu süreci hızlandırmışt~r, 8- Milli gelirin daha önemli bir bölümü, sanayi ve hizmet sektörlerinden elde edilmeye başlanmış dış piyasalara dönüş ihracat ekonomileri ortaya çıkmıştır."22./ 4. Türkiye'de Sanayileşme Sürecine Genel Bakı~ Batı Avrupa'da olduğu gibi loncalar ~/ bir ekonomik ve toplumsal sistem olarak Osmanlı toplumunda da usta, kalfa ve çırak ilişkilerini düzenliyerak 19. yy.a kadar sür.müştür21 1. özellikle 19. yy.da kendini hisset~iren modern sanayi gelişmeleri her yerde olduğu gibi Osmanlılarda da imalat faaliyetlerini etkilemeye başlamıştır... he~ Daha çok dok~acılıkta göze çarpan bu "söndürücü" etkiyle,. Bursa, Ankara, İstanbul gibi dokumacılıkta ileri 98/ yörelerde tezgahların büyük bir kısmı işleyemedli~tn-..-

42 -23- Osmanlı İmparatorluğunun modern sanayi yaşamına girmesi Tanzimat'.la, yabancı girişim ve kapitali ile birlikte olmuştur. Ama hammaddesinin Osmanlı topraklarından sa~landı~ı bu özel girişim 99/ ı oo; fabrikalarının~ bazısı, devletin kurdugu fabrikaların--- da çogu kuruluşlarından en fazla birkaç yıl sonra gelişmeyip, zarar, etme nedeniyle kapanmak zorunda kalmışiardır. t.ülasyonların JLG.l/ etkisi oldukça büyük ve:dıtepill'drr / Bund& kap1- Herşeye rağmen, iç ve dı$ sorunlarından baş kaldıramıyan kısa Meşrutiyet yönetiminin 1913 tarihli "Teşviki Sanayi Kanunu 103/.. Muvakkatı"~ çıkarmakla sanayi işiyle ciddiyetle ilgilerırneğe çalıştığı anlaşılmaktadır. Ama araya Birinci Dünya Savaşının ve İstiklal Savaşının girmesiyle de bu yasa beklentileri karşılaya- ] 1)41. malli~' 4.2. Cumhuriyet Döneminde Sanayileşme Çabaları l960'dan önceki dönem Türkiye'de sistemli sanayi girişim ve gelişmeleri ancak 24 Temmuz 1923 Lozan Barış Andlaşması ile Kapitülasyonların kaldırılmas~ 'lo S/ sonucu mümkün olabilmiştir ~. ıo 6/ de!zmir 1 de toplanan 11 Türkiye!ktisat Kongresi 11 r ulusal sanayi,politikası açısından büyük önem taşımaktadır. Alınan kararlar daha sonra gerçekleştirilerek, 1925 de 20 milyon sermayeli, sanayiye kredi sağlayan bir devlet bankası olan "Sa-

43 / nayi ve Maadin Bankası" kuru.br1uo~~ Bu arada yerli sanayiyi canlandıracak olan yasalar çıkarı~ırya da olanlar genişletilm~/ döneminde egemen olan devle~çilik 1221 ilkesiyle ekonomik kalkınmayı gerçekleştirmek amacıyla 1934 yılında ilk "Beş Yıllık!ktisadi Plan" yapılmıştır. Bu dönemde sözkonusu planın uygulamasıyla birçok sanayiye ilişkin ve ulaşıma ilişkin işler başarılırken, özellikle ülkenin dokuma sanayiinin geliştirilmesine çalışılmıştır. Bu arada bu islah ve gelişmeden madencilik, sellulöz, seramik ve kimya sa- 110/ nayiileri de nasiblerini almıştır.~ "!' ~ "Devletçilik ve harp ekonomisi" devri olarak anılan döneminde, 1939 dan itibaren uygulanması planlanan "İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı" yine devletçilik ilkesi egemen olmasına ra~men At~tUrk'Un ölümü nedeniyle, hemen hemen hiçhir yatırım yapılmadığı gibi dönemi planı da uygulanama-,, mı ş, sanayileşmenin hızı :.azalmıştır illi döneminde ise devletçilik politikasında bir gevşeme görülmektedir. Devlet artık buyük sanayi yatırımlarını sadece kendi kaynakları ile başaramıyacağını kavrayarak özel girişimcileri özendirme yoluna gitmek zorunda kalmıştır.,bu arada yılları arasında duraklıyan kalkınma hamlesini canlandırmak amacıyla yabancı sermaye sağlanmaya çalı- 112/ şılmıştır.- ı,

44 -25-19SO'den sonra Demokrat Parti hükümeti ile yeni bir ekonomik politika izlenmiş, başlangıçta liberal fikirler için devletçilik bir yana atılırken uygulamada çıkan aksakl~klar sonucu, 1956'dan sonra harp yıllarının Ulusal Korunma Ka~unu'nun yürürlüğe konulması ile ekonomik yaşam geniş ölçüde denetlenebilmiştir llj/ Bu arada ülkenin en büyük döviz kaynağı olan tarımda gerektiği kadar esaslı bir değişme olmaması ve tarımda makineleşmaden çiftçilerin ufak bir kısmının faydalanabilmesi nedeniyle tarım itletmelerinin büyük bir kısmı, hele hayvancılık ve benzeri sahalar ilkellikten ku~tulamamı,tır ili/ Tarım sektöründeki bu durum plansız kalkınma çabalarının bir ürünü olup, dalıa sonraki yıllardaki kentleşme-sanayileşme sürecinin bir parçası olan iç ve dış göçleri stimule etmekte önemli bir etken olacaktır. 4.2~2. Planlı Kalkınma Dönemi 27 Mayıs 1960 devriminden sonra, 1960 yılında 91 sayılı yasayla kurulan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), 1962 yılı için geçici bir plan hazırlamış,,ili/ ve uygulaması ile ekonomide % 6 dolayında bir kalkınma hızı sa~lanmıştır. Anıa, ancak 1 Ocak 1963 tarihinden sonra, Türkiye'de "Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı"nın uygulanmasına başlanması.ile Planlı Kalkınma dönemine girilmiştir:

45 -26- "15 yıllık bir perspektif dahilinde hazırlanan uzun vadeli kalkınmanın ilk beş yıllık bölümü teşkil eden Kalkınma Planının asıl hedefi toplum refahını ve insan mutluluğunu arttırmaktırl'll6/ Birinci ( ) ve İkinci ( ) Kalkınma Planlarında GSMH da artışın, en hızlı büyüyen sektör olması nedeniyle, sanayiin GSMH içindeki payının arttırılması ile sağlanması, böylece belli bir yapısal değişmenin de oluşması hedef alınmıştı. Oysa, uygulama bu yönde olmasına ra~men, sözkonusu yapısal değişme daha çok hizmetler sektörü lehine olmuş ve sanayi sektöründe istenilen düzeye ulaşılamamıştır. Bu dönemde ( ) sektörel büyüme hızı (sabit fiyatlarla) ise Tarım için % 3,3, Sanayi için % 9,1 ve Hizmetler için % 7. 7 dir. ~ ~ 1' (.. Uçüncü Kalkınma Planı ( "'\" )nda da aynı amaç güdülmesine rağmen, döneminde GSYİH da sanayiin payı belli bir ölçüde artmakla ~eraber yine istenilen yapısal değişiklik gerçekleşememiştir. Bu r~_:. dönemde ( } sektörel büyüme hızı (sabit fiyatlarla) ise Tarım % 7.9 dur:~;. için % 3.3, Sanayi için % 9.9 ve Hizmetler için İstihdam Durumu Kırsal bölgelerden kente akışda, kentieşme hareketine koşut olarak, "işgücünün sektörler arasındaki dağılışında tarımdan tarl.bl dışı sektörlere doğru bir kayma'''ll;sf dik-

46 -27- kati çekmektedir. Türkiye'de planlı kalkınma dönemine ~1- rildi~i 1961 den bu yana faal nüfusun da~ılımına bakıldı ~ında, tar~ sektöründe çalışanların yıllara göre azalma k i k.. ü d 1201 ~u.na arşın sanay se t.or n e- ça 1. ı şan ı arın sayısında bir artış görülmektedir (Çizelge l) ÇİZELGE 1 Türkiye'de Yıllar İtibariyle Sektörlare Göre İstihdam Durumu(\) Tarım Sektörü ~2!lli '0.9 Sanayi Sektörü Hizmetler Sektörü Kaynak:.!ktisadi Rapor 1979, Tablo 28'den kaynak: DPT, Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı Kalkınma, ''geleneksel üretim sektörlerinden modern sektör.. lere, ve özellikle sanayie geçiş süreci" 121 / oldu~una göre DPT nin planları çerçevesinde Türkiye'de sanayi sektörundeki bu ge.lişme zorunı'u ve kaçınılmaz olmaktadır. Ça~daşlaşma gere~i tarım sektöründe kalkınma, tarımda ı makineleşme yanı sıra yeni teknikler getirmiş ve yeni yolların açılması ile köylü kesimi Uretile~ mala pazar bulma amacı ile ke.nt ve kasabalarla sıkı ilişkilere girmişt.ir'. Dc ~al olarak artan nüfusa karşın arazi darlı~ı ve tarımda makineleşme, tar~ ailelerinin tüm fertlerinin çalışmamasına, dolasıyla tarım kesiminde "gizli işsizlik"e yol açmıştır,!aa/

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL 4.Bölüm Tarım Politikası Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından faydalanılmıştır.

Detaylı

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR DERS : GENEL İŞLETME BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR İŞLETMENİN TANIMI İşletme; farklı anlamlarda kullanılabilmektedir. Bunlar; Bir aracı, makineyi, dükkanı veya iş yerini vb. çalıştırma.

Detaylı

İktisat Tarihi II. XI. Hafta

İktisat Tarihi II. XI. Hafta İktisat Tarihi II XI. Hafta 19. yy da Ekonomik Gelişmeler 19. yy Avrupa da, sanayinin bir hayat tarzı olarak kesin zaferine şahit oldu. 19. yyda uluslararası ekonomik ilişkilerde ve devletlerin ekonomik

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

Kadınların Ġstihdama Katılımı ve YaĢanan Sorunlar

Kadınların Ġstihdama Katılımı ve YaĢanan Sorunlar Kadınların Ġstihdama Katılımı ve YaĢanan Sorunlar Lütfi ĠNCĠROĞLU Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdür Yardımcısı GiriĢ Nüfusunun yarısı kadın olan ülkemizde, kadınların işgücü piyasasına

Detaylı

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1 ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1- Genel Olarak Bir ekonominin başarı ölçütlerinden birisi de istihdam yaratma kapasitesidir.

Detaylı

Gürc r an n B ange g r

Gürc r an n B ange g r Gürcan Banger Hareket Noktası Kendi işini kurmaya karar vermede başlıca etkenler şunlardır: 1. İşini kaybetmek, 2. İşsizlik döneminin uzun sürmesine tepki, 3. Bir iş fırsatının belirlenmesi, 4. Daha çok

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

TARSUS TİCARET BORSASI

TARSUS TİCARET BORSASI TARSUS TİCARET BORSASI Ülkemizde yetiştirilen tarımsal ürünlerden, tarımsal üretimin bir kısmı doğrudan tüketilirken, bir kısmı sanayide hammadde olarak işlenerek değişik gıdalara dönüştürülmektedir. Tarımsal

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AĞUSTOS 2015 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Benin

Detaylı

FİLİSTİN ÜLKE RAPORU 13.10.2015

FİLİSTİN ÜLKE RAPORU 13.10.2015 FİLİSTİN ÜLKE RAPORU 13.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Filistin e ihracat yapan 7 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Çalışma alanları. 19 kasım 2012

Çalışma alanları. 19 kasım 2012 Çalışma alanları 19 kasım 2012 Çalışma alanları Hizmet alanları Sanayi alanları Tarım tarımsal üretim tarım+ticaret kenti Sanayi imalat sanayi atölyeden hafif sanayi fabrikaya ağır sanayi seri üretim (fordizm)

Detaylı

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY İşletmelerin bir ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemini, "ekonomik" ve "sosyal" olmak üzere iki açıdan incelemek gerekir. İşletmelerin Ekonomik Açıdan Yeri ve

Detaylı

1. Sosyal Politika, hangi tarihsel olayın kendine özgü koşulları altında doğup gelişmiş bir sosyal bilim dalıdır?

1. Sosyal Politika, hangi tarihsel olayın kendine özgü koşulları altında doğup gelişmiş bir sosyal bilim dalıdır? ÜNİTE 1 Sosyal Politika Bilim Dalı Sosyal Politika bilim dalını neden tanımlamak gerekir? Sosyal Politika bilim dalını tanımlamak neden güçtür? Sosyal Politika ile çevresindeki başka sosyal bilim dalları

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli www.ekrempakdemirli.com 21.05.2014 1923 sonlarında Cumhuriyet Kurulduğunda Savaşlardan yorgun Eğitim-öğrenim seviyesi oldukça düşük bir toplum Savaşlar sonrası ülke harap ve

Detaylı

İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI AĞRI İLİ SONUÇ RAPORU

İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI AĞRI İLİ SONUÇ RAPORU İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI AĞRI İLİ SONUÇ RAPORU 1 İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI AĞRI İLİ SONUÇ RAPORU İÇİNDEKİLER 1.ARAŞTIRMANIN KAPSAM VE AMACI... 2 2.AĞRI İLİNİN TEMEL İŞGÜCÜ PİYASASI BİLGİLERİ... 3

Detaylı

1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER...

1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER... İÇİNDEKİLER Bölüm 1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER... 1 1.1. Ekonomi, İhtiyaç, Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Mal, Hizmet ve Fayda... 3 1.3. Üretim Faktörleri... 3 1.3.1. Emek... 4 1.3.2. Doğa... 4 1.3.3.

Detaylı

Amasya da Kadın İstihdamının Artırılmasına Destek Projesi. Ülker Şener 1 Temmuz 2011, Amasya

Amasya da Kadın İstihdamının Artırılmasına Destek Projesi. Ülker Şener 1 Temmuz 2011, Amasya Amasya da Kadın İstihdamının Artırılmasına Destek Projesi Ülker Şener 1 Temmuz 2011, Amasya Projenin Hedefleri Projenin hedefi: Amasya da çalışmayan ama çalışmak isteyen ya da aktif olarak iş arayan 300

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr.

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr. İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR Yrd. Doç. Dr. Onur KÖPRÜLÜ Giriş... 1 1.1. Güdü, İhtiyaçlar ve Maslow un İhtiyaçlar

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI Birinci Bölüm Çevre Hukukunun Temelleri I. Genel Olarak...1

Detaylı

HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR

HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR (1) Türkiye İstatistik Kurumu, işgücü piyasasının temel veri kaynağını oluşturan hanehalkı işgücü araştırmasını1988 yılından beri,

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu v TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu ÖNSÖZ Yirmi birinci yüzyılı bilgi teknolojisi çağı olarak adlandırmak ne kadar yerindeyse insan hakları çağı olarak adlandırmak da o kadar doğru olacaktır. İnsan

Detaylı

YERELYÖNETİM TARKANOKTAY

YERELYÖNETİM TARKANOKTAY YERELYÖNETİM REFORMUSONRASINDA İLÖZELİDARELERİ Dünyadayaşananküreseleşme,sanayitoplumundanbilgitoplumuna geçiş,şehirleşmeninartışı,ekonomikvesosyaldeğişimleryönetim paradigmalarınıveyapılarınıdaetkilemektedir.çevrefaktörlerinde

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ 15 1.1. Sosyolojinin Tanımı 16 1.2. Sosyolojinin Alanı, Konusu, Amacı ve Sınırları 17 1.3. Sosyolojinin Alt Disiplinleri 18 1.4.

Detaylı

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ

TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ 445 TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ Aydeniz ALİSBAH TUSKAN* 1 İnsanların bir biçimde sınıflanarak genel kategoriler oturtulması sonucunda ortaya çıkan kalıplar ya da bir

Detaylı

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER 30 10 2013 topraksuenerji-ulusal güvenlik denince çoğu zaman zihnimizde sınırda nöbet tutan askerler, fırlatılmaya hazır füzeler, savaş uçakları

Detaylı

Prof. Dr. Turgut Göksu

Prof. Dr. Turgut Göksu Sunum Planı İnsan Kaynağını Bulma (Tedarik) Süreci İK İhtiyacının Belirlenmesi İç Kaynaklar Dış Kaynaklar İşe Alma İşe Almada Uygulanan Sistemler İşe Almada Uygulanan Yöntemler İşe Alma İlkeleri Sınavlar

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ

SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ Kaynak: Sağlık İşletmeleri Yönetimi Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Yrd. Doç. Dr. Oğuz IŞIK *Türkiye de Sağlık

Detaylı

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER. Yrd. Doç. Dr. Tahsin KARABULUT

SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER. Yrd. Doç. Dr. Tahsin KARABULUT SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER SİVAS İMALAT SANAYİİNDE ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER Ülkemizin en önemli sorunlarından birisi sanayimizin niteliğine ve niceliğine ilişkin sağlıklı bir envanterin bulunmamasıdır. Bu

Detaylı

İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI BATMAN İLİ SONUÇ RAPORU

İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI BATMAN İLİ SONUÇ RAPORU İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI BATMAN İLİ SONUÇ RAPORU 1 İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI BATMAN İLİ SONUÇ RAPORU İÇİNDEKİLER ARAŞTIRMANIN KAPSAM VE AMACI... 2 BATMAN İLİNİN TEMEL İŞGÜCÜ PİYASASI BİLGİLERİ...

Detaylı

TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) I. SON BİR YILDA İŞGÜCÜ PİYASASINDAKİ GELİŞMELER (OCAK 2013 İTİBARİYLE) a. İŞGÜCÜ KOMPOZİSYONU:

TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) I. SON BİR YILDA İŞGÜCÜ PİYASASINDAKİ GELİŞMELER (OCAK 2013 İTİBARİYLE) a. İŞGÜCÜ KOMPOZİSYONU: TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) (Ocak 2013 TÜİK HİA Verilerinin Değerlendirilmesi) Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) Ocak 2013 Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, 14 Nisan 2013 tarihli

Detaylı

Dr. YALÇIN TOSUN İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Görevlisi SİNEMA ESERLERİ VE ESER SAHİBİNİN HAKLARI

Dr. YALÇIN TOSUN İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Görevlisi SİNEMA ESERLERİ VE ESER SAHİBİNİN HAKLARI Dr. YALÇIN TOSUN İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Görevlisi SİNEMA ESERLERİ VE ESER SAHİBİNİN HAKLARI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...vii İÇİNDEKİLER... xi KISALTMALAR...xix GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012 İstanbul Sanayi Odası tarafından bu yıl 45 incisi hazırlanan TÜRKİYE NİN İLK 500 BÜYÜK KURULUŞU içerisinde bu yılda 2011 yılına göre değişiklik olmamış ve 487 özel, 13 de kamu sanayi kuruluşu yer almaktadır.

Detaylı

MUKAYESELİ HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA İŞSİZLİK SİGORTASI İÇİNDEKİLER ÖZET KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ BÖLÜM I İŞSİZLİK

MUKAYESELİ HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA İŞSİZLİK SİGORTASI İÇİNDEKİLER ÖZET KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ BÖLÜM I İŞSİZLİK MUKAYESELİ HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA İŞSİZLİK SİGORTASI İÇİNDEKİLER ÖZET ABSTRACT İÇİNDEKİLER KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ GİRİŞ v vii ix xvii xviii xx xxi BÖLÜM I İŞSİZLİK A. İŞSİZLİĞİN TANIMI

Detaylı

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ÇÖZÜM BİZDE SUNUŞ İçinde bulunduğumuz bilgi çağında, ulusal ve uluslararası ekonomiler zorunlu olarak artık bilgi temelli ekonomilere dönüşme içine girmişlerdir. Geleneksel ekonomilerin

Detaylı

Makine Mühendisliği Bölümü

Makine Mühendisliği Bölümü Makine Mühendisliği Bölümü Neden Makine Mühendisliği Teknolojiyi kullanan, teknoloji üreten ve teknolojiye yön veren, toplum yararına bilimsel bilgi sağlayan günümüz ve yarınların problemlerine çözüm arayan

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER...1 TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (TÜFE)... 2 ÜRETİCİ FİYAT ENDEKSİ (ÜFE)... 2 İTHALAT - İHRACAT...

Detaylı

Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders

Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders Sosyal Güvenlik Hukuku 1. Ders Prof. Dr. Murat ŞEN Arş. Gör. Yusuf GÜLEŞCİ Sosyal Güvenlik Kavramı Kişileri, gelirleri ne olursa olsun, belirli sayıdaki tehlikeler karşısında güvence sağlama görevine sahip

Detaylı

ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015

ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015 ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015 ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Almanya ya ihracat yapan 1.073 firma bulunmaktadır. 31.12.2014 tarihi

Detaylı

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Bölüm I GİRİŞ. Bölüm II EĞİTİMİN KELİME ANLAMLARI VE FARKLI AÇILARDAN GÖRÜNÜŞÜ

İÇİNDEKİLER. Bölüm I GİRİŞ. Bölüm II EĞİTİMİN KELİME ANLAMLARI VE FARKLI AÇILARDAN GÖRÜNÜŞÜ İÇİNDEKİLER Bölüm I GİRİŞ A. EĞİTİMDE TANIŞMA - İLK VE SON HAFTALAR...1 B. ÖĞRETMENLİK MESLEĞİ...5 1. ÖĞRETMENLİK VE ÖNEMİ...5 a. Öğretmenliğin Kısa Tarihçesi...5 b. Mesleğin Önemi...8 c. Pedagojik Sevgi...10

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU NA GÖRE İŞVEREN VE İŞVEREN VEKİLİ KAVRAMLARININ ANALİZİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU NA GÖRE İŞVEREN VE İŞVEREN VEKİLİ KAVRAMLARININ ANALİZİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU NA GÖRE İŞVEREN VE İŞVEREN VEKİLİ KAVRAMLARININ ANALİZİ Bünyamin ESEN* 33 I- GİRİŞ 30.06.2012 tarihinde Resmi Gazete de yayımlanarak aşamalı olarak yürürlüğe girmeye başlayan

Detaylı

KAVAK - SÖĞÜT 18.352 48.589 59.112 74.175 377.134 MEYVE DİĞER TARLA 3.969.837 Tablo 2

KAVAK - SÖĞÜT 18.352 48.589 59.112 74.175 377.134 MEYVE DİĞER TARLA 3.969.837 Tablo 2 KIRŞEHİR İLE İLGİLİ BAZI İSTATİSTİKLER 1. EKONOMİK YAPI 1.1. TARIM ve HAYVANCILIK Kırşehir, Türkiye'nin hububat depolarından biridir. Aynı zamanda Türkiye'nin önemli hayvan yetiştiricilik merkezlerinden

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies(CEPS) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği ne Üyelik

Detaylı

Türkiye nin Gizli Yoksulları 1

Türkiye nin Gizli Yoksulları 1 PLATFORM NOTU'14 / P-1 Yayınlanma Tarihi: 11.03.2014 * Türkiye nin Gizli ları 1 Thomas Masterson, Emel Memiş Ajit Zacharias YÖNETİCİ ÖZETİ luk ölçümü ve analizine yeni bir yaklaşım getiren iki boyutlu

Detaylı

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 ISBN: 978-605-4610-19-8 ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 The Determinition of The Problems and Solution ways, Interested in Allocated Forest Resources

Detaylı

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 12 Eczacı Profili-1998-2007 II. 1998 ARAŞTIRMASI BULGULARI ll.l.toplumsal VE EKONOMİK ÖZELLİKLER Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 Tabloda

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ MAYIS 2015 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Benin

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til Su; GİRİŞ ekosisteminin sağlıklı işlemesi, insanların sağlığı ve yaşamının

Detaylı

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece SİLİVRİ 2014 DÜNYA VE AVRUPA KENTİ Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte rekabetçi bir sanayi ekonomisi haline gelmiştir. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014 EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR OCAK 2014 İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)

Detaylı

EK-10 : MAK 400 STAJI ÖRNEK RAPORU BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK <400> STAJ RAPORU

EK-10 : MAK 400 STAJI ÖRNEK RAPORU BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK <400> STAJ RAPORU EK-10 : MAK 400 STAJI ÖRNEK RAPORU FABRİKA / ATÖLYE STAJI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK STAJ RAPORU (Rapor yazım tarihi) ÖĞRENCİ ADI SOYADI : NUMARASI : STAJ YAPILAN KURUM ADI

Detaylı

2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi

2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi Sayfa 1 / 6 2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi 1. Giriş Ülkemizde iş kazaları ve meslek hastalıklarına ait istatistiklerin toplanıp yayınlanması Sosyal Güvenlik Kurumu nun (SGK) sorumluluğundadır.

Detaylı

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Bulgaristan a ihracat yapan 585 firma bulunmaktadır. 31.12.2013

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir

Detaylı

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış 2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış Prof. Dr. Yüksel KAVAK Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi TÜSİAD / UNFPA İstanbul, 5 Kasım 2010 1 Ana tema: Nüfusbilim ve Yönetim Çalışmanın

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti 15 Nisan 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Damla OR, Yardımcı Araştırmacı Yönetici Özeti Ocak dönemine işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarında; bir önceki

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil yardımıyla gösteriniz.

5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil yardımıyla gösteriniz. 1. Emeğin marjinal ürününün formulü nedir? 2. İşçi fazlasının formulü nedir? 3. İşveren fazlasının formulü nedir? 4. İş fazlasının formulü nedir? 5. İşçi fazlasını, işveren fazlasını ve iş fazlasını şekil

Detaylı

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Ü s t S ı n ı f Orta Sınıf Alt Sınıf TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Toplumsal tabakalaşma dünya yüzeyindeki jeolojik katmanlara benzetilebilir. Toplumların,

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR MÜDÜRLÜĞÜ Ağustos 2008 ANKARA TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE

Detaylı

ÇİN ÜLKE RAPORU 15.12.2014

ÇİN ÜLKE RAPORU 15.12.2014 ÇİN ÜLKE RAPORU 15.12.2014 ÇİN ÜLKE RAPORU 17.12.2014 YÖNETİCİ ÖZETİ BTSO Dış Ticaret Müdürlüğü nün kayıtlarına göre, Bursa dan Çin e ihracat yapan 86 firma bulunmaktadır. 31.12.2013 tarihi itibariyle

Detaylı

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI 996 I.BURDUR SEMPOZYUMU BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI Kemal FİLİZ * Kadir PEPE ** ÖZET Araştırmada, Burdur ilinde aktif spor yapan sporcuların sosyoekonomik profillerinin

Detaylı

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SOSYAL BiLiMLER LiSESi DERS KiTABI SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Prishtine, 2012 ic;indekiler I ÜNiTE: BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 1. BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 A. COGRAFYA KESiFLERi

Detaylı

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ 11 1.1. İşletme Fonksiyonu Olarak Pazarlama Fonksiyonu 13 1.1.1. Pazarlama Fonksiyonları 14 1.2. Pazarlamanın Tanımı 15 1.3. Pazarlamanın

Detaylı

ERDOĞAN YÜKSEL KOSGEB Çanakkale Müdürü

ERDOĞAN YÜKSEL KOSGEB Çanakkale Müdürü ERDOĞAN YÜKSEL KOSGEB Çanakkale Müdürü 2011 Şubat 2012 Şubat Sayı % Sayı % Toplam 22.802 100,0 23.338 100,0 Ücretli veya yevmiyeli 14.001 61,4 14.668 62,9 İşveren 1.192 5,2 1.228 5,3 Kendi hesabına 4.685

Detaylı

D- NASIL YAZMALI? ÖRNEKLER

D- NASIL YAZMALI? ÖRNEKLER D- NASIL YAZMALI? ÖRNEKLER Örnek 1 EEB Raporu Bu araştırma konusunun güncelliği, önemi ve yapacağı katkı 1. 1.1. Bölgesel Gelişme Yaklaşımı Bölge olgusunun tanımı ve rolü, Dünyada özellikle 1970 lerin

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi Bölümü Bahar Dönemi Vize soruları 16.04.2004

Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi Bölümü Bahar Dönemi Vize soruları 16.04.2004 Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi Bölümü Bahar Dönemi Vize soruları 16.04.2004 1-Günümüze kadar hangi ücret teorileri ve hangi ihtiyaçlardan doğmuştur. Teorilerin adını ve önemini kısaca belirtiniz.

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

YEREL YÖNETİMLERDE İNTERNET KULLANIMI ve BULDAN BELEDİYE Sİ ÖRNEĞİ

YEREL YÖNETİMLERDE İNTERNET KULLANIMI ve BULDAN BELEDİYE Sİ ÖRNEĞİ YEREL YÖNETİMLERDE İNTERNET KULLANIMI ve BULDAN BELEDİYE Sİ ÖRNEĞİ Öğr. Gör. Özlem FEDAİ DENİŞ Pamukkale Üniversitesi, İ.İ.B.F GİRİŞ Türkiye de yerel yönetimlerin kamu bütünü içindeki payı 1950 li yıllardan

Detaylı

(H o ş g e l d i n i z)

(H o ş g e l d i n i z) 1 T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (H o ş g e l d i n i z) 2010 / OSB / Honaz / DENİZLİ 2 İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetleri (Çalışmayan İşgücüne Yönelik) 3

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2015) TEPAV Perakende Güven Endeksi-TEPE (Ağustos 2015) TEPE, Ekim ayında bir önceki aya ve geçen yılın aynı dönemine göre arttı. Geçtiğimiz 3 ayda işlerin

Detaylı