T.C. ÇORUM VALİLİĞİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ÇORUM VALİLİĞİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU"

Transkript

1 T.C. ÇORUM VALİLİĞİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2011

2

3 ÇORUM İLİ ÇEVRE DURUM RAPORU TEŞEKKÜR Bu kitabın hazırlanışındaki katkılarından dolayı tüm Kamu Kurum ve Kuruluşlarına teşekkür ederiz. Hazırlayan: Uğur SEVİNÇ Elektrik Teknikeri Bilgen YALIÇINKAYA Kimya Mühendisi Raporun Hazırlandığı Yıl : 2011 Basım Yılı :2012 Raporun İçerdiği Bilgilerin Ait Olduğu Yıllar :2011

4 ULUSAL ÇEVRE ANDI Şimdiki ve Gelecek Kuşakların Temiz ve Sağlıklı Bir Çevrede Yaşama Hakkına Sahip Olduğu Gerçeğinden Hareketle Çevreye Duyarlı Bir Kalkınmadan Yana Olduğumu Vurgulayarak, Doğal Kaynakların Ekonomik Kalkınmanın Hem Kaynağını Hem Sınırını Oluşturduğunu Bilerek, Çevrenin Korunması ve Geliştirilmesinden Bireysel Katkı ve Katılımın Gereğine ve Önemine İnanarak, Çevresel Değerlere Sahip Çıkıp Zarar Verenleri Uyaracağıma, Doğal Kaynaklardan Faydalanırken Tutumlu Davranacağıma, Sürdürülebilir Kalkınma İlkeleri Doğrultusunda Hareket Edeceğime, Bu Yönde İşbirliği ve Dayanışma Anlayışı İçerisinde Hareket Ederek, Çevre Konusunda Herkese Örnek Olacağıma Söz Veririm.

5

6 KAYNAKÇA İl Özel İdaresi, Çorum Belediye Başkanlığı, İl Emniyet Müdürlüğü, Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı Samsun Bölge Müdürlüğü, İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, DSİ Genel Müdürlüğü 5.Bölge Müdürlüğü, Karayolları 7.Bölge Müdürlüğü, İl Sağlık Müdürlüğü, İl GıdaTarım, ve Hayvancılık Müdürlüğü, İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü, YEDAŞ İl Koordinatörlüğü, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Orman İşletme Müdürlüğü, (Çorum, İskilip, Kargı) Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü Samsun Bölge Müdürlüğü, İl Milli Eğitim Müdürlüğü, YÖKYK Yurt Müdürlüğü, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Samsun Bölge Müdürlüğü, TEİAŞ Genel Müdürlüğü 10. İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü, Çorum 1995, Çorum Ticaret ve Sanayi Odası Kataloğu, Çevre Mühendisliğine Giriş-İTÜ İnşaat Fakültesi 1984, TEMA Vakfı, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği.

7 İÇİNDEKİLER A. COĞRAFİ KAPSAM A.1. Giriş A.2. İl ve İlçe Sınırları... 1 A.3. İlin Coğrafi Durumu A.4. İlin Topoğrafyası ve Jeomorfolojik Durumu... 2 A.5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi.5 A.5.1. Metamorfizma ve Mağmatizma...6 A.5.2. Tektonik ve Paleocoğrafya...6 B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1. Enerji Kaynakları....8 B.1.1. Güneş B.1.2. Su Gücü B.1.3. Kömür B.1.4. Doğalgaz B.1.5. Rüzgar B.1.6. Biyokütle...8 B.1.7. Petrol B.1.8. Jeotermal Sahalar B.2. Biyolojik Çeşitlilik B.2.1. Ormanlar....9 B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları B.2.2. Çayır ve Mera B.2.3. Sulak Alanlar B.2.4. Flora B.2.5. Fauna...11 B.2.6. Milli Parklar,Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler B.3. Toprak B.4. Su Kaynakları B.4.1. İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar B.4.2. Yeraltı Su Kaynakları B.4.3. Akarsular B.4.4. Göller ve Göletler B.5. Mineral Kaynaklar B.5.1. Sanayi Madenleri B.5.2. Metalik Madenler B.5.3. Enerji Madenleri B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler... 25

8 C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C.1. İklim ve Hava C.1.1. Doğal Değişkenler C Rüzgar C Basınç C Nem C Sıcaklık C Buharlaşma C Yağışlar C Yağmur C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı C Seller C Kuraklık C Mikroklima C.1.2. Yapay Etmenler C Plansız Kentleşme C Yeşil Alanlar C Isınmada Kullanılan Yakıtlar C Endüstriyel Emisyonlar C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar C.2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları C.2.1. Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman C.2.2. Partikül Madde (PM) Emisyonları C.2.3. Karbonmonoksit Emisyonları C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonları C.2.5. Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları C.3.Atmosferik Kirlilik C.3.1. Ozon Tabakasının İncelmesinin Etkileri.. 38 C.3.2. Asit Yağışlarının Etkileri C.4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri C.4.1. Doğal Çevreye Etkileri C Su Üzerindeki Etkileri C Toprak Üzerine Etkileri C Flora ve Fauna Üzerindeki Etkileri C İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri. 39 D. SU D.1. Su Kaynaklarının Kullanımı D.1.1. Yeraltı Suları D.1.2. Jeotermal Kaynaklar D.1.3. Akarsular...40 D.1.4. Göller, Göletler ve Rezervuarlar...40 D.1.5. Denizler. 40 D.2. Doğal Drenaj Sistemleri. 40 D.3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri D.3.1. Yeraltı Suları ve Kirlilik 40 D.3.2. Akarsularda Kirlilik...41 D.3.3. Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik...41 D.3.4. Denizlerde Kirlilik..41 D.4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri...41 D.5.1. Tuzluluk..42

9 D.5.2. Zehirli Gazlar. 42 D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler...42 D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler D Siyanürler D Petrol ve Türevleri...42 D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller...42 D Pestisitler ve Su Kirliliği D Gübreler ve Su Kirliliği...42 D Deterjanlar ve Su Kirliliği D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler D.5.7. Patojenler...43 D.5.8. Askıda Katı Maddeler...43 D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği...43 E. TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI E.1. Genel Toprak Yapısı E.2. Toprak Kirliliği...44 E.2.1. Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme E Atıklardan Kirlenme E.2.2. Mikrobiyal Kirlenme E.3. Arazi E.3.1. Arazi Varlığı E Arazi Sınıfları...44 E Kullanım Durumu...48 E.3.2. Arazi Problemleri F. FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanların Ekolojik Yapısı F İlin Orman Envanteri F Orman Varlığının Yararları...55 F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları F.1.2. Çayır ve Meralar F.1.3. Sulak Alanlar F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) F.2.Flora F.2.1. Habitat ve Toplulukları F.2.2. Türler ve Populasyonları F.3. Fauna F.3.1. Habitat ve Toplulukları F.3.2. Türler ve Populasyonları F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları F Evcil Hayvanlar F Sahipli Hayvanlar...58 F Sahipsiz Hayvanlar...58 F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar..59 F Hayvan Hakları İhlalleri...59 F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği...59 F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümündeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar

10 F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a - Tanımlar Bendinin 1.,2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun ile 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar 62 F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları...76 F /9/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve 1/7/1999 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik 18.,19. ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar...76 F /11/1986 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri 76 F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar...77 F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler...77 F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar...77 F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar...77 F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F /2/1984 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları F /6/1981 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar F /10/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar...77 F /9/1985 Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar...78 F Cenova Deklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar...78 F /2/1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar...78

11 F /05/1994 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar F.4.3. Korunması Gereken Alanlar...78 F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tesbit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf ile, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler ile Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler F Göller, Akarsular, Yeraltısuyu İşletme Sahaları...78 F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar (*) Hassas Yöreler Kapsamına Giren F.4. Bölümündeki Alanlar İçin İstenen Bilgiler G. TURİZM G.1. Yörenin Turistik Değerleri G.1.1. Yörenin Doğal Değerleri G Konum G Fiziki Özellikler...95 G.1.2. Kültürel Değerler G.2. Turizm Çeşitleri G.3. Turistik Altyapı G.4. Turist Sayısı G.5. Turizm Ekonomisi G.6. Turizm-Çevre İlişkisi H. TARIM VE HAYVANCILIK H.1. Genel Tarımsal Yapı H.2. Tarımsal Üretim H.2.1. Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri H Buğdaygiller H Baklagiller H Yem Bitkileri H Endüstriyel Bitkiler

12 H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi H Sebze Üretimi H Süs Bitkileri H.2.2. Hayvansal Üretim H Büyükbaş Hayvancılık H Küçükbaş Hayvancılık H Kümes Hayvancılığı ( Kanatlı Üretimi) H Su Ürünleri H Kürk Hayvancılığı H Arıcılık H.3. Organik Tarım H.4. Tarımsal İşletmeler H.4.1. Kamu İşletmeleri H.4.2. Özel İşletmeler H.5. Tarımsal Faaliyetler H.5.1. Pestisit Kullanımı H.5.2. Gübre Kullanımı H.5.3. Toprak Kullanımı I. MADENCİLİK I.1. Maden Kanununa Tabi Olan Madenler ve Doğal Malzemeler I.1.1. Sanayi Madenleri I.1.2. Metalik Madenler I.1.3. Enerji Madenleri I.1.4. Maden Kanunu na Tabi olan Doğal Malzemeler I.2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri I.3. Cevher Zenginleştirme I.4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları J. ENERJİ J.1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1. Taşkömürü J.1.2. Linyit J.1.3. Asfaltit J.1.4. Bitümlü Şist J.1.5. Hampetrol J.1.6. Doğalgaz J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) J.1.8. Orman J.1.9. Hidrolik J Jeotermal J Güneş J Rüzgar J Biyokütle J.2. İkincil Enerji Kaynaları J.2.1. Termik Enerji J.2.2. Hidrolik Enerji J.2.3. Nükleer Enerji J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi

13 J.3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı J.4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar K. SANAYİ VE TEKNOLOJİ K.1. İl Sanayinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler K.2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması K.3. Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı K.4. Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayıları ve İstihdam Durumu K.5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı K.6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K.6.1. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği K.6.2. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği K.6.3. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği K.6.4. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği K.6.5. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar K.7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı L. ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L.1.Altyapı L.1.1. Temiz Su Sistemi L.1.2. Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi L.1.3. Yeşil Alanlar L.1.4. Elektrik İletim Hatları L.1.5. Doğalgaz Boru Hatları L.2. Ulaşım L.2.1. Karayolları L Karayolları Genel L Ulaşım Planlaması L Toplu Taşım Sistemleri L Kent İçi Yollar L Araç Sayıları L.2.2. Demiryolları L Kullanılan Raylı Sistemler L Taşımacılıkta Demiryolları L.2.3. Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı L Limanlar L Taşımacılık L.2.4. Havayolları L.3. Haberleşme L.4. İlin Plan Durumu L.5. İldeki Baz İstasyonları M. YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M.1. Kentsel ve Kırsal Planlama M.1.1. Kentsel Alanlar M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri M Kentsel Büyüme Deseni M Planlı Kentsel Gelişme Alanları M Kentsel Alanlarda Yoğunluk

14 M Kentsel Yenileme Alanları M Endüstri Alanları Yer Seçimi M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar M.1.2. Kırsal Alanlar M Kırsal Yerleşme Deseni M Arazi Mülkiyeti M.2. Altyapı M.3. Binalar ve Yapı Çeşitleri M.3.1. Kamu Binaları M.3.2. Okullar M.3.3. Hastaneler ve Sağlık Tesisleri M.3.4. Sosyal ve Kültürel Tesisler M.3.5. Endüstriyel Yapılar M.3.6. Göçer ve Hareketli Barınaklar M.3.7. Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar M.3.8. Bürolar ve Dükkanlar M.3.9. Kırsal Alanda Yapılaşma M.3.10.Yerel Mimari Özellikler M.3.11.Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller M.4. Sosyo-Ekonomik Yapı M.4.1. İş Alanları ve İşsizlik M.4.2. Göçler M.4.3. Göçebe İşçiler (Mevsimlik) M.4.4. Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı M.4.5. Konut Yapım Süreçleri M.4.6. Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri M.5. Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri M.5.1. Görüntü Kirliliği M.5.2. Binalarda Ses İzolasyonu M.5.3. Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları M.5.4. Ticari ve Endüstriyel Gürültü M.5.5. Kentsel Atıklar M.5.6. Binalarda Isı Yalıtımı M.6. Nüfus M.6.1. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi M.6.2. Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı M.6.3. İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları M.6.4. Nüfus Değişim Oranı N. ATIKLAR N.1. Evsel Katı Atıklar N.2. Tehlikeli Atıklar N.3. Özel Atıklar N.3.1. Tıbbi Atıklar N.3.2. Atık Yağlar N.3.3. Bitkisel ve Hayvansal Atık Yağlar N.3.4. Pil ve Aküler N.3.5. Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller N.3.6. Tarama Çamurları N.3.7. Elektrik ve Elektronik Atıklar N.3.8. Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar N.4. Diğer Atıklar N.4.1. Ambalaj Atıkları...193

15 N.4.2. Hayvan Kadavraları N.4.3. Mezbaha Atıkları N.5. Atık Yönetimi N.6. Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri N.8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri N.8.1. Katı Atıkların Depolanması N.8.2. Atıkların Yakılması N.8.3. Kompost N.9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirmesi N.10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O.1. Gürültü O.1.1. Gürültü Kaynakları O Trafik Gürültüsü O Endüstri Gürültüsü O İnşaat Gürültüsü O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler O Havaalanları Yakınında Oluşan Gürültü O.1.2. Gürültü ile Mücadele O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri O.1.4. Gürültünün İnsanlar Üzerine Olan Etkileri O Fiziksel Etkileri O Fizyolojik Etkileri O Psikolojik Etkileri O Performans Üzerine Etkileri O.2.Titreşim P. AFETLER P.1. Doğal Afetler P.1.1. Depremler P.1.2. Heyelan ve Çığlar P.1.3. Seller P.1.4. Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri P.1.6. Fırtınalar P.2. Diğer Afetler P.2.1. Radyoaktif Maddeler P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar P.2.3. Tehlikeli Maddeler P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri P.3.1. Sivil Savunma Birimleri P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri P.3.3. İlkyardım Servisleri P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı P.3.5. Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlararası Taşınımı İçin Alınan Tedbirler P.3.6. Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar...200

16 R. SAĞLIK VE ÇEVRE R.1. Temel Sağlık Hizmetleri R.1.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı R.1.2. Bulaşıcı Hastalıklar R İçme, Kullanma ve Sulama Suları R Denizler R Zoonoz Hastalıklar R.1.3. Gıda Hijyeni R.1.4. Aşılama Çalışmaları R.1.5. Bebek Ölümleri R.1.6. Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.2. Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.3. Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.4. Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.5. Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.6. İyonize Radyasyondan Korunma R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri S. ÇEVRE EĞİTİMİ S.1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri S.2. Çevre İle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri S.2.1. Çevre Vakıfları S.2.2. Çevre Dernekleri S.2.3. Çevreyle İlgili Federasyonlar T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlanması T.4. Çevrenin İnsan- Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi...213

17 TABLOLAR LİSTESİ B Yılı Güneşlenme Değerleri. 8 B.2. Çorum İli Sınırları İçerisinde Bulunan Kömür İşletmeleri....8 B.3. Çorum İli Orman Varlığı....9 B Yılı Üretim Durumu...10 B.5. Akarsular ve Özellikleri B.6. Sulama Göletleri...21 B.7. Küçük Ölçekli Sulama Göletleri B.8. İşletmede Olan Göletler ve Özellikler B.9. Göletler ve Özellikler...24 B.10. Kum-Çakıl ve Taş Ocakları..25 C Yılı Rüzgar Değerleri C Yılı Mahalli Basınç Değerleri...29 C Yılı Nispi Nem Değerleri...30 C Yılı Sıcaklık Değerleri 30 C Yılı Aylara Göre Yağış Miktarı C Yılı Kar, Dolu, Sis ve Kırağılı Günler...32 C.7. Yıllar İtibarıyla Doğalgaz Abone Sayısı. 33 C.8. Araç Sayıları.36 C Yılı KVS Değerlerinin Aşıldığı Gün Sayısı...37 D.1. Akarsuların Özellikleri...40 D.2. Derinçay da Yapılan Analiz Sonuçları...41 D.3. Yeni Hayat Barajı Analiz Sonuçları...42 D.4. Çorum Barajında Yapılan Analiz Sonuçları...42 E.1. Arazi Dağılımı..44 F.1. Çorum İli 2011 Yılı Üretim Durumu F.2. İskilip İlçesi Ağaç Türleri İtibariyle Orman Dağılımı.53 F.3. İskilip İlçesi 2011 Yılı Üretim Durumu F.4. Kargı İlçesi 2011 Yılı Üretim Durumu F Yılı Üretim Durumu G.1. Seyahat Acentaları.108 G.2. Turizm İşletme Belgeli Konaklama tesisleri G.3. Trizm İşetme Belgeli Yeme-İçme Tesisleri 109 G.4. Belediye Belgeli Konaklama Tesisleri 109 G.5. Kütüphane İstatistikleri G.6. İlimize Gelen Turist Sayısı ve Müze Ziyaretçileri H Yılı Buğdaygiller Üretimi H Yılı Baklagiller Üretimi..115 H Yılı Yem Bitkileri Üretimi H Yılındaki Endüstriyel Bitkiler Üretimi H Yılındaki Meyve Üretimi H Yılındaki Sebze Üretimi.116 H Yılındaki Büyükbaş Hayvancılık.117 H Yılındaki Küçükbaş Hayvancılık.117 H Yılı Sonu İtibariyle Kanatlı Sayıları.117 H Yılındaki Arıcılık H Yılındaki Pestisit Kullanımı..119 H Yılındaki Gübre Kullanımı...119

18 I.1.Sanayi Madenleri I.1.Kum-Çakıl ve Taş Ocaklarına Verilen Ruhsatlar 121 J.1. Enerji Tüketimi K.1.Sanayi Siciline Kayıtlı Tesisler(Tüm tesisler) K.2. Sanayi Siciline Kayıtlı Tesisler (10 kişi ve üzerinde çalıştıran tesisler) K.3. Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı K.4. Genel Anlamda Sanayi Gruplandırması K.5.İlimizde Bulunan Arıtma Tesisleri L.1.Temiz Su Sistemi L.2. Çomar Barajından Arıtılan Suyun Parametre Değerleri L.3. Yenihayat Barajından Arıtılan Suyun Parametre Değerleri..136 L.4. Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi L.5. Mevcut Yeşil Alanlar 138 L.6. Elektrik İletim Hatları L.7. İl Sınırları İçerisinde Kalan Enerji İletim Hatları L.8. Çorum İli Köy Yolları Ağı L.9. İl Sınırlarındaki Yollar L.5. Mahallelerdeki Yollar L.6. Mevcut Motorlu Araç Sayıları M.1. Mahallelerdeki Nüfus Yoğunluğu..154 M.2. Yatılı İlköğretim Bölge Okulları M.3. Hitit Üniversitesi Akademik Birimler M.4. Hastane ve Sağlık Tesisleri..179 M.5. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi :. 182 M.6. Yıllara Göre Merkez ve İlçelerdeki Nüfus Değişimi 183 M.7. Nüfusun Cinsiyet ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı 187 M.8. Merkez ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları M.9. Yıllara Göre Nüfus Artış Hızı..189 N.1.Atık Komposizyonu N.2.Tehlikeli Atık Oluşturan Sanayi Tesisleri N Yılı Tıbbi Atık Miktarı R.1. Sağlık Kurumları Dağılımı R.2. Bulaşıcı Hastalıklar R.3. Numune Sonuçları R.4. İçme, Kullanma ve Sulama Suları R.5. Aşılama Çalışmaları R.6. Ölümlerin Yaş ve Cinsiyete Göre Dağılımı. 205 T.1. ÇED Olumlu Kararı Verilmiş Faaliyetler T.2. ÇED Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetler..215

19 GRAFİKLER LİSTESİ L.1. EMR Ölçüm Sonuçları M.1. Nüfus Artış Grafiği M.2. Nüfusun Cinsiyet ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı M.3. Nüfus Yoğunluğu M.4. Nüfus Değişim Grafiği T.1. Doğalgaz Kullanımı T.2. Egzoz Emisyon Ölçüm Durumu...210

20

21 A. COĞRAFİ KAPSAM A.1. Giriş: Çorum, İç Anadolu nun kuzeyi ile Orta Karadeniz Bölgesinin iç kısımlarında oldukça geniş bir alanı kapsayan bir ilimizdir. Bu geniş alan tarih öncesi ve tarih çağlarında önemli kültürlere, uygarlıklara sahne olmuştur. Ancak bu kültür ve uygarlıkları bugünkü il sınırları ile çakıştırmak veya sınırlamak olanaksızdır. Bu nedenle Çorum un eski çağ tarihini incelerken ili yöreden soyutlamadan bir bütünün parçası olarak düşünmek gerekmektedir. Yörenin değişik dönemlerde değişik adlarla anıldığı görülmektedir. Bugünkü Çorum İli Anadolu nun ilk adı bilinen bölgesinde yer almaktadır. İç Anadolu ile Karadeniz Bölgesi nin sınırında bulunan Bayat, İskilip ve Osmancık İlçelerinin maden yatakları bakımından çok zengin olması, tarih öncesi yerleşmelerin yörede yoğunlaşmasına neden olmuştur. Fiziki coğrafyasının da ticarete uygun olması gelişmeyi hızlandırıcı bir unsur olmuştur. Yörede İ.Ö. 6. binde başlayan yerleşmeler, madenlerin işleme geçirilmesi ile gelişerek 3.binde Anadolu nun en zengin beyliklerini oluşturmuşlardır. İ.Ö. 2. binin başlarında Hititler yöreyi etkisi altına almıştır. Daha sonra sırasıyla Frig ler, Persler, Pont Krallığı ve Galatların egemenliğine geçen yöre, doğal olarak tarihte pek çok değişik adla anılmaktadır. Hititlerin başkenti olan Hattusaş, Boğazkale İlçesindedir. Alacahöyük ve Ortaköy de de çok değerli kalıntılar olup, uzun yıllardır süren kazılar aralıksız devam etmektedir. Çıkarılan eserler Çorum, Boğazkale, Alacahöyük ve Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzelerinde sergilenmektedir. A.2. İl ve İlçe Sınırları: Çorum İlinin Merkez İlçe dahil 14 ilçesi, 24 beldesi, 727 köyü vardır. İlçeler: 1.Merkez 2.Alaca 3.Bayat 4.Boğazkale 5.Dodurga 6.İskilip 7.Kargı 8.Laçin 9.Mecitözü 10.Ortaköy 11.Osmancık 12.Oğuzlar 13.Sungurlu 14.Uğurludağ 1

22 A.3. İlin Coğrafi Durumu: Çorum İli; Orta Karadeniz Bölümünün iç kısmında yer almaktadır. Doğuda Amasya, güneyde Yozgat, batıda Çankırı, kuzeyde Sinop, kuzeydoğuda Samsun, güneybatıda Kırıkkale ile çevrilidir. Yüzölçümü km² dir. Enlem ve boylam değerlerine göre ise; 34 derece 04 dk. 28 sn. doğu boylamları ile 39 derece 54 dk.20 sn. kuzey enlemleri arasında yer almaktadır. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği (rakımı) 801 m.dir. Ankara' ya 244, İstanbul' a 608, Amasya' ya 92, Sinop' a 294, Samsun' a 172, Tokat' a ise 188 km. mesafededir. İlçelerin İl merkezine uzaklıkları ise; Alaca 52, Bayat 83, Boğazkale 87, Dodurga 42, İskilip 56, Kargı 106, Laçin 29, Mecitözü 37, Oğuzlar 68, Ortaköy 57, Osmancık 59, Sungurlu 72 ve Uğurludağ 66 km'dir. A.4. İlin Topoğrafyası ve Jeomorfolojik Durumu: Bölgenin jeolojik yapısında iki ana kütle (kayaç) grubu göze çarpar. Bunlardan birincisi Metamorfik seri (başkalaşmış kayaçlar), ikincisi ise, Tortul Kütleler dir. İlin asıl jeolojik karakterini 3. jeolojik zamanın sonları ile 4. jeolojik zamanda meydana gelen oluşumlar meydana getirmektedir. Bununla birlikte, jeolojik devirlerden ilkel zaman olarak bilinen Arkean ve Prekambrien devirlerine ait Çorum Merkez İlçe, Alaca, İskilip, Osmancık, Mecitözü ve bilhassa Kargı İlçelerinde çeşitli metamorfik (başkalaşım) topraklarına rastlanılmıştır. Özellikle 3. jeolojik zamanın kütlelerinden olan jips (kireçtaşı) ve kayatuzu yatakları ile karbon miktarı % 75 kadar olan zengin linyit kömürü yataklarına (Osmancık, Dodurga yöresinde 30 milyon ton rezervinde ayrıca Alpagut-Zambal-Karakaya-Ayva ve Ovacık Köyünde) rastlanmaktadır. Yine bu zamanın püskürük kütlelerinden olan trakit, granit, bazalt ve andezit gibi kütle arazisine de Çorum Merkez İlçesinde, Kargı, Sungurlu, Alaca, Mecitözü, Osmancık ve İskilip ilçelerinde rastlanmaktadır. Tortul kütlelere ise ilin çoğu yörelerinde rastlanmaktadır. Çorum; Alp-Himalaya Orojenezi (Dağ oluşumu) olarak bilinen sistem içerisinde yer alan K.A.F. (Kuzey Anadolu Fay Hattı) üzerinde yer almaktadır. K.A.F. il merkezinin 20 km. kuzeyinden geçmektedir. Dağlar : İl sınırları içerisinde bulunan dağlar, genel olarak yüksek sayılmayacak niteliktedir. Ortalama yükseltileri 1500 m. dolayındadır. Bunlar Orta Karadeniz Bölümündeki Canik Dağları ile Ilgaz ve Küre Dağlarının başlangıç noktalarını teşkil eden silsileler şeklinde güneye doğru (Bozok Yaylasına) gittikçe alçalırlar. Yükseklikleri m. arasında değişen tepeleri ile bir taraftan Kızılırmak vadisi kıyılarında, diğer taraftan Yeşilırmak ın Çekerek Suyu kıyılarında uzayıp giderler. Çorum dağlarının yüksek kısımları İskilip- Osmancık ve Kargı ilçeleri toprakları üzerindedir. Merkez İlçenin kuzeyinde Eğerci Dağ sıraları, Batı yönde Alagöz ve Kösedağları yer alır. Bu iki dağ sıraları arasında Kırkdilim Boğazı bulunmaktadır.güneyde uzanan Dört Tepe silsileleri güneydoğuya doğru uzanarak Mecitözü ve Ortaköy ilçesindeki Karadağ silsileleri ile birleşir. Aynı şekilde ilçenin güneyinde ve güney batısında uzanan dağ sıraları, Sungurlu ilçesi içindeki Kartal Dağlarına kadar uzanmaktadır. Osmancık İlçesindeki Kızılırmak Vadisi boyunca uzanan Çal ve Ada Dağları; Kargı İlçesi sınırları içinde devam ederek Çorum un en yüksek dağlarından olan Kös Dağlarındaki Erenler Tepesine (2097 m.) ulaşır. 2

23 Aynı dağ sıralarının güneyinde İskilip ilçesinin Teke Dağı, Kavak Dağı, Göl ve Deveci Dağları ile Çakarözü Dağlarını meydana getirdiği görülmektedir. Ovalar : Çorum İlinde Yüksekliği m. yi aşan dağlar: Dağın Adı Yüksekliği (m) Erenler Tepesi (Kargı da Kös Dağı Üzerinde ) 2097 Türbe Tepe (Kargı da) 1981 Kara Tepe (Mecitözü nde) 1846 Kırklar Dağı (Mecitözü nde) 1791 Köse Dağı (Çorum da) 1750 Dede Çal (Osmancık ta) 1730 Kartal Tepe (Sungurlu da) 1700 Teke Dağı (İskilip te) 1700 Çorum Ovası : Merkez İlçenin üzerinde, m. yüksekliğindedir. Üzerinde Bayat-Ömerbey Deliler-Gürcü-Elemin-Sarmaşa-Buluz-Celilkırı ve Yaydiğin Köyü toprakları bulunmaktadır. Ovanın doğu ve kuzey yönlerinde fay hatları vardır. Bozboğa Ovası: Merkez İlçeye bağlı Bozbuğa-Yenice-Çayhatap-Sarimbey- Kadıkırı-Ahilyas-Harzadın-Abdalata-Büğdüz köyleri bulunmaktadır m. yüksekliğindedir. Ovasaray Ovası : Çorum a km. uzaklıkta, Ovasaray-Kayı-Boğabağı-Maza- Sarta-Üyük-Karapınar ve Karacaköy toprakları vardır m. yüksekliğindedir. Seydim Ovası: Çorum a 15 km uzaklıkta, 950 m. yüksekliğinde, küçük bir ovadır. Hüseyin Ovası: Alaca İlçesini ve çevresini oluşturur m. yüksekliğindedir. Dedesli Ovası : Merkez İlçe ye bağlı Dereköy-Eskiören-İğdeli ve İskilip İlçesine bağlı Tombuşoğlu Çiftliği bölgelerinden oluşur. Irmak Ovası : Merkez İlçe ile İskilip arasında Kızılırmak ın doğusundan batısına doğru, m. yüksekliğindedir. Taybı Ovası : İskilip-Sungurlu arasında m. yüksekliğindedir. Mecitözü Ovası: Mecitözü İlçesi ve civar köylerinin olduğu, 950 m. yüksekliğindedir. Osmancık Ovası: Osmancık İlçe merkezinin bulunduğu Kızılırmak ın iki yakasında, m. yüksekliğindedir. Düvenci Ovası : Çorum-Merzifon yolu boyunca uzanan 900 m. yüksekliğinde bir ovadır. Hamamözü Ovası: İl merkezine 30 km uzaklıkta, m. yükseklikte, üzerinde Osmancık a ait köylerin bulunduğu bir ovadır. Budaközü Ovası : Sungurlu yakınlarında, m yüksekliğindedir. Delice Ovası : Sungurlu İlçesi güneyindedir. 3

24 Vadiler : Kızılırmak, Yeşilırmak ve kolları, Çorum İlinden geçerken birçok vadiler oluşturmuşlardır. Başlıcaları şunlardır: Akarsular : Sıklık Boğazı : Çorum-Samsun yolu üzerinde, 7 km. uzunluğundadır. Hatap Vadisi: Hatap Çayı nın geçtiği yerde, 16 km.dir. Harami Vadisi, Dana Boğazı: Seydim Ovası ile Dedesli Ovasını birleştirir. 6,5 km.dir. Kırkdilim Vadisi: Çorum-Osmancık-Kargı bağlantısı konumundadır. Sacayak Vadisi: Çorum Çat Suyunun Cemilbey e geçtiği yerdedir. Hışır Vadisi: Alaca Suyunun Çat Suyuna karıştığı yerdedir. Çorum İlindeki akarsular, sularını ülkemizin iki önemli akarsuyu olan Kızılırmak ve Yeşilırmak Havzalarına boşaltırlar. Göller : Kızılırmak Havzası: Kızılırmak ın Çorum İlinden geçen kısmı 182 km.dir. Bu geçiş yerleri Bayat, İskilip, Merkez İlçe, Osmancık, Kargı İlçeleri ve köyleridir. Yeşilırmak Havzası: Çorum Merkez İlçe nin büyük bir kısmı, Alaca İlçesi, Mecitözü ve Ortaköy İlçelerindeki çay ve dereler, Yeşilırmak ın önemli bir kolu olan Çekerek Irmağına bu havzada dökülür. Çorum Çat Suyu (82 km): Derinçay adını da alan bu su, Eğerci Dağından ve Köse Dağından inen dere ve çayların birleşmesinden oluşur. Çomarbaşı ve Sıklık Derelerini de alarak İl Merkezinin 3 km batısından geçer. Güneyde Yılgınözü ve Hatap Deresi ile birleşir, Ahilyas Derelerini de alır ve bundan sonra Çorum Suyu olur. Alaca dan gelen Budaközü ile birleşince de Çorum Çat suyu olur. Mecitözü İlçesi ve köylerinden geçerek, Amasya İli sınırlarında Çekerek le birleşir. Mecitözü Çayı: Kırklar Dağından doğar, İlçe Merkezine yakın olarak (1-1,5 km) geçtikten sonra Amasya topraklarında Çorum Çat Suyu ile birleşir. Çekerek Irmağı : Ortaköy İlçesi ve topraklarının az bir kısmını sular, Amasya İli sınırlarına geçer. İl sınırları içerisinde önemli bir göl yoktur. Merkez İlçede Eymir (Gölünyazı) Gölü olup, yazın suları çok azalan bir sazlık ve bataklıktır. İlkbahar aylarında ayrıca Merkez İlçede Uyuz Gölü ve Kırkgöz adı verilen küçük gölcüklerde oluşur. Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2010) Gölünyazı Sulak Alanı: Sulak alanlar yeryüzünün en fazla biyolojik üretim yapan ekosistemleridir. Küresel ısınmaya bağlı olarak meydana gelen iklim değişiklikleri ve tarım amaçlı kurutmalarla tehdit altında bulunmaktadırlar. Gölünyazı sulak alanı İlimiz Merkez İlçeye bağlı Kırkdilim mevkiinde olup, çok zengin yaban hayatı barındırmasının yanısıra, yörenin su rejimini düzenleyen, iklimi yumuşatan, tortu ve zehirli maddeleri tutarak suyun kalitesini artıran işlev ve değerlere sahipdir. Çorum-Lâçin-Osmancık yolu üzerinde olup, İlimize 18 km mesafededir. Kaynak: Orman ve Su İşleri Çorum Şube Müdürlüğü (2011) 4

25 A.5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi: Çorum Şehri, çevresi faylarla çevrilmiş bir tektonik çöküntü olan Çorum Ovasında kurulmuştur. Ancak bu faylar küçük boyutludur. Çorum Ovası neojen jeolojık devrine ait altta konglomera, kum taşı seviyeleri, üstte içinde kumtaşı, jips ve tuz yatakları olan marn ve killerden oluşur. Şehrin batı ve kuzeydoğusundaki ovanın tabanında yeni alüvyonlar bulunur. Çok genel hatları ile şehrin doğusunda uzanan ve hafifçe yükselen tepelik kısımda hastane, meslek yüksek okulu, park ve çimento fabrikası bulunmaktadır. Kale tarafında 1,5-2 metre kalınlığında bir toprak örtüsü altında sertleşmiş kil, marn ve çakıllı zeminler vardır. Bu zeminler nispeten daha sağlam ve daha yüksek emniyet gerilmelerine sahip kabul edilebilir. Çorum Şehrinin alçak bölümleri, yaklaşık batı ve güney taraflardaki zeminler kuzeydoğu ve doğu tarafındaki zeminlere göre daha zayıftır. Alçak bölümlerde yer altı su seviyesi 2,5-3 metre derindedir. Çorum Şehri yakınındaki Çorum Şeker İnşaatı öncesi, inşaat sahasında 1987 yılında yapılan sondajlardan elde edilen litolojık verilere göre, sahada üst miyosen yaşlı jıps ve kiltaşı ardalanmasından oluşmuş karasal kökenli bir istif görülmektedir. Çorum ve çevresinin genel jeolojisi, formasyonlara ayrılarak şu şekilde belirlenmiştir: Çorum ve çevresinde Permo-Triyastan başlayıp Kuvaterner e kadar uzanan tortul, mağmatik ve metamorfik kayaçlardan oluşan bir istif yer almaktadır. Bu istif yaşlıdan gence doğru formasyonlara ayrılarak incelenmiştir. Kalecikkaya Formasyonu : Formasyon killi, kumlu, karbonatlı tortul kayaçlar ile volkanik ve bazik mağmatik kayaçların metamorfizma geçirmesi sonucunda oluşmuş,yeşil şist fasiyesi özelliklerine sahip metamorfitlerden oluşmaktadır. Formasyonu oluşturan metamorfitler, metakiltaşı, fillat, metakumtaşı, metaçakıltaşı, metaçamurtaşı ile metavolkanit ve metabazik mağmatik kayaçlardır. Formasyon içerisinde yer yer kumtaşları ve mermerleşmiş rekristalize kireçtaşları yer almaktadır. Akbayır Formasyonu : Formasyon beyaz, krem, gri renkli, ince-kalın katmanlı çört bant ve yumrulu, sıkı, ince taneli ve killi kireçtaşlarından veya kırıntılı kireçtaşlarından oluşmaktadır. Yer yer kıvrımlı, ince tabanlı ve laminalı olan formasyon, çoğu yerde bol kırıklı, çatlaklı ve bileşik yapı kazanmıştır. Hattuşaş Formasyonu : Hattuşaş formasyonu, çeşitli yaş ve ortamda oluşmuş olan tortul, mağmatik ve metamorfitlerin karmaşık olarak birarada bulunduğu ofiyolitli karmaşık seridir. Hacıhalil Formasyonu : İnceleme alanı ve çevresinde çakıltaşı ve kaba taneli kumtaşlarından oluşmaktadır. Kumlu ve karbonatlı bir bağlayıcı malzeme ile tutturulmuş olan taneler genellikle ofiyılit ve kireçtaşlarından türemiştir. Kötü boylanma gösteren oluşuk yeşilimsi, kirli sarı, kahverengi, alaca renklidir. Orta kalın tabakalıdır. Yoncalı Formasyonu : 5

26 Formasyon fliş özellikleri gösteren kumtaşı, silttaşı, şeyl ve yer yer marnlardan oluşmaktadır. Çok ince-orta tabakalı olan formasyon, genelde kirli sarı ve kahverengi renklidir. Bol kıvrımlı yapıdaki bu formasyon, Çorum Barajı çevresinde volkanik ara katkılı tortul ve volkano-tortullardan oluşan Bayat formasyonuna dereceli olarak geçmektedir. Bayat Formasyonu : Formasyon, volkanik lav akıntıları içeren tortul, volkano-tortul kayaçlardan oluşmaktadır. İçerisindeki volkanitler andezit, bazalt, tüfit, aglomera ve breşlerdir. Tortullar ise kumtaşı, şeyl ve çakıltaşlarıdır. Bu formasyon üzerine uyumsuz olarak Miyosen yaşlı Kızılırmak Formasyonu gelmektedir. Kızılırmak Formasyonu : Genellikle kırmızı renkli çakıltaşı, kumtaşı ve çamur taşlarından oluşur. Üst seviyelerde çamurtaşları içinde ince kırıntılar halinde jipsler bulunmaktadır. İstifin tabanındaki çakıltaşları gri-kırmızı renklidir. Taneler ofiyolitler ve metamorfitler ile az miktarda kireçtaşlarından türemiştir. Kötü boylanmalıdır. Formasyonun üst kısımlarına doğru tane boyu incelmekte ve kırmızı renkli kumtaşları ile çamurtaşlarına geçilmektedir. Çamurtaşlarında yer yer jips kırıntıları görülmektedir. Çamurtaşları ince-orta-kalın tabakalıdır. Bozkır Formasyonu : Formasyon kötü boylanmalı ve tutturulmamış çakıltaşı, kumtaşı ve kiltaşlarından oluşmaktadır. Çorum Ovası çevresinde geniş bir yayılıma sahip olan birim, havza kenarlarında kaba taneli, ovaya yakın kesimlerinde ise ince tanelidir. Genellikle iyi yuvarlanmış olan taneler ofiyolit, şist ve kireçtaşlarından türemiştir. Alüvyon : Çorum Havzasındaki Ilgınözü, Çorum Deresi ve Derinçay gibi ana akarsular ile bunların yan kolları boyunca uzanan alüvyon, kil, silt, kum ve çakıllardan oluşmaktadır. A.5.1. Metamorfizma ve Mağmatizma: Çorum Merkezde metamorfik kayaçlardan grovaklar, rekristalize kireçtaşları, fliş fasiyesindeki birimler, neojen yaşlı birimler, jipsli seviyeler ve kuvaterner yaşlı alüvyon gözlenmiştir. Metamorfik kayaçlardan grovaklar daha çok ilimizin doğusunda görülür. Permo- Triyas yaşı verilmiş olan grovaklar, grovak-şist ve grovak-kuvarsitlerden meydana gelmiş, kalın ve devamlı seriler olarak tanımlanmıştır. Rekristalize kireçtaşları, İlimizin kuzeyinde ve doğusunda görülür. Metamorfik kayaçların üzerinde yer alan bu kireçtaşları çoğu yerde büyük bloklar şeklinde ve geniş alanlarda mostra verir. A.5.2. Tektonik ve Paleocoğrafya: Çorum 2. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Kuzey Anadolu Fay Hattı Çorum dan 75 km. uzaklıktadır. Bu mesafede ise fay üzerinde maksimum 9 olan bir deprem 6

27 şiddeti 5, 10 olan bir deprem şiddeti ise 6 ya iner. Böylece Çorum kendisi bir deprem merkezi olmayacak ancak uzakta olan depremlerden etkilenecektir. Çorum u yakından etkileyebilecek fay hatları ve yaklaşık uzunlukları şöyle verilebilir: Kuzey Anadolu Fayı:Çorum un kuzeyinden Osmancık-Kargı Bölgesinden geçen 75 km uzaklıktaki bir faydır. Merzifon Fayı: Çorum a uzaklığı 50 km dir. Ezinepazarı Fayı: Çorum a uzaklığı 35 km dir. Hamamözü Fayı: Çorum a uzaklığı 25 km dir. Mecitözü Fayı: Çorum a uzaklığı 20 km dir. Salhançayı Fayı: Çorum a uzaklığı 10 km dir yılından itibaren Çorum u etkileyen depremleri incelediğimizde, Mecitözü nden geçen fay hattının daha kuzeydoğusunda Amasya yakınlarında 12 Şubat 1992 de olan Richter ölçeğine göre 5.0 büyüklüğünde deprem olmuştur. 14 Ağustos 1996 tarihinde Çorum da yerel saat ile ve da büyüklüğü 5.4 ve 5.2 olan 2 deprem meydana gelmiştir. Bunlardan 5.4 büyüklüğündeki depremin odak derinliği 12 km., 5.2 büyüklüğündeki depremin odak derinliği 6 km. dir. Bu depremin olduğu 14 Ağustos 1996 tarihinden 20 Ekim 1996 tarihine kadar büyüklüğü arasında değişen 900 e yakın artçı depremler kaydedilmiştir.28 Şubat 1997 de büyüklüğü 4.8, 30 Mayıs 2000 de büyüklüğü 4.0, de büyüklüğü 4,7 olan depremler olmuştur tarihinde Çorum İli Uğurludağ ilçesinde 4.2 büyüklüğünde ve 2.7 km. odak derinliğine sahip deprem meydana gelmiş, herhangi bir can ve mal kaybı olmamıştır. Merkeze bağlı Seydim beldesinde tarihinde 4.5 büyüklüğünde ve 5.0 km odak derinliğinde ve tarihinde 4.1 büyüklüğünde ve 5.6 km derinliğinde ki depremler, Çorumda 4.0 ve üzerinde meydana gelen son depremlerdir. Kaynaklar : *İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü (2011) *İl Kültür Turizm Müdürlüğü (2011) *Orman ve Su İşleri 11.Bölge Müdürlüğü Çorum Şb. Müdürlüğü (2011) 7

28 B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1. Enerji Kaynakları: B.1.1. Güneş: Tablo. B Yılı Güneşlenme Değerleri Aylar Aylık Ort. Güneşlenme 2,4 3,7 4,8 5,2 7,4 8,5 10,6 10,4 4,8 4,2 1,0 Süresi (sa) Aylık toplam Güneşlenme Süresi (sa) 79,6 109,7 144,7 152,0 192,5 247,5 299,4 281,2 145,6 126,2 32,6 Kaynak: Devlet Meteroloji Genel Müdürlüğü (2008) Çorum İlinde güneş enerjisi ile ilgili bir tesis bulunmamaktadır. B.1.2. Su Gücü: Su Kaynakları Potansiyeli Yerüstüsuyu (il çıkışı toplam ortalama akım) : 4830 hm 3 /yıl Kızılırmak nehri : 4600 hm 3 /yıl Yeşilırmak nehri : 230 hm 3 /yıl B.1.3. Kömür: Çorum İli sınırları içerisinde bulunan kömür işletmelerinin isimleri, yanar kükürt oranları ve alt ısıl değerleri aşağıda tablo halinde verilmekte olup, rezervleri hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Tablo B.2. Çorum İl Sınırları İçerisinde Bulunan Kömür İşletmeleri Alt Isıl Değeri (kcal/kg) İşletmenin Adı Orijinal Kömür Alpagut Dodurga Linyitleri Çelikler İşletmesi 5689 Yılmaz Madencilik 5704 İskilip Madencilik 6425 Bükköy Madencilik... Gelgörler Madencilik Kaynak: İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü (2011) B.1.4. Doğalgaz: Çorum İli sınırları içerisinde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. B.1.5. Rüzgar: Rüzgarla ilgili bilgi hava konusunda Tablo C.1. de verilmiştir. B.1.6. Biyokütle: Çorum İlinde biomas enerjisinden yararlanılmamaktadır. B.1.7. Petrol 8

29 Çorum İli sınırları içerisinde petrol rezervi ve rafinerisi bulunmamaktadır. B.1.8. Jeotermal Sahalar: Hamamlıçay Köy Kaplıcası : Merkeze 12 Km. uzaklıkta Hamamlıçay Köyündedir. Bayanlara ve erkeklere ayrı ayrı yüzme havuzu mevcuttur. 10 adet özel kabin vardır. Suyu 42 derece sıcaklıkta olup, Romatizmal hastalıkları, cilt hastalıkları ve böbrek taşlarının düşürülmesine iyi gelmektedir. Figani Beke Kaplıcası: İlimiz Mecitözü ilçesinin Figani köyü yakınındadır. İlçenin 16 km. doğusundaki kaplıcaya çevre il ve ilçelerden çok sayıda turist gelmektedir. Beke kaplıcasının vücut ısısındaki suyu oldukça boldur. Su küçük bir havuzdan kaynayıp oradan büyük havuza aktarılmaktadır.bu kaplıcanın, idrar artırıcı etkisiyle vücuttaki metabolizma artıklarının idrar yoluyla atılmasında ve asit ortamında oluşan taşların düşürülmesinde faydalı olduğu bilinmektedir. İlimizde Samsun yolu 2. km de Jeotermal İşletme Ruhsatı verilmiştir. 1 adet kuyu açılmış, kuyudan 21,3 derece sıcaklıkta 31 lt/s debide sıcak su elde edilmiştir. Ayrıca İl Özel İdaresi tarafından 6 adet jeotermal arama ruhsatı tanzim edilmiştir. Kaynak: İl Özel İdare Müdürlüğü (2010) B.2. Biyolojik Çeşitlilik: B.2.1. Ormanlar: Bölgede toplam ormanlık alan ,6 ha dır ,3 ha ı verimli, ,3 ha ı verimsiz ormandır. Ormanların tamamı devlet ormanıdır. Tablo B.3. Çorum İli Orman Varlığı Orman İşletme Müdürlü kleri Prodükt if KORU Bozuk Toplam Prodüktif ORMANLIK SAHALAR BALTALIK Bozu k ORMANSIZ SAHALAR Toplam OT ve Ag0 Diğer Genel Toplam Ha. Ha. Ha. Ha. Ha. Ha. Ha. Ha. Ha. Çorum , , , ,4 Kargı İskilip , , , , , , , , , ,1 TOPLA M , , , ,5 Kaynak: Orman İşletme Müdürlükleri (Çorum,Kargı,İskilip) (2011) 9

30 Tablo B Yılı Üretim Durumu Cinsi Ölçü Birimi 2011 Yıl Sonu İtibariyle Gerçekleşme Tomruk m Tel Direk m Maden Direk m Sanayi Odunu m Kağıtlık Odun m Lif Yonga Odunu m Sırık m 3 - Yakacak Odun Ster Endüstriyel Odun m Kaynak: Orman İşletme Müdürlüğü (Çorum,İskilip,Kargı) (2011) Tali ürün üretimi yoktur. İlde ağaçlandırılabilecek alan miktarı ha dır. B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları Bu konuda yeterli bilgi mevcut değildir. B.2.2. Çayır ve Mera Mera Alanı (Tespitli Meralar ve Çayır Alanı Dahil ): da. İlimizde Çayır ve Mera Alanları Hayvan Otlatmada kullanılmaktadır. B.2.3. Sulak Alanlar Merkez ilçeye bağlı Kırkdilim mevkiindeki Eymir Gölü veya halk arasında Gölünyazı, başta su kuşları olmak üzere çok zengin yaban hayatı barındırmaktadır. Özellikle göçmen kuşların uğrak alanıdır. Çorum- Osmancık karayolunun 18. km sinde bulunan Gölünyazı m 2 büyüklüğündedir. B.2.4. Flora Çorum İlinin güney bölgesinin doğal bitki örtüsü bozkırdır (step) İlkbahar yağışları ile birlikte yeşerirler, sonbaharda kururlar. Bunlara örnek: papatya, gelincik, deve dikeni, köy göçeren dikeni, çakır dikeni, kangal otu, sığır kuyruğu, yavşan otu geniş yayılma alanı bulmuştur. Akarsu boylarında ise söğüt ve kavak çeşitlerine rastlanır. Alaca, Sungurlu, Ortaköy ve Mecitözü nün yüksek kesimlerinde meşe, ardıç ve karaçam ağaçlarına rastlanır. İlkbahar ile birlikte çiğdem, yabani sümbül, yabani lale çiçekleri de görülür. İlin kuzeyindeki ilçelerde ise meşe ormanları ve iğne yapraklı ormanlara rastlanır. Deniz seviyesinden m. yüksek olan bölgelerde meşe, kızılcık, yabani erik, elma, alıç, yabani gül yaygın olarak görülür. Hacıhamza çevresinde seyrek olarak ıhlamur ağaçlarına rastlanır. Kargı, İskilip, Osmancık, Bayat İlçelerinde sarıçam, karaçam, köknan, kızılçam ağaçları görülmektedir. Toplam ormanlık ve fundalık alan ha olup İl yüzölçümünün % 28 i kadardır. 10

31 B.2.5. Fauna Bölgede bulunan memeliler Karaca, Geyik, Yaban Domuzu, Ayı, Porsuk, Tilki, Tavşan, Kurt, Sansar, Sincap ve Kunduz dur. Kargı İlçesindeki Ormanlarda yaşayan Karaca ve Geyik popülasyonları son derece önemli olup, yoğun koruma altındadır. İlimizde tespit edilen kuş türleri aşağıda sıralanmıştır: Küçük Ak Balıkçıl...Egretta garzetta Gri Balıkçıl...Ardea cinerea Leylek...Ciconia ciconia Kara Leylek...Ciconia nigra Küçük Akbaba...Neophron percnopterus Kaya Kartalı...Aguila chrysaetos Yılan Kartalı...Circaetus gallicus Kara Çaylak...Milvus migrans Şahin...Buteo buteo Kızıl Şahin...Buteo rufinus Gökdoğan...Falco peregrinus Kınalı Keklik...Alectoris chukar Bıldırcın...Coturnix coturnix Dövüşken Kuş...Philomachus pugnax Kaya Güvercini...Columba livia Florya...Carduelis chloris İbibik...Upupa epops Kumru...Streptopelia decaocto Tahtalı...Columpa palumbus Guguk...Cuculus canorus Kukumav...Athene noctua Ebabil...Apodidae Ak Karınlı Sağan...Apus melba Alaca Ağaçkakan...Dentrocopos syriacus Boyun Çeviren...Jynx torguilla Tarlakuşu...Alauda arvensis Tepeli Toygar...Galerida cristata Bozkır Toygar...Calandrella brochydactyla Boğmaklı Toygar...Melanocorypha calandra Sarı Kuyruk Sallayan...Motacilla flaua Dağ Kuyruk Sallayan... Motacilla cinerea Ak Kuyruk Sallayan... Motacilla alba Kızılgerdan...Erithacus rubecula Bülbül...Luscinia megarhynchos Taş Bülbülü...Irania gutturalis Kara Kızılkuyruk...Phoenicurus ochruros Kuyrukkakan... Oenanthe oenanthe Kara Kulaklı Kuyrukkakan. Oenanthe hispanica Taşkuşu... Saxicola torguata Ökse Ardıcı...Turdus viscivorus Karatavuk... Turdus merula Ak Gerdanlı Ötleğen...Sylvia communis 11

32 Saz Bülbülü...Acrocephalus scirpaceus Söğüt Bülbülü...Phylloscopus trochilus Kara Sinekkapan...Ficedula hypoleuca Benekli Sinekkapan...Muscicapa striata Büyük Baştankara...Parus major Çam Baştankarası...Parus ater Mavi Baştankara... Parus cyanus Sıvacı Kuşu...Sitta europaea Kızıl Sırtlı Örümcek Kuşu...Lanius colluria Kara Alınlı Örümcek Kuşu.. Lanius minor Saksağan...Pica pica Alakarga...Garrulus glandarius Küçük Karga...Corvus monedula Ekin Kargası... Corvus frugilegus Leş Kargası... - Kuzgun...Corvus corax Sığırcık...Sturnus vulgaris Sarı Asma...Oriolus oriolus Ev Serçesi...Passer domesticus Ağaç serçesi... Passer montanus Kaya serçesi...petronica petronia İspinoz...Fringilla coelebs Ketenkuşu...Cardvelis cannabina Saka... Cardvelis carduelis Kocabaş...Coccothraustes coccothraustes Küçük İskete...Serinus serinus Karabaşlı Kiraz Kuşu...Emberiza melanocephala Tarla Kiraz Kuşu...Miliaria calandra Turna...Grus grus Yeşilbaş...Anasplatyrhcnhos Kızılkuyruk...Phoenicurus phoenicurus Uzun Bacak...Himantopus himantopus Su Çulluğu...Gallinago gallinago B.2.6. Milli Parklar,Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler: Milli Parklar: Çorum İli sınırları içindeki tek milli park tarihinde kurulmuş olan Boğazkale-Alacahöyük Milli Parkıdır. Toplam alanı 2634 ha olup, tarihi, arkeolojik ve turistik değeri göz önünde tutularak milli park ilan edilmiştir. Dünya kültür mirası listesinde bulunmaktadır. Tabiat Parkları: İlimizde 3 adet Tabiat Parkı mevcuttur. 12

33 Kargı Abdullah Yaylası Tabiat Parkı: Tarihinde Orman Genel Müdürlüğünce müdürlüğümüze devredilmiştir. Daha önce mesire yeri olarak tescili yapılmış iken 2011 yılında tabiat parkı olarak ilan edilerek tescil edilmiştir. Çorum a 118 Km mesafede olup, alanı 18.Ha dır. Çatak Tabiat Parkı: ha. sahada kurulu olan Çatak Tabiat Parkı dır. Çorum ili merkezine 23 km. uzaklıkta olup, genel olarak halkın rekreasyon ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Karaçam, Sarıçam, Göknar, Orman Kavağı gibi ağaç türleri mevcuttur. Denizden yüksekliği m. arasındadır. Tabiat Parkı içerisinde Yaban Domuzu, Geyik, Karaca, Kurt, Çakal, Tilki, Tavşan, Keklik, Alakese, Kartal, Şahin ve Atmaca gibi hayvanlar bulunmaktadır. Sıklık Tabiat Parkı: Çorum a 7 km mesafededir. Alanı 64.Ha olup, Samsun-Ankara karayolu üzerinde bulunmaktadır yılında tescil edilmiştir. Tabiat Parkında çalışmalar devam etmekte olup, 2011 yılında bitirilmesi planlanmaktadır. Genel olarak halkın rekreasyon ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Karaçam, Göknar, Meşe gibi ağaç türleri mevcuttur. Denizden yüksekliği 1075 m-1170 m. arasındadır. Tabiat Parkı içerisinde Yaban Domuzu, Kurt, Tilki, Tavşan, Keklik, Alakese, ve Şahin gibi hayvanlar bulunmaktadır. B.3. Toprak: Tabiat Anıtı: Çorum İlinde Tabiat Anıtı bulunmamaktadır. Tabiat Koruma Alanları: Çorum İlinde Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır İklim, topoğrafya ve ana madde farklılıklar nedeniyle Çorum da çeşitli büyük toprak gruplarının yanısıra toprak örtüsünden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. Alüvyal Topraklar : Bu topraklar, akarsular tarafından taşınıp depolanan materyaller üzerinde oluşan (A) C profilli genç topraklardır. Mineral bileşimleri akarsu havzasının litolojik ile jeolojik periyotlarda yer alan toprak gelişimi sırasındaki erozyon ve birikme devrelerine bağlı olup heterojendir. Profillerinde horizonlaşma ya hiç yok ya da çok az belirgindir. Buna karşılık değişik özellikte katlar görülür. Çoğu yukarı arazilerden yıkanan kireçce zengindir. Alüvyal topraklar, bünyelerine veya bulundukları bölgelere yahut evrim devrelerine göre sınıflandırılırlar. Bunlarda üst toprak alt toprağa belirsiz olarak geçiş yapar. İnce bünyeli ve tabansuyu yüksek olanlarda düşey geçirgenlik azdır. Yüzey nemli ve organik maddece zengindir. Alt toprakta hafif seyreden bir indirgeme olayı hüküm sürer. Kaba bünyeliler iyi drene olduğundan yüzey katları çabuk kurur. Üzerlerindeki bitki örtüsü iklime bağlıdır. Bulundukları iklime uyabilen her türlü kültür bitkisinin yetiştirilmesine elverişli ve üretken topraklardır. Alüvyal topraklar Çorum İlinde daha çok Kızılırmak, Çekerek Irmağı ve Çat Suyu boyunca uzanmaktadır. Toplam alanları hektardır. Bunun hektarı I. Sınıf, hektarı yetersiz drenajlı II. Sınıf, hektarı ise fena drenajlı III. Sınıf arazilerden oluşmaktadır. Hidromorfik Alüvyal Topraklar : 13

34 Bu topraklar sık sık taşkınlara uğrayan yüksek taban suyuna ve gleyleşmiş profile sahip topraklardır. Topoğrafyaları yetersiz, taban suyu yüksek ve alt katları yaştır. Taban suyundaki yükselip alçalmalar, toprak katlarında ardarda gelen yükseltgenme ve indirgenmelere yol açar. Dolayısla mavimsi-gri indirgenme ve kırmızımsı yükseltgenme lekeleri oluşur. Pas lekeleri özellikle çatlaklar ve kök kanalcıkları boyunca görülür. Bazen de konkresyonlar oluşabilir. Taban suyunun altındaki katlar ise tümüyle gleyleşmiş olup ayrıca içlerinde bitki köklerinin çürümesinden oluşan siyah lekeler görülmektedir. Bu topraklarda derinlik fazla ise de gleyleşmiş katlar küçük bölgesini sınırlandırmaktadır. Hidomorfik alüvyal topraklara da Kızılırmak, Çekerek Irmağı ve Çat Suyu boyunca uzanan kimi arazilerde rastlanmaktadır. Toplam alanları 204 hektar olup tamamı V. Sınıf arazilerden oluşmuştur. Kolüvyal Topraklar : Genellikle dik eğimlerin eteklerinde ve vadi ağızlarında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerle taşınarak biriken materyaller üzerinde oluşmuş (A) C profilli genç topraklardır. Ayraca özellikleri bakımından daha çok çevredeki yukarı arazi topraklarına benzerlerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir. Profilde yağışın ya da yüzey akışının yoğunluğuna ve eğim derecesine göre değişik parça büyüklüğü içeren katlar görülür. Bu katlar alüvyal topraklarda olduğu gibi birbirine paralel durumda olmayıp düzensizdir. Dik eğimliler ve vadi ağızlarında bulunan çoğunlukla az topraklı olup kaba taş ve molozları içeriri. Yüzey akış hızının azaldığı oranda parçaların çapları küçüklür. Eğimin çok azaldığı yerlerde parçacıklardaki küçülme alüvyum parçaları düzeyine geldiğinden bu gibi yerlerde kolüvyal topraklar, geçişli olarak alüvyal topraklara karışır. Bunlarda eğim tek tip olup materyalin geldiği yöne doğru artmaktadır. Arasıra taşkına maruz kalırsa da eğim ve bünye nedeni ile drenajları iyidir. Tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yoktur. Çorum İlindeki kolüvyal toprakların toplam alanı hektardır. Kahverengi Orman Toprakları : Kahverengi orman toprakları kireçce zengin anamadde üzerinde oluşur. Profilleri A (B) C şeklinde olup horizonlar birbirine tedricen geçiş yapar. A horizonu çok gelişmiş olduğundan iyice belirgindir, koyu kahverengi ve dağılgandır. Gözenekli veya granüler bir yapıya sahiptir. Reaksiyonu genellikle kalevi bazen de nötrdür. B horizonunun rengi açık kahverengi ile kırmızı arasında değişir. Reaksiyonu A horizonundaki gibidir. Yapı granüler veya yuvarlak köşeli bloktur. Çok az miktarda kil birikmesi olabilir. Horizonun aşağı kısımlarında CaCO bulunur. Kahverengi orman toprakları genellikle geniş yapraklı orman örtüsü altında oluşur. Bunlarda etkili olan toprak oluşum işlemleri kalsifikasyon ve birazda podzollaşmadır. Drenajları iyidir. Çoğunlukla orman veya otlak olarak kullanılırlar. Tarıma alınmış olanların verimleri iyidir. Çorum İlinde bu toprakların toplam alanları ha dır. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları : 14

35 A (B) C profilli topraklardır. A horizonu iyi oluşmuştur ve gözenekli bir yapısı vardır. (B) horizonu zayıf oluşmuştur, kahverengi veya koyu kahverengi, granüler veya yuvarlak köşeli blok yapıdadır. (B) horizonunda kil birikimi yok veya çok azdır. Horizon sınırları geçişli ve tedricidir. Kireçsiz kahverengi orman toprakları genellikle yaprağını döken orman örtüsü altında oluşur. Çorum İlindeki toplam alanları ha dır. Gri Kahverengi Podzolik Topraklar : Bunlar ABC profilli hafif podzollaşmış topraklardır. Doğal bitki örtüsü çoğunlukla yaprağını döken ormanlardır. Yüzeylerinde ince çürümüş yaprak katı, bunun altında koyu grimsi-kahverengi, granüler, 5-10 cm. kalınlıkta humus katı bulunur. Humus katı, geçişli olarak grimsi-kahverengi mineral A1 horizonuna dönüşür. A1 horizonunda organik madde mull şeklindedir. A2 horizonları gri veya sarımsı kahverengi 12,5-30 cm kalınlıktadır. Bu birikme horizonu, yatay pulsu gri yapı ile karakterize edilir. Yıkanmaya rağmen kolloid komplekslerde önemli oranda değişebilir kalsiyum mevcuttur. B horizonunun üst kısmı sarımsı kahverengiden açık kırmızımsı kahverengiye kadar değişir. Silikat killerinin birikmesi nedeni ile bünye A horizonundan daha ağır olup çoğunlukla blok yapıdadır. Çorum İlindeki toplam alanları ha dır. Kırmızımsı Sarı Podzolik Topraklar : Kırmızımsı sarı podzolik topraklar iyi gelişmiş ve iyi drene olan asit topraklardır. Doğal bitki örtüsü yaprağını döken veya iğne yapraklı yahut ikisinin karışımı ormandır. Ana madde az çok silisli ve kalsiyumca fakirdir. O horizonu ince olup altında organik mineral A1 horizonu bulunmaktadır. Açık renkli A2 horizonu kırmızı, sarımsı kırmızı veya sarı renkli ve daha killi B horizonu üzerinde yer almaktadır. B horizonu ped yüzeylerinde kil zarlarına ve blok yapıya sahiptir. Ana maddenin kalın olduğu kırmızı-sarı podzolik topraklarda alt horizonlarda karakteristik olarak kırmızı, sarı, kahverengi ve açık gri kalın ağ şeklinde çizgi ve benekler bulunur. Sarı rengin hakim olduğu topraklarda, nisbeten daha etkili rutubet koşulları olduğundan, demir oksitler kırmızı renkli topraklarındakine göre daha az parlaktır. A2 horizonunda biraz daha kalındır. Bu topraklar Çorum İlinde 150 ha lık bir alan kaplarlar ve bunun tamamı VII. Sınıf arazilerde yer almaktadır. Kestane Rengi Topraklar : ABC veya A(B)C profiline sahip, kalsifikasyon sonucu oluşmuş zonal topraklardır. Kalsifikasyon nedeni ile profilleri kalsiyumca zengin ve baz saturasyonları yüksektir. A horizonu; cm kalınlıkta, granüler yapıda, orta derecede organik maddeli, dağılabilir kıvamlı ve koyu kahverengidir. Organik madde, mineral madde ile iyice karışmış olup miktar olarak da kahverengi topraklardan fazladır. A1 horizonunun ph sı nötr ve kalevidir. B horizonunun rengi koyu kahverengi veya kırmızımsı kahverengi yapısı prizmatik olup, kil birikmesi gösterir. B horizonunun altında genelde sertleşmiş halde kireç birikim horizonu yer alır. Bunun altında Jips birikim, altında sertleşmiş halde kireç birikim olup, kil birikmesi gösterir. Bu topraklar orta derecede kalkerli CaCO miktarı profilin aşağılarına 15

36 inildikçe artış gösterir. Yağış daha fazla olduğundan kireç terakümü kahverengi topraklardan biraz daha derinde oluşur. Profilde silikat killerinden illit grubu dominanttır. Doğal bitki örtüsü kısa ve uzun otlarla çalılar ve seyrek ağaçlardır. Yılın birçok ayları kurak geçen sabhumid ve semiarid iklimlerde yer alır. Kahverengi topraklara göre yazları yağışlar daha az, sıcaklık daha düşük; kışları sıcaklık daha yüksek olup yıllık ortalama yağış mm dir. Ana madde, volkanik kayalara kadar değişen kireçce zengin materyaller, ayrışmış kalker, gnays, şist, bazalt ve diğer püskürüklerdir. Çorum İlinde bu toprakların toplam alanları ha dır. Kırmızı Kestane Rengi Topraklar : Solunum rengi hariç hemen hemen diğer bütün özellikleri kestane renkli toprakların aynı veya benzeridir. A horizonunun rengi koyu kırmızı kahverengi, reaksiyonu nötr veya kalevidir. B horizonu daha ağır bünyeli ve kırmızımsı kahverengidir. Isının ve yağışın kestane renkli topraklara nazaran daha fazla olduğu yerlerde oluşur. Ortalama yıllık yağış mm dir. Fazla ısı, topraktaki demiri fazla okside ettiğinden renkleri kırmızı ve organik madde parçalanmasını artırdığından da organik madde miktarı düşüktür. Çorum ili sınırları içindeki toplam alanları ha dır. Kahverengi Topraklar : Çeşitli ana maddelerden oluşan ABC profilli topraklardır. Oluşumlarında, kalsifikasyon rol oynar. Bu işlem sonucu profillerinde çok miktarda kalsiyum bulunur. Erozyona uğrayanlarında A ve C horizonları görülür. Doğal drenajları iyidir. A1 horizonu kahverengi veya grimsi kahverengi, cm kalınlığında ve granüler yapıdadır. Organik madde içeriği ortadır. Reaksiyonu nötr veya kalevidir. B horizonu açık kahverengiden koyu kahverengiye değişir ve kaba yuvarlık köşeli blok yapıdadır. Bu horizon tedrici olarak soluk kahverengi veya grimsi, çok geçişli ana maddeye geçiş yapar. Kahverengi topraklarda bütün profil kireçlidir. B horizonunun altında beyazımsı ve çoğunlukla sertleşmiş kireç birikme katı yer alır. Bunun altında bir jips birikme katı vardır. Bu topraklar yazın uzun periyotlar kuru kalır. Bu periyotlarda kimyasal ve biyolojik periyotlar yavaştır. Çorum İlinde kapladıkları alan ha dır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar : A(B)C profilli topraklardır. A horizonu kahverengi, kırmızımsı kahverengi, grimsi kahverengi, yumuşak kıvamda veya biraz sıkıdır. B horizonu daha ağır bünyeli, daha sert, kahverengi veya kırmızımsı kahverengidir. B horizonunun normal olarak kireci yıkanmıştır. Fakat reaksiyon nötr veya kalevidir. A dan B ye geçiş tedricidir. Kireçsiz kahverengi topraklar asit ana madde üzerinde olduğu kadar kireçtaşı üzerinde de oluşabilir. Doğal bitki örtüsü çalı ve otlar ile yaprağını döken ormandır. Doğal drenajları iyidir. Çorum İlinde 479 ha lık bir alan kaplarlar. Kırmızı Kahverengi Topraklar : 16

37 Solunum rengi hariç, hemen hemen bütün diğer özellikleri kahverengi toprakların aynı veya benzeridir. A horizonu tipik olarak kırmızımsı kahverengi veya kırmızı olup, yumuşak kıvamlıdır. B horizonu kırmızı veya kırmızımsı kahverengi, daha ağır bünyeli ve oldukça sıkıdır. B horizonunun altında kalsiyum karbonat birikme horizonu bulunur. Beyazımsı renkli olan bu horizon yumuşak veya çimentolaşmış olabilir. Kırmızımsı kahverengi topraklar çeşitli ana maddeler üzerinde oluşur. Doğal bitki örtüsü uzunca otlar ve çalılardır. Doğal drenajları iyidir. Çorum İlinde kırmızı kahverengi topraklar ha lık bir alan kaplarlar. Tuzlu Alkali Topraklar : Tuzlu toprakların saturasyon ekstraktındaki elektriki kondaktivite değerleri 4 milim hostan fazladır. Alkali topraklarda ise yer değiştirebilir sodyum %15 den fazladır. Bunlar genellikle buharlaşmanın fazla olduğu ve drenaj problemi olan arid iklimlerde görülür. Solonetz ve solonçak olanlar belirli profil karakterleri ile tanınırlar. Esas olarak çorak formasyonuna sahip olan topraklar bir grup altında toplanır. Çorum İlinde tuzlu alkali topraklar 338 ha lık bir alan kaplarlar. Irmak Taşkın Yatakları : Akarsuların normal yatakları dışında, feyezan halinde iken yayıldıkları alanlardır. Genellikle kumlu, çakıllı ve molozlu malzeme ile kaplıdırlar. Taşkın suları ile sık sık yıkanmaya maruz kaldıklarından toprak materyali ihtiva etmezler ve bu nedenle arazi tipi olarak nitelendirilirler. Tarıma elverişli olmadıkları gibi üzerlerinde doğal bitki örtüsü de yoktur. Çorum İlinde bu arazilerin toplam alanı ha dır. Çıplak Kaya ve Molozlar : Üzerinde toprak örtüsü bulunmayan, parçalanmamış veya kısmen parçalanmış sert kaya ve taşlarla kaplı sahalardır. Genellikle bitki örtüsünden yoksundurlar. Bazen de arasında toprak bulunan kaya çatlaklarında veya topraklı küçük ceplerde yetişen çok seyrek orman ağaçları, çalı ve otlar bulunabilir. Çorum İlinde bu tür arazilerin toplamı ha dır. B.4. Su Kaynakları: B.4.1. İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar: Genel Bilgiler Yüzölçümü : ,51 km 2 Rakım : 800 m Yıllık Ortalama Yağış : 433 mm Ortalama Akış Verimi : 2,7 l/s Ortalama Akış / Yağış Oranı : 0,19 Su Kaynakları Potansiyeli Yerüstü suyu ( İl çıkışı toplam ortalama akım ) : hm 3 /yıl 17

38 - Kızılırmak Nehri : hm 3 /yıl - Yeşilırmak Nehri : 230 hm 3 /yıl Yer altı suyu ( İldeki toplam emniyetli rezerv ) : 86 hm 3 /yıl Toplam Su Potansiyeli : hm 3 /yıl Doğal Göl Yüzeyleri : 121 ha - Elekçi Gölü : 80 ha - Sülüklü Gölü : 15 ha - Diğer göller toplamı : 26 ha Baraj Yüzeyleri : 406,3 ha - Alaca Barajı : 79,4 ha - Çorum Barajı : 58,9 ha - Yenihayat Barajı : 148 ha - Hatap Barajı : 120 ha Gölet Rezervuar Yüzeyleri : 100,96 ha - Merkez Evciyeni kışla Göleti : 6,5 ha - Merkez Seydim 1 Göleti : 13,8 ha - Merkez Seydim 2 Göleti : 14,8 ha - Sungurlu İnegazili Göleti : 6 ha - Alaca Geven Göleti : 4 ha - Alaca Bozdoğan Göleti : 12 ha - Alaca Höyük Göleti : 9,5 ha - Alaca Sincan Göleti : 5,6 ha - Kargı Aksu Göleti : 4,3 ha - Kargı Gökçedoğan Göleti : 8,16 ha - Mecitözü Geykoca Göleti : 4,3 ha - Mecitözü Hıdırlık Göleti : 8,5 ha - Ortaköy Pınarlı Göleti : 3,5 ha - Akarsu Yüzeyleri : 9.346,4 ha - Kızılırmak Nehri : ha - Yeşilırmak Nehri : 903,4 ha - Diğer yan dereler : 500 ha Toplam Su Yüzeyi : 9.974,66 ha B.4.2. Yeraltı Su Kaynakları: a) Ön İnceleme (istikşaf) ve/veya Master Planı Tamamlanan : ha, % 40,8 Cemilbey Projesi : ha Düvenci Alıcık Projesi : ha Sungurlu Projesi : ha Küçük su (gölet ve yerüstü sul.) projeleri : ha b) Planlanması Tamamlanan ve/veya Kesin Projeleri Yapılan: Koçhisar Sulaması : ha %31.9 Hatap Sulaması : 780 ha Obruk Dutludere Sulaması : ha Küçük su (Çampınar,Evci,A.Fındıklı,Şeyhmustafa göletleri) : ha c) İşletmede Olan Projeler: 4 adet proje (Toplam 905 ha arazi sulanmakta, 20 adet kuyu) Yeraltı Suyu (ildeki toplam emniyetli rezerv) : 82,4 hm 3 /yıl Taşkın Koruma ve Islah Tesisleri: 18

39 Planlama ve Projesi Tamamlanan :72 adet, 2200 ha, 57 meskün mahal İnşaat programında olan : 4 adet, 4 meskün mahal 2011 yılı yatırım programına yeni giren : 5 adet, 5 meskün mahal İşletmede olan : 148 adet, 5057 ha 130 meskün mahal B.4.3. Akarsular: Çorum İl sınırları içerisinde yer alan akarsular aşağıda tablo olarak verilmektedir. Tablo.B.5.Akarsular ve Özellikleri Akarsu Adı Toplam Uzunluğu (km) İl Sınırları İçindeki Uzunluğu (km) Toplam Uzunluğa Oranı (%) Debi (m 3 /sn) ort Kızılırmak ,4 137,500 Delice Çayı Devrez Çayı AlacaÇayı- Çorum Çayı İl Sınırları İçindeki Başlangıç ve Bitiş Noktaları Kula-Aydın Köyü Kolu Olduğu Akarsu Özellikleri 1536 EİE Kargı Hacıhamza İstasyonu ,647 Kuzucak-Kula Köyü Kızılırmak 1540 EİE Kula Köprüsü , ,200 Çekerek Çayı ,817 Kaynak: DSİ.54.Şube Müdürlüğü (2004 yılı verileri) B.4.4. Göller ve Göletler: İnceçay-Beygircioğlu Köyü Çatalkaya-Kertme Köyü İncesu-Senemoğlu Köyü Kızılırmak Çekerek Yeşilırmak 15,93 DSİ Kızlaryolu Barajı İstasyonu 1412 EİE Çorum- Amasya İl Sınırı 1404 EİE Kayabaşı İstasyonu Çorum İlinde işletmede olan 12 adet gölet bulunmakta olup, bulunan göletlerin tümü sulama amaçlı kullanılmaktadır. Tüm göletlerin toplam net sulama alanı 795 ha olup, brüt sulama alanı 942 ha. dır yılı verilerine göre ildeki toplam su potansiyeli Doğal Göl yüzeyleri : 121 ha Elekçi gölü : 80 ha Sülüklü gölü : 15 ha Gölet Rezervuar Yüzeyleri : 100,96 ha Merkez Evciyenikışla göleti : 6,5 ha Merkez Seydim 1 göleti : 13,8 ha Merkez Seydim 2 göleti : 14,8 ha Sungurlu-İnegazili Gölet : 6 ha Alaca-Geven Göleti : 4 ha Alaca-Bozdoğan Göleti : 12 ha Alaca-Höyük Göleti : 9,5 ha Alaca-Sincan Göleti : 5,6 ha Kargı-Aksu Göleti : 4,3 ha Kargı-Gökçedoğan Göleti : 8,16 ha Mecitözü-Geykoca Göleti : 4,3 ha Mecitözü-Hıdırlık Göleti : 8,5 ha Ortaköy-Pınarlı Gölet : 3,5 ha 19

40 A) İşletmede Olan Göletler 1- Çorum İskilip Yer altı Göleti 1,1 hm3/yıl B) Proje Yapım Aşamassındaki Göletler 2- Çorum Boğazkale Evci Göleti 1014 ha 3- Çorum Merkez Şeyhmustafa Göleti 136 ha 4- Çorum Sungurlu Aşağıfındıklı Göleti 168 ha 5- Çorum Mecitözü Bayındır Göleti 401 ha 6- Çorum Mecitözü Köprübaşı Göleti 2657 ha 7- Çorum Mecitözü Figani Göleti 384 ha 8- Çorum Mecitözü Kozören Göleti 320 ha 9- Çorum MecitözüGeykoca Göleti yükseltilmesi 236 ha C) Planlama Programındaki Göletler 1- Çorum Sungurlu Orta Kışla Göleti 170 ha 2- Çorum Bayat Kunduzlu Göleti 1,2 hm3/yıl 3- Çorum Merkez Dağkarapınar Göleti 150 ha 4- Çorum Alaca Küçükhırka Göleti 150 ha 5- Çorum Merkez Serban Göleti 200 ha 6- Çorum Ortaköy Aşdavul Göleti 150 ha 7- Çorum İskilip Derekargın Göleti 150 ha 8- Çorum Osmancık Dereboğazı Göleti 200 ha 9- Çorum Oğuzlar Göleti 150 ha D) Ön İnceleme iistikşaf Programmındaki Göletler 1- Çorum Alaca Sincan Göleti yükseltilmesi 150 ha 2- Çorum Mecitözü Hıdırlık Göleti yükseltilmesi 200 ha GENEL TOPLAM SDULAMA ALANI İÇME SUYU TEMİNİ MİKTARI TOPLAM GÖLET SAYISI 6946 ha 2,3 hm3/yıl 20 adet 20

41 S. NO: Tablo.B.6. Sulama Göletleri İLÇESİ KÖYÜ KONUMU SULAMA SİSTEMİ TESİSİN PROJEDEKİ FAYDA- SU ALMA Kanal Toplam İŞLETMEY TESİSİN SULAMA LANAN DEPOLAMA TESİSİNİ Uzunluğu Debi E İŞLETEN ALANI AİLE HACİMİ N CİNSİ (m) (Lt/s) AÇILDIĞI KURUM (Ha) SAYISI YIL ALACA ÇATAK Gölet Yağmurla Gölet ma Cazibeli ALACA ÇOPRAŞIK Gölet Gölet ALACA ALACA ALACA 5 ALACA SEYİTNİZAM Cazibeli Gölet Yağmurla ma Cazibeli Gölet AÇIKLAMALAR Gölet Muhtarlı 2010 Yılında yağmurlama sulama sistemine 6 ALACA SOĞUCAK Yağmurla Gölet , k geçtiğinden kanal kullanılmamaktadır. ma ALACA ,6 654 KARGI GÖLKÖY Gölet Yağmurla (DSİ) ma Gölet 2011 DSİ den Muvafakat Alındığında Yapılacaktır. KARGI 0 0 0,0 0 7 MECİTÖZ Ü FİGANİ Gölet Cazibeli Gölet DSİ Devredildi 8 MECİTÖZ Ü KOZÖREN Gölet Cazibeli Gölet DSİ Devredildi 9 MECİTÖZ Ü KÖPRÜBAŞI Gölet Cazibeli Gölet DSİ Devredildi 10 MECİTÖZ Ü MECİTÖZÜ ŞENDERE 11 MERKEZ İNALÖZÜ LALOĞLU MERKEZ ORTAKÖY KARAHACİP 12 ORTAKÖY KIZILHAMZ A ORTAKÖY İBRAHİM KIZKARACA ÖRÜKAYA SÖĞÜTYOLU TOPLAM ( SULAMA GÖLETİ ÇORUM MERKEZ VE İLÇELERDEKİ MEVCUT BÜYÜK ÖLÇEKLİ SULAMA GÖLETLERİ Gölet Gölet Gölet Gölet Gölet Gölet Cazibeli Gölet Gölet Yağmurla Gölet ma Gölet Yağmurla ma Gölet Gölet Gölet Cazibeli Gölet , ,6 888 Muhtarlı k Belediye Muhtarlı k Kooperat if Muhtarlı k Muhtarlı k Muhtarlı k Muhtarlı k 2010 Yılında yağmurlama sulama sistemine geçtiğinden kanal kullanılmamaktadır. Proje tamamlandığında ilave olarak 121,2 ha alan sulamaya açılacaktır.. Yağmurlama sulama projesi yapıldığında 303 ha alan sulamaya açılacaktır. Yağmurlama sulama projesi yapıldığında 143,7 ha alan ilave sulamaya açılacaktır. Yağmurlama sulama projesi hazır uygulandığında 505 ha alan ilave sulamaya açılacaktır Yılında İl Özel idaresi programında bulunan Mecitözü Söğütyolu mevcut göletten yağmurlama sulama tesisine gerekli ödenek 2010 Yılı İl Özel İdaresi Programında bulunan bu İş Bittiğinde 190,9 Ha Alan Sulamaya Açılacaktır Ortaköy Kızılhamza mevcut göletten yağmurlama sulama tesisine gerekli ödenek temin edilmesi durumunda 251,6 ha alan 21

42 ÇORUM MERKEZ VE İLÇELERDEKİ MEDVCUT KÜÇÜK ÖLÇEKLİ SULAMA GÖLETLERİ SIRA NO: İLÇESİ KÖYÜ KONUMU SULAMA SİSTEMİ SU ALMA TESİSİNİN CİNSİ PROJEDEKİ SULAMA ALANI (Ha) FAYDA- LANAN AİLE SAYISI DEPOLAMA HACİMİ TESİSİN İŞLETMEYE AÇILDIĞI YIL TESİSİN İŞLETEN KURUM AÇIKLAMALAR 1 2 ALACA ALACA EREN - DEDEPINARI GÖKÖREN Gölet Gölet Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti 64, ALACA TOPLAM 2 139, DODURGA ÇİFTLİK GÖLET Yağmurlama Küçük Ölçekli Sulama Göleti (Membran Muhtarlık Kaplamalı) DODURGA TOPLAM LAÇİN İKİZCE Gölet Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti LAÇİN KUYUMCU Gölet Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti 32, LAÇİN TOPLAM 3 88, MECİTÖZÜ BAYINDIR Gölet Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti 35, MECİTÖZÜ ÇAYKÖY Gölet Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti MECİTÖZÜ EMİRBAĞ Gölet Yağmurlama 9 MECİTÖZÜ SÖĞÜTÖNÜ Gölet Yağmurlama Küçük Ölçekli Sulama Göleti (Membran Kaplamalı) Küçük Ölçekli Sulama Göleti 31, Muhtarlık 67, Muhtarlık MECİTÖZÜ TOPLAM 4 192,5 325 Küçük Ölçekli MERKEZ ARPAÖZ Gölet Yağmurlama Sulama Göleti MERKEZ ÇAKIR Gölet Yağmurlama Küçük Ölçekli Sulama Göleti 65, Muhtarlık Küçük Ölçekli MERKEZ GÖCENOVACIĞI Gölet 99 Yağmurlama Sulama Göleti MERKEZ HAMAMLIÇAY Gölet Yağmurlama 14 MERKEZ TATAR Gölet Yağmurlama 15 MERKEZ ÜLKENPINARI Gölet Yağmurlama 16 MERKEZ YEŞİLYAYLA Gölet MERKEZ TOPLAM 17 OSMANCIK GÜNEŞÖREN Gölet Yağmurlama 18 OSMANCIK KARALARGÜNEY- KUZKÖY 19 OSMANCIK KIZILTEPE Gölet Küçük Ölçekli Sulama Göleti Küçük Ölçekli Sulama Göleti Küçük Ölçekli Sulama Göleti (Membran Kaplamalı) Küçük Ölçekli Sulama Göleti 7 369,1 339 Küçük Ölçekli Sulama Göleti (Membran Kaplamalı) 45, Muhtarlık 53, Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Gölet Gölet Küçük Ölçekli Sulama Göleti Yağmurlama OSMANCIK ÖBEKTAŞ Gölet Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti 35, OSMANCIK TOPLAM 4 132, SUNGURLU ORTAKÖY Gölet Küçük Ölçekli Yağmurlama Sulama Göleti 55, SUNGURLU TOPLAM 1 55,6 71 TOPLAM (Küçük Ölçekli Sulama Göleti) , Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık Muhtarlık 2012 Yılı İl Özel idaresi programında bulunan Merkez Yeşilyayla mevcut göletten yağmurlama sulama tesisi tamamlanması durumunda 501 da alan sulamaya açılacaktır. İki köy arasında su kullanım konusundaki ihtilaf nedeniyle yağmurlama sulama tesisi yapılamamaktadır.(projesi mevcuttur.) 2010 Yılı Ek KÖYDES programında bulunan Osmancık Kızıltepe mevcut göletten yağmurlama sulama tesisi tamamlanması durumunda 72 ha alan sulamaya açılacaktır. 22

43 Tablo.B.8. İşletmede Olan Göletler ve Özellikleri İŞLETMEDE OLAN GÖLETLER ADI İLÇESİ AKARSU AMACI BAŞLAMA YILI BİTİŞ YILI DOLGU TİPİ GÖVDE HACMİ (10 3 m 3 ) TALVEGDEN YÜK. (m) TEMELDEN YÜK. (m) NSS GÖL HACMİ (10 3 m 3 ) NSS GÖL ALANI (10 3 m 2 ) SULAMA ALANI NET(ha) SULAMA ALANI BRÜT(ha) Sulama T.Dolgu Evciyenikışla Merkez Kayalıöz Çarşaklı Sulama 1963 T.Dolgu Ahmetoğlan Merkez Kart Sulama T.Dolgu Geven Alaca Kalehisar Sulama T.Dolgu Alacahöyük Alaca İnceöz Sulama T.Dolgu Bozdoğan Alaca Çete Sulama T.Dolgu Sincan Alaca Alıç Sulama T.Dolgu Aksu Kargı Balak Sulama T.Dolgu Gökçedoğan Kargı Saloğlu Sulama T.Dolgu Geykoca Mecitözü Fakahmet Sulama T.Dolgu Hıdırlık Mecitözü Pınarlı Sulama T.Dolgu Pınarlı Ortaköy Bozağın Sulama T.Dolgu İnegazili Sungurlı Kaynak :DSİ.54. Şube Müdürlüğü (2011 yılı verileri) TOPLAM

44 Tablo.B.9. Göletler ve Özellikleri Gölet İsmi Hacim(m 3 ) Derinlik (m) Alan (Dekar) Beslenme Şekli Alaca-Örükaya Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Alaca-Seyitnizam Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Alaca-Atatürk Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Alaca-Çopraşık Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Alaca-Kızılhamza Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Alaca-Çatak Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Alaca-Soğucak Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Ortaköy Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Kızılhamza Alaca-Çatak Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Mecitözü Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Söğütyolu Alaca-Gökören Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır İskilip-Yenice Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Osmancık-Kargı Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Mecitözü Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Söğütönü Mecitözü-İbek Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Mecitözü-Çayköyü Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Mecitözü-Sırçalı Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Merkez-Üçköy Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Merkez-Sazak Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Merkez-Çalıca Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Merkez-Yeşilyayla Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Merkez-Türkayşe Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Merkez-Elköy Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Ortaköy-H.İ.S Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Osmancık Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Kızıltepe Osmancık-Kuzköy Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Sungurlu Deresuyu kar ve yağmur sularından dolmaktadır Sarıçiçek Kaynak: İl Özel İdaresi (2006) 24

45 B.5. Mineral Kaynaklar: Çorum İli sınırları içerisindeki, Maden Kanunu ve Taş Ocakları Nizamnamesine tabi doğal kaynakların yerleri, türleri ve nitelikleri hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. B.5.1. Sanayi Madenleri: Çorum İli sınırları içerisindeki, alçı taşı, bor mineralleri, çimento hammaddeleri kil, kireç taşı, asbest, kaolen gibi maddelerin yerleri ve rezerv miktarları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. B.5.2. Metalik Madenler: Çorum İli sınırları içerisindeki altın, gümüş, alüminyum, bakır, çinko, demir, pirit, antimon gibi madenlerin yerleri ve rezerv miktarları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. B.5.3. Enerji Madenleri: Çorum İli sınırları içerisindeki, asfaltit, linyit, petrol, tabii buhar, taş kömürü, toryum, bitümlü şist gibi madenlerin yerleri, türleri ve nitelikleri hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler: Tablo.B.10. Kum-Çakıl ve Taş Ocakları TESİSİN SIRA NO İLÇE ADI VE SAHİBİ ÇALIŞAN/ PLANLANAN PERSONEL SAYISI ÜRETİM YÖNTEMİ KULLANILAN HAMMADDE YILLIK KAPASİTESİ ÜRETİLEN/ ÜRETİLECEK ÜRÜN ADI YATIR IM TUTAR I TÜRÜ 1 Çorum İli, Merkez İlçe, Melikgazi Mevkii Çorum Belediyesi Taş Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi 10 kişi Kırma-Eleme Taş 90000ton/yıl Taş 1-a grubu 2 Çorum İli Merkez ilçesi Pancarlık Köyü Çal Mevkii Layık İnşaat Ltd. Şti. Taş Ocağı Konkasör Tesisi 9 kişi Konkasör Mıcır 20000ton/yıl Mıcır 1-a grubu 3 Çorum İli, Sıklık Mevkii Helvalı İnşaat Taş Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi 8 kişi Kırma Eleme Taş 90000ton/yıl Taş 1-a grubu 4 Çorum İli, Gökgözler Köyü, Narlı Çayı Ahİ Kum Mad. Ltd.Şti. Kum Ocağı ve Yıkama Eleme Tesisi 10 kişi Yıkama- Eleme Kum 5000m3/yıl Kum 1-a grubu 5 Çorum İli, Bayat ilçesi, Saray Köyü, Menderes Köprüsü Mevkii Bayat Belediyesi Kum-Çakıl Ocağı ve Yıkama - Eleme Tesisi 12 kişi Yıkama- Eleme Kum-Çakıl ton/yıl Kum-Çakıl 1-a grubu 25

46 6 Çorum İli, Merkez İlçesi, Şekerbey Köyü, Kale Mevkii Mehmet HARZADIN Taş Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi 15 kişi Kırma-Eleme Taş ton/yıl Taş 1-a grubu 7 Çorum İli, Merkez İlçesi, Yenice Köyü, Köycivan Mevkii Atıf KÖSE Kum Çakıl Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi 15 kişi Kırma-Eleme Kum-Çakıl 25 ton/sa Kum-Çakıl 1-a grubu 8 Çorum İli Mecitözü İlçesi Beyözü Köyü MECİTÖZÜ Yıldırım Nak. Tic.ve San.Ltd.Şti. Kum Ocağı ve Yıkama- Eleme Tesisi 10 Kişi Yıkama- Eleme Kum ton/yıl Kum 1-a grubu 9 Laçin İlçesi Gökgözler Köyü Ahi Kum Mad. Ltd.Şti. Kum-Çakıl Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi 8 kişi Yıkama- Eleme Kum-çakıl ton/yıl Kum 1-a grubu 10 Bayat İlçesi Saray Köyü Kandilkaya Kireç Mad.İnş.Taah. Beton San.ve Tic.A.Ş. Kum-Çakıl Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi 8 kişi Yıkama- Eleme Kum-çakıl ton/yıl Kum 1-a grubu 11 Merkez İlçe Çeşmeören Köyü Çakır İnş.Taah. Ltd.Şti. Kum Yıkama- Eleme Tesisi 6 kişi Yıkama Eleme Kum 36000m3/yıl Kum 1-a grubu 12 Alaca İlçesi Büyükkeşlik Köyü Domulçal mevkii Karayolları 7.Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı ve Konkasör Tesisi 15 kişi Konkasör Taş m3/yıl mıcır 1-a grubu 13 Merkez İlçe Şendere Köyü Fatih ŞAHİNBAŞ 1 (a) grubu Kum-Çakıl Yıkama- Eleme Tesisi 8 kişi Yıkama- Eleme Kum-Çakıl ton/yıl Kum 1-a grubu 14 Kargı İlçesi Gölköy Köyü Karayolları 7.Bölge Müdürlüğü Narkazan Taş ocağı ve Konkasör Tes. 15 kişi Konkasör tesis Taş ton/yıl Mıcır 1-a grubu 15 Merkez İlçesi, Hacıpaşa Köyü Kandilkaya Kireç Mad. İnş.Taah.Beto n San.ve Tic.A.Ş. Taş Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi 13 kişi Kırma-Eleme Taş ton/yıl Taş 1-a grubu 16 Merkez İlçesi, Çukurören Köyü Kandilkaya Kireç Mad. İnş.Taah.Beto n San.ve Tic.A.Ş. Taş Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi 13 kişi Kırma-Eleme Taş ton/yıl Taş 1-a grubu 17 Osmancık Bostancıer Kum Eleme Beton Tesisi 3 kişi Kum ve çakıl Kum ve çakıl Kum ve çakıl ,00 1-a grubu 26

47 18 Osmancık Meliha GÖBEL 25 kişi Kum ve çakıl Kum ve çakıl ,00 Kum ve çakıl 19 ALACA IRGATOĞLU BETON 6 KIRMA TAŞ TAŞ TON İNŞAAT , ,00 1-a grubu 1-a grubu 20 Çorum Yenice köyü Şimşekler İnş. Malz.Taah. Haf. Nak. San. Ve Tic. Ltd. Şti. 8 KİŞİ KIRMA- ELEME KUM-ÇAKIL - AGREGA 1-a grubu 21 Osmancık İlçesi Gökdere köyü Zafer ÇOLAK 4 KIRMA- ELEME KUM-ÇAKIL TON KUM-ÇAKIL ,00 1-a grubu 22 Dodurga ilçesi Berk Köyü Derya Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. 14 KİŞİ KIRMA- ELEME BETON SANTRALİ KUM-ÇAKIL- KALKER TON HAZIR BETON 1-a grubu Kaynak: İl Özel İdare Müdürlüğü (2011) 27

48 C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C.1. İklim ve Hava: Çorum Karadeniz ikliminden İç Anadolu iklimine geçiş yeri üzerinde yer alır.genel olarak yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır. İlkbaharı kısa, sonbaharı uzun geçen Çorum İlinde en sıcak ayları temmuz-ağustos, en soğuk ayları ocak-şubattır. Kuzeyden güneye doğru gidildikçe iklim sertleşir. İlin kuzey bölgesinde yer alan Kargı, Osmancık, İskilip, Laçin, Dodurga, Oğuzlar ve Bayat İlçeleri Karadeniz geçiş ikliminin etkisinde kalan ilçelerdir. Çorum Merkez İlçe, Sungurlu, Alaca, Boğazkale, Ortaköy, Mecitözü ve Uğurludağ İlçeleri İç Anadolu step iklimi özelliklerini gösterir. Çorum un denizden yüksekliği 776 metre dir. Çorum İli Meteoroloji İstasyon Müdürlüğünde Sinoptik ve Günlük Klima rasatı yapılmakta olup; Otomatik Meteoroloji Gözlem İstasyonu bulunmaktadır. Çorum İline bağlı Osmancık İlçesinde Otomatik Meteoroloji Gözlem İstasyonu, Ortaköy de küçük klima istasyonu bulunmaktadır. C.1.1. Doğal Değişkenler: C Rüzgar: 2011 yılında en şiddetli esen rüzgarın yönü batı- güneybatıdır yılı Mevsimler itibariyle Çorum da Sonbahar aylarında hakim rüzgar yönü doğukuzeydoğu,batı, Kışın hakim rüzgar yönü, Güney Güney batı ve güney doğu, İlkbaharda doğukueydoğu ve batı-güneybatı, Güney-Güney-batı, Yazın ise Kuzey-doğu, Güneyli rüzgarlar hakimdir. En kuvvetli rüzgar günü batıgüneybatı (WSW) hızı saniyede 17,4 m/sec.olarak ölçülmüştür yılı ortalama rüzgar hızı ise 1,8 m/sec. dir. İlde Nisan ( 2,2 m/sec ), Haziran (2,1 m/sec), Temmuz (2,2 m/sec), Ağustos (2,5 m/sec ) aylarında diğer aylara göre daha kuvvetli Rüzgar esmektedir. Tablo.C Yılı Rüzgar Değerleri Rüzgar Değerleri Ort. Rüz. Hızı Hakim Rüzgar yönü En kuvvetli Rüzgar hızı En kuvvetli Rüzgar yönü OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK YILLIK 1,3 1,7 1,7 2,2 1,7 2,1 2,2 2,5 2 1,6 1,4 1,2 1,8 9,8 10,7 14,1 17,4 14, ,2 14,7 12,5 12,7 11,6 9,6 SSE SW ENE WSW SSW WNW S NE ENE W ENE SSW 28

49 OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK YILLIK C Basınç: Hava basıncı yer yüzeyindeki havanın hareketli veya hareketsiz olmasını önemli ölçüde etkiler. Yüksek basınç şartlarının olduğu bir alanda hava devamlı çökelme eğilimindedir. Bu yüzden kirli hava yükselip dağılamaz. Yüksek basınç sahaları hava kirliliği bakımından olumsuz şartlar içerir. Alçak basınçlarda ise hava hareketleri yükseltici özellik gösterdiğinden bu hareket türbülans yolu ile kirli havayı atmosferin üst katlarına taşıyarak yüksek katlarda dağılmasını sağlar. Alçak basınç sahaları hava kirliliğinin dağılması açısından önemlidir yılı itibarı ile Yıllık Ortalama Basınç 927,1 mb.(milibar) olup; En Yüksek Basınç 2011 yılı Aralık ayında 942,2 mb., En Düşük Basınç ise 2011 yılı Şubat ayında 914,2 mb. olarak ölçülmüştür. Aylık Basınç ortalamaları Kasım ( 932,9), en yüksek seviyeyi bulurken; Nisan (923,0 mb.) en düşük seviyede kalmaktadır. Tablo.C Yılı Mahalli Basınç Değerleri Mahalli Basınç Değerleri Ortalama Mahalli Basınç 928,2 925,4 929,5 923,0 926,0 924,5 923,1 924,9 927,3 929,6 932,9 930,8 927,1 Mahalli Basınç (En Yüksek) 934,9 932,9 939,0 930,2 931,3 931,5 930,3 930,3 934,9 936,5 939,1 942,2 942,2 29

50 OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK YILLIK OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK YILLIK Mahalli Basınç (En Düşük) 917,7 914,2 915,7 916,0 917,2 917,6 915,6 917,3 920,9 922,0 926,0 919,3 914,2 C Sis ve Nem: 2011 Yılı Nispi Nem ortalaması (%66,7) dır yılında En Yüksek Aylık Nispi Nem Ortalaması, Aralık ( % 72,5), Ocak (% 82,9 ), Mayıs (% 72,7 ) aylarında olmuştur. En düşük Nispi Nem Temmuz ( % 14 ), Ağustos (% 16 ) aylarında olmuştur. Çorum da 2011 yılı Sisli Gün sayısı 9 gündür. Ocak (2) gün,, Şubat (2 ) gün, Mart (1) gün, Mayıs ( 2 ) gün Aralık (3 ) gün olarak tespit edilmiştir. Tablo.C Yılı Sis ve Nispi Nem Değerleri Nispi Nem Değerleri Nispi Nem Ortalaması(%) 82,9 69,8 71,6 70,0 72,7 63,2 55,7 56,2 55,3 65,9 64,6 72,5 66,7 Nispi Nem (En Yüksek) Nispi Nem (En Düşük) Sisli Gün Sayısı 2,0 1,0 1,0 2,0 3,0 9 C Sıcaklık: 2011 Yılı Ortalama Sıcaklık 10,1 0 C dir. Yıllık ortalamalarına göre en sıcak geçen aylar Temmuz (23,0 0 C) ve Ağustos (20,8 0 C), en soğuk geçen aylar ise Ocak (0,9 0 C) ve Şubat (0,8 0 C) aylarıdır. Çorum İlinde En Yüksek Sıcaklık ortalaması yıllık 17,0 0 C; En Düşük Sıcaklık ortalaması ise -2,4 0 C dir. En Yüksek Sıcaklık günü 40,2 0 C ; En Düşük Sıcaklık günü -12,5 0 C olarak ölçülmüştür. En Düşük Sıcaklık ortalaması Ocak (-2,4 0 C), Şubat ( -3,8 0 C),Mart (-1,3 0 C) ve Kasım ( -3,3 0 C), Aralık (-3,5 0 C ) ile en soğuk aylardır. En Yüksek Sıcaklık ortalaması Temmuz ( 31,4 0 C) ve Ağustos ( 29,4 0 C) ile en sıcak aylardır. Toprak Üstü En Düşük Sıcaklık -12,5 0 C olarak ölçülmüştür. Güneş, Temmuz ve Ağustos aylarında çok etkilidir. Tablo.C Yılı Sıcaklık Değerleri Meteorolojik Elemanın Adı 30

51 OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK YILLIK Ortalama Sıcaklık ( 0 C ) En Düşük Sıcaklık Ortalaması En Yüksek Sıcaklık Ortalaması En Yüksek Sıcaklık ( 0 C ) En Yüksek Sıcaklık günü En Düşük Sıcaklık ( 0 C ) En Düşük Sıcaklık günü Toprak Üstü En Düşük Sıcaklık 5 cm. Toprak Sıcaklığı 10 cm. Toprak Sıcaklığı 20 cm. Toprak Sıcaklığı 0,9 0,8 4,3 8,7 13,8 18,2 23,0 20,8 17,5 10,0 1,7 1,4 10,1-2,4-3,8-1,3 2,7 6,7 9,7 13,4 11,6 8,1 3,9-3,3-3,5-2,4 4,8 7,1 11,2 14,8 20,6 25,4 31,4 29,4 26,3 17,4 7,6 7,7 17,0 12,5 15,4 20,1 20,5 26,6 32,0 40,2 35,8 30,3 28,9 13,6 14,7 40, ,4-9,5-7,9-2,5-2,6 5,6 8,4 7,5 3,6-1,6-12,5-10, ,4-11,2-10,4-2,6-3,9 5,2 8,0 6,3 2,6-3,0-13,5-12,2 3,1 4,0 9,0 12,7 19,0 24,7 29,5 28,9 22,9 13,7 4,4 1,6 14,5 2,6 2,2 6,2 10,6 17,2 22,8 27,3 26,8 21,5 12,8 4,0 1,2 12,9 3,2 2,6 5,9 10,1 15,6 20,9 25,0 24,8 20,4 12,5 4,5 1,7 12,3 C Buharlaşma: Çorum İlinde buharlaşmaya neden olan faktörler ; sıcaklık, rüzgar, bulutluluk,yağış, nem, basınç, güneş ve yerel radyasyon, yüzeyin yapısıdır. C Yağışlar: C Yağmur: İlde 2011 yılında yağış en çok Mayıs ( 60,0), Haziran (64,5 mm.), Nisan (36,9 mm.), Ocak( 30,5 mm.) aylarında olmuştur yılı ortalama yağışlı gün sayısı 101 gün civarındadır. Tablo.C Yılı Aylara Göre Yağış Miktarı Yağış Durumu Aylık Yağış Top.mm. 8,3 8,3 39,6 36,9 60,0 64,5 10,9 7,0 50,2 31,6 5,4 37,3 En Fazla Yağış Miktarı 4,0 4,0 12,1 8,8 16,1 25,2 7,6 5,8 50,0 8,5 4,0 18,5 50 Ve Günü Kar Örtü (cm.) 4 Ve Günü Yağışlı Gün Sayısı 6,0 6,0 9,0 15,0 18,0 13,0 7,0 3,0 2,0 9,0 3,0 6,0 101 Orajlı Gün 1,0 3,0 11,0 8,0 1,0 31

52 C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı: En fazla donlu gün sayısı Ocak ( 24), Şubat (20), Mart (20),Nisan(8),mayıs (1), Kasım (20) ve Aralık (24) gün olarak tespit edilmiştir. Tablo.C Yılı Kar,Dolu, Sis ve Kırağılı Günler Kar ve Don Durumu OCAK ŞUBAT MART NİSAN MYS HZR TMZ AĞS EYL EKM KASIM ARALIK YILLIK En Yüksek Kar Örtüsü (cm) 4,0 4,0 En Yüksek Kar Günü Donlu Günler Sayısı Yağışlı Günler Sayısı 10,0 6,0 9,0 15,0 18,0 13,0 7,0 3,0 2,0 9,0 3,0 6,0 Kar 0.1 mm ve fazla. 10,0 4,0 6,0 2,0 Kar yağmur 0.1 mm ve fazla Karla Örtülü Gün Sayısı. 3,0 4,0 Çisentili Günler Sayısı. Ğrezilli Günler Sayısı. Dolulu Günler Sayısı. 1,0 1,0 Sisli Günler Sayısı. 2,0 1,0 1,0 2,0 3,0 Çiğli Günler Sayısı Kırağılı Günler Sayısı. 17,0 15,0 13,0 5,0 1,0 5,0 13,0 19,0 C Seller: Çorum İlçesinde 2011 yılı içerisinde sel felaketi yaşanmamıştır. C Kuraklık: Son 10 yıl içerisinde 2 yıl kurak geçmiştir.çorum İlçesinde 2011 yılı içerisinde kuraklık yaşanmamıştır. C Mikroklima: Çorum İli sınırları içerisinde mikroklima oluşturan özel alanlar hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. C.1.2. Yapay Etmenler: C Plansız Kentleşme: Çorum kent merkezi kısıtlı miktarda kırsal alanlardan göç almaktadır. Kırsal göçün ucuz konut alanlarını tercih ettiği görülmektedir. Ucuz konut ve düşük gelir düzeyi beraberinde ısınma için kömür kullanımını getirmektedir. Kömürün ısınma amaçlı kullanımı hava kirliliği açısından etken olmaktadır. Kentin merkezinde yer alan planlı olmasına rağmen yenilenemeyen Yeniyol, Üçdutlar, Karakeçili, Çöplü, Kunduzhan, merkezden uzak olan Ulukavak, Bahçelievler, Yavruturna, Gülabibey Mahallelerindeki ve henüz imar planı dahilinde olmayan Güzelyurttaki tek katlı binalar kömür kullanımının yoğun olduğu ve göçle gelen kırsal nufusun tercih ettiği alanlardır. Kentin ulaşım yapısı kentin hem formunu hem de binaların kat adetlerini belirlemiş durumdadır. Kentteki ana aksların ışınsal olarak kent merkezine ulaşması ve geniş yollarda kat yüksekliğinin fazla olması yüksek yapılarla çevrelenmiş düşük katlı konut alanları oluşmasına 32

53 neden olmaktadır. Hava sirkülasyonunun yeterince düşük katlı konut adalarına ulaşamaması, havanın kendi kendini temizlemesi özelliğini azaltmaktadır. Kentin merkez alanında yer alan konut alanlarının düşük veya yüksek kat ayrımı olmaksızın planlama kararı gereğince bitişik yapılmış olması da hava kirliliği açısından olumsuz bir etmendir. Kentin mevcut konut alanlarının %1,1 inin henüz imar planı bulunmamaktadır. C Yeşil Alanlar: Toplam Yeşil Alan : 3.239,753 m 2 İl Nüfusu (2011): Kişi Başına Düşen Yeşil Alan Miktarı ( m²) : 14,33 m 2 Doğal ve Kent Koşullarına Uyum Sağlamış Bitki Türleri: Ateş dikeni, Cotenaster, Berberis, Ardıç, Gül, Top Mazı, Çalı Türleri. Kente Uyum Sağlayan Türler: Kara Çam, Çınar, Çınar Yapraklı Akçaağaç, Akça Ağaç, Akasya, Sedir, Selvi ağaç Türleri. Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) C Isınmada Kullanılan Yakıtlar: Doğalgaz : 2004 yılından bu yana doğalgaz da İlimizde ısınma amaçlı kullanılmaya başlanmıştır. Yıllar Doğalgaz Abone Sayısı Kaynak:ÇorumGaz A.Ş. ( 2011) İlimizde Kullanılacak Yakıt Özellikleri: Katı Yakıt Özellikleri: Çorum İl sınırları içerisinde yer alan tüm katı yakıt yakan konut, toplu konut, kooperatif, site, okul, üniversite, hastane, resmi daireler, işyerleri, sosyal dinlenme tesisleri, sanayide ve benzeri yerlerde ısınma amaçlı kullanılan yakma tesislerinde aşağıda belirtilen özellikleri taşıyan yerli ve ithal kömürler kullanılacaktır. 1- Yerli Kömür Özellikleri Merkez İlçe Sınırları İçerisinde: Özellikler Sınırlar Toplam Kükürt (kuru bazda) max.% 2 Alt Isıl Değeri (Kuru Bazda) Toplam Nem (satışa sunulan) max.% 25 Kül (kuru bazda) max.% 25 Boyut min.4800 kcal/kg (-200 tolerans) mm (18 mm altı max % 10 tolerans, 150 mm üstü max.% 10 tolerans) Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Diğer İlçe, Belde ve Köyler Sınırları İçerisinde : 33

54 Özellikler Sınırlar Toplam Kükürt (kuru bazda) max.% 2,3 Alt Isıl Değeri (kuru bazda) Toplam Nem (satışa sunulan) max.% 30 Kül (kuru bazda) max.% 30 Boyut min.4200 kcal/kg (-200 tolerans) mm (18 mm altı max % 10 tolerans, 150 mm üstü max.% 10 tolerans) Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. Alt ısıl değeri (orijinalde) en az 5000 kcal/kg, yanabilir kükürt (kuru bazda) oranı en çokyüzde birbuçuk (% 1,5) ve diğer özellikleri yukarıda belirtilen özellikleri sağlayan yerli kömürler mevcut soba ve kazanlarda yakıldığında bacadan atılan kükürt dioksit konsantrasyonu, yukarıda özellikleri belirtilen kömürün mevcut soba ve kazanlarda yakılmasında bacadan atılan kükürt dioksit konsantrasyonu eşdeğerini aşmadığı akredite olmuş veya Bakanlıkça uygun görülen laboratuvarlar tarafından belgelenmesi halinde sınır değerlerin aşılmadığı (II. Grup) il ve ilçelerde ısınma amacıyla kullanılabilir. 2- Isınma Amaçlı Kullanılacak İthal Taş ve Linyit Kömür Özellikleri : Özellikler Toplam Kükürt (kuru bazda) Sınırlar Max.% 0,9 (%+0,1 tolerans) Alt Isıl Değeri (kuru bazda) min.6400 kcal/kg (-200 tolerans) Uçucu Madde (kuru bazda) Toplam Nem (orijinalde) Kül (kuru bazda) % (+2 tolerans) max % 10 (+1 tolerans) max %16 (+2 tolerans) mm(18 mm altı max % 10 tolerans, 150 mm üstü max.% 10 tolerans) Mekanik beslemeli yakma tesisleri için kömür boyutu mm olabilir. 3- Sanayi Amaçlı İthal Edilecek Kömür Özellikleri : Alt Isıl Değeri (kuru bazda) min.6500 kcal/kg (-500 tolerans) ToplamKükürt (kuru bazda) Max.% 1(+0,1 tolerans) Uçucu Madde (kuru bazda) Max.% 36 (+1 tolerans) 4-Briket Kömür Özellikleri : Özellik Sınıf 1 Sınıf 2 Alt Isıl Değeri ( 1 ) (kcal/kg) en az Baca gazına geçen kükürt oranı (%) m/m, en fazla Düşme sağlamlığı (%) m/m, en az Aşınma sağlamlığı (%) m/m, en az

55 Kırılma Sağlamlığı Yastık ve yumurta şeklindeki briketlerde (kgf), en az Tabanı düzgün ve geometrik şekilli briketlerde (kg/cm 2 ), en az Suya dayanım ( 2 ) (%), en az Isıl verimi (%), en az Duman emisyon oranı (g/kg), en fazla 8 12 ( 1 ) Bu özellik, orijinal (satışa sunulan) briket bazındadır. ( 2 ) Su geçirmeyen torbalar içerisinde satılan briketlerde bu özellik aranmaz. Bağlayıcı madde olarak petrol türevi olmayan nişasta, melas v.s. kullanılacaktır. 5- Prina Briketlerinde (Kuru Bazda)Aranacak Özellikler ve Sınırlar: Alt Isıl Değeri Nem (orijinalde) Yağ Sodyum (Na) Boyut 3700 kcal/kg (min.) % 15 (max.) % 1,5 (max.) 300 ppm (max.) 6 mm (min.) (6mm den küçük ağırlıkça %5 i geçemez, ancak mekanik beslemeli yakma tesisleri için % 50 ye kadar olabilir.) Prina dışındaki diğer biyokütlelerden elde edilen briketlerin analiz sonuçları, Bakanlıkça değerlendirilerek kullanılıp kullanılmayacağına karar verilir. İlimizde ısınma amaçlı kullanılacak ve yukarıdaki özelliklere uygun olarak üretilen kömürler, Ek-1, Ek-2, Ek-3 ve Ek-4 de yer alan ifadelere uygun olarak hazırlanan kg.lık torbalar içinde olacak ve her ayın ilk haftasında bir önceki ayın sevk programı (yakıt satılan yerin ismi, hangi tür kömürü içeren torbaların verildiği ve miktarı) İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne bildirilecektir. Hiçbir surette her ne miktarda olursa olsun ısınma amaçlı açıkta ve torbasız yerli,ithal, briket kömür ve biyokütle satmak yasaktır. Bununla birlikte torbalı olup, yukarıdaki özelliklere uymayan, isimsiz ve/veya üzerindeki bilgileri eksik, çift dikişlitorbalarla satılan, Valiliğimizden uygunluk ve satış izin belgesi alınmamış kömürleringetirildiği, taşındığı, üretildiği, depolandığı, satıldığı ve kullanıldığının tespiti halinde kaçak yakıt muamelesi yapılacaktır. Sıvı Yakıt Özellikleri : Fuel-oil, motorin, gaz yağı ve etanol sıvı yakıtlardır. Isınma amaçlı kullanılan ithal fueloilin kükürt içeriği maksimum %1,0'dir. Bunun dışında ısınma amaçlı olarak 5 ve 6 nolu fuel-oil, atık yağ, atık çamur, değişik petrol ürünleri vb. kullanılması, satılması, depolanması ve yakılması kesinlikle yasaktır. C Endüstriyel Emisyonlar: Kalkınmanın ana sektörlerinden birisi olan sanayi ve çevre arasında çok yönlü ve birbirini etkileyici nitelikte çok sıkı bir ilişki vardır. Bu etkileşimin yarattığı olumlu sonuçlar yanında çevre koruma açısından önlemler alınmadığı ve uygun teknolojiler kullanılmadığı takdirde olumsuz sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Kaynakların tahribine, çevrenin hızla kirlenmesine ve sanayi sektörlerinden kalkınmada beklenen yararların giderek kaynakların tahribine, çevrenin 35

56 hızla kirlenmesine ve sanayi sektöründen kalkınmada beklenen yararların giderek kaybolmasına neden olmaktadır. C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar: Çorum İlinde toplam motorlu araç bulunmaktadır. Mevcut olan araç sayıları tablo halinde aşağıda verilmiştir. Tablo.C.8. Araç Sayıları CİNSİ ADEDİ Motorsiklet Otomobil Minibüs Otobüs Kamyonet Kamyon Traktör Çekici 696 Özel Amaçlı 242 Tanker 156 Arazi Taşıtı 38 TOPLAM MOTORLU ARAÇ SAYISI Römork 18 Yarı römork 829 TOPLAM MOTORSUZ ARAÇ SAYISI 847 GENEL TOPLAM ARAÇ SAYISI Kaynak: İl Emniyet Müdürlüğü (2011) 2011 yılında Çorum Merkezde 14, Alaca da 1, Sungurlu da 2, Osmancık ta 1, İskilip te 1 adet olmak üzere toplam 19 adet ölçüm istasyonu hizmet vermektedir. Ölçüm istasyonlarında araç cinsine göre yapılması gereken (CO, NC, NOX, Pb, So 2...vb.) tüm ölçümler yapılmaktadır. Çorum İlinde hava ve deniz taşıtları bulunmamaktadır C.2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları: C.2.1. Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman : Tadı ekşi, korozyon yapıcı ve zehirli olan kükürtdioksit (SO 2 ) ve kükürt trioksit (SO 3 ) gazları, SOx sembolü ile gösterilir. Bu gazın meydana geldiği başlıca kaynaklar, elektrik işletmeleri ve endüstri tesisleri ile kömür ve fuel-oil kullanan apartmanlardır. Atmosfere verilen kükürt oksitlerinin miktarı; Daha pahalı olan düşük kükürtlü (yüzde 1 den az) yakıtları kullanarak, Yakıtlardan kükürdü ayırarak, Yanma ürünü gazlardan kükürt oksitlerini gidererek azaltılabilir. C.2.2. Partikül Madde (PM) Emisyonları : 36

57 Ortalama gaz molekül büyüklüğü 0,0002 mm çaptan iri olan ve havada bir süre askıda kalabilen katı veya sıvı her türlü madde partikül sınıfına girer. Tozluluk ister doğal, ister yapay nedenlerden kaynaklansın görüş mesafesini kısaltan, güneş ışınlarının absorblandığı bantı değiştiren, insan, hayvan ve bitki sağlığına olumsuz etki yapan bir kirlilik türüdür. Üzerine adsorblandığı diğer kirletici gazlarında havada bulunan derişimlerinden çok daha yoğun olarak hassas canlı dokulara ulaşmasına neden olabilir ve yüksek derecede tahribata yol açar. Tablo.C Yıllarında İlimizde Ölçülen Kükürtdioksit (SO 2 ) ve Partikül Madde (PM) Ortalamaları ve Değişim Oranları ile En Düşük ve En Yüksek SO 2, PM Değerleri ve Kısa Vadeli Sınır (KVS) Değerlerinin Aşıldığı Gün Sayısı AYLAR Ölçüm İst. Sayısı Ölçüm Yapılan Gün Sayısı Aylık Ortalama En Düşük En Yüksek KVS Değerlerinin Aşıldığı Gün Sayısı (μg/m 3 ) SO 2 PM SO 2 PM SO 2 PM SO 2 >310 PM>180 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Kükürtdioksit ve Partikül Madde Sınır Değerleri Parametreler KVS(μg/m3) 2010 sınır değer KVS(μg/m3) 2011 sınır değer Kükürtdioksit(SO2) Partikül Madde(PM) Kaynak: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü (2011) C.2.3. Karbonmonoksit Emisyonları: Karbonmonoksit (CO), renksiz, kokusuz, zehirli bir gazdır. Atmosferdeki karbonmonoksidin yaklaşık yüzde 93 ü, doğal kaynaklardan, özellikle metan, yani bataklık gazının oksidasyonundan meydana gelir. C.2.4. Azot Oksit (Nox) Emisyonları: NOx esas itibariyle nitrik oksit (NO) ve azot dioksit (NO 2 ) den meydana gelir. Azot dioksit, keskin kokulu, boğucu bir gazdır. NO, içten yanmalı motorlarda ve büyük elektrik santralleri ile endüstri tesislerinin kazanlarında,yüksek sıcaklıkta, havadaki azotun oksijenle birleşmesinden meydana gelir. Daha sonra NO daha zararlı bir madde olan NO 2 yi meydana getirmek üzere oksijenle yavaş, bir şekilde birleşir. C.2.5. Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları: 37

58 Bunlar metan, butan, benzen gibi karbon ve hidrojenden meydana gelen bir sınıf organik bileşiklerdir. Esas itibariyle yanmamış veya kısmen yanmış benzin ve endüstride kullanılan solventlerin buharlaşmış şekilleri halinde havada bulunurlar ve bilhassa rafinerilerden meydana gelirler. İlimizde yalnızca kükürtdioksit ve partikül madde ölçümü yapılmaktadır. C.3. Atmosferik Kirlilik: C.3.1. Ozon Tabakasının İncelmesinin Etkileri: Buzdolaplarında, klimalarda ve diğer soğutma sistemlerinde, spreylerde ve endüstriyel proseslerde kullanılan florokarbonlar stratosfer tabakasında UV radyasyonu sonucunda parçalanarak klor atomu vererek ozon tabakasının incelmesine neden olmaktadır. Ozon tabakasının incelmesine etki eden bir başka madde olan nitros oksit (N 2 O) ve azot monoksit de azotlu gübrelerin aşırı kullanımından kaynaklanmaktadır. C.3.2. Asit Yağışlarının Etkileri: Çeşitli endüstriyel faaliyetler, kullanılan fosil yakıtlar, motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları ve termik santrallerin faaliyetleri sonucu havayı kirletmekte ve SO 2, NO, PM ve HC lar yayılmaktadır. Bu kirleticiler atmosferdeki su partikülleri ve diğer bileşenleri ile tepkimeye girerek H 2 SO, H 2 SO 4 ve HNO oluşumuna neden olmaktadır. Atmosferde yağmur suyu bile hafif asit karekterlidir ve ph derecesi 5,6 dır. Çeşitli yanma olayları sonucu havaya karışan gazlar yağışla birleşerek asit meydana getirmekte ve bunların yeryüzüne inmesi ile asit yağmurları oluşmaktadır. Asit yağmurlarının zararları şunlardır : Göl ve akarsularda asit dengesini bozarak tüm canlıları etkilemektedir. Tarihi yerlerin, çelik köprülerin, demiryollarının aşınmasına neden olmaktadır. Ağaçların ve yaprakların büyüme ve gelişmesini engellemektedir. Suya ve toprağa geçerek fizikokimyasal yapısını değiştirmektedir. C.4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri: C.4.1. Doğal Çevreye Etkileri C Su Üzerindeki Etkileri: Asit yağmurları sonucunda başta sanayileşmenin yoğun olduğu yerlerdeki göller ve yer altı suyunda ph sürekli olarak düşmektedir. Bu durum özellikle su ortamında yaşayan canlıların yaşamlarını olumsuz yönde etkilemekte veya tamamen imkansız kılmaktadır. C Toprak Üzerine Etkileri: Hava kirletici parametrelerden azotlu ve sülfürlü bileşikler yağmur sayesinde asit yağmurları toprağa karışmaktadır. Bölgede yoğun bir sanayileşme sözkonusu olduğu ve tarımsal amaçlı arazilerin bu sanayi bölgelerine yakınlığı, bu etkinin bölgede görüldüğünü göstermektedir. Ancak bu konuda yapılmış bir araştırmaya rastlanmadığı için kirlilik boyutu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. 38

59 Atmosfer kirliliğinin bir sonucu olan asit yağmurlarının etkisiyle topraklar asitleşmekte ve bitki örtüsü tahrip olmaktadır. Ayrıca, emisyonlar içerisinde yer alan partikül maddeler içerisinde bulunan Cu, Zn, Fe, Cd gibi ağır metaller toprak ve bitki üzerine yığılmaktadır. Asit yağmurlarının etkisi ile de toprak ph' ının önemli ölçüde değişmesine yol açmaktadır. Sanayinin yoğun olduğu yerlerde ve hakim rüzgar yönündeki tarlalarda asit yağışlar sonucu, toprak suyunun asitleşmesi bakterilerin faaliyetini yavaşlatmakta veya onları yok etmektedir. Böylece ayrışma yavaşlamakta asit ürünler ortaya çıkmaktadır. Dolayısı ile besin maddeleri toprağa ulaşamamaktadır. C Flora ve Fauna Üzerindeki Etkileri: Hava kirliliği bitkiler üzerine genel olarak üç şekilde etki eder : 1. Yaprak dokularının harap olması, 2. Yaprakların sararması veya başka renklere değişerek yeşilliğini kaybetmesi, 3. Büyümenin yavaşlaması. Hava kirliliğinden yem bitkileri, süs bitkileri ve yenebilen sebzeler büyük ölçüde etkilenir. Büyüme yavaşlar, meyveler küçülür ve besi değeri düşer, çiçekler tahrip edilir. Bitkiler üzerinde en tehlikeli etki civardaki fabrikalardan atmosfere verilen kükürt dioksit tarafından meydana getirilir. Kükürt dioksit, yonca, pamuk, buğday ve elma türlerine çok etki eder. Florürler, çayır ve çam kozalarına etkide bulunur. Ozon domates, patates, ıspanak gibi bitkilere zarar vermektedir. Hava kirliliği insanların yanı sıra hayvanların sağlığını da etkilemektedir. Kronik zehirlenmeler genel olarak yem bitkilerinde adsorbe edilen kirleticilerden ileri gelmektedir. Bu tip zehirlenmelere neden olan ağır metaller, arsenik, kurşun ve molibdendir. C İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri: Hava kirliliğinin insanlar üzerindeki zararlı etkileri şöyle sıralanabilir: Havadaki zararlı maddeler vücut direncini ve koruma mekanizmasını zayıflatır. Hava kirliliği özellikle yoğun zararlı maddelerle (duman) kalp ve dolaşım sistemi rahatsızlıkları meydana getirir, var olan rahatsızlıkları ise ağırlaştırır. Karbonmonoksit, formaldehit vb. baş ağrısı yapar ve solunum yollarında hasara neden olur. Karbonlu hidrojenler, çeşitli organ kanserlerine neden olur. Allerjik deri hastalıkları meydana gelir. Kükürtdioksit ve fotooksidant maddelerle göz mukozası zararları meydana gelir. Son yıllarda Çorum da giderek artan hava kirliliği önemli bir çevre sorunudur. Özellikle çocuklarda üst solunum yolları enfeksiyonları, bronşiolit gibi hastalıklar sık görülmekte ve erişkinlerde kronik bronşit, astım hava kirliliğinin yoğun olduğu dönemlerde ağırlaşmaktadır. C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri: Çorum ilinde hava kirletici kaynaklardan önemli bir görüntü kirliliği oluşmamakla birlikte, yerleşim bölgelerinde ısınma amaçlı kullanılan yakıtlardan, taşıtların egzoz gazlarından ve sanayi kuruluşlarının baca gazlarından çıkan emisyonlar kış sezonunda yoğunluk kazanması nedeniyle görüş alanını zaman zaman etkilemektedir. Yaz döneminde kirletici gaz emisyonu yoğunluğunun azalmasıyla bu etki azalmaktadır. Kaynaklar : * Çorum Belediye Başkanlığı (2010) * Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Samsun Bölge Müdürlüğü (2010) * İl Emniyet Müdürlüğü (2011) * Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü (2011) * Çorumgaz A.Ş. (2011) 39

60 D. SU D.1. Su Kaynaklarının Kullanımı: D.1.1. Yeraltı Suları: Çorum İli sınırları içerisinde işletmede olan 4 adet proje olup, toplam 905 ha arazi sulanmaktadır. Bu konuda daha geniş bilgi B.4.2. Yeraltısu Kaynakları başlığı altında verilmiştir. Yeraltı suyu (ildeki toplam emniyetli rezerv) : 82,4 hm 3 /yıl D.1.2. Jeotermal Kaynaklar: Konu hakkındaki bilgi B.1.8. başlığı altında işlenmiştir. D.1.3. Akarsular: Çorum İl sınırları içerisinde 6 adet akarsu bulunmakta olup, debileri ve uzunlukları hakkındaki bilgiler aşağıda tablo halinde verilmektedir. Tablo.D.1. Akarsuların Özellikleri Akarsu Adı Toplam Uzunluğu( km) İl Sınırları İçindeki Uzunluğu (km) Debi (m 3 /sn) ort İl Sınırları İçindeki Başlangıç ve Bitiş Noktaları Kızılırmak ,500 Kula-Aydın Köyü Kolu Olduğu Akarsu Delice Çayı ,647 Kuzucak-Kula Köyü Kızılırmak Devrez Çayı ,158 İnceçay-Beygircioğlu Köyü AlacaÇayı ,200 Çatalkaya-Kertme Çorum Çayı Köyü Çekerek Çayı ,817 İncesu-Senemoğlu Köyü Kaynak :DSİ.54. Şube Müdürlüğü (2005 yılı) Kızılırmak Çekerek Yeşilırmak D.1.4. Göller, Göletler ve Rezervuarlar: Çorum İlinde işletmede olan 12 adet gölet bulunmakta olup, bulunan göletlerin tümü sulama amaçlı kullanılmaktadır. Tüm göletlerin toplam net sulama alanı 795 ha olup, brüt sulama alanı 942 ha. dır. Bu konuda daha detaylı bilgi B.4.4. Göller ve Göletler başlığı adı altında verilmiştir. D.1.5. Denizler: Çorum İlinin denize kıyısı bulunmamaktadır. D.2. Doğal Drenaj Sistemleri: Çorum İl sınırları içerisinde kalan akarsular ile yer altı sularının su özellikleri hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. D.3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri: D.3.1. Yeraltı Suları ve Kirlilik: Çorum İl sınırları içerisinde kalan yeraltı su kaynakları kirliliği ve çevreye etkileri hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. 40

61 D.3.2. Akarsularda Kirlilik: DSİ 54. Şube Müdürlüğü tarafından İlimiz sınırları içerisinde 8 noktada su kalite gözlem çalışmaları yapılmakta olup, alınan numuneler DSİ V. Bölge Müdürlüğü ne (Ankara) gönderilmektedir. Çorum İl sınırları içerisinde kalan Derinçay a ait analiz sonuçları aşağıda tablo halinde verilmektedir. Tablo.D.2. Derinçay da Yapılan Analiz Sonuçları Analizler Birim Değer Sıcaklık 0 C 15,1 Çözünmüş Oksijen mg / l 7,23 Oksijen Doygunluğu % 77,9 PO 4 - P mg / l 0,04 Toplam Fosfor mg / l 0,059 NO 3 - N mg / l 2,0 Sülfat mg / l 263,65 Bulanıklık NTU 55 Askıda Katı Madde mg / l 48 Kalsiyum mg / l 184,36 Toplam Çözünmüş Madde mg / l 1075 Toplam Koliform EMS / 100 ml PH 8,1 Kaynak :Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü (2006 Yılı) D.3.3. Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik: DSİ 54. Şube Müdürlüğü tarafından içme-kullanma suyu amaçlı olarak inşa edilmiş rezervuarlarda 2872 Sayılı Çevre Kanunu na bağlı olarak çıkartılan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği gereğince Mutlak Koruma Alanı, Kısa Mesafeli Koruma Alanı, Orta Mesafeli Koruma Alanı ve Uzun Mesafeli Koruma Alanı belirlenmiştir. D.3.4. Denizlerde Kirlilik: Çorum İlinin denize kıyısı bulunmamaktadır. D.4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları: Müdürlüğümüzce İlimizde yaşanan su kirlililiğinin giderilmesi yönünde özellikle Melikgazi Deresi ile Derinçay için çalışmalara başlanmıştır. Öncelikle Melikgazi Deresi nin kirlilik kaynakları tespit edilmiş ve deşarjların kesilmesi yönünde Çorum Belediye Başkanlığı ndan gereği talep edilmiştir. Bu konuda Belediye tarafından gerekli çalışmalar başlatılmıştır. Derinçay da en önemli sorun buraya deşarj edilen kanalizasyon ve sanayi atıksu deşarj kaynaklarının kesilmesidir. Bunun için Müdürlüğümüzce deşarj kaynakları tespit edilmiş olup, Çorum Valiliği koordinatörlüğünde, başta Çorum Belediye Başkanlığı olmak üzere, buraya olan kanalizasyon deşarjlarının kesilmesi için gerekli alt yapı çalışmalarının ivedilikle başlatılması ve belli sanayi atıksuları için de ön arıtma yapılarak bunların şehir şebekesine bağlanması veya gerekli olanlar için arıtma tesisleri yapılması yönünde ilgili firmalarla birlikte gerekli çalışmalar başlatılmıştır. D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri: Bu konuda yapılan çalışmalar Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları başlığı altında verilmiş olup, Yeni Hayat Barajı ve Çorum Barajı ndan alınan numunelere ait analiz sonuçları aşağıda verilmektedir. 41

62 Tablo:D.3. Yeni Hayat Barajı Analiz Sonuçları Analizler Birim Değer BOI5 mg / l 4 KOI mg / l 29,76 Yağ ve Gres mg / l 24 AKM mg / l 42,50 Nitrit mg / l 0,70 Nitrat mg / l 41,22 Sülfat mg / l 22,60 Amonyak Azotu mg / l 1,37 Toplam Fosfor mg / l 0 Kalsiyum mg / l 12,02 Mağnezyum mg / l 60,08 Klor mg / l 10,21 PH mg / l 7,80 D.5.1. Tuzluluk: Tablo.D.4. Çorum Barajında Yapılan Analiz Sonuçları Analizler Birim Değer BOI5 mg / l 7 KOI mg / l 66,96 Yağ ve Gres mg / l 22 AKM mg / l 48,50 Nitrit mg / l 0,89 Nitrat mg / l 19,87 Sülfat mg / l 66,75 Amonyak Azotu mg / l 1,45 Toplam Fosfor mg / l 0 Kalsiyum mg / l 36,07 Mağnezyum mg / l 41,34 Klor mg / l 10,21 PH mg / l 7,60 Kaynak : Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü (2005 yılı) D.5.2. Zehirli Gazlar: D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik: D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler: D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler: D Siyanürler: D Petrol ve Türevleri: D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller: D Pestisitler ve Su Kirliliği: D Gübreler ve Su Kirliliği: 42

63 D Deterjanlar ve Su Kirliliği: D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler: D.5.7. Patojenler: D.5.8. Askıda Katı Maddeler: D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği: Su kaynaklarında kirlilik etkenleri kapsamında D.5.1-D.5.9. başlıkları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. 43

64 E. TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI E.1. Genel Toprak Yapısı: Çorum İli sınırları içerisindeki toprağın bünyesi, reaksiyonu ve toplam tuz, kireç ve organik madde miktarları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. E.2. Toprak Kirliliği: E.2.1. Kimyasal Kirlenme: E Atmosferik Kirlenme: E Atıklardan Kirlenme: E.2.2. Mikrobiyal Kirlenme: Çorum İli sınırları içerisindeki toprak kirliliği konusunda yeterli bilgi mevcut değildir. E.3. Arazi: E.3.1. Arazi Varlığı: 2011 yılı sonu itibariyle il ve ilçedeki arazinin dağılım miktarları tabloda gösterilmiştir. Tablo. E.1.Arazi Dağılımı (Birim Dekar) a-tarım Alanı Tarla Ekilişleri Nadas Alanı Bağ Alanı Meyve Alanı Sebze Ekilişleri Örtü Altı Ekilişleri 200 b-tarıma elverişli olup kullanılmayan arazi Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Mera Alanı : da 2011 Yılı Sonu İtibariyle İl ve İlçelerdeki Sulu ve Kuru Tarım Alanı Miktarı Toplam Tarım Alanı : da Sulu Tarım Alanı : da Kuru Tarım Alanı : da E Arazi Sınıfları: Arazi sınıflarının tespit ve değerlendirilmesi için gerek etütlerde, gerekse alınan numunelerin analizi sonucu tespit edilen toprak özelliklerinin çeşitli yönlerden değerlendirilip derecelendirilmeleri yapılmaktadır. 44

65 Arazi kullanma kabiliyeti sınıflamasında toprak gruplandırılması (1) kabiliyet birimi, (2) kabiliyet alt sınıfı ve (39) kabiliyet sınıfı olmak üzere üç kategoride yapılmaktadır. Kabiliyet birimi, kültür bitkileri için uygulanan toprak idare sistemlerine hemen hemen aynı derecede karşılık veren toprakların birarada gruplandırılmalarıdır. Bu değerlendirilmede, değerlendirmeye esas olan etütlerin ayrıntısı yeterli olmadığından, kabiliyet birimlerine göre gruplandırma yapılmamıştır. Kullanma kabiliyeti sınıfları sekiz adet olup, toprak zarar ve sınırlandırmaları I. Sınıftan VIII. sınıfa doğru giderek artmaktadır. İlk dört sınıf arazi, iyi bir toprak idaresi altında yöreye adapte olmuş kültür bitkileri ile orman, mera ve çayır bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirme yeteneğine sahiptir. V, VI., ve VII. sınıflar adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. Bunlardan V. ve VI. sınıflarda, toprak ve su koruma önlemleri alındığı taktirde bazı özel bitkiler de yetiştirilebilir. VII. sınıf arazilerde, çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilirse de, mevcut piyasa koşullarında elde edilecek ürün yatırım harcamalarını karşılayamaz. * Sınıf I: Bu sınıf toprakların kullanılmalarını kısıtlayan hafif derecede bir veya iki sınırlandırması olabilir. Topoğrafyaları hemen hemen düzdür. Su ve rüzgar erozyonu zararı yok veya çok azdır. Toprak derinliği fazla drenajları iyidir. Tuzluluk, alkalilik ve taşlılık gibi sorunları yoktur. Su tutma kapasiteleri yüksek ve verimlilikleri iyidir. Veya gübrelemeye iyi cevap verirler. Çok üretken olup, geniş bir bitki seçim aralığına sahiptirler. Kültür bitkileri yetiştirilmesinde olduğu kadar çayır, mera ve orman içinde güvenli olarak kullanılabilirler. Topraklar kolay işlenmekte olup gübreleme, kireçleme, yeşil gübreleme, bitki atıkları ve hayvan gübrelerinin toprağa verilmesi, adapte olmuş bitkilerin münavebeye alınması gibi, olağan amenajman işlemlerinden bir veya bir kaçının uygulanmasına ihtiyaç gösterirler. I.sınıf arazilerin yayılma alanı toplam ha olup, il yüzölçümünün %10,2 sini teşkil etmektedir. Bu sınıf arazilerin %57,1 ini alüvyal, %20,9 unu kolüvyal, %2,0 sini kahverengi orman toprakları, %0,5 ini kestane rengi topraklar, %0,6 sını kırmızı kestane rengi topraklar, %17 sini kahverengi topraklar ve %2,1 ini de kırmızı kahverengi topraklar oluşturmaktadır. Hepsi %2 den daha düşük eğimli olan I.sınıf arazilerin %92,1 inde toprak derin ve kalanı da orta derindir * Sınıf II: Bu sınıftaki topraklar kötüleşmeyi önlemek veya toprak işleme sırasında hava ve su ilişkilerini iyileştirmek için yapılan koruma uygulamalarını içeren dikkatli bir toprak idaresini gerektirir. Sınırlandırmalar az ve uygulamaca kolaydır. Bu topraklar kültür bitkileri, çayır, mera ve orman için kullanılabilir. Bu sınıftaki toprakların sınırlandırmaları (1) hafif eğim, (2) orta derecede su ve rüzgar erozyonuna maruzluk veya geçmişteki erozyonun orta derecede olumsuz etkileri, ( ) idealden daha az toprak derinliği, (4) biraz elverişsiz toprak yapısı ve işlenebilirliği, (5) hafiften ortaya kadar değişen, kolayca düzeltilebilen fakat yinede görülebilir tuzluluk veya sodiklik, (6) ara sıra görülen taşlık zararı, (7) drenajla düzeltilebilir,fakat sürekli olarak orta derecede bir sınırlandırma şeklinde var olan yaşlılık ve (8) toprak kullanma ve idaresi üzerindeki hafif iklimsel sınırlandırmaların tek tek veya kombinasyon halindeki etkilerini içerir. Bu sınıftaki topraklar, gerek bitki türü seçimi gerekse amenajman uygulamaları bakımından I. Sınıf topraklardan daha az serbestlik sağlar. Bu grup topraklar özel toprak koruyucu bitki yetiştirme sistemleri, toprak koruma uygulamaları, su kontrol yapıları veya kültür bitkileri için kullanıldıklarında uygun işleme yöntemleri gerektirirler. Çorum da II. Sınıf araziler ha lık yüzölçümleri ile %7,6 lık bir oran teşkil etmektedir. Bu sınıf arazilerin %5,3 ünü alüvyal, %18, ünü kolüvyal, %11,6 sını kahverengi orman toprakları, %0,1 ini kireçsiz kahverengi orman toprakları, %5,0 ini kestane rengi topraklar, %0, ünü kırmızı kestane rengi topraklar, %48, ünü kahverengi topraklar ve %11,1 ini de kırmızı kahverengi topraklar oluşturmaktadır. 45

66 Bu arazilerin %12,2 sinde eğim %0-2, %87,6 sında eğim %2-6, %2 sinde eğim %6-12 ve %1 inde de %12 den daha fazladır. Toprakların %70 i derin, %27,7 si orta derin, %2,2 si sığ ve %0,04 ü de çok sığdır. * Sınıf III: Bu sınıftaki topraklar II: sınıftakilerden daha fazla sınırlandırmalara sahiptir. Kültür bitkileri tarıma alınabilecekleri gibi çayır, mera ve orman arazisi olarak da kullanılabilirler. Fakat sınırlandırmalar bitki seçimini, ekim, dikim, hasat zamanı ve ürün miktarlarını etkiler. III. sınıf arazilerde şu sınırlandırmaların bir veya birkaçı bulunabilir. (1) orta derecede eğim, (2) şiddetli su veya rüzgar erozyonuna maruzluk veya geçmişteki erozyonun şiddetli olumsuz etkileri, ( ) ürüne zarar veren şık taşkınlar, (4) alt toprakta çok yavaş geçirgenlik, (5) drenajdan sonraki yaşlılık veya bir süre devam eden göllenme, (6) sığ kök bölgesi, (7) düşük rutubet tutma kapasitesi, (8) kolayca düzeltilemeyen düşük verimlilik ve (9) orta derecede tuzluluk veya sodiklik. Bu sınıftaki yaş veya yavaş geçirgen, fakat hemen hemen düz toprakların çoğu, işlendiğinde drenaj ve toprağın yapısı ile işlenebilirliği sürdürecek bir ürün yetiştirme sistemini gerektirir. Balçıklaşmayı önlemek ve geçirgenliği düzeltmek için böyle topraklara organik madde ilave etmek yaş olduklarında işlemeden kaçınmak gerekir. Sulanan alanlardaki III. Sınıf arazi topraklarının bir kısmı yüksek taban suyu, yavaş geçirgenlik, tuz veya sodyum birikmesinden dolayı sınırlı olarak kullanılabilmektedir. III.sınıf araziler ha lık yüzölçümleriyle Çorum İlinin %11,2 sini teşkil etmektedir. Bu arazilerin %5,0 ının alüvyal, %,8 ini kolüvyal, %25,6 sını kahverengi orman toprakları, %0,05 ini gri kahverengi podzolik topraklar, %0,02 sini kireçsiz kahverengi orman toprakları, %,2 sini kestane rengi topraklar, %0,5 ini kırmızı kestane rengi topraklar, %50 sini kahverengi topraklar, %0,02 sini kireçsiz kahverengi topraklar, %11,6 sını kırmızı kahverengi topraklar oluşturmaktadır. Bu sınıfın %7,2 sini düz, %4,9 unu hafif, %86,9 unu orta, %0,9 unu dik -çok dik ve sarp eğimli topraklar oluşturmaktadır. %18,9 unda toprak derin, %69,1 inde orta derin, %11,6 sında sığ ve %0,4 ünde toprak çok sığdır. Bu sınıftaki toprakların büyük bölümünde hafif ve orta derecede erozyon vardır. * Sınıf IV: Bu sınıfta, toprakların kullanılmasındaki kısıtlamalar III. Sınıftakinden daha fazla ve bitki seçimi daha sınırlıdır. İşlendiklerinde daha dikkatli bir idare gerektirirler. Koruma önlemlerinin alınması ve muhafazası daha da zordur. Çayır, mera ve orman için kullanılabilecekleri gibi, gerekli önlemlerin alınması halinde, iklime adapte olmuş tarla veya bahçe bitkilerinin bazıları içinde kullanılabilirler. Bu sınıf topraklarda (1) dik eğim, (2) şiddetli su veya rüzgar erozyonuna maruzluk, ( ) Geçmişteki erozyonun şiddetli olumsuz etkileri, (4) sığ toprak, 859 düşük rutubet tutma kapasitesi, (6) ürüne zarar veren sık taşkınlar, (7) Uzun süre göllenme veya yaşlılık ve (8) şiddetli tuzluluk ve sodiklik gibi özelliklerden bir veya birkaçının sürekli etkilemesi sonucu kültür bitkileri için kullanım sınırlıdır. Çorum ilinde IV. Sınıf araziler ha yüzölçümü ve %10,2 lik bir orana sahiptir. Bu sınıfın %,2 sini alüvyal, %1 ini kolüvyal, %48,1 ini kahverengi orman topraklar, %0,5 ini gri kahverengi podzolik topraklar, %1,8 ini kestanarengi topraklar, %0,6 sını kırmızı kestanarengi topraklar, %37, ünü kahverengi topraklar, %0,02 sini kireçsiz kahverengi topraklar ve %7,4 ünü kırmızı kestane rengi topraklar teşkil etmektedir. Bu sınıf arazilerin %,9 u düz, %0, ü hafif, %44,2 si orta ve %51,6 sı dik eğime sahiptir. Toprakların %4,9 u derin, %39,4 ü orta derin, %55,1 i sığ ve %0,7 si çok sığdır. Yine bu toprakların %,9 unda hafif, %68,5 inde orta, %27,5 inde şiddetli ve %0,1 inde çok şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. * Sınıf V: V. Sınıf araziler yetişecek bitki cinsini sınırlayan ve kültür bitkilerinin normal gelişmesini önleyen sınırlamalara sahiptir. Topoğrafya yönünden hemen hemen düzdür. Toprakları ya sık sel basması nedeni ile sürekli olarak yaş ya da çok taşlı ve kayalıdır. 46

67 Sık sık taşkınlara maruz kalan taban arazilerle, düze yakın eğime sahip çok taşlı veya orta derecede kayalı araziler, ya da drenaj bakımından kültür bitkileri tarımına elverişli olmayan fakat suyu seven ot ve ağaçların yetişmesine uygun göllenme alanları bu sınıfa örnek olarak gösterilebilir. Tarla ve bahçe bitkilerini kültürüne uygun olmamakla birlikte, çayır ıslahı yapmak veya uygun ağaç türleri yetiştirerek bu arazilerden kazanç sağlamak mümkündür. Çorum İlinde V. Sınıf araziler 204 ha yüzölçümü ile %0,02 lik bir orana sahiptir. Bu sınıfın tamamını hidromorfik alüvyal topraklar teşkil etmektedir. Tamamının eğimleri düz ya da düze yakındır. Ayrıca bu sınıf arazilerin tamamı derin topraklardır. Erozyon tümünde hafiftir. * Sınıf VI: Bu sınıfa giren toprakların fiziksel koşulları, gerektiğinde tohumlama, kireçleme, gübreleme ve kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları ile su kontrolü gibi çayır veya mera iyileştirmelerinin uygulanmasını pratik kılar. Bu sınıftaki toprakların (1) dik eğim, (29 ciddi erozyon zararı, ( ) geçmişteki erozyonun olumsuz etkileri, (4) taşlılık, (5) Sığ kök bölgesi, (6) aşırı yaşlık veya taşkın, (7) düşük rutubet kapasitesi ve 88) tuzluluk veya sodiklik gibi düzeltilemeyecek sürekli sınırlandırmaları vardır. Bu sınırlandırmalardan bir veya birden fazlasının bulunduğu topraklarda kültür bitkilerinin yetiştirilmesi uygun değildir. Ancak çayır, mera ve orman için kullanılabilirler. Çorum İlindeki ha lık yüzölçümü ile %16 lık bir orana sahip olan VI. Sınıf arazilerin %0,8 ini alüvyal, %0,2 sini kolüvyal, %55,0 ını kahverengi orman toprakları, %0,1 ini kireçsiz kahverengi topraklar, %6,1 ini gri-kahverengi podzolik topraklar, %2, ünü kestanerengi topraklar, %1,9 unu kırmızı kestanerengi topraklar, %25,7 sini kahverengi topraklar, %7,2 sini kırmızı kahverengi topraklar ve %0,2 sini tuzlu alkali toptaklar oluşturmaktadır. Bu sınıf arazileri %1 i düz-düze yakın, %0,6 sı hafif, %4,8 i orta ve %93,5 i dik eğime sahiptir. Toprakların %1,6 sı derin, %1 i orta derin, %91 i sığ ve %6,4 ü çok sığdır. Bu toprakların %0,8 i hafif, %16 sı orta, %83,1 i şiddetli ve %0,1 i çok şiddetli erozyona maruzdur. * Sınıf VII: Bu sınıfa giren topraklar(1) çok dik eğim, (2) erozyon, ( ) toprak sığlığı, (4) taşlılık, (5) yaşlık, (6) tuzluluk veya sodiklik gibi kültür bitkilerinin yetiştirilmesini engelleyen çok şiddetli sınırlandırmalara sahiptir. Fiziksel özellikleri tohumlama ve kireçleme yapmak, kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları tesis etmek gibi iyileştirme, koruma ve kontrol uygulamalarına elverişli olmadığından, çayır ve mera ıslahı için kullanılma olanakları oldukça sınırlıdır. Toprak muhafaza önlemleri almak veya alttaki arazileri korumak için ağaç dikimi veya ot tohumu aşılaması yapıldığı hatta istisnai bazı hallerde kültür bitkileri bile yetiştirildiği olursa da bu durumlar VII. Sınıf araziler için genel bir özellik sayılmaz. Çorum İlinde bu sınıf araziler ha lık yüzölçümü ile %43,5 lik bir orana sahiptir. Bunun 50,004 ünü kolüvyal, %74 ünü kahverengi orman toprakları, %1, ünü kireçsiz kahverengi orman toprakları, %0,06 sını gri-kahverengi podzolik, %0,03 ünü kırmızı sarı podzolik, %0,8 ini kestane rengi topraklar, %0,2 sini kırmızı kestane rengi topraklar, %18,2 sini kahverengi topraklar, %0,08 ini kireçsiz kahverengi topraklar, %5,4 ünü kırmızı kahverengi topraklar oluşturmaktadır. Bu sınıftaki arazilerin %0,06 sını düz-düze yakın, %0,06 sını hafif, %69,4 ünü şiddetli ve %30,5 ini çok şiddetli erozyonlu topraklar oluşturmaktadır. Bu toprakların %50,8 i sığ,%49,2 si çok sığ ve %0,05 i hafif, %0,4 ü orta ve %99,5 i dik eğimlidir. * Sınıf VIII:Bu sınıf araziler (1) erozyon, (2) yaşlık, ( ) taşlılık, (4) kayalık, (5) düşük rutubet kapasitesi, 86) tuzluluk ve sodiklik gibi kısıtlayıcılardan bir veya birkaçının önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları nedeni ile ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir. Çok aşınmış araziler, kumsallar, kayalıklar, ırmak yatakları,maden işletmesi yapılan eski ocak ve artık alanları bu sınıfa girerler. Bu sınıf alt sınıflara ayrılmamıştır. VIII. sınıf araziler Çorum İlinde %1,2 lik bir oran oluşturmaktadır. Toplam alanları hektar olup, 47

68 8.253 ha ı ırmak taşkın yatağı ve hektarı ırmak taşkın yatağı ve ha ı çıplak kaya olarak belirlenmiştir. E Kullanım Durumu: I. sınıf arazilerin ha ında sulu, ha ında yetersiz sulu, %60,104 ha ında nadaslı kuru tarım yapılmaktadır ha ı bahçe, ha ı bağ, 213 ha ı çayır, 158 ha ı mera, 203 ha ı orman, 130 ha ı funda olan bu arazilerin kalan.031 ha ı da yerleşim alanı haline gelmiş bulunmaktadır. II. sınıf arazilerin ha ında kuru tarım, ha ında sulu tarım, ha ında yetersiz sulu tarım yapılmaktadır ha ı bağ-bahçe, 917 ha ı çayır-mera, ha ı ormanfunda, ha ı da yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. 219 ha ında ise özel ürün yetiştirilmektedir. III. sınıf arazilerin ha ı kuru tarım, ha ı sulu tarım, ha ı yetersiz sulu tarım, ha ı bağ-bahçe,.411 ha ı çayır-mera, ha ı orman-funda, ha ı yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. IV: sınıf arazilerin ha ında kuru tarım, 125 ha ında sulu tarım, 344 ha ında yetersiz sulu tarım uygulanmaktadır. 945 ha ı bağ-bahçe, 7,399 ha ı çayır-mera, ha ı orman-funda ve ha ı yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. V. sınıf arazilerin 166 ha ı çayır-mera olarak kullanılmaktadır. 39 ha ı ise kullanılmayan arazilerdir. VI. Sınıf arazilerin ha ında kuru tarım, 50 ha ında sulu tarım yapılmaktadır. 990 ha ı bağ-bahçe, ha ı çayır-mera, ha ı orman-funda, ha ı yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. VII. sınıf arazilerin ha ında kuru tarım, 131 ha ında sulu tarım yapılmaktadır. 112 ha ı ı bağ, ha ı çayır-mera, ha ı orman-funda ve ha ı yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. VIII. sınıf topraklar bitki yetiştirilmesine elverişli olmasalar da yaban hayatı için ve dinlenme yerleri olarak kullanılabilirler. Çorum İlinde sınıflandırılması yapılan tüm bu arazi tipleri dışında ha su yüzeyi bulunmaktadır. Kuru tarımda kullanılan toplam ha arazinin %37,7 si orta eğimlidir. Yaklaşık %38, ünde topraklar orta derin olup, %26, ünde erozyon hafif, %51,4 ünde orta, %21,9 unda şiddetli ve %0,4 ünde çok şiddetlidir. Bu kısıtlamalardan dolayı kuru tarım arazileri çeşitli kabiliyet sınıflarında yer almaktadır ha arazide nadassız kuru tarım yapılmaktadır. Kuru tarım arazilerinin %16,8 i sürüme elverişli olmayan VI. Ve VII. Sınıf araziler olup, ekim yapılmaması gerekir. Sulu ve yetersiz sulu tarım yapılan ha arazinin %94,2 si düz-düze yakın, %4 ü hafif, %1,4 ü orta, %0,4 ü dik eğimlidir. Bu arazilerin %95,2 sinde hafif, %4,5 inde orta ve% ünde de şiddetli erozyon vardır. Sulu tarım uygulanan toprakların %95,8 i derin, %2,9 u orta derin ve %1, ü sığdır ha tutan bağ ve bahçe arazilerinin %60,6 sı derin, %28,2 si orta derin, %11 i sığ ve %0,2 si çok sığ topraklardır. %69,2 sinde hafif erozyon, %24 ünde orta, %6,6 sında şiddetli ve %0,2 sinde çok şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. Bu toprakların %64,8 i düz-düze yakın, %18,2 si hafif, %12 si orta ve 55 ide dik eğime sahiptir. 300 ha lık bir alanda özel ürün yetiştirilmektedir. Bu amaçlı kullanılan toprakların tamamı derindir. Tamamında orta şiddetli erozyon görülmektedir. %73 ünde eğim hafif, %27 sinde ise ortadır. Çayır mera olarak kullanılan ha arazinin %1,8 i düz-düze yakın, %0,4 ü hafif, %,4 ü orta ve %94,4 ü dik eğimlidir. 48

69 %2 sinde hafif, %2, ünde orta, %48,8 inde şiddetli ve %46,9 unda ise çok şiddetli erozyon vardır. Toprakların %56,7 si çok sığdır. Orman-funda alanlarının %91,5 ini VI. ve VII. Sınıf araziler oluşturmaktadır. Toplam orman-funda alanı hektardır. %97,2 si sığ ve çok sığ topraklar olup, %94 ü orta ve şiddetli erozyona maruz kalmıştır. Toprakların %96,2 si dik eğimlidir. Yerleşim alanı ha olup, %58,8 ini orta ve dik eğimli araziler oluşturmaktadır. Yerleşim alanının %9,7 si sanayi alanı olarak kullanılmaktadır. Sınıflandırılan yerleşim alanlarının %59,7 si tarım yapmaya elverişli (I.-IV. Sınıf) arazilerden oluşmaktadır. E.3.2. Arazi Problemleri: Çorum İli topraklarında, kültür bitkilerinin yetiştirilmesini ve tarımsal kullanımı kısıtlayan erozyon, sığlık, taşlılık, kayalılık, drenaj bozukluğu, tuzluluk ve sodiklik gibi etkinlik dereceleri değişen bazı sorunlar bulunmaktadır. * Erozyon: Çorum da en yaygın sorun su erozyonudur. Bu sorundan çok az etkilenen veya hiç etkilenmeyen alanlar genellikle alüvyal topraklardan oluşan taban araziler ve kolüvyal toprakların düze yakın ve hafif eğimli alanlarıdır. Bunlar diğer arazi tipleri ve su yüzeyleri dışındaki toprakların %15,8'ini oluşturmaktadır. Yaklaşık %87, ü derin, %10 u orta derin, %2,5 i sığ ve %0,2 si de çok sığdır ha ı kuru tarım, ha ı da sulu tarım altındadır ha ında bağ-bahçe tarımı yapılmaktadır. Orta derecede erozyona uğramış topraklar ha ile %23,7 lik bir oran oluştururlar. Orta erozyon çoğunlukla hafif, orta, dik ve çok dik eğimler ile orta derin ve sığ topraklarda görülmektedir. Kuru tarım arazilerinin ha ı, sulu tarım arazilerinin ha ı ve bağ-bahçe arazilerinin ha ı orta derecede erozyona uğramıştır. Çorum İli topraklarının ha ında doğal bitki örtüsünün tahrip edilmesi ve arazilerin kabiliyetlerine uygun olarak kullanılmamaları sonucu su erozyonu şiddetlenmiştir. Sığ ve çok sığ topraklı ve genellikle IV.,VI.,VII. sınıf arazi özelliğinde olan bu alanların ha ında kuru tarım, 187 ha ında sulu tarım yapılmakta, ha ı bağ-bahçe, ha ı çayırmera, ha ı orman-funda olarak kullanılmaktadır. Doğal bitki örtüsü aşırı derecede tahrip olan ve ha lık alanda çok şiddetli erozyon görülmektedir. Bunun ha ında kuru tarım yapılmaktadır ve 37 ha ı bağ-bahçe, ha ı çayır-mera, ha ı orman-funda, 987 ha ı da diğer amaçlarla kullanılmaktadır. * Toprak Sığlığı: Topraklarda köklerin geliştiği ve bitki besin maddelerinin ve suyun temin edildiği bölgenin derinliği bitki yetiştirme açısından önemlidir. Bu bölge derin olursa iklime uyabilen her türlü kültür bitkisini yetiştirmek mümkün olur. Ancak Çorum İli topraklarının ha ı 90cm den fazla derinliğe sahiptir. Bununda ha ı düz-düze yakın eğimlerde yer almaktadır. Erozyon ya hiç yok ya da hafiftir. Büyük bir kısmı I. ve II. Sınıf olup kuru tarım, sulu tarım, bağ-bahçe tarımı yapılmaktadır. Yüzölçümü hektar olan orta derin topraklar %15 lik bir oran oluşturmaktadır. Genellikle düz, hafif, orta ve dik eğimlerde bulunurlar. Daha çok orta erozyondan etkilenmişlerdir. Bunların %13,2 si kuru tarım, %0,1 i sulu tarım altındadır. Araziler daha çok II., III. ve IV. Sınıftır. Sığ topraklar ha lık alan kaplamaktadır. Bunların %0,7 si düz ve hafif eğimlerde %5,5 i orta, %93,8 i dik, çok dik ve sarp eğimdedir. Sığ toprakların %0,9 u hafif, %13,9 unda orta, %80 inde şiddetli ve %5,2 sinde çok şiddetli erozyon görülmektedir ha kuru tarım arazisi, 825 ha sulu tarım arazisi, ha bağ-bahçe, ha çayır-mera, ha ormanfunda arazisi sığ topraklarda bulunmaktadır. Bu araziler genellikle VI. ve VII. Sınıftadır. Çok sığ topraklar %22,8 lik bir orana ve ha lık yüzölçümüne sahiptir. Bunların %17,8 i dik eğimde ve %80,1 i çok dik ve sarp eğimlerde yer almaktadır. Çok sığ toprakların 49

70 tamamına yakınında şiddetli ve çok şiddetli erozyon görülmektedir ha çayır-mera ve ha orman-funda arazisi çok sığ topraklarda bulunmaktadır. * Taşlılık Kayalılık: Toprak işlemeye ve bitki gelişmesine zarar verecek derecede taşlılık ve kayalılık ihtiva eden topraklar ha alanda yayılmıştır. Taşlılık ve kayalılık hem yüzeyde hem de profilde olabilmektedir. Profilde taşlılık ve kayalılık arttıkça, toprak miktarı azalır. Çorum da taşlılık genellikle dik, çok dik ve sarp eğimlerde ayrıca sığ ve çok sığ topraklarda görülür. Bu eğimlerde sırayla %15,4; %54 ve %23,6 oranında taşlılık vardır. Sığ toprakların %43,8 i ve çok sığ toprakların %60,5 i taşlıdır. Kayalılık ise çok sığ topraklarda çok dik eğimde yoğundur. Çok sığ toprakların %6,5 i, çok dik eğimdekilerin %83,7 si kayalıdır. Topraklar orman, funda veya mera örtüsü altında ise taşlılık ve kayalılık fazla problem olmayabilir. Çünkü buralarda sürüm yapılmamakta ve çevrenin doğal bitkileri mevcut koşullara kendini uydurabilmektedir. * Drenaj: Alüvyal düzlüklerde görülen ve taban suyunun her zaman veya yılın bir bölümünde bitki gelişimine zarar verecek kadar yüksek düzeyde bulunduğu topraklar hektarlık bir saha kapsamaktadır. Yetersiz drenajlı ha arazinin ha ında kuru tarım, ha ında yetersiz sulu tarım yapılmakta, 19 ha ı kuru bağ, 212 ha ı kuru bahçe, 146 ha ı sulu bahçe, 165 ha ı çayır, 565 ha ı mera, 33 ha ı ise yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. Fena drenajlı 994 ha arazinin ise 50 ha ı yetersiz sulu tarımda kullanılmakta olup, 819 ha ı çayır, 125 ha ı mera olarak kullanılmaktadır. * Tuzluluk Sodiklik: Çorum İlinde drenajı bozuk sahaların ha ında tuzluluk veya alkalilik ya da her iki problem birden görülmektedir. Bu problemin ildeki topraklarda ortaya çıkmasının başlıca nedenleri şunlardır: Alüvyal materyalin deniz içinde veya yakınında oluşan ve devam eden depolanması, Arazinin düz ve taban suyunun yüksek olması nedeni ile tuzların üst toprakta yıkanması, Yukarı arazilerden tuzların yıkanarak düzlüklerin çukur kısmında birikmesi, Düşük kalitede sulama suyunun kullanılması ve yeterli dengelerin bulunmamasıdır. Çorum İli içerisinde bu problemi olan toprakların etkilenme durumu şöyledir: Hafif Tuzlu Tuzlu Alkali Hafif Tuzlu Alkali Tuzlu Alkali ha ha 164 ha 438 ha ha Kuru tarım alanlarının ha ı, sulu tarım alanlarının ha ı, çayır mera alanlarının.079 ha ı, yerleşim alanlarının 94 ha ı bu problemden etkilenmiş durumdadır. Kaynaklar : * İl Gıda,Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) 50

71 F. FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri: F.1.1. Ormanlar: F Ormanların Ekolojik Yapısı: Çorum İli ormanlarının ekolojik yapısı kuzeyde bulunan Kargı İlçesinden güneye doğru değişim göstermektedir. Kargı ve Osmancık İlçelerinin kuzeyindeki yüksek dağlık kesimlerde Karadeniz iklimine has özellikte orman yapısı görülmesine rağmen güneye doğru olan ve Sungurlu İlçesine kadar olan alanda İç Anadolu iklimine geçiş görülmekte ve orman ekolojiside buna uygunluk göstermektedir. Karadeniz iklimine benzerlik gösteren güney kesimlerde toprak nemliliği yüksek,derin topraklı, humusca zengin bir toprak yapısı ve buna uygun orman yapısı mevcuttur. Güneye geçiş bölgelerinde kuzeye göre toprak derinliği, yağış miktarı ve arazi yüksekliği azalmakta ve bitki örtüsüde buna uygun olarak değişmektedir. Kuzey kesimlerde kalın gövdeli sarıçam, göknar, kayın, karaçam türleri görülmesine rağmen güneye doğru İç Anadolu ya geçiş bölgelerinde sarıçam, göknar ve kayın türlerine ait ormanların ekolojik özellikleri değişim gösterdiğinden yerini yalnız karaçam koru ormanlarına ve meşe baltalık ormanlarına terketmiştir. Çorum İli ormanlarının topoğrafik yapısı, Kargı İlçesinin kuzeyinde yüksek kesimlerden başlayıp, güneye doğru alçalarak Osmancık İlçesi ovalık kesimine inmekte, buradan tekrar yükselme göstererek Çorum İli Merkezinin batısına devam etmektedir. Çorum İli ormanlarının jeolojik yapısı, Sungurlu İlçesine doğru düz olarak devam etmektedir. Çorum İli Osmancık İlçesi kırık bir yapı göstermektedir. Üçüncü zamanın Eosen ve Oligojen devrine aittir. Arazi genel olarak kalkerli şistlerden oluşmaktadır. Çorum İli ormanlarının hidrolojik yapısına baktığımızda, gerek iklim özellikleri gerekse toprak yapısı ve bitki türleri bakımından su tutma kapasitelerinin yüksek olduğunu görülmektedir. Ormanlık alanlarda arazi kırık yapı gösterdiğinden dere sayısı oldukça fazladır. Bu nedenle ormanda biriken sular toplama havzalarında birikerek küçük su yatakları oluşturmaktadır. Hidrolojik yönden kuzeyden güneye doğru azalma görülmektedir. Çorum İli ormanlarının iklimini incelediğimizde kuzey kesimlerdeki yüksek dağlık alanlarda Orta ve Doğu Karadeniz iklimi görülmekte olup, güneye doğru gidildikçe İç Anadolu step iklimine geçiş karekteristiği gösterdiği görülmektedir. Çorum İli ormanlarının toprak yapısı iklim ve yükselti farklılığı göstermekte olup, kuzeyden güneye doğru derin toprak yapısı -orta derin toprak yapısı- sığ toprak yapısı şeklinde farklılık göstermekte olup, güneye doğru gidildikçe toprak fakirleşmekte ve buna bağlı olarak daha bozuk orman yapısı oluşmaktadır. Kuzeyinde bulunan ormanların toprağı humusca zengin esmer orman toprağıdır. Güneye doğru gidildikçe humusça fakir bir toprak yapısı görülmektedir. Ormanlar, topoğrafik yapı olarak sarp ve ulaşılması zor tarıma uygun olmayan eğimli arazilerde bulunmaktadır. Ormanların yayılış gösterdiği alanlarda ana kaya andezit, dazit ve liparit minerallerini ihtiva etmektedir. Ormanlık alanların oluşturduğu alanların büyük çoğunluğu volkanik arazi teşekkülündedir. İlimizin Kuzey ve Batı kesimlerinde hakim minerallerden meydana gelen topraklar ibreli ağaç türlerinin yetişmesine elverişli bir yapı gösterdiğinden ilin verimli ormanları bu mıntıkalarda yayılış göstermektedir. Bölge ormanları Karadeniz mıntıkası ile Orta Anadolu mıntıkasının geçiş zonunda bulunmasından dolayı iklim bakımından Orta Karadeniz ikliminin ve İç Anadolu ikliminin etkisindedir. Buna göre bölge ikliminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise genellikle soğuk geçer. Yağışlar genellikle ilkbahar ve sonbaharda yağmur halinde kışın yükseklerde kar şeklindedir. İklim ve toprak yapısı bölgenin kuzeybatı kısmında daha elverişli olduğundan bölgenin ormanları bu kısımlarda yaygınlaşmıştır. 51

72 Çorum İlinin kuzeybatısında bulunan Kargı İlçesi Kızılırmak vadisinin çevresinde yükselen dağlık arazilerde ormanlık alanlar bulunmaktadır. Kargı İlçesinin en düşük rakımlı 300 m arazilerinden yükseklere doğru 2400 m ye kadar olan yükseltilerde değişik vasıfta orman alanları bulunmaktadır. Taban arazilerde tarım alanları, tarım alanlarının bitişiğinde kızılçam ağaç türü ile ağaçlandırılmış sahalar, meşe ve ardıç türlerinden müteşekkil bozuk orman alanları bulunmaktadır. Rakım yükseldikçe karaçam ağaç türünün bulunduğu ormanlar, daha yükseklerde sarıçam ağaç türünün bulunduğu ormanlar bulunmaktadır. En iyi vasıflı ormanlar metre yükseltiye sahip alanlardır. İskilip Orman İşletme Müdürlüğünün topoğrafik yapısında dağlar genellikle doğu-batı yönünde uzanmaktadır. Kuzeyinde 2000 metrelere kadar yükselen Karadeniz ardı sıradağlar ile çevrilidir. Dağlar buradan Kızılırmağa doğru alçalarak inen yamaçları dik ve dar vadilerle parçalanmıştır. Genel bakısı güneydir. Güney kısımlar genelde düzlük iken, kuzeye doğru yükselti arttıkça yer yer oldukça dik eğimli yamaçlar ve kayalık arazi yapısının olduğu daha kırıklı bir arazi yapısı mevcuttur.verimli ormanlık alanlar daha çok kuzey bakıda, üst yamaçlarda ve sırtların üzerinde kalmıştır. Toprak yapısının tutucu özelliğinin zayıf olması (kil oranı az) sebebiyle orman örtüsünün tahrip edildiği aşağı yamaçlarda ve güney kısımlarında Yüzeysel erozyon etkileri gözlenmektedir. Bölgemizin toprakları II. zamanın tebeşir ve III. zamanın tersiyen devri, eosen, Miyosen arazisidir. Kalker kil, kum, marn, alivion, gre, jips, fosfat ve konglomeralar karışık bulunur.coğrafi bakımdan İç anadolu iklim mıntıkasının kuzey kenarında yer alır. Bu da İçanadolu iklim mıntıkasında kalmasına rağmen içanadolu iklimine göre ormanların gelişiminde yağışın fazla olmasından dolayı olumlu etkilemektedir. F İlin Orman Envanteri: İlde; Orman Genel Müdürlüğü tarafından işletilmekte olan devlet ormanlarından üretilip kullanıma sunulan belli başlı orman ürünleri Tomruk 4472 m 3, Tel Direk 20 m 3, Maden Direk 597 m 3, Sanayi Odunu 1069 m 3, Kâğıtlık Odun 1469 m 3, Lif yonga odun m 3 ve Ster Yakacak odun üretimi yapılmıştır. İldeki ormanlarda son yıllarda alan yönünden artış mevcuttur. İl sınırları içerisindeki ormanlar meşe, karaçam, sarıçam ve kayın gibi hâkim ağaç türlerinden meydana gelmiştir. Mülkiyet biçimlerine göre tamamı devlet ormanıdır. Ormanların kapladığı alanlar ,4 ha dır. Bu alanlardan ,2 ha koru, ,2 ha bozuk koru niteliğindedir. İldeki ormanlarda son yıllarda alan yönünden artış mevcuttur. Tablo.F.1. Çorum Orman İşletme Müdürlüğü 2011 Yılı Üretim Durumu Cinsi Ölçü Birimi 2011 Yılı Sonu İtibarıyla Gerçekleşme Tomruk m Teldirek m 3 0 Maden Direk m Sanayi Odunu m Kağıtlık Odun m Lif Yonga Odunu m Sırık m 3 0 Yakacak Odun m Endüstriyel Odun m Kaynak: Çorum Orman İşletme Müdürlüğü (2011) 52

73 İskilip Orman İşletme Müdürlüğünde hakim ağaç türleri karaçam, sarıçam ve göknardır. Ayrıca bölgede meşe, gürgen, kavak, muşmula, alıç, karavuç, sakız, erica ve gramine türleri bulunmaktadır. Ayrıca kızılçam lokal olarak karaçamla karışık olarak bulunmaktadır. Tablo.F.2. İskilip İşletme Müdürlüğünün Ağaç Türleri İtibariyle Orman Dağılımı Kızılçam :671,0 ha Gürgen : 31,3 ha Karaçam :37765,8 ha Kavak : 38,7 ha Sarıçam :5106,1 ha Dy : 1089,9 ha Göknar :2235,3 ha İbreli karışık : 4749,4 ha Meşe :18620,3 ha İbreli+Yap.Karışık : 14171,0 ha Ardıç :1215,9 ha TOPLAM :86340,1 ha Mülkiyet biçimine göre dağılımı ; Devlet Ormanı : 86340,1 ha orman alanlarının tamamının mülkiyeti devlete aittir. Nitelik ve İşletme biçimine göre dağılımı; Koru Bozuk Koru Baltalık Bozuk Baltalık Toplam (ha) (ha) (ha) (ha) (ha) Tablo.F.3.İskilip İşletme Müdürlüğü 2011 Yılı Üretim Durumu Emval Cinsi Birim Program Gerçekleşme Dikili Damga m³ Tomruk m³ Tel Direk m³ - - Maden Direk m³ Sanayi Odunu m³ Kağıtlık Odun m³ Lif Yonga Odunu m³ Sırık m³ - Endüstriyel Odun Toplamı m³ Yakacak Odun St Kaynak: İskilip Orman İşletme Müdürlüğü (2011) Kargı İlçesi Orman Varlığı: Normal Koru (ha) Bozuk Koru (ha) Normal Baltalık(ha) Bozuk Baltalık(ha) Açıklık Alan (ha) Ormanlık Alan (%) İşletme Müdürlüğü Toplam Alanı (ha) Kargı Orman İşletme Müdürlüğünde hakim ağaç türleri karaçam,sarıçam,kızılçam olup diğer türler göknar, kayın, meşe türleri, gürgen, ardıç türleri, fıstık çamı ve titrek kavaktır. Bölgemizde muşmula, alıç, karavuç, sakız, erica ve gramine türleri bulunmaktadır. Ayrıca kızılçam lokal olarak karaçamla karışık olarak bulunmaktadır. İşletme Müdürlüğümüz sorumluluk alanı olan ,0 ha alanın % 72,1 i ormanla kaplıdır. İşletme Müdürlüğümüzde odun dışı orman ürünü üretimi yoktur. 53

74 Kızılırmak ve Devrez Çayı vadisinde bulunan rakımlı taban arazilerde 1960 larda başlanan ağaçlandırma çalışmaları 1990 lı yıllara kadar devam etmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda ilçenin çevresinde ve Samsun - İstanbul Karayolu çevresinde yeşil kuşak oluşturulmuştur. Yüksek dağlık kesimlerdeki köy nüfusunun göç nedeniyle azalması sonucunda ormanlık alanlar insan ve hayvan baskısından kurtulmuştur. Baskının azalmasıyla orman alanlarında artış olmuştur. İşletme Müdürlüğümüzün 2011 yılı üretim ve silvikültür proğram ve gerçekleşmesi aşağıdaki gibidir. Tablo.F.4. Kargı İşletme Müdürlüğü 2011 Yılı Üretim Durumu Emval Cinsi Birim Proğram Gerçekleşme Dikili Damga M Tomruk M Tel Direk M Maden Direk M Sanayi Odunu M Kağıtlık Odun M Lif Yonga Odunu M Sırık M Endüstriyel Odun Toplamı M Yakacak Odun St Kaynak: Kargı Orman İşletme Müdürlüğü (2011) Tali ürün üretimi yoktur. Laçin, Uğurludağ ve İskilip İlçeleri civarında karaçam ormanları ve meşe baltalık sahaları yayılış göstermektedir. Çorum Merkez İlçe, Mecitözü ve Sungurlu ilçelerinde yer yer karaçam görülmekte ise de meşe baltalık sahaları genel olarak yoğunluk arzetmektedir. Çorum Merkez İlçesinde Ormanlık alanların % 25 i normal koru, % 27 si bozuk koru, %25 i normal baltalık, % 23 ü bozuk baltalık olarak dağılım göstermektedir. Koru alanları karaçam, sarıçam, kayın ve göknar türlerini kapsamakta olup, baltalık alanlar meşe türlerini ihtiva etmektedir. İskilip İlçesi ormanlık alanlarında karaçam, sarıçam ve göknar ile meşe, gürgen, kavak, muşmula, sakız, erica ve gramine türleri bulunmaktadır. Ayrıca kızılçam lokal olarak karaçamla karışık olarak bulunmaktadır. Tablo.F Yılı Toplam Üretim Durumu Cinsi Ölçü Birimi 2011 Yıl Sonu İtibariyle Gerçekleşme Tomruk m Tel Direk m Maden Direk m Sanayi Odunu m Kağıtlık Odun m Lif Yonga Odunu m Sırık m 3 - Yakacak Odun Ster Endüstriyel Odun m Kaynak: Çorum, Kargı, İskilip Orman İşletme Müdürlükleri (2011) 54

75 F Orman Varlığının Yararları: Orman alanlarının iklim üzerine etkileri, toprak ve toprak verimliliğinin korunması, rekreasyon ve peyzaj değeri yüksek yerler, yaban hayatının korunması ve geliştirilmesi, sağlık, iş alanı ve geçim kaynağı, savunma ve güvenlik vb. konularda yararları hakkında yapılmış proje çalışmamız yoktur. Ülkemiz için en önemli sorunlardan birisi erozyon ve buna bağlı olarak ormanlarımızın en önemli fonksiyonlarından biriside erozyonu önlemektir. Bölgemiz ormanlarının büyük bir çoğunluğu toprak koruma fonksiyonunu yerine getirirler. Bu nedenden dolayı 2007 yılında yapılan orman amenajman planlarında ha lık ormanlık alan ekolojik fonksiyonlu ormanlar olarak planlanmıştır. Ekolojik fonksiyonlu ormanlardan,toprak erozyonu başladığı alanlardaki ormanların eğimi %60 dan fazla olan alanlardaki ormanlar, heyelanlı alanlardaki ormanlar, yuvarlanacak taş ve kayaların bulunduğu alanlardaki ormanlar ve çığ tehlikesinin bulunduğu yerlerdeki ormanlar toprak koruma fonksiyonlu ormanlar olarak planlanmıştır. Ormanlar yeryüzünün iklimini de etkileyen en önemli ekosistemlerdir.yerleşim yerlerini, tarım arazilerini soğuk havanın zararından,rüzgarın zararlı etkisinden, ekstrem hava değişimlerinden korur ve bulunduğu yerin iklimini iyileştirir. Ayrıca bazı ormanlarımız doğal, bilimsel, estetik, biyolojik, ekolojik, tarihi, kültürel ve ender bulunma gibi özellikleri barındırdıklarından dolayı korumaya alınmıştır. Örneğin bölgemizde Çomu Çayı civarında m yükseklikleri arasında yeralan kızılçam meşçereleri ile m yüksekliği arasındaki dağların kuzeye bakan yamaçlarında lokal bir yayılış gösteren kayın, gürgen, fındık, kavak, meşe karışık meşçereleri ve İskilip Orman İşletme Şefliği 38,94 ve 169 nolu bölmelerinde yayılış gösteren Türk Fındığı (Coryllus colurna L.) gibi. Obruk Çayı civarında Kızılırmak boyunca yer alan ormanlar toprak erozyonuna mani olmak su tutma havzasının hacminin korunmasına yönelik olarak ekolojik fonksiyonlu ormanlar olarak planlanmıştır. Ormanlık alanların iklim üzerine etkileri büyüktür. İklim kriterlerini belirleyici bir unsurdur. Ormanlık alanlar bulutların yoğunlaşarak yağışı değiştirmesini sağladığından ormanlık alanlar bol yağış sağlama yönünden önemlidir. Sıcaklık üzerine olan etkisi ise, kışların sert etkisini yumuşatarak yazların ise aşırı sıcaklığını düşürerek ortamın daha serin olmasını temin etmektedir. Aşırı rüzgarların üzerine perde görevi görerek rüzgarın hızını engelleyerek olumlu etki yapmaktadır. Toprağın ve verimliliğin yok olmasının nedeni erozyondur. Erozyon, atmosferik, jeolojik ve topoğrafik etkenlerle toprakların yerlerinden koparılarak başka yerlere taşınması olayıdır. Çorum içinde dağ oluşumu. ve 4. zamana aittir. Anakaya, sedimenter, volkanik ve metamorfik vasıftadır. Bu nedenle oluşan toprak erozyona çok hassastır. Çorum İli olarak arazi yapısının genelinin meyilli olması, toprağın gerginliğinin az oluşu, düzensiz ve soğuk yağışlar nedeni ile yüzeysel akış oluşmakta, bu da erozyonun hızlanmasına sebep olmaktadır. Ormanlardaki ağaçların kökleri ile toprağı tutması ve su akışını düzenlemesi yönünden toprak ve toprak verimliliğini korumaktadır. Ormanlar başlı başına bir rekreasyon alanıdır. Çorum ormanlarından rekreasyon alanı olarak kullanılan yerler; Merkez İlçede; Çorum Barajı, Sıklık Boğazı, Çatak Tabiat Parkı, Yenihayat Barajı, Evciyenikışla Göleti, Kartal Yaylası, Kargı İlçesinde; Kargı Yaylası, Kızıloluk, Abdullah Yaylası, Osmancık İlçesinde; Başpınar Yaylası, Laçin ilçesinde; Vali Konağı ve çevresi, İskilip İlçesinde; Elmabeli Yaylası dır. Ormanların fotosentez olayından dolayı insan sağlığı üzerindeki olumlu etkisi çok büyüktür. Fotosentez sonucu dışarıya bol miktarda oksijen vermekte ve havadaki CO 2 gazını alarak oksijen gazına çevirmektedir. Ayrıca ormanlar görüntü olarak da insanları psikolojik açıdan olumlu olarak etkilemektedir. 55

76 Çorum İlinde ormanlık bölgelerde bulunan köylerin tarım arazisinin yeterli olmamasından dolayı ormanlar burada yaşayan insanlar için bir iş alanı ve geçim kaynağıdır. Orman İşletmesinin yaptırdığı planlı ve programlı üretim işlerinde, yaptıkları üretim karşılığı olarak ödenen para sayesinde orman köylerinin gelir kaynağını ormanlar oluşturmaktadır. Ormanlar bir ülkenin savunma ve güvenliğinde de etkilidir. Ormanlar geniş alanlarda araziyi kamufle ettiklerinden güvenlik açısından son derece önemlidir. İskilip İlçesi bölgesi ormanlarından büyük bir çoğunluğu toprak koruma fonksiyonu yerine getirirler.bu nedenden dolayı 2007 yılında yapılan orman amenajman planlarında ha lık ormanlık alan ekolojik fonksiyonlu ormanlar olarak planlanmıştır.ekolojik fonksiyonlu ormanlardan,toprak erozyonu başladığı alanlardaki ormanlar eğimi % 60 dan fazla olan alanlardaki ormanlar ve çığ tehlikesinin bulunduğu yerlerdeki ormanlar toprak koruma fonksiyonlu ormanlar olarak planlanmıştır. Ormanalar yeryüzünün ikliminide etkileyen en önemli ekosistemlerdir. Yerleşim yerlerinin,tarım arazilerini soğuk havanın zararından, rüzgarın zararlı etkisinden,ekstrem hava değişimlerinden korur ve bulunduğu yerin iklimini iyileştirir.ayrıca ormanlarımız doğal bilimsel, estetik biyolojik, ekolojik tarihi, kültürel ve ender bulunma gibi özellikleri barındırdıklarından dolayı korumaya alınmıştır. Örneğin İskilip bölgesinde Çomu Çayı civarında m yükseklikleri arasında yeralan kızılçam meşçereleri ile m yüksekliği arasındaki dağların kuzeye bakan yamaçlarında lokal bir yayılış gösteren kayın, gürgen, fındık, kavak, meşe karışık meşçereleri ve İskilip Orman Şefliği 38,94 ve 169 no lu bölmelerinde yayılış gösteren Türk Fındığı (Coryllus colurnal.) gibi Obruk çayı civarında Kızılırmak boyunca yer alan ormanlar toprak erozyonuna mani olmak su tutma havzasının hacminin korunmasına yönelik olarak ekolojik fonksiyonlu ormanlar olarak planlamıştır. Kaynak:İskilip Orman İşletme Müdürlüğü (2010) F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları: Çorum Orman İşletme Müdürlüğü tarafından; yapılacak olan orman kadastro çalışmalarıyla ilgili programa alınmış köy yoktur. dır. arılan alan miktarı ha dır. dır. lık yapılaşma yoktur. nun 16., 17. ve 18. maddelerine göre ormanlık sahalardan 385 adet izin karģılığı ha alanda ormandan izin verilmiştir. Kaynak: Çorum Orman İşletme Müdürlüğü (2011) İskilip Orman İşletme Müdürlüğü tarafından; 2011 yılında programa alınan orman kadastro çalışması bulunmamaktadır. İskilip Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içerisinde kadastrosu tamamlanmış ormanlık alan miktarı 68332,5 hektardır yılı içersinde Çerkeş ve Akpınar köylerinde 6831 sayılı Orman kanununun2/b maddesine göre çalışmalar yapılmış ve 94,2 hektardır. Tescili yapılmış ve tahsisi alınan ormanlık Alan miktarı 88445,9 hektardır 6831 sayılı orman kanununun ve 18. maddelerine göre ormanlık sahalardan verilen izin miktarı 33 adet olup alanları 88,3 hektardır. Yıl içerisinde yapılmış 2 adet tapulu kesim bulunmakta olup alanı 3,5 hektardır. 56

77 Mevcut özel orman alanı yoktur. İskilip Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içersinde 5454,0 ha lık ağaçlandırılacak alan mevcuttur. Kaynak: İskilip Orman İşletme Müdürlüğü (2011) Kargı Orman İşletme Müdürlüğü tarafından; yılında Kargı Orman İşletme Müdürlüğü sınırları dahilinde herhangi bir orman kadastro çalışması yapılmamıştır. - Kargı Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içerisinde kadastrosu tamamlanmış ormanlık alan miktarı ,1 hektardır yılında Kargı ilçesi Demirören köyünde yapılan 2B çalışması sonucu 3,3 ha saha orman sınırı dışına çıkarılmıştır. -Bugüne kadar İşletme Müdürlüğümüz sorumluluk alanı içinde 6831 sayılı Orman kanununun 2/B maddesine göre yapılan çalışmalar sonucu 116,3 ha alan orman dışına çıkarılmıştır. -Tescili yapılmış ve tahsisi alınan ormanlık Alan miktarı ,1 hektardır. - Orman İşletme Müdürlüğümüz dahilinde 2011 yılında 0,08 ha alanda 1 adet tapulu kesim yapılmıştır. - Kargı Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içerisinde özel orman bulunmamaktadır sayılı orman kanununun ve 18. maddesine göre bugüne kadar ormanlık alanlarda bedelli ve bedelsiz toplam 894,7 ha alanda 144 Adet izin verilmiştir. Kaynak: Kargı Orman İşletme Müdürlüğü (2011) F.1.2. Çayır ve Meralar : İlimizin toplam mera varlığı dekar olup, kontrolsüz olarak hayvan otlatılmasında kullanılmaktadır. * Mevcut Problemler : Aşırı Otlatma, çeşitli nedenlerle vasfının bozulması ve işgal edilme, erken otlatma, kapasitenin üzerinde hayvan salma, kullanan çiftçilerce meralara sahip çıkılmaması yılında yürürlüğe giren 4342 sayılı mera kanunu gereğince bu kanun kapsamında olan konularda çalışmalara devam edilmektedir. Daha önce çeşitli kanunlarla tahsis edilmiş veya kadimden beri kullanılmakta olan mera, yaylak, kışlak ve kamuya ait otlak ve çayırların İl Merkezi, Alaca, Boğazkale, İskilip, Mecitözü, Ortaköy, Sungurlu ilçelerinde tespit çalışmaları tamamen bitirilmiştir. Ortaköy ilçesinde 7 yerleşim merkezinde tahdit çalışmaları tamamlanmıştır.kalan yerler ve Mecitözü ilçesinde tahdit çalışmaları devam etmektedir. Tahdit ile köy veya belediye tüzel kişilikleri adına tahsislerinin yapılması, belirlenecek kurallara uygun bir şekilde kullandırılması, bakım ve ıslahının yapılarak verimliliklerinin artırılması ve sürdürülmesi, kullanımlarının sürekli olarak denetlenmesi, korunması ve gerektiğinde kullanım amacının değiştirilmesi konularındaki çalışmalara devam edilmektedir. İlimiz merkezinde bütün köylerin kadastrosu ve mera tespit çalışmaları bitirilmiş olup ayrıca 177 köyde tahdit çalışmaları da tamamlanmıştır. 24 köyde tahdit çalışmaları 2011 yılı proğramına alınmış, ayrıca 89 köyümüzde de tahsis çalışmaları bitirilmiştir. Kadastrosu tamamlanmış 7 İlçemizde ise tespit çalışmaları bitirilmek üzeredir. Proje kapsamına alınan köylerde mera ıslah çalışmalarına devam edilmekte olup, meraların otlatma, bakım gübreleme ve korunması gibi konularda da çalışmalara devam edilmektedir. F.1.3. Sulak Alanlar: Merkez ilçeye bağlı Kırkdilim mevkiindeki Eymir Gölü veya halk arasında Gölünyazı, başta su kuşları olmak üzere çok zengin yaban hayatı barındırmaktadır. Çorum- Osmancık 57

78 karayolunun 18. km. sinde bulunan Gölünyazı, m 2 büyüklüğündedir. F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.): Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F.2. Flora: F.2.1. Habitat ve Toplulukları: Çorum İlinde bulunan karasal ve aquatik türlerin mahalli populasyonları ve yaşam ortamları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F.2.2. Türler ve Populasyonları: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F.3. Fauna: Çorum İlinde bulunan fauna hakkında yeterli bilgi mevcut olmayıp, konu daha detaylı olarak B.2. Flora ve Fauna bölümünde incelenmiştir. Bölgede bulunan memeliler karaca, geyik, yaban domuzu, porsuk, tilki, tavşan, kurt, sansar, sincap ve kunduzdur. Kargı İlçesindeki ormanlarda yaşayan karaca ve geyik popülasyonları son derece önemli olup, yoğun koruma altındadır. F.3.1. Habitat ve Toplulukları: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F.3.2. Türler ve Populasyonları: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları: F Evcil Hayvanlar: F Sahipli Hayvanlar: İlimizde sahipli hayvanların (kedi-köpek v.s.) türleri ve sayıları hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. İlimizde halen ev ve süs hayvanı satan 5 adet iş yeri bulunmaktadır. İlimizde bu iş yerlerinde balık, kuş, su kaplumbağası ve hamster satışı yapılmaktadır yılında toplam 422 adet hayvan sahiplendirilmiştir. F Sahipsiz Hayvanlar: 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve bu kanuna bağlı Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde 28 Mart 2007 Tarihi itibariyle Sahipsiz Sokak Hayvanları Geçici Bakım Evi Belediyemizce kurularak faaliyetlerine başlamıştır yılında 260, 2008 yılında 400, 2009 yılında 500, 2010 yılı içerisinde 500 ve 2011 yılı içerisinde 412 adet sahipsiz sokak köpeğinin kısırlaştırılması, kuduz aşısı, iç-dış parazit tedavisi, küpelenmesi ve kayıt altına alınması işlemleri tamamlanmıştır. Toplam 2072 adet sokak köpeğinin kısırlaştırılmasıyla İlimizde bu konuda büyük mesafe alınmış bulunmaktadır. Çalışmaların bu hızla sürmesi durumunda ve komşu ilçelerden sokak köpeklerinin getirilmesinin önüne geçilmesi halinde İl Merkezindeki Sokak köpekleri sorunu birkaç yıl içerisindeçözülecektir. Ayrıca 2011 yılı içerisinde ilçelerimizde de rehabilitasyon çalışmalarına başlanmıştır 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve bu Kanuna bağlı 58

79 Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde İlimizde Hayvanları Koruma Kurulu oluşturulmuştur. İl sınırları içerisinde hayvanların korunmasına ilişkin sorunların belirlenmesi, koruma sorunlarının çözüm tekliflerini içeren yıllık, beş yıllık ve son on yıllık plan ve projeleri yapılmış olup, Bakanlığın uygun görüşüne sunulmuştur. F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar: İlimizde nesli tükenme tehlikesi bulunan evcil ve yaban hayvanı türü bulunmamaktadır. F Hayvan Hakları İhlalleri: İlimizde 2011 yılında 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu na muhalefette bulunan 2 kişi hakkında idari yaptırım kararları uygulanmıştır Sayılı Kara Avcılığı Kanunu na muhalefette bulunan 73 kişi hakkında idari yaptırım kararları verilmiştir. İlimizde kış mevsiminin ağır geçmesi özellikle yoğun kar yağışının olduğu günlerde doğada bulunan yaban hayvanlarının yem ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla yemleme çalışmaları yapılmaktadır. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği: Özellikle sokak köpekleri sorununun 5199 sayılı kanun çözülmesi konusunda belediyelerle işbirliği içerisinde çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda 2010 yılında Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından Çorum Belediye Başkanlığına TL kaynak aktarılmış olup, 3 yıl içerisinde 1200 adet sokak hayvanının rehabilitasyonunun yapılması planlanmaktadır. Ancak ilçe belediyeleri bu konuda yeterince çalışma yapmamaktadır. Önümüzdeki dönemde ilçelerde kısırlaştırma ve aşılama çalışmalarına başlanması planlanmaktadır. Çorum Belediyesi, Valilik ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı Çorum Şube Müdürlüğü ile işbirliği içerisinde çalışmaları yoğun bir şekilde sürdürmektedir. F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümündeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar: F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar: F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları : * Milli Parklar : Çorum İli Sınırları içindeki tek milli park tarihinde kurulmuş olan Boğazkale-Alacahöyük Milli Parkıdır. Toplam alanı 2636 ha. olup, tarihi, arkeolojik ve turistik değeri göz önünde tutularak milli park olarak kurulmuştur. * Tabiat Parkları: İlimizde 3 adet Tabiat Parkı mevcuttur. Kargı Abdullah Yaylası Tabiat Parkı Tarihinde Orman Genel Müdürlüğünce müdürlüğümüze devredilmiştir. Daha önce mesire yeri olarak tescili yapılmış iken 2011 yılında tabiat parkı olarak ilan edilerek tescil edilmiştir. Çorum a 118 Km mesafede olup, alanı 18.Ha dır. 59

80 1. Alanın Resmi Adı: Abdullah Yaylası Tabiat Parkı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dahil): Çorum İli Kargı ilçesi sınırlarında yer almaktadır. 3. Alanı: Toplam alanı 18 ha'dır 3.1. Toplam Alan (km2) 3.2. Kara Yüzeyi (km2) 3.3. Su Yüzeyi (km2) 3.4. Kıyı Uzunluğu (m) 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Çevredeki en güzel bitki örtüsüne sahip olup, ormanlarla kaplıdır. 5. Yasal Konumu: Daha önce mesire yeri olarak tescilli iken 2011 yılı içerisinde tabiat parkı olarak ilan edilerek tescili yapılmıştır. Mesire alanı olarak da kullanılmaktadır. 6. Yerleşimler ve Nüfusları Mülkiyeti: Abdullah Yaylası Tabiat Parkı'nın toplam alanı 18 ha olup, tamamı devletin hüküm ve tasarrufu altındaki ormanlardan oluşmaktadır.. Tabiat Parkı içerisinde bulunan ormanlık alan doğal yapısıyla korunmakta olup, ormanların işletilmesi tabiat parkı olarak ilan edilmesinden sonra yapılmamaktadır.. Toprak yapısı killi-tınlı, bol humuslu kahverengi orman toprağıdır. Tabiat Parkı alanı içinde yerleşim yeri bulunmamaktadır. Tabiat Parkı aynı zamanda mesire alanı olarak kullanılmaktadır. 7.Sosyo-ekonomik-Kültürel-Tarihsel Özellikler: Alanın tarihsel özelliği bulunmayıp, mesire alanında yöre halkının günü birlik piknik ihtiyacı karşılanmaktadır.. 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel): Kara Özellikleri: Alan killi-kumlu, karbonatlı tortul kayaçlar ile volkanik ve bazik mağnetik kayaçlardan oluşmakta olup, arazi yapısı son derece engebelidir. Yeraltı su düzeyi yüksekte olup, yüzeye yakındır. Rakım 1200 m-1700m arasında değişmektedir. Rakımın yüksek olması nedeni ile hava sıcaklığı son derece düşüktür İklim Özellikleri 8.2. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) 8.3. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) 8.4. Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dahil) 8.5. Toprak Yapısı: Toprak yapısı killi-tınlı, bol humuslu kahverengi orman toprağıdır 8.6. Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) : Tabiat Parkı genellikle Karaçam, Sarıçam, Göknar ve Ardıç ağaçları ile kaplıdır. Ayrıca Yabani Kavak, Defne, Kuşburnu, Kurtbağrı, Böğürtlen vb. çalı türlerine 60

81 rastlanmaktadır. Alan içerisinde pek çok mantar türü mevcuttur. Tabiat Parkı içerisinde bulunan memeli hayvanlar, Kızılgeyik, karaca, Kurt, Yaban Domuzu, Çakal, Tilki ve Tavşandır. Kuşlardan, Kartal, Şahin, Atmaca, Ağaçkakan, Güvercin, Keklik, Alakese ve Bıldırcın yaşamaktadır. Sürüngenlerden ise Küçük Kertenkeleler ve yılanlar bulunmaktadır. 9. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Amaçları : Alan rekreasyon amacıyla kullanılmaktadır.halkın piknik ihtiyacını karşılamaktadır. 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.): Alanın yoğun kullanımından kaynaklanan katı atık ve çöpler önemli bir sorundur. Ayrıca piknik sırasında yakılan ateşler büyük bir yangın tehdidi oluşturmaktadır. Çatak Tabiat Parkı ha. sahada kurulu olan Çatak Tabiat Parkı dır. Çorum ili merkezine 23 km. uzaklıkta olup, genel olarak halkın rekreasyon ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Karaçam, Sarıçam, Göknar, Orman Kavağı gibi ağaç türleri mevcuttur. Denizden yüksekliği m. arasındadır. Tabiat Parkı içerisinde Yaban Domuzu, Geyik, Karaca, Kurt, Çakal, Tilki, Tavşan, Keklik, Alakese, Kartal, Şahin ve Atmaca gibi hayvanlar bulunmaktadır. Sıklık Tabiat Parkı Çorum a 7 km mesafededir. Alanı 64.Ha olup, Samsun-Ankara karayolu üzerinde bulunmaktadır yılında tescil edilmiştir. Tabiat Parkında çalışmalar devam etmekte olup, 2011 yılında bitirilmesi planlanmaktadır. Genel olarak halkın rekreasyon ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Karaçam, Göknar, Meşe gibi ağaç türleri mevcuttur. Denizden yüksekliği 1075m-1170m. arasındadır. Tabiat Parkı içerisinde Yaban Domuzu, Kurt, Tilki, Tavşan, Keklik, Alakese ve Şahin gibi hayvanlar bulunmaktadır. Tabiat Anıtı : Çorum İlinde Tabiat Anıtı bulunmamaktadır. Tabiat Koruma Alanları : Çorum İlinde Tabiat Koruma Alanı bulunmamaktadır. F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları : * Kargı-Kös Dağı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası: Kargı İlçesi Kösedağ Karaca Yaban Hayatı Koruma Sahası bulunmakta olup, 3000 ha dır. Ormanlarla kaplı alan içinde Karacaların yanında geyiklerde yaşamaktadır. * Geyik Yerleştirme Sahaları Osmancık İlçesi Fındıcak Mevkii: İlimiz Osmancık ilçesi fındıcak mevkiine bakanlığımız üretme istasyonundan getirilen 25 adet kızılgeyik doğaya yerleştirilmiştir. Sahanın toplam alanı 890 Ha. dır Alanın Sınırları: Kuzeyi:Fındıcak Seki köy yolu, Doğusu: Dodurga- Osmancık yolu, Güneyi:Dodurga-Alpagut-Akkaya köy yolu, Batısı: Seki-Akkaya köy yolu. Çatak Mevkii: Bakanlığımız üretme istasyonundan getirilen 32 adet kızıl geyik çatak mevkiinde doğaya yerleştirilmiştir. Sahanın toplam alanı 450 ha dır. Alanın Sınırları: Kuzeyi: Kızılırmak, Doğusu: Kırkdilim-Laçin-Dodurga yolu, Güneyi: Çalyayla-Çatak-Şeyhhamza- Taşpınar-Feruz-Kırkdilim, Batısı: Çalyayla köyünden Kızılırmak a inen sırt. 61

82 * Keklik Yerleştirme Sahası Çorum ili Merkez ilçe Çomar Mevkii: 2011 yılında Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Yozgat Keklik Üretme istasyonundan getirilen 750 adet kınalı keklik sahaya yerleştirilmiş olup, yöre halkı tarafından korunmaktadır. Yerleştirme ve yemleme çalışmaları yöre sakinleri ile birlikte yapılmıştır. * Sülün Yerleştirme Sahası Osmancık İlçesi Güvercinlik Mevkii: Samsun ili Gelemen de bulunan Bakanlığımız üretme istasyonundan getirilen 1000 adet Sülün Osmancık ilçemiz Güvercinlik köyü mevkiinde doğaya yerleştirilmiştir. Sahanın toplam alanı 630 ha dır. Sahanın sınırları: Kuzeyi: Kumbaba köy yolu, Doğusu: Çorum-Osmancık yolu, Güneyi: Güvercinlik köy yolu takiben Dönek tepe, Batısı: Kızılırmak Çorum-Laçin Karayolunun kenarında Gölünyazı Mevkiinde bulunan Eymir Gölü, sazlarla kaplı bir sulak alan olup, ördekler ve çeşitli göçmen kuşlara ev sahipliği yapmaktadır. F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin A - Tanımlar Bendinin 1.,2.,3. Ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun İle 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar: Aşağıda liste halinde sıralanan Arkeolojik Sit Alanları ve Örenyerleri ile bilimsel araştırmalar sonucu tespiti yapılan Arkeolojik Alanlarda bölge kültürünün ilk izlerinden olan Alacahöyük ve Büyük Güllücek te Geç Kalkolitik ( M.Ö ), diğerlerinde ise Eski Tunç Çağı ndan ( M. Ö. 3. Bin ) başlamak üzere kesintisiz olarak Ortaçağa kadar iskan edildikleri tesbit edilmiştir. A- ARKEOLOJİK SİT ALANI VE ÖRENYERLERİ Arkeolojik Sit ; antik bir yerleşmenin veya eski bir medeniyetin kalıntılarının bulunduğu yer veya su altında bilinen veya meydana çıkarılan korunması gerekli alanlar. ADI: İLÇESİ: KÖY : 1-Mahkemegediği Höyük Arkeolojik Sit Alanı Merkez Deniz 2-Büyükgüllücek Arkeolojik Sit Alanı Merkez Büyükgüllücek 3-Kapılıkaya Arkeolojik Sit Alanı Merkez Gözübüyük 4-Hacımusa Höyüğü Arkeolojik Sit Alanı Merkez Hacımusa 5-Deliler Höyüğü Merkez Deliler Köyü 6-Serçe Höyük Merkez Altınbaş Köyü 7- Alacahöyük Arkeolojik Sit alanı ve Örenyeri Alaca Alacahöyük Beldesi 8- Eskiyapar Arkeolojik Sit Alanı ve Örenyeri Alaca Eskiyapar 9- Pazarlı Arkeolojik Sit Alanı ve Örenyeri Alaca Pazarlı 10-Çöplü Höyük Arkeolojik Sit Alanı Alaca Çöplü 11-Büyükdere Höyüğü Arkeolojik Sit Alanı Alaca Karamahmut 12-Kaletepe Höyüğü Arkeolojik Sit Alanı Alaca Karamahmut 13-Taştoptepe Arkeolojik Sit Alanı Alaca Kalınkaya 14-Kalınkaya Tümülüsü Arkeolojik Sit Alanı Alaca Kalınkaya 62

83 15-Sivritepe Tümülüsü Arkeolojik Sit Alanı Alaca Kalınkaya 16-Kalınkaya III Tümülüsü Arkeolojik Sit alanı Alaca Kalınkaya 16-Poyrazıntepe Tümülüsü Arkeolojik Sit Alanı Alaca İmat 18-Belkavak Mezarlık Alanı Alaca İmat 19- Erikli Gözetleme Yeri Alaca İmat 20-Rızanıntepe Höyüğü Arkeolojik Sit Alanı Alaca Tahirabat 21-Kalınkaya Taş Ocağı Arkeolojik Sit Alanı Alaca Kalınkaya 22-Gölpınar Su Bendi ve Köşkyeri Ark. Sit Alanı Alaca Alacahöyük Beldesi 23-İmat-Karamahmut arazi yolunun arasında kalan 5-adet tümülüs Alaca İmat 24-Kayabüğet Demirci Höyük Alaca Kayabüğet 25- Yeşilyurt Kaya Mezarı Alaca Yeşilyurt 26- Boğazköy-Hattuşa Ark.Sit Alanı ve Örenyeri Boğazkale Osman Kayası Boğazkale 28-Akkaya Höyük Arkeolojik Sit Alanı Bayat Yerliköy 29-Kaya Mezarlığı (1) İskilip 30-Kaya Mezarlığı (2) İskilip 31- Kabak Tepe Mecitözü Beyözü 32- Beyözü Kale Mevkii(Eukatia) Mecitözü Beyözü 33- Ortaköy-Şapinuva Ark. Sit Alanı ve Örenyeri Ortaköy 34- Kızılhamza Höyük Arkeolojik Sit Alanı Ortaköy Kızılhamza 35 Yuğtepe Höyük Arkeolojik Sit Alanı Ortaköy 36- Horasantepe Höyüğü Arkeolojik Sit Alanı Ortaköy Aşdavul Beldesi 37- Kiremitlitepe Höyüğü Arkeolojik Sit Alanı Ortaköy Aşdavul Beldesi 38-Hocasultan Tepesi Arkeolojik Sit Alanı Ortaköy Aşdavul Beldesi 39-Örenardı Tümülüsü ve Höyüğü Ark. Sit Alanı Ortaköy Aşdavul Beldesi 40- Doğantepe Höyüğü ve Nekropolü Ortaköy 41- Fığla Tepe Ortaköy 42- Gündoğdu Tepesi Ortaköy 43- Tülüce Höyük Ortaköy 44- Kale Tepe Ortaköy 45- Kargın Mevkii Ortaköy 46- Arafat Tepesi Osmancık 47-Cırcırtepe Höyüğü Arkeolojik Sit Alanı Sungurlu Hacılarhanı 48- Köçeğin Tepe Höyüğü ve Tümülüsü Uğurludağ 49- Gerdekkaya Kaya Mezarı Merkez Eskiekin-Elmalı 50-İsahacı Höyük Alaca Koçhisar 51 -Höyüğün Boynu Höyük ve Hitit Barajı Merkez Çakır 52- Eski Tunç Çağı Mezarlığı Uğurludağ Resuloğlu 53-Mazı Mevkii Bayat Derekutuğun 54- Çalköy Höyüğü Alaca Çalköy 55- Çiftepınar Yerleşimi Alaca Alacahöyük/ Karamahmut Bel. 56- Aşıkbükü Kaya Mezarı Kargı Köprübaşı Köyü B- TESBİT EDİLEN ARKEOLOJİK ALANLAR 63

84 Tespit ; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinde tarif edilen ve 6 ncı maddesinde belirtilen korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının bu yönetmelikte belirtilen usuller, esaslar ve kıstaslar doğrultusunda teknik bir çalışma ile değerlendirilen alanlar. ADI İLÇESİ KÖYÜ 1- Hamamtepe Merkez Sarmaşa 2- Höyüktepe Merkez Salur 3- Toptepe Merkez Tatar 4- Höyüktepe Merkez Evciortakışla 5- Yenihayat Eski Tunç Çağı Mezarlık Alanı Merkez Yenihayat 6- Melikgazi Tepesi Merkez Bahçelievler Mah. 7- Ferzant Merkez Konaklı 8- Kalehisar Merkez Mahmudiye 9- Simali Kalesi Merkez Örencik 10- Höyük Merkez Kırkdilim 11- Kale Merkez Seydim Çakallı 12-Çayhatap Höyüğü Merkez Çayhatap 13-Hacıköy Höyüğü Merkez Göcenovacığı 14- Göçenovacığı Höyük Merkez Göçenovacığı 15-Ovakarapınar Höyüğü Merkez Ovakarapınar 16- Hantepesi Höyüğü Merkez Ovasaray-Şekerbey 17- Gümüşlü Kaya Merkez Aşağı Sarılık 18- Boğaz Merkez Cemilbey 19-Kiremitliğin Tepe Merkez Lozan Evler 20-Çöntük Tepe Merkez Kavacık-Hacı Musa 21- Palabıyık Merkez Palabıyık 22- Kütüklü Merkez Hızırdede 23- Roma Yerleşimi Merkez Eşme Köyü 24- Sap Tepe Höyük Merkez Ovakarapınar 25- Kartal/Kuş Kayası Merkez Tarhan Kozlusu 26- Sarıkaya Höyük Merkez Sarkaya 27- Kumludere Tepesi Merkez Balım Sultan Köyü 28- Köy Altı Mevkii Merkez Balım Sultan 29-ETÇ Yerleşimi Merkez Balım Sultan 30- Belpınar Höyük ve Kalesi Alaca Belpınar 31- Küçükdona Höyük ve Kalesi Alaca Küçükdona 32- Bağınardı Höyük Alaca Akören 33- Bozdoğan Höyük Alaca Bozdoğan 34- Zindankuyu Höyük Alaca Bozdoğan 35- Bolatçık Höyük Alaca Bolatçık 36- Tombultepe Alaca Killik 37- Mercantepe Höyük Alaca Belpınar 38-Kıplanpınarı Höyük Alaca Büyük Hırka 39- Bayındır Höyük Alaca Büyük Hırka 40- Yatankavak Tümülüsleri Alaca Yatankavak 41- Dedepınarı Höyük Alaca Dedepınarı-Velet 42- Hışır Höyük Alaca Hışır 43- Ak Höyük Alaca Kapaklı 44- Akpınar Höyük Alaca Akpınar 64

85 45- Örükaya Hellenistik Dönem Sulama Bendi Alaca Örükaya 46- Kalecik Köy Alaca Kalecik 47- Örenyeri Alaca Orduoğlu 48- Çalköy Höyüğü Alaca Çalköy 49- Küme Eski Tunç Yerleşimi Alaca Harhar 50- Çığnalı Eski Tunç Yerleşimi Alaca Harhar 51-Kiremitliğin Tepe Kafalı Höyük Alaca 52- Karakavak Mevkii Alaca Büyük Camili 53- Kızıllı Höyük Alaca Kızıllı 54- Kırankışla Höyük Alaca Kırankışla 55- Killik Tepe Alaca Kırankışla 56- Roma Yerleşimi Alaca Koçhisar 57- Değirmenaltı Mevkii Alaca Koçhisar 58- Osmankalesi Alaca Çalpınar Köyü 59- Hitit Yerleşimi Alaca Küçük Hırka 60- Kayapınar Höyük Alaca Yatankavak 61- Yoncalı Höyük Alaca Yatankavak 62- Roma Yerleşimi Alaca Yatankavak 63- Uzamışaltı Roma Yerleşimi Alaca Büyükcamili 64- Uzamışaltı Kaklık Mevkii Alaca Büyükcamili 65- Göçyolu Şeker Mevkii Alaca Gazipaşa 66- Göçyolu Kayalık Mevkii Alaca Gazipaşa 67- Eğrek Tepesi Alaca Gazipaşa 68- Kapaklı Roma Yerleşimi Alaca Gazipaşa 69- Elmalı ETÇ Yerleşimi Alaca Gazipaşa 70- Mezarlık Alanı Alaca Sincan 71- M.Ö. 2. Yerleşimi Alaca Sincan 72- Tahirabad Höyüğü Alaca Tahirabad 73- Kültepe Bayat Barak 74- Höyük Bayat Eskialibey 75- Tepekütüğün Gökyar Küçükoluk Çeşme Mev. Bayat Tepekütüğün 76- Kültepe Bayat Tepekütüğün 77- Emirler Kalesi Boğazkale Emirler 78- Kocakaya Boğazkale 79- Kilise Tepe Boğazkale 80- Yıkık Cami Boğazkale Evren 81- Külah Tepe Boğazkale Kaymaz 82- Taş Kuyu Boğazkale Kaymaz 83- Ziraat Kayası Boğazkale Yanıcak 84- Mengen Mevkii Boğazkale Yazır 85- Kalfalı Çardağı Mevkii Boğazkale Evci 86- Çorlu Ömer Deresi Boğazkale Emirler 87- Dabulga Mevkii Boğazkale Örenkaya 88- Kurbantepe Dodurga Berk 89- Maltepe İskilip Veletler 90- Aşağı Maltepe İskilip Veletler 91- Örentepe İskilip Kayaağızı 92- Padişah Tepesi İskilip Kayaağızı 93- Külhöyük İskilip Kayaağızı 94- Kuyumcu Laçin Kuyumcu 95- Mescitli Hamamtepe Laçin Mescitli 96- Müezin(Elvançelebi)Höyük Mecitözü Elvançelebi 65

86 97- Başören Mecitözü Elvançelebi 98-Ağcaören Mecitözü Elvançelebi 99- Karaören Mecitözü Elvançelebi 100-Elvançelebi (Bekişler)Höyük Mecitözü Bekişler 101- Kızılca Höyük Mecitözü Emirbağ Köyü 102- Asar Ortaköy Asar 103- Osman Kalesi Ortaköy Yaylacık 104- İncesu Ortaköy İncesu 105- Eminlik Mevkii Osmancık 106- Temençe Bizans Yapısı Osmancık Temençe Köyü 107- Gürleyik Mevkii Eski Tunç Çağı Yerleşimi Osmancık 108- Erenler Tepesi Osmancık Aşıkbükü 109- Dolay Tarla Mevki Osmancık Ambarkaya 110- Öbekkaya Osmancık Öbektaş 111-Tencere Kaya ETÇ Yerleşimi Osmancık 112- Sarıkaya Osmancık 113- Hüseyindede Tepesi Sungurlu Yörüklü Kasabası 114- Kürt Osmanın Höyük Sungurlu Salman 115- Kadir Ağanın Höyük Sungurlu Salman 116- Hacıosman Deretarla Sungurlu Hacıosman 117- Fatmaören Sungurlu Yörüklü Kasabası 118- Hacıfakı Tepesi Sungurlu Çavuşcu 119- Kaletepe Sungurlu Hacıosman 120- Mahmatlı Sungurlu Mahmatlı 121- Bozyayla Höyük Sungurlu Bozyayla 122- Boyalı Höyük Sungurlu Yörüklü Kasabası 123- Tatlıhöyük Sungurlu Kavşut 124- Göğhöyük Sungurlu Çadırhöyük 125- Kemallı Höyük Sungurlu Kemallı 126- Yeşilyurt Frig Yerleşimi Sungurlu Yeşilyurt 127- Göğ Kale Sungurlu Yeşilyurt 128- Topçular Tepesi Sungurlu Yörüklü Kasabası 129- Karaçay Çeşme Mevkii Sungurlu Karaçay 130- Kırantepe Höyük Sungurlu İnegazili 131- Güneş Kayası Mevkii Sungurlu Ortaköy 132- Tokullu Aşağıbağlar Eski Hitit Yerleşimi Sungurlu Tokullu 133-Kalekara Tepesi Sungurlu İnegazili 134- Nurhak Mevkii Sungurlu Yörüklü Kasabası 135- Saatin Tepe Sungurlu Akdere Köyü 136- Saraycık Eski Tunç Yerleşimi Sungurlu Saraycık 137- Muratkolu Kale Mevkii Sungurlu Muratkolu 138- Karaçay Mezarlık Mevkii Sungurlu Karaçay 139- Acıöz Mevkii Sungurlu Yeşilyurt 140- Höyük-Mezarlık Alanı Sungurlu Aşağı Fındıklı 141- Sivrihöyük Tepe Sungurlu 142- Köyaltı Höyük Sungurlu Çavuşçu Köyü 143-Kandil Tepe Roma Mezarlık Alanı Sungurlu Çavuşçu Köyü 144- Tuzla Mevkii ETÇ. Yerleşim Alanı Sungurlu Çavuşçu Köyü 145- Üçoluk Mot tepe Eski Tunç Yerleşimi Sungurlu Üçoluk Köyü 146- Üçoluk-Killik Mevkii Sungurlu Üçoluk Köyü 147-Araplar Yaylası ETÇ Yerleşimi Sungurlu Kaledere Beldesi 66

87 148- Araplar Sarıkaya Mevkii Sungurlu Kaledere Beldesi 149-Ecerin Tepe Eski Hitit Yerleşimi Sungurlu Kaledere Beldesi 150- Göller Klasik Dönem Yerleşimi Sungurlu Kaledere Beldesi 151- Mazılığın Tepe Çevresi Sungurlu Kaledere Beldesi 152- Kırıksoku Mevkii Sungurlu Kaledere Beldesi 153- Sarışeyh Mevkii Sungurlu Kaledere Beldesi 154- Tavşankaya Roma Mezarlığı Sungurlu Ortaköy 155- Harmanyeri Demir Devri-Roma Yerleşimi Sungurlu Çayan 156- Bizans Yerleşimi Sungurlu Çavuş 157- Demir Devri Yerleşimi Sungurlu Çavuş 158- Hacıosman Mezarlık Mevkii Sungurlu Hacıosman 159- Killiktepe Sungurlu Kırankışla 160- kırankışla Höyük Sungurlu Kırankışla Köyü 161- Roma Yerleşimi Sabıroğlu Türbesi Mevkii Sungurlu 162- Kültepe Uğurludağ Eskiçeltek 163- Tuzlahöyük Uğurludağ Eskiçeltek 164- Tümbek Tepe Uğurludağ Ambarcı 165- Atoluğun tepe Uğurludağ Ambarcı 166- Ambarcı Eskiköy Sırtları Uğurludağ Ambarcı 167- Sıtma Tepe Mevkii Uğurludağ Ambarcı 168- Çağıl Tepe Uğurludağ Üçdam 169- Çataltepe Uğurludağ Üçdam 170- Küçükyamadı Höyük Uğurludağ Tuğlu Beldesi 171- Tuğlu Höyük Uğurludağ Tuğlu Beldesi 172- Tuğtepe Uğurludağ Torunlar 173- Ferhatlı Höyük Uğurludağ 174- Maltepe Roma Yerleşimi Uğurludağ 175-Kültepe Uğurludağ Cacıklar 176- Dedeyüzü Uğurludağ Cacıklar 177-Erenköy roma Yerleşimi Alaca Eren 178-Roma Mezarlığı Alaca Suludere 179- Roma Yerleşimi Alaca Suludere 180 ETÇ ve hiti Yerleşimi Alaca Suludere 181- Üyük Tepe Alaca Çakır 182 Kızılyüce Höyük Alaca Suludere 183- Güzelyayla Höyük Merkez Güzelyayla 184- Doğancı Yerleşim Yeri Sungurlu Doğancı 185- Akçakoyunlu Höyük Sungurlu Akçakoyunlu 186- Roma Mezarlığı Sungurlu Akçakoyunlu İL VE İLÇELERDEKİ TESCİLLİ TAŞINMAZ KÜLTÜR VARLIKLARI 67

88 1-DİNİ YAPILAR CAMİLER ADI İLÇESİ KÖYÜ YAPTIRAN DÖNEMİ : 1- Kulaksız Cami Merkez 2- Kellegöz Cami Merkez 3- Kale Cami Merkez 4- Han Cami Merkez 5- Velipaşa Cami Merkez 6- Kubbeli Cami Merkez 7- Ulu Cami Merkez 8- Tabak Cami Merkez 9- Hıdırlık Cami Merkez 10- Çakır Cami Merkez 11- Üçköy Cami Merkez Üçköy Köyü 12- Aşağı Sarılık Cami Merkez Aşağı Sarılık Köyü 13- Şeyh Mustafa Köyü Cami Merkez Şeyh Mustafa Köyü 14- Eski Kilise Merkez 15- Mevlevihane Merkez 16- Yeni Cami Alaca 17- Eski (Çarşı) Cami Alaca 18- Altıntaş Köyü Cami Alaca Altıntaş Köyü 19- Evci Eski Köy Cami Alaca Evci Köyü 20- Hüseyin Gazi Türbesi Alaca 21- Emirbey Cami Bayat 22- Aşağı Cami Bayat Çayköy Köyü 23- Mehmetdede Cami Dodurga Obruk Köyü 24- Kuzuluk Köy Cami İskilip Kuzuluk Köyü 25- Ulu Cami İskilip 26- Köprübaşı Cami İskilip 27- Şeyh Yavsi Cami İskilip 28- Hacı Mahmut (Meydan) Cami İskilip 29- Mutaflar (Hacı Şaban)Cami İskilip 30- Yeni Cami(Kazasker Cafer Efendi) İskilip 31- Kayakoparan Cami İskilip 32- Tabakhane (Şeyh Habib) Cami İskilip 33- Aşağı Taslı (Hacı Mürsel)Cami İskilip 34- Yukarı Taslı (Fazlıoğlu)Cami İskilip 35- Çuval (Şadi Bey)Cami İskilip 36- Kadıağa Cami İskilip 37- Arap Cami İskilip 38- Müftü (Hacı Feyzullah)Cami İskilip 39- Cafergazi Cami İskilip 40- Örencik Köyü Cami Kargı Örencik Köyü 41- Oğuz Köyü Cami Kargı Oğuz Köyü 42- Sinan Paşa Minaresi Kargı Hacıhamza Kasabası 43- Elvançelebi Cami ve Türbesi Mecitözü Elvançelebi Beldesi 44- Çarşı Cami Minaresi Oğuzlar 68

89 45- Aşdavul Cami Ortaköy Aşdavul Beldesi 46- İmaret Cami Osmancık 47- Akşemseddin Cami Osmancık 48- Koyunbaba Türbesi Osmancık 49- Sunguroğlu Cami Sungurlu 50- Sahra Cami Sungurlu Yörüklü Kasabası 51- Kavşut Köyü Cami Sungurlu Kavşut Köyü 52- Demirşıh Türbesi Sungurlu Demirşıh Köyü 53- Eski Cami Osmancık Kargı Köyü 54- Evlik Cami ve Türbesi İskilip Dereseki Köyü 55- Hüssem Dede Türbesi Dodurga Çiftlik Köyü 56- Abdalata Köyü Cami Merkez Abdalata Köyü 57- Kışlacık Köyü Minaresi Mecitözü Kışlacık köyü 2- MEDRESELER ADI : İLÇESİ : KÖYÜ :YAPTIRAN: DÖNEMİ : 1- Hüseyin Gazi Medresesi Alaca - 13.yy. 2- Kalehisar Medresesi Alaca Mahmudiye - 13.yy. 3- SİVİL MİMARİ ÖRNEKLERİ ENV.NO.:ADRES :İLÇESİ: 1-1 Çöplü Mah. Osmancık Cad.No:45 Merkez 2-2 Üçtutlar Mah. Osmancık 4.Sok.No:11 Merkez 3-4 Üçtutlar Mah. Emir Ahmet Sok. No:14-14A Merkez 4-5 Üçtutlar Mah. Emir Ahmet Sok.No:12-12A Merkez 5-6 Üçtutlar Mah. Üçtutlar Cad. No:34-34A Merkez 6-7 A-B Üçtutlar Mah. Üçtutlar Cad. No:32 Merkez 7-8 Üçtutlar Mah. Alaybey Sok. No:19-19A-19B Merkez 8-9 Üçtutlar Mah.Alaybey Sok.No:23 Merkez 9-10A-B Karakeçili Mah. Alaybey Sok. No:28-28A Merkez A-B Karakeçili Mah. Alaybey Sok. No: 30-30A Merkez A-B Karakeçili Mah. Karakeçili Sok No: 20-20A-20B Merkez Üçtutlar Mah. Okul Sok. No:4 Merkez Üçtutlar Mah. Albayrak Cad. No:29 Merkez Karakeçili Mah. Gazi Cad. No:65 Merkez Yavruturna Mah. Kavukçu Sok. No: 5-5A-5B Merkez Yavruturna Mah. Kulaksız Sok. No: 5-5A Merkez Yavruturna Mah. Kulaksız Sok. No:20 Merkez Tepecik Mah. Milönü Sok. No:35 Merkez Tepecik Mah. Milönü Sok. No: A Merkez Tepecik Mah. Şeyh Eyüp Sok. No:7 Merkez Çepni Mah. Hıdırlık Sok. No: 8C-8D-8E Merkez Çepni Mah. Taşhan Cad. No: 65 Merkez Çepni Mah. Merih Sok. No:20-20A-20B Merkez Çepni Mah. Merih Sokk. No: 10 Merkez Çepni Mah. Sandıkçılar Sok. no:12a-12b-12c Merkez Çepni Mah. Hürriyet Sok. No:21 Merkez 69

90 27-42 Yeniyol Mah. Hürriyet Meydanı No: 15-15A Merkez Yeniyol Mah. Hürriyet Meydanı No:17 Merkez Yeniyol Mah. Hamam Sok. No: Merkez Yeniyol mah. Eskisaray 1.sok: No: 10-10A Merkez A Yeniyol Mah. 1. Saray Sok. No: 17-17A-19 Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:27B Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:25A-25B Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:1-1A-3-ABC Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:5 Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:7-7A Merkez Üçtutlar Mah. 1.Osmancık Sok. No:8 Merkez Üçtutlar Mah. 2. Osmancık Sok. No: 9-9A Merkez Üçtutlar Mah. 2. Osmancık Sok. No:22-22A-22B Merkez Kunduzhan Mah. Oruç Sok. No:12 Merkez Kunduzhan Mah. Çubukçu Sok. No:16 Merkez Tepecik Mah. Mecitözü Sok. No:22-22A Merkez Tepecik mah. Mecitözü Sok. No: 24-24A,B,C Merkez Tepecik Mah. Şeyh Eyüp Sok. No:13-13A Merkez Gülabibey Mah. Nurettin Bey 2.sok. No:13-13A Merkez Üçtutlar Mah.4. Osmancık sok. No:13 Merkez Üçtutlar Mah. 4. Osmancık Sok.No:15-17 Merkez Karakeçili Mah. Üçtutlar Cad. No: 14-14A,B,C,D Merkez Karakeçili Mah. Üçtutlar cad. No: Merkez Karakeçili Mah. Karakeçili 2. Sok. No: 12-12A Merkez Yavruturna Mah. Gazipaşa sok. No:48 Merkez Karakeçili mah. Azapahmet Sok. No:23 Merkez Çarşıbaşı Mah. No:25 Boğazkale Çarşıbaşı Mah. Boğazkale Kaleboğazı Sok. No.33 İskilip Kaleboğazı Sok. No:17 İskilip Hamam Sok. No:33 İskilip Ulaş cad. no: 34 İskilip Fazlılar Sok. No:2 Göbetler Sok.No:3 İskilip Kaleboğazı Sok.No:21A-21B İskilip Eski Kadınlar Pazarı Cad. No: 7 İskilip Alibey Cad. No: Eski Kadınlar Pazarı Cad. No:13-17 İskilip Alibey Cad. No:4A-B İskilip Alibey cad. No:14 Salliler Başsı Sok. No:12 İskilip Alibey Cad. No:30 İskilip Tepe Sokak No:16 İskilip Menekşe Sok. No:5 İskilip Yeni Cami Cad. No:73A-B İskilip Mutaflar Sok. No:26 İskilip Mutaflar Sok.No: 41 İskilip Aksu Sok. No:1 İskilip Aksu Sok. No:5 İskilip Yeni Cami Mah. Kopkoplar Sok. No:24 İskilip Yeni Cami Mah. Kopkoplar Sok. No:26 İskilip Ulaş Cad. No:20,22,24 İskilip 70

91 75-64 Akçay Cad. No:46 İskilip Bahçelievler Mah. Çağlayan Sok. Kargı/Hacıhamza Kale Mah. Bağdat Cad. No:10 Kargı/Hacıhamza Zeynel Mah. No:64 Kargı/Hacıhamza Yazı Mah. Öğretmenler cad. No: 4 Osmancık Fevzipaşa Mah. Mıçkıoğlu Sok Sungurlu Turan Mahallesi,Tepepınarı Sok. No: 19 Sungurlu 4-DİĞER YAPILAR a) KÜLLİYELER ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : YAPTIRAN: DÖNEMİ : 1- Hüseyin Gazi Külli. Alaca - 13.yy. b) ASKERİ YAPILAR ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : YAPTIRAN: DÖNEMİ : 1- Çorum Kalesi Merkez Danişment veya Selçuklu 2- İskilip Kalesi İskilip Osmanlı 3- Osmancık Kalesi Osmancık Selçuklu 4- Hacıhamza Kalesi Kargı/Hacıhamza III. Ahmet Redif Kışlası İskilip Geç Osmanlı 6- Eski Askerlik Şubesi Mecitözü Geç Osmanlı c) ANITLAR ABİDELER ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : YAPTIRAN: DÖNEMİ : 1- Saat Kulesi Merkez Yedi Sekiz Hasan Paşa Saat Kulesi Sungurlu Kaymakam Edip Bey 1891 d) İDARİ YAPILAR ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : YAPTIRAN: DÖNEMİ : 1- Belediye Binası Merkez Hükümet Konağı Mecitözü Kaymakam İsmail Kemal Eski Özel İdare Binası Mecitözü - Geç Osmanlı KÜLTÜREL YAPILAR ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : YAPTIRAN: DÖNEMİ : 1- Eski Makine Mes.Yk.Okulu Merkez 2- İstiklal İlkokulu Merkez 3- Misak-ı Milli İlkokulu İskilip 4- Sakarya İlkokulu İskilip 5- Taş Mektep Kargı Hacıhamza kasabası 6- Velipaşa Hanı Merkez 7- Menzil Hanı Kargı Hacıhamza Kasabası 8- Taş Mağaza Merkez 71

92 9- Eskiciler Dikiciler Çarşısı Merkez 10- Kalehisar Külliyesi Alaca Mahmudiye Köyü 11- Güpür Hamamı Merkez 12- Yeni Hamam Merkez 13- Paşa Hamamı Merkez 14- Çavuş Hamamı Merkez 15- Yeni Hamam(Şeyh Yavsi) İskilip 16- Deri Hamamı İskilip 17- Selbesler Hamamı İskilip 18- Hamam Kargı Hacıhamza Kasabası 19- Beke Kaplıcası Mecitözü Figani Köyü 20- Sunguroğlu Hamamı Sungurlu 21- Koyunbaba Köprüsü Osmancık 22- Paşa Köprüsü Sungurlu 23- Müftü Pınarı Merkez 24- Maraz Hatça Çeşmesi Merkez 25- Abaza Çeşmesi Merkez 26- Abacı Çeşmesi Merkez 27- Paşa Çeşmesi Merkez 28- Dede Çeşmesi Merkez 29- Çorbacı Çeşmesi Merkez 30- Kılıçören Çeşmesi Merkez Kılıçören Köyü 31- Hacıali Çeşmesi İskilip 32- Hacıali (Abdurrahman Ağa)Çeş. İskilip 33- Hacıali (Yeni Cami)Çeşmesi İskilip 34- Hacıali (Temenne)Çeşmesi İskilip 35- Hacıali (Sallilerbaşı) Çeşmesi İskilip 36- Mezarlık Çeşmesi İskilip 37- Hacıali (Sakarya)Çeşmesi İskilip 38- Cafergazi Cami Çeşmesi İskilip 39- Mutaflar Çeşmesi İskilip 40- Aksu Sokak Çeşmesi İskilip 41- Odunpazarı Hacı Ali Çeşmesi İskilip 42- Kayadibi Hacı Ali Çeşmesi İskilip 43- Yanıklar Sokağı Hacı Ali Çeşmesi İskilip 44- İyci(İğci) Sokak Hacı Ali Çeşmesi İskilip 45- Çatlakdere Hacı Ali Çeşmesi İskilip 46- Sıtma Pınarı Çeşmesi İskilip 47- Aşağı Taslı Çeşmesi İskilip 48- Kanara Çeşmesi İskilip 49- Şerbetli Pınarı İskilip 50- Çavuş Sokak Çeşmesi İskilip 51- Baltacı Mehmet Paşa Çeşmesi Osmancık f) TÜRBELER ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : YAPTIRAN: DÖNEMİ : 1-Hüseyin Gazi Türbesi Alaca - 13.yy 2-Koyunbaba Türbesi Osmancık - 16.yy 3-Demirşıh Türbesi Sungurlu Demirşıh - Osmanlı 72

93 ÇORUM MERKEZ 1- Çorum Kalesi 2- Saat Kulesi 3- Belediye Binası 4- Ulu Cami 5-Kulaksız Cami 6-Kellegöz Cami 7-Kale Cami 8-Han Cami 9-Velipaşa Cami 10-Kubbeli Cami 11-Tabak Cami 12-Hıdırlık Cami 13-Çakır Cami 14-Mevlevihane 15-Eski Kilise 16-Üçköy Cami 17- Eski Makine Mes. Yük. 18- İstiklal İlkokulu 19 Velipaşa Hanı 20-Güpür Hamamı 21-Yeni Hamam 22-Paşa Hamamı 23-ÇavuşHamamı 24-Müftü Pınarı 25-Maraz Hatça Çeşmesi 26-Abaza Çeşmesi 27-Abacı Çeşmesi 28-Paşa Çeşmesi 29-Çorbacı Çeşmesi 30-Dede Çeşmesi 31-Kılıçören Çeşmesi 32-1 Çöplü Mah. Osmancık Cad.No: Üçtutlar Mah. Osmancık 4.Sok. No: Üçtutlar Mah. Emir Ahmet Sok. No:14-14A 35-5 Üçtutlar Mah. Emir Ahmet Sok. No:12-12A 36-6 Üçtutlar Mah. Üçtutlar Cad. No:34-34A 37-7 A-B Üçtutlar Mah. Üçtutlar Cad. No: Üçtutlar Mah. Alaybey Sok. No:19-19A-19B Merkez 39-9 Üçtutlar Mah. Alaybey Sok. No:23 Merkez 40-10A-B Karakeçili Mah. Alaybey Sok.No:28-28A Merkez 41-11A-B Karakeçili Mah. Alaybey Sok No:30-30A Merkez 42-12A-B Karakeçili Mah. Karakeçili Sok.No:20-20A-20B Merkez Üçtutlar Mah. Okul Sok. No:4 Merkez Üçtutlar Mah. Albayrak Cad. No:29 Merkez Karakeçili Mah. Gazi Cad. No:65 Merkez Yavruturna Mah. Kavukçu Sok. No:5-5A-5B Merkez Yavruturna Mah. Kulaksız Sok.No: 5-5A Merkez Yavruturna Mah. Kulaksız Sok.No:20 Merkez Tepecik Mah. Milönü Sok. No:35 Merkez Tepecik Mah. Milönü Sok. No: A Merkez 73

94 51-28 Tepecik Mah. Şeyh EyüpSok. No:7 Merkez Çepni Mah. Hıdırlık Sok. No:8C-8D-8E Merkez Çepni Mah. Taşhan Cad. No:65 Merkez Çepni Mah. Merih Sok. No:20-20A-20B Merkez Çepni Mah. Merih Sok. No:10 Merkez Çepni Mah. Hürriyet Sok.No:14 Merkez Çepni Mah. Sandıkçılar Sok. No:12A-12B-12C Merkez Çepni Mah.Hürriyet Sok. No:21 Merkez Yeniyol Mah. Hürriyet Meydanı No: 15-15A Merkez Yeniyol Mah. Hürriyet Mey.No:17 Merkez Yeniyol Mah.Hamam Sok. No: Merkez Yeniyol Mah. Eskisaray 1.Sok. No: 10-10A Merkez A Yeniyol Mah. 1.Saray Sok. No: 17-17A-19 Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok No:27B Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:25A-25B Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:1-1A-3-3ABCMerkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:5 Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:7-7A Merkez Üçtutlar Mah. Eskiciler Dikiciler Çarşısı Merkez Üçtutlar Mah. 1. Osmancık Sok. No:8 Merkez Üçtutlar Mah. 2.Osmancık Sok. No: 9-9A Merkez Üçtutlar Mah. 2.Osmancık Sok. No:22-22A-22B Merkez Kunduzhan Mah. Oruç Sok. No: 12 Merkez Kunduzhan Mah. Çubukçu Sok. No:16 Merkez Üçtutlar Mah. 2.Üçtutlar Cad. No:53-53A Merkez Tepecik Mah. Mecitözü Sok. No: 22-22A Merkez Tepecik Mah.Mecitözü Sok. No:24-24A-24B-24C Merkez Tepecik Mah. Şeyh Eyüp Sok. No: 13-13A Merkez Gülabibey Mah. Nurettin Bey 2.Sok. No:13-13A Merkez Üçtutlar Mah.4.Osmancık Sok. No:13 Merkez Üçtutlar Mah. 4.Osmancık Sok. No:15-17 Merkez Karakeçili Mah.Üçtutlar Cad. No: 14-14A,B,C,D Merkez Karakeçili Mah. Üçtutlar Cad. No:4-6-8 Merkez Karakeçili Mah. Karakeçili 2. Sok.No: 12-12A Merkez Yavruturna Mah. Gazipaşa Sok.No:48 Merkez Karakeçili Mah. Azapahmet Sok. No:23 Merkez ALACA İLÇESİ 1-Yeni Cami 2-Eski ( Çarşı ) Cami 3-Altıntaş Köyü Cami 4- Hüseyin Gazi Külliyesi 5- Kalehisar Külliyesi BAYAT İLÇESİ 1-Emirbey Cami 2-Aşağı Cami BOĞAZKÖY İLÇESİ 1- Konut Çarşıbaşı Mah. No:25 74

95 DODURGA İLÇESİ 1-Mehmetdede Cami İSKİLİP İLÇESİ 1- İskilip Kalesi 2- Redif Kışlası 3-Kuzuluk Köy Cami 4-Ulu Cami 5-Köprübaşı Cami 6-Şeyh Yavsi Cami 7-Eski Hamam KARGI İLÇESİ 1- Hacıhamza Kalesi 2-Örencik Köyü Cami 3-Oğuz Köyü Cami 4-Sinan Paşa Minaresi 5- Taş Mektep 6- Menzil Hanı 7-Hacıhamza- Hamam 8- Konut Bahçelievler Mah Çağlayan Sok. Kargı/ Hacıhamza 9-Kale Mah. Bağdat Cad. No:10 Kargı/ Hacıhamza 10-Zeynel Mah. No:64 Kargı/ Hacıhamza MECİTÖZÜ İLÇESİ 1-Eski Askerlik Şubesi 2- Hükümet Konağı 3- Eski Özel İdare Binası 4-Elvançelebi Cami ve türbesi 5- Beke Kaplıcası ORTAKÖY İLÇESİ 1- Aşdavul Cami OSMANCIK İLÇESİ 1- Osmancık Kalesi 2- İmaret Cami 3- Koyunbaba Türbesi 4- Koyunbaba Köprüsü 5- Baltacı Mehmet Paşa Çesmesi SUNGURLU İLÇESİ 1- Saat Kulesi 2-Sunguroğlu Cami 3-Sahra Cami 4-Kavşut Köyü Cami 5- Demirşıh Türbesi 6-Sunguroğlu Hamamı 7-Paşa Köprüsü ÇORUM İLİ MERKEZ İLÇE KORUNMASI GEREKLİ KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARI 75

96 DİNİ YAPILAR ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : 1- Kulaksız Cami Merkez 2- Kellegöz Cami Merkez 3- Kale Cami Merkez 4- Han Cami Merkez 5- Velipaşa Cami Merkez 6- Kubbeli Cami Merkez 7- Ulu Cami Merkez 8- Tabak Cami Merkez 9- Hıdırlık Cami Merkez 10- Çakır Cami Merkez 11- Üçköy Cami Merkez Üçköy Köyü 12- Aşağı Sarılık Cami Merkez Aşağı Sarılık Köyü 13- Şeyh Mustafa Köyü Cami Merkez Şeyh Mustafa Köyü 14- Abdalata Köyü cami Merkez Abdalata Köyü 15- Eski Kilise Merkez 16- Mevlevihane Merkez ÇORUM İLİ MECİTÖZÜ İLÇESİ KORUNMASI GEREKLİ KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARI DİNİ YAPILAR ADI : İLÇESİ : KÖYÜ : Elvançelebi Cami ve Türbesi Mecitözü Elvançelebi Beldesi Kışlacık Köyü Minaresi Mecitözü Kışlacık Köyü F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F /9/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17 Nci Ve 1/7/1999 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik 18.,19. Ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar: Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ne Göre Belirlenen Kıta İçi Yüzeysel Suları Kapsayan İçme ve Kullanma Suyu Rezervuarları konusunda yeterli bilgi mevcut değildir. F /11/1986 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri : Çorum İlinde hassas kirlenme bölgesi olarak tespit edilmiş bir yer bulunmamaktadır. 76

97 F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar: İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar: İlimizde zeytincilik yapılmamaktadır. F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar: Merkez İlçeye bağlı Kırkdilim mevkiindeki Eymir Gölü veya halk arasında Gölünyazı, başta su kuşları olmak üzere çok zengin yaban hayatı barındırmaktadır. Çorum- Osmancık karayolunun 18. km. sinde bulunan Gölünyazı, m 2 büyüklüğündedir. F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar: Uluslararası sözleşmeler uyarınca korunan alan İlimizde bulunmamaktadır. F /2/1984 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları. İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. F /6/1981 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar: İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. F /10/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar: İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. 77

98 F /9/1985 Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar: İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. F Cenova Deklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar: İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. F /2/1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar: Boğazköy- Hattuşa Örenyeri 1986 yılında Birleşmiş Milletlerin Eğitim, Bilim ve Kültür kuruluşu olan UNESCO nun Dünya Kültür Mirası Listesine 176 sıra numarasıyla dahil edilmiştir. Ayrıca Dünya kültür mirasında önemli bir yere sahip olan Boğazköy-Hattuşa da bulunmuş olan Hitit çivi yazılı tabletleri 2001 yılında Dünya Belleği kaydına alınmıştır. Bugüne kadar bulunmuş adet çivi yazılı tablet halen İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi ile Çorum ve Boğazköy Müzelerinde korunmaktadır. Doğal Miras Kapsamına Giren Alanlar : Çorum İli sınırları içerisinde Osmancık İlçesinde 15-adet menengiç ağacı bulunmaktadır F /05/1994 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (Ramsar Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler İle Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler: İlimizde uluslar arası Ramsar sözleşmesi kiriterlerine uygun sulak alan bulunmamaktadır. F Göller, Akarsular, Yeraltısuyu İşletme Sahaları: Konu hakkındaki bilgi (B) başlığında verilmiştir. F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar: 78

99 Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. (*) Hassas Yöreler Kapsamına Giren F.4. Bölümündeki Alanlar İçin İstenen Bilgiler Çatak Tabiat Parkı 1. Alanın Resmi Adı: Çatak Tabiat Parkı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dahil): Çorum İli Merkez İlçe, Çatak ve Sarin (Çalyayla) Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. 3. Alanı: Toplam alanı 387,5 ha dır 3.1. Toplam Alan (km 2 ) 3.2. Kara Yüzeyi (km 2 ) 3.3. Su Yüzeyi (km 2 ) 3.4. Kıyı Uzunluğu (m) 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Çevredeki en güzel bitki örtüsüne sahip olup, ormanlarla kaplıdır. Değişik yaylaların ve Kızılırmak Nehri nin görülebileceği manzara seyir noktalarına sahiptir. 5. Yasal Konumu: tarihli Bakanlar Kurulu Kararı Gereğince Tabiat Parkı olarak tescil edilmiştir. 6. Yerleşimler ve Nüfusları Mülkiyeti: Çatak Tabiat Parkı nın toplam alanı 387,5 ha olup, bunun 367,5 ha ı orman arazisi, kalan 20 ha sı ise hazine arazisi ve özel mülkiyet arazisidir. Tabiat Parkı içerisinde bulunan ormanlık alan doğal yapısıyla korunmakta olup, ormanların işletilmesi yapılmamaktadır. Özel mülkiyet arazilerinde ise genellikle buğday tarımı yapılmaktadır. Toprak yapısı killi-tınlı, bol humuslu kahverengi orman toprağıdır. Tabiat Parkı alanı içinde yerleşim yeri bulunmamaktadır. Tabiat Parkı aynı zamanda mesire alanı olarak kullanılmakta olup, yılda ortalama 3000 civarında araç ve civarında da insan girişi olmaktadır. 7-Sosyo-ekonomik-Kültürel-Tarihsel Özellikler: Alanın tarihsel özelliği bulunmayıp, mesire alanında çeşitli dernek ve kuruluşlar tarafından geleneksel hale gelmiş toplu piknik ve şenlikler düzenlenmektedir. 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel): Kara Özellikleri: Alan killi-kumlu, karbonatlı tortul kayaçlar ile volkanik ve bazik mağnetik kayaçlardan oluşmakta olup, arazi yapısı son derece engebelidir. Yeraltı su düzeyi yüksekte olup, yüzeye yakındır. Rakım 1200 m-1700m arasında değişmektedir. Rakımın yüksek olması nedeni ile hava sıcaklığı son derece düşüktür İklim Özellikleri 8.2. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) 8.3. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) 79

100 8.4. Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dahil) 8.5. Toprak Yapısı 8.6. Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) : Tabiat Parkı genellikle Karaçam, Sarıçam, Göknar ve Ardıç ağaçları ile kaplıdır. Ayrıca Yabani Kavak, Defne, Kuşburnu, Kurtbağrı, Böğürtlen vb. çalı türlerine rastlanmaktadır. Alan içerisinde pek çok mantar türü mevcuttur. Tabiat Parkı içerisinde bulunan memeli hayvanlar, Kurt, Yaban Domuzu, Çakal, Tilki ve Tavşandır. Kuşlardan, Kartal, Şahin, Atmaca, Ağaçkakan, Güvercin, Keklik, Alakese ve Bıldırcın yaşamaktadır. Sürüngenlerden ise Küçük Kertenkeleler ve yılanlar bulunmaktadır. 9. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Amaçları : Alan rekreasyon amacıyla kullanılmaktadır. 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.): Alanın yoğun kullanımından kaynaklanan katı atık ve çöpler önemli bir sorundur. Ayrıca piknik sırasında yakılan ateşler büyük bir yangın tehdidi oluşturmaktadır. Sıklık Tabiat Parkı 1. Alanın Resmi Adı: Sıklık Tabiat Parkı. 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dahil): Çorum İli Merkez İlçe sınırları içerisinde yer almakta olup, Samsun-Ankara karayolu üzerinde ve Çorum a 7 km mesafededir. 3. Alanı: Toplam alanı 64 ha dır Toplam Alan (km 2 ) 3.2. Kara Yüzeyi (km 2 ) 3.3. Su Yüzeyi (km 2 ) 3.4. Kıyı Uzunluğu (m) 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Halkın rekreasyon ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Özellikle Çomar Barajı görüntüsü görülmeye değerdir. 5. Yasal Konumu: 2009 yılında Tabiat Parkı olarak tescil edilmiştir. 6. Yerleşimler ve Nüfusları Mülkiyeti : Sıklık Tabiat Parkı nın toplam alanı 64 ha dır. Samsun-Ankara karayolu üzerinde ve Çorum a 7 km mesafede olup, Devletin Hüküm ve Tasarrufu altındadır. Karaçam, Göknar, Meşe gibi ağaç türleri mevcuttur. 7. Sosyo-ekonomik-Kültürel-Tarihsel Özellikler: Alanın tarihsel özelliği bulunmayıp, tabiat parkı halkın rekreasyon ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Ayrıca çeşitli dernek, okul ve kuruluşlar tarafından geleneksel hale gelmiş toplu piknik ve şenlikler düzenlenmektedir. 80

101 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel) Kara Özellikleri : Alan killi-kumlu, karbonatlı tortul kayaçlardan oluşmaktadır. Arazi yapısı engebelidir. Rakım m arasındadır İklim Özellikleri: Karadeniz ardı karasal iklim hüküm sürmektedir Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) 8.3. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) 8.4. Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dahil) 8.5. Toprak Yapısı 8.6. Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) : Florasını; karaçam, göknar, meşe gibi orman ağaçları, çeşitli mantar türleri, bir yıllık otsu bitkiler ve çalılıklar oluşturmaktadır. Faunasını; kurt, yaban domuzu, tilki, tavşan gibi memeliler, kertenkele, kaplumbağa ve yılan gibi sürüngenler, şahin, keklik, karga, alakese gibi kuş türleri oluşturmaktadır. 9. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Amaçları : Alan rekreasyon amacıyla kullanılmaktadır. 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.): Alanın yoğun kullanımından kaynaklanan katı atık ve çöpler önemli bir sorundur. Ayrıca piknik sırasında yakılan ateşler büyük bir yangın tehdidi oluşturmaktadır. Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı 1. Alanın Resmi Adı: Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dahil) : Çorum İli Boğazkale İlçesi hudutları içerisinde yer almaktadır. 3. Alanı : Toplam alanı 2634 ha dır Toplam Alan (km 2 ) 3.2. Kara Yüzeyi (km 2 ) 3.3. Su Yüzeyi (km 2 ) 3.4. Kıyı Uzunluğu (m) 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı: Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı, Anadolu Platosu nun kuzeydoğu köşesindeki Sungurlu Havzası ndadır. Batıdaki Gökyokuş ve doğudaki Budaközü Dereleri Boğazkale nin iki yanından geçer ve tarihi saha olan alanda birleşirler. 81

102 5. Yasal Konumu: 2873 Sayılı Milli Parklar Kanununun 3. Maddesine göre Bakanlar Kurulunca tarihinde karar alınmış ve tarihinde resmi gazetede yayınlanmıştır. 6. Yerleşimler ve Nüfusları: Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı nın toplam alanı 2634 ha olup, bunun 342 ha ı orman arazisi, 23 ha ı hazine arazisi ve 2269 ha ı özel mülkiyet arazisidir. Park çevresindeki nehir vadilerinde ilkel sulama sistemleri ile sebze ve meyve yetiştirilmektedir. Tepelerde ise kuru tarım yapılmakta olup, hububat,mercimek ve nohut yetiştirilmektedir. Bölgede 6 yerleşim alanı bulunmaktadır. Boğazkale İlçesi 2453, Evren Kasabası 1586, Emirler Köyü 704, Evci Belediyesi 1386, Yazır Köyü 628, Karakeçili Köyü 371 nüfusa sahiptir. Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı nı bir yılda ziyaret eden yerli ziyaretçi sayısı 9000 olup, yabancı ziyaretçi sayısı civarındadır. 7. Sosyo-ekonomik-Kültürel-Tarihsel Özellikler : Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı M.Ö.17.yy da Hitit Krallığı ve merkezinin kuruluş alanıdır. Yörede ilk kazılar Atatürk ün emriyle başlamış olup, Hititlere ait çeşitli tapınak, saray ve sur kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. Hitit medeniyetine ait en önemli eserler park alanında yapılan kazılarla ortaya çıkarılmıştır. Kazılar hala devam etmektedir. 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel) Kara Özellikleri : Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı nın bulunduğu havza kuzeyde Ilgaz ve güneyde Kırşehir olmak üzere iki masif arasında olup, meozoik bir volkanik sistem içerisindedir. Bölgenin jeolojik temeli paleozoik e ait metamorfik şistlerden meydana gelmiştir. Paleozoikten sonra Mesozoik boyunca su altı volkanik faaliyetleri olmuştur. Bunlar bölgedeki yeşil sahreler diye isimlendirilen serapantinlerle tanımlanır. En geniş yayılım gösteren mesozoik seriler kretase boyunca teşekkülü devam eden kalker formasyonlarıdır. Jipsli tortular poliesen de oluşan acı su göllerinin dolan yataklarında meydana gelmiştir. Sungurlu nun güneyindeki Delice Irmağı boyunca uzanan kırmızı kayalardan sızan suların bıraktığı jips tortularını görmek mümkündür. Budaközü nün diğer kısımlarında jipsli sızıntılar ziraata engel olmaktadır. Nehir Vadisindeki alüvyonlar kuaternere ait en yeni ve en eski sedimanları meydana getirirler. Yörenin iklim şartları yazın sıcak ve kurak, kışın soğuk ve yağışlı olup, Anadolu Platosunun tipik karakteristiğini gösterir İklim Özellikleri 8.2. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) 8.3. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) 8.4. Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dahil) 8.5. Toprak Yapısı 8.6. Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki): Park alanında bulunan fauna; Tilki, Tavşan, Akbaba, Yılan ve Kertenkeleden oluşmaktadır. flora ise; Meşe, Kavak, Ardıç, Kekik, Nane ve Gevenlerden oluşmaktadır. 82

103 9. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) Amaçları: Boğazköy-Alacahöyük Tarihi Milli Parkı nın kullanım amacı, alanın tarihi bütünlüğünü korumak ve aynı zamanda yöredeki ziyaretçi kullanımı faaliyetlerini düzenlemektir. Alandaki arkeolojik değerler yenilenemeyecek kaynaklar niteliğinde olduğu için, park içindeki alanların kullanımında ve gelişimlerinde tarihi yapıların niteliği gözönünde tutulmaktadır. Finansmanında güçlük çekilmektedir. Milli Park alanı için çevrede yerleşik insanlar tarafından otlatma amacıyla hayvan sokulmaktadır. Parkı ziyarete gelen ziyaretçiler için yoğunluğu karşılayacak yeterli alt yapı tesisleri (WC,Otopark vb.)bulunmamakta, bu hususta büyük sorunlara yol açmaktadır. Kaynaklar : * İl Gıda,Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) * İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2011) * Orman İşletme Müdürlükleri (Çorum,İskilip,Kargı) (2011) * Orman ve Su İşleri Çorum Şube Müdürlüğü (2011) 83

104 G. TURİZM G.1. Yörenin Turistik Değerleri: Yaylalar: Kargı Yaylası ( Eğinönü ) : İlimiz Kargı İlçesinin kuzeyindeki yüksek dağlık bölgede yer almaktadır. Çorum a 140 km, Kargı ya 26 km uzaklıktadır. Bu bölgede birbirine bağlantılı; Eğinönü, Aksu, Karandu, Göl, Örencik, Karaboya, Gökçedoğan yaylaları mevcuttur. Bu yaylalarda, yöresel yayla mimarisine uygun yayla evleri geleneği halen devam etmektedir. Üzerlerinde sonradan yapılan Aksu ve Gökçedoğan göletlerinde yetiştirilen alabalıkları, yöreye özgü bitki örtüsü ve bol su kaynakları ile bir doğa harikası görünümündedir. Abdullah Yaylası: İlimiz Kargı İlçesinde ve İlimizin en yüksek dağı olan Köse Dağı (2050) üzerinde yer almaktadır. Çorum a uzaklığı 114 km, İlçe merkezine 26 km dir. İstanbul u Samsun a bağlayan ve Osmancık İlçemizden geçen karayoluna 12 km mesafededir. Temiz ve bol suyu bozulmamış doğası yanında, sarıçam, karaçam gibi diğer kendine özgü bitki örtüsü ile görülüp; konaklamaya değer yaylalarımızdandır. Bünyesinde 22 yataklı konaklama ünitesi, 120 kişilik restaurant ve 1000 kişilik piknik alanı bulunmaktadır. Bayat Kunduzlu ve Kuşcaçimeni Yaylaları: Çorum İli Bayat İlçesi sınırları içerisinde ve ilçenin kuzeyinde dağlık Karatepe mevkiinde yer almaktadır. İl Merkezine 100 km. İlçe Merkezine 25 km. uzaklıktadır. Yöre halkı yayla geleneğini bu yaylalarda sürdürmektedir. Özellikle Kuşcaçimeni yaylasında yaz aylarında kamp amaçlı çadırlar kurulmaktadır. Zengin bitki örtüsü ile kaplı olan yaylalarda sarıçam, karaçam ve köknar ağaçları dikkati çekmektedir. Bol su kaynakları ve bozulmamış doğa yapısı ile yayla turizmine elverişli alanların başında gelir. Ulaşım özel araçların yanı sıra; yaz aylarında Cumartesi ve Pazar günleri Belediye otobüsleri ile sağlanmaktadır. İskilip Yaylaları: İlimiz İskilip İlçesinin kuzeyinde yer alan ve sarıçam, karaçam, köknar, meşe gibi yöreye özgü bitki örtüsü ile kaplı yüksek dağ silsilesi üzerinde birbiri ile irtibatlı doğal güzellikleri ile dikkati çeken birçok yayla yer almaktadır. Bunlardan İskilip-Tosya karayolu üzerinde bulunan Elmabeli-Beşoluk ve Çiçekli yaylaları, aynı güzergâhın 8.inci km. sinden sola 17 km. gidildiğinde Demirbükü ve Yalak yaylaları piknik ve mesire alanlarından iç turizmde yoğun şekilde yararlanılmaktadır. Elmabeli yaylasının alt yapısı büyük ölçüde tamamlanmış alt katı restaurant, üst katı otel olarak kullanılan bir bina ile futbol ve voleybol oyun sahaları mevcuttur. Ulaşım özel araçların yanı sıra; İskilip-Tosya arasında çalışan ticari minibüsler, yaz aylarında Cumartesi ve Pazar günleri Belediye otobüsleri ile sağlanmaktadır. Osmancık Yaylaları : Başpınar beldesine 8 km. uzaklıkta olup, altyapısı büyük ölçüde tamamlanmıştır. Çadırlarda konaklama mevcuttur. İncesu Kanyonu : 84

105 Ortaköy İlçesi İncesu Köyündedir. Özellikle tek giriş ve çıkışı bulunan İncesu Kanyonu, 12.5 km uzunluğundadır. Genişlik metre arasında değişmektedir. Kanyonun her iki yamacı sarp kayalık olup, yer yer ormanlık alanlara rastlamak mümkündür. Kanyon rafting ve trekking sporları için uygun özellikler taşımaktadır. Bir doğa harikası olan kanyon, görülmeye değer bir yerdir. TURİZM AMAÇLI SPORTİF FAALİYETLER Kara Sporları: Trekking Parkurları : Abdullah Yaylası: Temiz ve bol suyu, bozulmamış doğası yanında, sarıçam ve karaçam gibi kendine özgü bitki örtüsüyle görülmeye değer bir yerdir. Çorum a 114 km, ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır. İstanbul u Doğu Karadeniz e bağlayan ve Osmancık İlçesinden geçen karayoluna olan mesafesi 12 km dir. Bünyesinde 22 yataklı konaklama ünitesi, 120 kişilik restorant ve 1000 kişilik mesire alanı bulunmaktadır. Geliş yerlerine göre, iki farklı güzergâh izlenebilir. Bunlardan ilki İstanbul Samsun Karayolunu izleyerek Osmancık Yolu üzerinden, ikincisi Ankara-Çorum Karayolunu izleyerek yine Osmancık yolu üzerinden bölgeye ulaşmaktır. Bölgede yapılabilecek parkur güzergâhı, Abdullah Yaylası ndan başlamakta, Büklü Yolu ve Otuziki Çatal Çam diye bilinen yerlerden geçtikten sonra Oynar Yaylasında tamamlanmaktadır. Sözkonusu parkur, 12 km uzunluktadır. Özellikle, Oynar Yaylasında bulunan yangın gözetleme kulesinden dürbünle etrafı seyretmenin zevkine doyum olmamaktadır. Parkur güzergâhında bulunan Otuz İki Çatal Çam diye bilinen ağacı görmek de oldukça ilginç olacaktır. Başpınar Karaca Yaylası : Osmancık İlçemize bağlı Başpınar beldemizde bulunmaktadır. Çorum-Osmancık yoluna 20 km, Çorum a 50 km mesafededir. Bölgeye İstanbul-Samsun Karayolu ve Ankara-Çorum- Osmancık Karayolundan ulaşmak mümkündür. Karaca Yaylasında altyapı büyük ölçüde tamamlanmış olup, bölge kamp kurmak için oldukça uygun özellikler taşımaktadır. Ayrıca, il ve ilçe merkezinde konaklama imkânı bulunmaktadır. Bölgede yapılabilecek parkur güzergahı, Karaca Yaylası ndan başlamakta, Çiçekli düz Tepesi ve Cinci Tepe mevkiinden geçtikten sonra, Köklen Mesire yerinde tamamlanmaktadır. Sözkonusu parkur tamamı ormanlık alan olmak üzere, 15 km uzunluktadır. Çatak Tabiat Parkı: İl merkezine 22 km uzaklıktadır. Orman İşletmesinin koruması altında bulunan mesire yerinin altyapısı büyük ölçüde tamamlanmıştır. Bölgeye Ankara-Çorum Karayolundan ulaşılmaktadır. Bölgede yapılabilecek parkur güzergâhı iki etapdan oluşmaktadır. İlk etap Çalyayla Köyüne giden yol ayrımından başlamakta ve Alagöz Yaylasında sona ermektedir. Bu etap 7 km den oluşmaktadır. İkinci etap ise, Alagöz Yaylasından başlamakta geldiğimiz yönde üç km yürüdükten sonra Çatak Tabiat Parkına dönüp 2 km daha yürüdükten sonra Çatak Tabiat Parkı Mesire alanında sona erdirilmektedir. Sözkonusu parkurun tamamı, 12 km uzunluktadır. Ortaköy-İncesu Köyü : Parkur güzergahı ; Yozgat İli Aydıncık İlçesi - Kazankaya Beldesinden başlamakta, Çorum-Ortaköy-İncesu Köyünde bitirilmektedir. Özellikle tek giriş ve çıkışı bulunan İncesu Kanyonu, 12.5 km uzunluğundadır. Genişlik metre arasında değişmektedir. Kanyonun her 85

106 iki yamacı sarp kayalık olup, yer yer ormanlık alanlara rastlamak mümkündür. Güzergâhın başlangıç yeri olan Aydıncık İlçesine; geliş yapılan yere göre farklı yollardan ulaşmak mümkündür. 1 Parkurun, suyun akış hızının yoğun olduğu dönemlerde rafting sporuna elverişli olduğu düşünülmektedir. Diğer zamanlarda kanyon yürüyüş parkuru olarak kullanılarak bir tabiat harikasının gözlenmesi sağlanabilir. Kaplıcalar: Hamamlıçay Köy Kaplıcası: Merkeze 12 Km. uzaklıkta Hamamlıçay Köyündedir. Bayanlara ve erkeklere ayrı ayrı yüzme havuzu mevcuttur. 10 adet özel kabin vardır. Suyu 42 derece sıcaklıkta olup; Romatizmal hastalıkları, cilt hastalıkları ve böbrek taşlarının düşürülmesine iyi gelmektedir. Yöremizin turistik değerlerini tarih turizmi teşkil etmektedir. Ancak; bunun yanında yayla turizmi, bisiklet turizmi, kaplıca turizmi çalışmaları devam etmektedir. Kaleler: Merkez İlçe : Çorum Kalesi: Selçuklu mimari özelliği taşıyan Çorum Kalesinde halen iskan mevcuttur. Şehrin güneyinde yüksek bir tepe üzerinde kurulmuştur. Kare planlı olup, 80x80 ebatındadır. Yüksekliği 7.35 m. duvarların genişliği 2.40 metredir. Kalenin kapısı kuzeyde olup, 2.70x3.30 m. ölçüsündedir. Kalenin içerisinde büyük bir mescit bulunmaktadır. İskilip İlçesi : İskilip Kalesi: Yüz metre yükseklikte, üç tarafı kayalık üzerine inşaa edilmiştir. Güneye bakan bir kapısı, kale içinde sol tarafta bir zindan odası vardır. Dört tarafında burçlar bulunmaktadır. Kargı İlçesi : Hacıhamza Kalesi: Etrafı surlarla çevrilidir. Kentsel dokusu han, hamam, taş mektep ve evler oluşturmaktadır. Osmancık İlçesi: Osmancık Kalesi: Yüksek bir tepe üzerine kurulmuş olan kalenin surlarının uzunluğu 2500 m. Yüksekliği 30 m.dir ilk defa kimler tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemekle birlikte Roma Devrinde yapılmış olduğu sanılmaktadır. Kaleden Kızılırmağa gizli yollar mevcuttur. Kale duvarı örgülerinde Horasan harcı kullanılmıştır. Kale içinde kayalar oyularak yapılmış bir hamam harabesi mevcuttur. Kalenin ön kısmında bir kitabe, gözlemci yeri, kapısı ve burçlardan kalıntılar bulunmaktadır. 86

107 Saat Kulesi: Merkez İlçe : Saat Kulesi: l894 yılında Çorum lu Beşiktaş Muhafızı Yedi Sekiz Hasan Paşa tarafından yaptırılmış olup, yüksekliği 27.5 m.dir. İlimizin tarihi bir simgesidir. Sungurlu İlçesi : Saat Kulesi: l892 yılında Kaymakam Edip Bey tarafından yaptırılmıştır. İnşaat malzemesi olarak kesme taş kullanılan saat kulesi, kaide ve saç örgü kısmı dahil sekiz kısımdır. Saat çelik halat ve 50 kg.lık kovalar vasıtasıyla çalışmaktadır. Camiiler : Merkez İlçe: Ulu Camii: Çorum un en büyük camisidir. Selçuklu dönemi eserlerinden olup, sülüs yazısı ile yazılmış iki kitabesi vardır. Gülabibey Camii: (Han Camii) Çorum İl merkezinde bulunan camii, Çorum Sancak Beylerinden Gülabibey tarafından yaptırılmıştır. Hıdırlık Camii: Şehrin batısında olan camii geç Osmanlı Devri Mimarisi özelliğini gösterir. Camii yanındaki türbelerde ise; Hicretin 40. senesinde Medine den İstanbul un fethi için gelen ordulara mensup olan Peygamberimizin yakın arkadaşlarından Eshab-ı Kiram dan Suheybi Rumi, islam büyüklerinden Kereb-i Gazi, Yusuf-i Bahri, Übit-i Gazi nin türbeleri bulunmaktadır. Alaca İlçesi : Hüseyin Gazi Türbesi: Alaca ilçesi Söğütözü mevkiindedir. Altıntaş Köyü Camii: İkinci Abdülhamit in kız kardeşi Reşadiye Sultan tarafından yaptırılmıştır. Kare planlıdır. İskilip İlçesi : Şeyh Muhittin Yavsi Camii: Ünlü Osmanlı Şeyhülislamlarından ve İslam Alimlerinden Ebussuud Efendinin babası Şeyh Yavsi tarafından tek kubbeli olarak yapılan camii Ebussuud tarafından ekleme yapılarak camii büyütülmüştür. Evlik Köyü Camii ve Türbesi: İskilip İlçesine bağlı Evlik Köyü nde bulunmaktadır. Camii ve türbede Fatih in hocası Akşemseddin in oğlu (Nurul Hüda) ve aile efratlarının mezarları bulunmakta olup, camii ve türbenin yapımında ahşap malzeme kullanılmıştır. 87

108 Kargı İlçesi : Oğuz Camii: Kargı İlçesi Oğuz köyünde bulunan camii 16. yy. karakteristik Osmanlı dini mimari örneği göstermektedir. Mecitözü İlçesi : Elvançelebi Camii ve Türbesi: Mecitözü İlçesi Elvançelebi Köyünde yer almaktadır. Ünlü Aşık Paşa nın oğlu Elvançelebi tarafından 1352 yılında yaptırılmıştır. Osmancık İlçesi : Koca Mehmet Paşa Camii (İmaret Camii): İkinci Murat ın vezirlerinden Koca Mehmet Paşa tarafından 1410 yılında yaptırılmıştır. Sungurlu İlçesi : Sunguroğlu Camii (Ulu Camii): 1756 (H.1170) yılında yaptırılan camii kubbe kasnağı kirpi saçaklı olup, sekizgendir. Son cemaat yeri 3 küçük kubbeli olup, giriş kapısı üzerinde kitabesi mevcuttur. Camii Osmanlı dini mimarisi örneğidir. Hanlar: Merkez İlçe: Veli Paşa Hanı: Plan ve mimari açısından Osmanlı Çağı hanlarına örnek teşkil eden han 1000 m 2 lik bir alan kaplar. Ahşap han iki katlı olup, yalnızca ön cepheye bakan köşk bölümü üç katlıdır. Kargı İlçesi : Menzil Hanı: Hacıhamza kasabasında olup, eski tarihi yol üzerindedir. Dikdörtgenli plan olup, kemerler üzerine oturtulmuştur. Beşik tonoz örgülüdür. Camisi ve hamamı ile bir Osmancık Külliyesi olan yapı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. Mesire Yerleri: Merkez İlçe : Çatak Tabiat Parkı: İl merkezinin en cazip günübirliğine en çok gidilip gelinebilen mesire yeridir. Orman işletmesinin koruması altında bulunan mesire yerinin alt yapısı büyük ölçüde tamamlanmıştır. Çatak Tabiat Parkı İl merkezine 22 km. uzaklıkta, yol asfalt olup, iç turizme hizmet vermektedir. 88

109 Sıklık Tabiat Parkı: Çorum İli Merkez İlçe sınırları içerisinde yer almakta olup, Samsun-Ankara karayolu üzerinde ve Çorum a 7 km mesafededir. Halkın rekreasyon ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Özellikle Çomar Barajı görüntüsü görülmeye değerdir. Kırk Dilim Mesire Yeri: Osmancık yolu üzerinde bulunan bu mesire yerinin Çorum a uzaklığı 25 km. dir. Bahabey Çamlığı: İlimiz Devlet Hastanesi bitişiğinde bulunan mesire yeri ağaçlandırılmış olup, halkın piknik yaptığı ve eğlendiği mesire yeridir. Sağmaca Suyu: Merkez İlçe Kuşsaray köyü sınırları içerisinde Çorum Sağmaca içme suyunun temin edildiği kaynaktır. Ayrıca özel bir firma tarafından kurulmuş alabalık üretim tesisi mevcuttur. İlimiz Merkez İlçede bunlar dışında mesire yeri olarak Seydim Göletleri, Çomar Barajı, Boğabağı, Kılıçören ve Yeşil Yayla köyleri doğal güzelliği bakımından halkın gittiği yerlerdir. Alaca İlçemizde çok sayıda gölet mevcuttur. Halk genellikle Örükaya barajında Aynalı Sazan balığı avlamakta ve pikniğini yapmaktadır. İbrahim köyü civarında bulunan Atatürk Göletinin Köy Hizmetleri Müdürlüğü nce çevre düzeni yapılarak ağaçlandırılmıştır. Bayat İlçemizde Haremoluğu ve Divanoluğu mesire yerleri Karatepe mevkiinde olup, halkın günübirlik piknik alanı olarak kullandığı mesire yeridir. İskilip İlçesi: Elmabeli: İskilip e 13 km. uzaklıkta İskilip-Tosya karayolu üzerindedir. Altyapısı Orman İşletmesince büyük ölçüde tamamlanmış ve bünyesinde oyun sahaları bulunan mesire yeri yöre halkı tarafından günü birlik piknik, eğlence sportif ihtiyaçlarına cevap vermektedir. Laçin İlçesi: Laçin Köşk Evi Mesire Yeri: Laçin ilçemizde bulunan mesire yeri yüksek bir alanda olup, bütün vadiyi görme imkanı mevcuttur. Çam ağaçlarıyla kaplı ormanlık bir alana sahip olan mesire yeri halkın yaz aylarında piknik amaçlı gittiği yerdir. Köprüler: Osmancık İlçesi: Koyunbaba Köprüsü: Osmancık İlçesindeki köprü, Osmanlı Sultanı ll. Beyazıt zamanında 1486 (H.889) yılında inşasına başlanıp 1491 (H.895) yılında tamamlanmıştır. 250 m. uzunluğunda 7.5 m. genişliğinde olup 15 gözlüdür. Köprünün kuzey kısmında ve kalenin dibindeki kayalıkta kitabesi mevcuttur. Köprü, sayıları çok az klasik Türk sanatı eserlerindendir. Kızılırmak üzerinden yaklaşık 500 yılından beri sanat abidesi olarak durmakta ve bugün de hizmet vermektedir. Hamamlar : 89

110 Merkez İlçe: Paşa Hamamı: 1487 yılında Tacettin İbrahim Paşa Bin Hacı Bey tarafından yaptırılmıştır. Osmanlı dönemi eserlerinden olup, halen çalışmaktadır. Güpür Hamamı: Merkez de Ulu camii karşısında bulunan hamam 1436 yılında yapılmış Osmanlı dönemi mimari özelliği taşır. Ali Paşa Hamamı (Yeni Hamam): Saat Kulesi yanında olup, bu hamam İl in en büyük hamamıdır. Erzurum beyler beyi olan Ali Paşa tarafından 1573 yılında yaptırılmıştır. Bazı onarımlar görmüştür. Osmanlı dönemi mimari özelliği olup, kadınlara ve erkeklere ayrı ayrı yapılmıştır. Hamamlıçay Köy Kaplıcası: Merkeze 12 km. uzaklıkta Hamamlıçay Köyündedir. Bayanlara ve erkeklere ayrı ayrı yüzme havuzu mevcuttur. 10 adet özel kabin vardır. Suyu 42 derece sıcaklıkta olup, Romatizmal hastalıkları, cilt hastalıkları ve böbrek taşlarının düşürülmesine iyi gelmektedir. Mecitözü İlçesi: Figani Beke Kaplıcası: İlimiz Mecitözü ilçesinin Figani köyü yakınındadır. İlçenin 16 km. doğusundaki kaplıcaya çevre il ve ilçelerden çok sayıda turist gelmektedir. Beke kaplıcasının vücut ısısındaki suyu oldukça boldur. Su küçük bir havuzdan kaynayıp oradan büyük havuza aktarılmaktadır. Bu kaplıcanın, idrar artırıcı etkisiyle vücuttaki metabolizma artıklarının idrar yoluyla atılmasında ve asit ortamında oluşan taşların düşürülmesinde faydalı olduğu bilinmektedir. G.1.1. Yörenin Doğal Değerleri: İlimiz turizminin kaynağını tarih turizmi teşkil ettiğinden İlimizde Boğazkale, Alacahöyük, Şapinuva ve Yörüklü beldesinde kazı çalışmaları devam etmektedir. Bunun yanında bozulmamış yaylalarımız yayla turizmine açılmayı beklemektedir. G Konum: Çorum İli, Anadolu kültür mozaiği içerisinde eşsiz bir konuma sahiptir.doğu-batı arasında kültürel etkileşim açısından bir köprü görevi gören Çorum İli, Karadeniz Bölgesinin İç Anadolu ya açılan kapısıdır. Günümüzden 7 bin yıl öncesine ait kültürel verilere rastlanan Çorum da, ilk organize devleti kuran Hititlerin ilk başkenti Hattuşa bulunmaktadır. Hattuşa Anadolu nun kalbinde, UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası Listesine alınmış ülkemizdeki 9 değerden biridir. Hitit uygarlığı en az Mısır Uygarlığı kadar eski ve zengin bir uygarlıktır. Hititlerle Mısırlılar arasında yapılan Kadeş Antlaşması metin tabletleri Boğazköy de bulunmuştur. Yine Hititlerin önemli kült (dini) merkezlerinden sayılan arkeolojide Arinna olarak bilinen Alacahöyük Ören Yeri; 13 Kral Mezarı, Hatti Tunç Güneş Kursu ve Sfenksli Kapıları ile görülmeye değer tarihi bir yerdir. Ulu Önder Büyük Atatürk ün bizzat direktifleriyle ilk milli kazılarımızın başlangıç noktası olması ile de önem arzeder. 90

111 Ortaköy İlçemizdeki Şapinuva ören yeri de büyük bir Hitit kenti olup bol miktarda yazılı belge vermektedir. Kazı ve düzenleme çalışmaları hızlı bir şekilde devam etmektedir. Ayrıca, uluslararası düzeyde 3 yılda bir ülkemizde düzenlenen Hititoloji Kongresi 6 yılda bir de Çorum da düzenlenmektedir. Bu kongreye dünyanın bir çok yerinden bilim adamları katılmakta olup, ilimizin kongre turizminde öncülüğünü yaparak ilimizin uluslararası tanıtımına katkı sağlamaktadır. Yine her biri sanat şaheseri olan Selçuklu ve Osmanlı Dönemine ait; Cami, köprü ve kaleler Çorum un her yanını süslemektedir. Cumhuriyet Döneminde ise Çorum geniş caddeleri, parkları, sanatsal etkinlikleri ve temizliği ile örnek bir şehir haline gelmiştir. Çorum tarihi zenginlikleri yanında; yayları ve İncesu Kanyonu gibi doğal güzellikleri ile de görülmeye değer bir yerdir. Şehri saran kavrulmuş leblebi kokuları da Çorum a ayrı bir güzellik katar. Osmancık ve Kargı da üretilen pirinçler kaliteleri ve farklı lezzetleriyle dünyanın bir çok yerinden talep görür. Gezilecek Yerler: Antik Kentler: Boğazköy Hattuşa: Boğazköy ( Hattuşa ) Örenyeri, Çorum İlinin 82 km güneybatısında yer almakta olup, Ankara ya uzaklığı ise 200 km dir. Hitit devletinin eski çekirdek bölgesinin merkezinde bulunan Boğazköy ( Hattusa ) örenyeri; Budaközü Çayı vadisinin güney ucunda, ovadan 300 m. yükseklikteki sayısız kaya kütleleri ve dağ yamaçlarının bölünmesiyle çevrili olarak kuzey ve batıda derin yamaçlarla sınırlandırılmıştır. Şehir kuzeye doğru açık olup, kuzey kısmı dışında diğer kısımları surla çevrilidir. Hattuşa 1986 yılından beri, Türkiye de UNESCO nun Dünya Kültür Mirası Listesine alınmış dokuz noktadan biridir. Ayrıca burada bulunan çivi yazılı tablet arşivleri de 2001 yılından itibaren yine UNESCO nun Dünya Belleği Listesinde yer almaktadır. Hattuşa nın keşfi 1834 yılında Fransız mimar Charles Texier tarafından yapılmış ve dünyaya tanıtılmıştır. Bu buluş aslında yalnızca Hattuşa nın keşfi değil, tamamen unutulmuş olan Hititlerin keşfi olarak da algılanabilir de Ernest Chantre nin birkaç sondaj yapmasına ve ilk çivi yazılı tabletleri yayınlamasına kadarki dönemde pek çok bilim adamı ve gezgin Hattuşa yı ziyaret eder. Muze-i Humayun müdürü Osman Hamdi Bey, 1906 da müzesi adına Makridi nin sorumluluğunda Boğazköy kazılarını başlatmış, zamanın çivi yazısı uzmanı Assiriyolog Hugo Winckler i de kazı heyetine alarak, burasının Hitit Başkenti Hattuşa olduğunu tespit ederler yılları arasında ve 2.Dünya savaşı nedeniyle verilen aradan sonra 1952 de yeniden başlatılan kazılar kesintisiz olarak Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından sürdürülmektedir. Antik Kapadokya bölgesinin kuzey sınırına yakın bir yerde bulunan ve arkeolojik kazılarla gün ışığına çıkartılıp restore edilen ve açık hava müzesi niteliğindeki ziyaret edilebilen Hititlerin başkenti Hattuşa-Boğazköy deki kalıntılar, Boğazköy Tarihi Milli Park ın temelini oluşturmaktadır. Yüz yıldır sürdürülen kazı ve araştırmalar Hattuşa-Boğazköy çevresindeki en erken yerleşmenin Kalkolotik çağda (M.Ö. 6000) olduğunu ortaya koymuştur. Eski Tunç Çağı nda da sürekli yerleşmenin görüldüğü Hattuşa da bu dönemi Asur Ticaret Koloni devri izler. Yazılı belgelere göre M.Ö. 2. binin başlarında Kuşar lı Anitta Hattuşa Kralı Pijusti yi yenip şehri tahrip eder ve şehri lanetler. Anitta nın lanetine rağmen şehir M.Ö. 1600/1650 yıllarında Hitit Kralı 1. Hattuşili tarafından başkent olarak seçilir. Hititlerin M.Ö.1200 de şehri çeşitli nedenlerle terk etmesiyle burada Erken Demir Çağı (Karanlık Çağ) başlar. Bu dönemi M.Ö. 9.yüzyılda Frig Çağı daha sonra Helenistik, Galat ve Roma/Bizans çağları takip eder. Hitit imparatorluk döneminde, yani M.Ö. 14. ve 13. yy da şehir yaklaşık 6 km uzunluğunda bir surla çevrilmiştir. Daha geç bir imar evresinde bu surların önüne ikinci bir duvar 91

112 daha örülerek, kent daha sıkı bir savunmaya alınmıştır. Bu yeni sur üzerinde bulunan anıtsal şehir kapılarının çoğu günümüze kadar oldukça sağlam durumda gelmiştir. Güney batıda, dış yüzünde aslan yontuları bulunan Aslanlı Kapı yla, iç yüzünde silahlı tanrının görkemli şekikde betimlendiği Kral Kapı, bunların en önemlileridir. Kentin güney ucundaki Yer Kapı nın da özel bir rolü olmalıdır. Burada 30 m yüksekliğinde, 80 m genişliğinde bir toprak set oluşturulmuştur. Bu set üzerinden geçen kent surunun ortalarında Sfenksli Kapı yer alır. Tam bu kapının altında, Hattuşa nın bugün içinden geçilebilen tek poterni vardır. 71 m uzunluğunda ve 3 metre yüksekliğindeki poternden geçilerek sur dışına çıkılmaktadır. Şehirde ayakta kalmış, izlenebilen yapıların büyük bölümü, surlar gibi, M.Ö. 13 yy dan kalmadır. Kraliyet yapılarının yer aldığı Büyükkale de direkli galerilerle çevrili avlular, konutlar, depo binaları ve büyük bir kabul salonuyla, büyük bir saraya ait kalıntılar ortaya çıkarılmıştır. Hitit metinlerinde sık sık Hattuşa Ülkesinin bin tanrısından söz edilmektedir. Kuşkusuz bu tanrıların çoğu imparatorluk ve kült (dini)başkenti Hattuşa da kendilerine bir tapınım yeri edinebilmişlerdir.başkent Hattuşa da bu güne kadar 31 yapı, tapınak olarak tanımlanmıştır. Hattuşa nın en büyük dini yapısı olan Büyük Tapınak, Aşağı şehirdeki konutların ortasında tek tapınak olarak yükselir. İki kült odası olduğu için tapınak, imparatorluğun tanrılarının en büyükleri olan Hava Tanrısı ile Arinna nın Güneş Tanrıçasına adanmış olmalıdır. Hattuşa da son yıllarda yapılan kazıların ağırlık noktasını şehrin, hatta Hitit Devletinin ekonomisine ışık tutan kazılar oluşturmuştur. İmparatorluk döneminde, M.Ö. 13 yy da kentin kuzeydoğusunda yükselen Büyükkaya sırtında çok büyük boyutlarda, sayıları 11 i bulan yer altı siloları bulunmuştur. Hitit İmparatorluğu nun M.Ö yıllarından hemen sonra yıkılmasıyla Anadolu Tunç Çağları da sona erer. Bununla beraber, Hattuşa şehrinin arazisinin yerleşim tarihi devam eder. M.Ö. 12 yy ın başlarında, Erken Demir Çağına tarihlenen yeni yerleşme, Frig etkilerini yansıtan bir taşra kasabasına dönüşüp büyümeye başlaması, ancak M.Ö. 8.yy da gerçekleşir. Yerleşim Pers döneminde de devam etmiştir. Helen/Galat ve Roma / Bizans a ait yerleşme ve tahkimat izleri de görülmektedir. Bir Türkmen aşireti nin 16.yy da burada yerleşmesiyle bugünkü Boğazkale kurulmuştur. Eski adı Boğazköy olan bu yerleşme, Hititler in başkentine de adını vermiştir. Boğazkale-Yazılıkaya: Hattuşa-Boğazköy ün 1.5 km. kuzeydoğusunda yer almaktadır. Hattuşa nın en büyük ve etkileyici olan kutsal mekanı, şehrin biraz dışında yer alan, yüksek kayalar arasına saklanmış Yazılıkaya tapınağıdır. Tapınak ta 90 dan fazla tanrı, tanrıça, hayvan ve hayal ürünü yaratıklar kaya yüzeyine işlenmiştir. Tanrı ve tanrıça dizileri olasılıkla, imparatorluk pantconunun baş tanrıları olan Hava Tanrısı ve Güneş Tanrıçası nın maiyetini oluşturuyordu. Bu yorum sonucunda; Yazılıkaya Yeni yıl şenlikleri evi olarak tanımlanabilir. Hitit kült metinlerine göre yeni yıl ve ilkbahar törenlerinde bir araya gelen tüm tanrılar Hava Tanrısı nın Evi nde toplanırlardı. Bu şenlikte kentin diğer tüm tapınak-larından tanrı heykellerinin törensel bir alayla Yazılıkaya ya taşınmış olabileceği düşünülmektedir. Yazılıkaya A Odası nda kayaya işlenmiş kabartma figürlerin özel bir düzeni ve tertibi vardır. Burada sol kaya yüzeyinde ikisi dışında yalnız tanrılar, buna karşın sağ tarafta da yalnız tanrıçalar betimlenmiştir. Ana sahnede Hava Tanrısı ile eşi Güneş tanrıçası ve ortak çocuklarının karşılaşması tasvir edilmiştir. Ana sahnenin karşısındaki duvarda daha büyük boyutlarda büyük Kral lll/lv. Tudhalia betimlenmiştir. Kral Güneş Tanrısı nın törensel kıyafetinde, elinde egemenlik sembolü olan ucu kıvrık asa tutar durumda, iki tepe üzerinde tasvir edilmiştir. Bu kutsal alanın bu kral tarafından yaptırıldığı ya da son şeklini ebedileştirmek istediği sanılmaktadır. B odasındaki kabartmalar ana odadaki gibi kuşaklar halinde değildir; yan duvarlara dört bağımsız figür işlenmiştir. A odası nın başlangıcında tanrılar geçidinde de tasvir edilen ve orak 92

113 biçimli kılıç taşıyan On İki Tanrı ve Kılıç Tanrısı Nergal, öbür dünya ile ilişki kuran yer altı tanrıları anlamında olmalıdır. Büyük Kral lll/lv. Tudhalia nın koruyucu tanrısı olan Şarruma, krala sarılmış ve ona yol gösteren bir durumda tasvir edilmiştir. Büyük Kral lll/lv. Tudhalia nın hiyeroglifle yazılı ismi, B odasının sağ duvarının ön tarafında bir defa daha yer almaktadır. Hemen yakının da ise bir heykel kaidesi olabilecek taş blok durmaktadır. Olasılıkla burada kralın bir heykeli bulunuyordu. Çünkü Tudhalia nın oğlu ll. Şuppiluliuma nın babası için anılacağı bir yer, bir Ebedi Hegur yaptırdığı ve içine heykelini koydurduğu çivi yazılı bir tablette anlatılmaktadır. Alacahöyük: Alacahöyük Antik Kenti; Çorum un 45 km kuzeybatısında, Alaca İlçesinin 17 km kuzeybatısında yer almakta olup, Boğazköy e 34, Ankara ya ise 210 km uzaklıktaki Alacahöyük Köyü yerleşim alanı içerisinde bulunmaktadır. Höyük, bilim alemine ilk kez 1835 yılında W.C.HAMİLTON tarafından tanıtılmış olup, bu yıllardan itibaren Orta Anadolu yu ziyaret eden bilginlerin uğrak yeri olmuştur yılında ise G.PERROT Anadolu gezisi sırasında höyüğe gelmiş ve kapının sağ ve solundaki dört köşe kulenin planı ile ortosdatların birini açığa çıkarmıştır. Perrot bu çalışmadan sonra Eski Tunç ve Hitit Çağında çok önemli bir kült ve sanat merkezi olan Alacahöyük te 4 uygarlık çağı bulunmaktadır. Geç Kalkolotik çağını Eski Tunç, Hitit, Frig, Roma ve Bizans dönemleri takip eder. Örenyerinde Hitit İmparatorluk dönemine ait Sfenksli Kapı, şehrin batısındaki Poternli Kapı ve mimari eserler ile Hatti uygarlığının aydınlanmasına çok katkıları olan Alacahöyük Eski Tunç Çağı haneden mezarları ile yerel müzesi, Boğazköy ve Yazılıkaya yı ziyaret edenler için aynı gün gezilebilecek önemli bir örenyeridir. Hitit İmparatorluk dönemine tarihlenen kalker temel üzerine andezit bloklarla inşa edilmiş iki kule arasında yer alan Sfenksli Kapı nın genişliği 10 metredir. O, bir yolla bağlandığı büyük mabedin anıtsal geçididir. Dış girişin iki yanındaki büyük söğe bloklarının dış yüzleri Sfenks protomları ile süslüdür. Kulelerin dış ve iç yüzlerinde yer alan kabartmalar Fırtına Tanrısı onuruna kutlanan bir kült festivalini yansıtmaktadır. Alacahöyük kazıları, Orta Anadolu nun kuzey bölgesinin kesintisiz stratiğrafisini veren tek merkez olması ve özellikle 13 kral mezarı ile eski Tunç dönemine, monimental mimari kalıntılarıyla Hitit dönemine ışık tutması açısından dünya arkeoloji literatüründe önemli bir yere sahiptir. Ortaköy-Şapinuva: Çorum un 53 km güneydoğusunda yer alan Ortaköy İlçesinin, 3 km güneyindedir. Ortaköy Hitit şehri, Yeşilırmak Nehrinin üzerinde bulunduğu ve Kelkit ten başlayan Koyulhisar- Reşadiye-Niksar üzerinden Amasya ya doğru gelişen vadinin hemen sonunda yer almaktadır.şehir derince bir vadinin kuzey yamaçlarındaki bir plato üzerine kurulmuştur yılında Prof. Dr.Aygül Süel ve Dr.Mustafa Süel başkanlığında kazı çalışmaları başlatılmıştır yılında Ortaköy ün Hitit Çağı ndaki adının Şapinuwa olduğu tesbit edilmiştir. Bu önemli Hitit şehri Hitit Devleti nin başkentlerinden biridir. Yapılan çalışmalarda monumental yapılar günışığına çıkarılmıştır.bu binalarda şu ana kadar sayıları dört bini aşan Hitit çivi yazılı tablet arşivleri ele geçirilmiştir.bunların çoğunu Hititçe metinler oluşturur. İçerik olarak birbirleriyle ilişkileri, paleografileri ve buluntu durumlarına göre, Ortaköy Şapinuva tabletlerinin büyük bir kısmının aynı döneme ait oldukları, Boğazköy ve Maşat Höyük belgeleri ile olan ilişkileri nedeniyle de bu tabletlerin Orta Hitit döneminin sonlarına tarihlendiği açıklanmıştır. Eskiyapar Örenyeri: 93

114 Alaca İlçesinin 5.km Batısında, Alaca-Sungurlu yolu üzerindeki höyük, Boğazköy ün 25.km Kuzeydoğusunda, Alacahöyük ün ise 20 Km Güneydoğusunda yer almaktadır. Yapılan çalışmalar sonucunda Höyükte kesintisiz bir iskanın varlığı tespit edilmiş olup, Höyükte eski Tunç, Hitit, Frig, Roma ve iki safhalı Helenistik döneme rastlanmıştır. Höyük ün Kuzeydoğu ve Batı kesimlerinde Hitit İmparatorluk çağı şehir surunun temelleri bulunmuş, dikdörtgen planlı, avluları taş döşeli binalar Boğazköy ve Alacahöyük teki binalardan farksız olarak Hitit üslubunda inşaa edilmişlerdir. Höyük ün Güneydoğu kesiminde geniş bir alana yayılan eski Hitit dönemi mahallesinin yanmış evlerinden çok sayıda toprak eserler elde edilmiştir.yine bu alanlarda bulunan kabartmalı kült vazoları burasının dini bir merkez olduğu görüşünü kuvvetlendirmiştir. Höyük te Hitit tabakaları altında yer alan eski Tunç çağı tabakalarında yapılan çalışmalarda bir evin tabanı altında altın ve gümüş objelerden oluşan bir defineye rastlanılmıştır. Gümüş vazolar, Suriye şişesi, gümüş merasim baltası, değişik tiplerde altın iğne, boncuk, küpe ve bileziklerden oluşan define, bir taraftan Alacahöyük, Kültepe, diğer taraftan Truva, Poliochni ve Kuzey Suriye-Mezopotamya buluntularıyla benzer olup bu buluntular Ankara Medeniyetler Müzesinde sergilenmektedir. Yörüklü (Hüseyindede Tepesi): İlimiz Sungurlu ilçesi,yörüklü kasabası Hüseyindede tepesi olarak adlandırılan mevkiide bulunmaktadır.yapılan çalışmalar sonucunda Eski Hitit dönemine ait iki ayrı kabartmalı vazo parçalarına yine aynı döneme ait olan tek mekanlı bir odada rastlanmıştır. Elde edilen parçaların restorasyon çalışmaları sonucunda birisinin inandık vazosu tipinde olduğu, diğerinin ise daha küçük ve boyun üzerinde tek filiz halinde Hitit dini törenlerini anlatan bir tasvir bantının olduğu tespit edilmiştir.bu tasvir bantı üzerindeki en önemli sahneyi ise boğa üzerinde takla atan bir akrobat oluşturmaktadır. İnandık vazosu tipinde olan ve üzerinde 4 tasvir bantı olan büyük vazonun ağız kenarında küçük bir tekne ve başları içe bakan dört boğa başı yer almaktadır.tasvir bantlarında konular yine Hitit dini törenlerini anlatmaktadır.bu kabartmalı vazoların yanı sıra yapılan çalışmalarda Eski Hitit dönemine ait olan (formlarını daha önceden bilinen) Matara biçimli kap ve yuvarlak ağızlı yüksek boyunlu testiler de elde edilmiştir yılındaki çalışmalarda ise teraslama tekniğinde yapıldığı ortaya çıkan Eski Hitit Dönemine ait mimari takip edilmiş olup, ileri ki dönemlerde kazı çalışmalarına devam edilecektir. Laçin Kapılıkaya Anıtsal Kaya Mezarı: Çorum un yaklaşık 27 km. kuzeyinde, Kırkdilim mevkiinde oldukça sarp, kayalık ve akarsu tarafından yarılmış derin vadilerin oluşturduğu engebeli arazi üzerinde, kuzeye doğru uzanan bir kaya blokunun burun kısmının kuzey-batı köşesinde yer almaktadır. Komutan İKEZİOS a ait hellenistik dönem kaya mezarı olup, M.Ö. II.yüzyıla tarihlenmektedir. Çay seviyesinden 65 m. yükseklikteki kaya mezarının yamuk biçimli bir podyum zemini vardır. Bu podyumdan 8 basamaklı merdivenle ikinci platformda, oradan da 12 basamaklı merdivenle mezar önündeki podyuma geçilmektedir. Mezar odasının kapısı üzerinde İKEZİOS yazısı okunmaktadır. Mezar odası kareplanlı olup, girişin sağ ve solunda niş şeklinde oyulmuş ölü şekilleri vardır. İskilip Kaya Mezarı: İskilip merkezinde bulunan Osmanlı dönemine ait 100 m yükseklikteki tabi bir kaya üzerine inşa edilmiş, kalenin güney ve güneydoğu eteğinde Roma dönemine ait kaya mezarları bulunmaktadır.güneydoğusunda bulunan kaya mezarının iki sütunlu dikdörtgen bir girişi vardır.yuvarlak sütun gövdeleri yukarı doğru inmektedir. Başlıklarda bulunan bilezikler üzerinde oturmuş birer aslan bulunmaktadır. Sütun başlıkları üzerindeki üçgen alınlık içerisinde ise yatar durumda karşılıklı kanatlı iki aslan figürü bulunmaktadır. Kabartmalardan birinin elinde kılıç, diğerinin elinde kadeh mevcuttur. Mezar odası içerisinde iki adet ölü sekisi bulunmaktadır.. 94

115 G Fiziki Özellikler : Figani Beke Kaplıcası: İlimiz Mecitözü İlçesinin Figani Köyü yakınındadır. İlçenin 16 km. doğusundaki kaplıcaya çevre il ve ilçelerden çok sayıda turist gelmektedir. Beke Kaplıcasının vücut ısısındaki suyu oldukça boldur. İzotermal (35 derece), Hipotonik (8.99 milimol/lt) ve oligometalik (446,2 mg/lt.) bir maden suyudur. Bu kaplıcanın idrar artırıcı etkisiyle, vücuttaki metabolizma artıklarının idrar yoluyla atılmasında ve asit ortamında oluşan taşların düşürülmesine faydalı olduğu bilinmektedir. Hamamlıçayköy Kaplıcası: Suyu zengin minareller ve kükürt içermektedir. İki tane kuyudan su akmaktadır. İzotermal derece ( Birisinden 35 derece diğerinden 40 derece) Hipotonik (85 milimol/lt) maden suyudur. Cilt hastalıklarına, romatizmal hastalıklar ve şeker hastalığı için faydalıdır. G.1.2. Kültürel Değerler: Müzeler ve Sergiledikleri Eserler: Roma dönemi cam eserleri, altın ve gümüş süs eşyaları, heykelcikler, kandiller ile Bizans dönemi eserleri 4. katta sergilenmektedir. Etnografya Salonunda Çorum ve yakın çevresinden derlenmiş yöresel giysiler, süs eşyaları, oyalar, peşkirler, halı ve kilimler, bakır eşyalar, silahlar, el yazması Kuran-ı Kerimler, aydınlatma araçları, yazı takımları geleneksel Türk sanatını yansıtan eserler sergilenmektedir. Ayrıca yine çorum a özgü bakırcılık, leblebicilik ve kahvehane kültürünü yansıtan üç ayrı dükkan çağdaş müzecilik anlayışına uygun olarak bu salonda canlandırılmıştır.müze bahçesinde ise Eski Tunç Dönemine ait küp mezarlar, Hitit dönemine ait boğa biçimli çeşme, Roma Dönemine ait mil taşları, mezar stelleri ve kitabeler, Bizans Dönemine ait mezar stelleri, çeşitli mimari parçalar, sütun ve sütun başlıkları ile küpler, Osmanlı Dönemine ait mezar taşları, kitabeler ve küpler teşhir edilmektedir. Çorum Müzesine bağlı olarak hizmet üreten Alacahöyük Müzesi, Alaca ilçesi Alacahöyük beldesinde yer almakta olup, Çorum a 45 km uzaklıktadır. Alacahöyük te ilk yerel müze, 1940 yılında açılmıştır yılında örenyeri içerisindeki binasına taşınan müze 2011 yılında yeniden düzenlenmiştir yılında başlayan Alacahöyük kazılarında açığa çıkartılan eserler, kazı başkanlarının adlarının verildiği salonlarda sergilenmektedir. Hamit Zübeyr KOŞAY salonundaki duvar panolarında Alacahöyük kazılarının Türk arkeolojisindeki yeri ve önemi anlatılmaktadır. Kazı tarihçesinin anlatıldığı vitrinde ise kazı malzemeleri ve Alacahöyük kazısına ait bilimsel yayınların bir kısmı teşhir edilmektedir. Alacahöyük kazısında elde edilen Kalkolitik, Eski Tunç Çağı ve Hitit dönemine ait eserler Remzi Oğuz ARIK salonunda, Hitit ve Frig dönemine ait eserler ise Mahmut AKOK salonunda sergilenmektedir. Çorum Müzesine bağlı olarak hizmet veren Boğazköy Müzesi, Çorum un 82 km. güneybatısındaki Boğazkale ilçe merkezinde yer almaktadır. 12 Eylül 1966 yılında açılan müze, 2011 yılında yeniden düzenlenmiştir. Müzede, Hitit başkenti Hattuşa kazılarında açığa çıkartılan eserler sergilenmektedir. Boğazkale Müzesinin teşhir salonlarında tematik ve kronolojik sergileme yapılmıştır. Zemin kat birinci salonda Kalkolitik, Eski Tunç Çağı ve Asur Ticaret Kolonileri Çağı eserleri ile başlayan teşhir düzeni kronolojik olarak Frig, Galat, Roma Dönemi ile devam etmekte ve Doğu Roma dönemi ile son bulmaktadır. 95

116 95 yıl sonra Alamnaya dan geri alınan Sfenkslerin bulunduğu kapı ile geçilen Hitit salonunda Hititlerin devlet ve toplumsal yapısı zengin görsellere sahip panolar ve eserlerle anlatılmaktadır. Hitit döneminden bir taş ustası bu alanda canlandırma ile tasvir edilmiştir. Bu salonda ünik eserler münferit olarak vitrinlerde sergilenmektedir. Hitit salonunun üst katında Hititlerin dini ve askeri yapısı, yazı sistemi, kazılardan çıkan malzeme, pano bilgileri ve görsellerle anlatılmaktadır. Burada Hattuşa örenyeri ve Büyük Mabedin maketi de yer almaktadır. Müze bahçesinde ise Hitit dönemine ait sfenks, hiyeroglif yazıtlı kitabeler ile Roma ve Doğu Roma dönemlerine ait mil taşları ve mezar stelleri sergilenmektedir. Halk Kültürü Hayatın Dönüm Noktaları: Düğün Adetleri: Evlenme adetleri merkezde, ilçe ve köylerde farklılıklar genel olarak birbirine yakın özellikler taşımaktadır. Büyük ölçüde azaldığı gözlense de çoğunlukla evlilikler görücü usulü yapılmaktadır. Evlenme İsteğini Belirtme: Evlenme çağına gelen gençlerin eş seçiminde ailelere önemli görevler düşmektedir. Evlenmek isteyen oğlan bu durumu annesine söyler.oğlanın annesi oğlunu evlendirmek üzere araştırmalara başlar. İstenecek kız aile tarafından bulunup,beğendirildikten sonra oğlan da kız evine götürülür ve kız gösterilir. Eğer oğlan beğenirse kız evine haber gönderilip fikirleri sorulur kızı istemeye gelecekleri haber verilir. Kız evi de kızlarının ve birbirlerinin fikirlerini aldıktan sonra söz kesme (kahve içme) tarihi belirlenir. Dünürlük ve Şerbet İçme: Çorum da söz kesmenin diğer bir adı kahve içme veya şerbet içme dir.söz kesmeye giden erkek tarafı yanlarında kahve, kuru yemiş, şerbet,tatlı, şeker götürürler.her iki tarafta birinci derece yakın akrabalarına haber verir. Dünürcüler bir kez daha Allah ın emri peygamberin kavli üzerine kızlarını oğullarına istemeye geldiklerini söylerler. Evet cevabı alındıktan sonra kahveler içilir,hoca dua eder. Gelenlere şerbet,kuru yemiş,şeker ikram edilir. Oğlan ve kıza söz yüzükleri takılır. Nişan tarihi kararlaştırılır. Nişan: Nişan çoğunlukla cumartesi veya pazar günü kız evinde yapılır.akraba veya komşulara ağızdan veya kartla haber verilir. Eskiden bu işi yaşlı kadınlar yapar ve bunlara okuyucu denirdi. Bu kadınlara evlerden yağ, un, bulgur, yazma gibi hediyeler verilirdi. Nişandan bir gün önce erkek evi kız evine baklava, et, kuruyemiş, şerbet ve kızın nişanda giyeceği kıyafeti gönderir. Nişan günü kız evinde gelenlere yemek verilir.gelenler kıza takı takarlar. Kaynana tarafından yüzüğü takılır. Nişanlılık süresinde bayram ve ya Hıdrellez günleri olursa hediyeler gönderilir. Düğün: Nişan ile düğün arasındaki zaman erkek ve kız tarafının durumlarına göre değişir. Bir hafta önce hazırlıklar başlar. Kız ve düğün için gerekli olan eşyaları almaya çarşıya çıkılır, buna pırtı görme denir. Ayrıca kızın annesine ana donluğu, kardeşlerine kardeş yolluğu denilen hediyeler alınır. Amaç onların da gönüllerini almaktır. Düğün başlamadan komşuların da yardımıyla iki taraf yemeklerini pişirirler. Düğünde damat en yakın iki arkadaşını sağdıç seçer. Sağdıç damatla ilgilenir, onun işlerini yapar, 96

117 ihtiyaçlarını karşılar. Düğünler cuma akşamı başlayıp pazar akşamı biter. Ayrıca yine oğlan ve kız evleri kendilerine birer kahya seçerler. Kahya düğün boyunca gelen misafirler, davul ve zurnacının ihtiyaçlar,yemeklerin dağıtımıyla ilgilenir. Bunun dışında erkek evinde bir de bayraktar seçilir. Bayraktar kınacı giderken ve gelin alınmaya giderken önde bayrağı tutar. Cuma akşamı erkek evinde bir tavuk kesilip bayrak takılmasıyla düğün başlar. Yakın akrabalar o gün iki tarafa da hayırlı olsun demeye gelirler.ayrıca kız evi de erkek evine hayırlı olsuna gider. Kına Gecesi: Cumartesi günü kız evinde herhangi bir saatte kına yürütme yapılır. Erkek evi iki veya üç kadını yanlarında bir erkekle kız evine kınacı olarak yollar. Bunlar yanlarında kına, kuru yemiş, et, börek, tatlı kızın gelinliğini götürürler. Yine duruma göre kızın kınada giyeceği kıyafeti de erkek tarafı alıp götürebilir. Ayrıca davul ve zurna da kınacılarla gider.gelen kınacılara yemek verilir. Kınacılar kızı giydirip süslerler, kızı ortaya getirip oturturlar,yüzüne allı bir yazma örterler, kına türküleri ve ilahi okurlar. Kızı ve orada bulunanları ağlatırlar. Bittikten sonra kızın avucuna para veya altın konup kınası yakılır. Orada bulunanlara da bu kınadan dağıtılır. Arkasından kuru yemiş ve limonata ikram edilir. Kız annesinin elini öper ve sarılıp ağlaşırlar. Kına bittikten sonra davul ve zurnayla halay çekilir. Gelen kınacılar o gece kız evinde kalırlar ve bunlara gelinin yengeleri denir. Kızın en yakın arkadaşları da o gece kızın yanında kalırlar. Yengeler kıza gece yatarken yine kına yakarlar. O gece sabaha kadar uyumamaya gayret edilir. Uyuyanlara çeşitli şakalar yapılır. O gece erkek tarafında da damada kına yakılır. Kınadan önce kız tarafı oğlana evine damat bohçası denilen damadın düğünde giyeceği kıyafet, pijama, cüzdan, çorap, saat gibi şeyler bulunur. Gelin Getirme: Pazar günü kız evinde vedalaşmalar olur. Kız gelinliğini giyip bekler. Erkek evinin büyük bir kısmı kayınvalide hariç gelini almaya gider. Bu sırada kız evinin kapıları kilitlenir. Düğünün kahyası gelip kapıyı tutanlara bir miktar para verir kapıyı açtırır. Gelinciler içeri girip, geline bakarlar.gelinin ağabeyi veya erkek kardeşi kırmızı kuşağı dualar okuyarak gelinin beline üç kez dolayıp takar. Gelin bir kolunda babası, diğer kolunda damat ile evden çıkar. Bu esnada kızın çeyizi de taşınmaktadır. Dualar okunup gelin arabaya bindirilir.gelin alayı dolaşarak erkek evine gelir.oğlan evine gelindiğinde kayınvalide gelinin önünde çömlek kırar; gelinin bütün kötü huyları böyle kırılsın diye, başından kuru yemiş, şeker,bozuk para atar;bereketli olsun diye,kapının girişine yağ sürdürülür; evine yağ gibi sıvansın diye.ayrıca gelin evinden çıkıp erkek evine gelene kadar yengeler ellerinde bir ayna tutarlar;gelinin bahtı açık olsun, gelen kötü bakışlar aynen sahiplerine yansısın geline değmesin diye. Doğum Gelenekleri: Çorum da doğum olayına büyük önem verilir. Çocuğu olmayan kadınlar, yatırlara, tekkelere giderek adaklar adar, dilekte bulunurlar. Hamile kadının karnının sivriliği olan yaygınlığı, kız doğuracağına yorulur. Hamile kadın göğüslerine süt geldiğinde bir bardak suya sütünden damlatılır. Sütü sağılmazsa bebeğin oğlan, dağılırsa kız olacağına inanılır. Doğan çocuğun göbeği kurutulduktan sonra saklanır. Çocuklar ilk altı ay tam, sonra yarım kundaklanır. Yörede bebeğin altına konan toprağa Öllük adı verilir. Çocuk kırklamadan dışarıya çıkarılmaz. Konuşamayan çocuklar, Kapalı Dede ye götürülür. Buradaki kazanın kapağından çocuğa su içirilir. Dilaltı varsa Karaözler Ocağı nda kestirilir. 97

118 Çok ağlayan ve uyumayan çocuklar Dut Dede ye götürülür. Oradaki taşa bağlanarak bir süre yalnız bırakılır. Taştaki oyuğa üç mum dikilir. Sürekli öksüren çocuk üç kez öksürük deliğinden geçirilir. Öksürük deliği büyük bir taşın oyulmasıyla meydana gelmiştir. Çocuk bu delikten geçirilmeden önce taşın çevresine arpa serilir. Karnı çok şişen çocuklar Kerebigazi ye götürülür. Karnı türbenin kapısına ya da taşına sürtülür. Çeşmenin suyundan içirilir. Delilik belirtisi gösteren çocuklar, Abdalata köyündeki yatıra götürülür. Başına yatırın sarığı giydirilir. Ve direğe bağlanarak 2-3 saat bırakılır. Çocuğun ilk dişi çıktığında diş hediği yapılır. Gelenlere kaynatılmış buğday, kuru yemiş ve yaş meyve sunulur. Kaynatılmış buğdayın 32 tanesi bir ipe dizilerek çocuğun boynuna takılır. Gelen misafirler çocuğa hediye getirir. Çorum da çocukla ilgili geleneklerden biri de beşik kertmesi denilen beşikte nişanlanma olayıdır. Halk Oyunları: Çorum halk oyunlarının temel iki enstrümanı davul ve zurnadır. Oyunlar genellikle halay ve türkülüdür. Oyunların bir kısmı sözlü, bir kısmı sözsüz, tabiat özlü (çekirge) ve aşk konulu (dillala, iğdeli gelin) oyunlar içerir. Oyunlar genellikle disiplinli, bağlı ve dizi halinde oynanır. Serbest oynanan oyunlar da vardır (dillala). Çorum Halayı 6 erkek oyuncu tarafından davul, zurna eşliğinde oynanır. Oyun 3 bölümdür: Baştaki oyuncunun yerine gelmesi ile müzik değişir, ikinci kısım olan ikileme denilen bölüme geçilir. Oyunun son bölümü olan yellendirme kısmına geçilir. Müzik değişir. Bu bölümde daha hızlı çalmaya başlar. Oyunun hareketleri daha kıvraktır. İğdeli Gelin: Kız ve erkeklerin beraber oynadığı bir halk oyunudur. Bir erkek bir kız olacak şekilde el ele tutuşan gençler bir halka oluşturur. Türkü bitince davul zurna başlar. Davul zurna susar, halka daraltılarak başka bir kıta söylenir. Dillala: Dillala oyunu 6 kız 6 erkekle oynanmakta ancak, aktif olarak oynayanlar 6 erkek ve bir kızdır. Diğer kızlar figüran olarak arka planda ve hareketsiz durmaktadırlar. Çekirge: Yakın geçmişe kadar halkın geçim kaynağını genellikle tarım teşkil ederdi. Ancak, çiftçinin en büyük korkusu ürün olgunlaşınca ortaya çıkan çekirge sürüsüdür. Halk tüfek atıp, teneke çalarak, gürültü çıkarıp bu afeti uzaklaştırmaya çalışır. Çorum halkı bu canlıdan o kadar bezmiştir ki bu oyunu oluşturup türküsünü yazmıştır. Oyun, davul zurna eşliğinde 6 kız, 6 erkekle oynanır. Bir kız bir erkek olmak üzere, eller omuzlar üzerinde bir halka meydana getirilir. Oyunun figürleri çekirgenin hareketlerine uygun şekilde düzenlenmiştir. Davul-zurna çalıp tekrar susunca oyuncular tarafından diğer bir kıta söylenmeye başlar. Semah: Semahlar dinsel niteliği ağır basan oyunlardır. Törensel yapıya, kurallara uygun olarak gerçekleştirilen bir oyundur. Esas olarak, deyiş eşliğinde (bağlama) sazla oynanır. Semahlarda felsefi bir düşünce çağrışımı vardır, sanatlı deyişlerle söylenir. Çorum da Oynanan Diğer Halk Oyunları : Benli, Miço, Bediriş, Sarıkız 98

119 Geleneksel Türk Tiyatrosu: Köy Seyirlik Oyunları: Deve Oyunu: Günümüzde Anadolu nun diğer yörelerinde olduğu gibi Çorum da da Köy Seyirlik oyunları yok olmuştur. Çorum da en çok rastlanan köy seyirlik oyunu Deve Oyunu dur. Devenin boynuna bağlı olan ipi tutan deveci oyunu yönlendirir. İki Papaz. bir Muhtar ve köçekten oluşan oyuncular (güya) köyde düğün olduğunu duymuş ve gelmişlerdir. Amaçları köylüyü ev ev dolaşıp düğüne davet etmek ve köylüyü eğlendirmektir. Köçek hariç bütün oyuncular karalara boyanmıştır ve sakalları vardır. Deveci başı bir eşeğin üzerindedir ve deveyi bir iple tutmaktadır. Köçek deveci başının kızıdır. Ve aslında papazların görevi kızı seyircilerin tacizlerinden ve kaçırma girişimlerinden korumaktır. Ama papazlarda fırsat bulduklarında kızı kaçırmaya çalışmakta ve birbirleriyle kavga etmekte ellerindeki sopaları birbirlerine ve kızı kaçırmaya çalışan seyircilere vurmaktadır. Bu arada köçek oynayarak köylüyü eğlendirmektedir. Muhtar bunlara yardımcı olmaya çalışmakta kılavuzluk etmektedir. Deve böylece bütün köyde dolaştırılır. Köyün belli yerlerinde deve çökertilir orada köçek oynar. Daha sonra tekrar dolaşmaya devam edilir. Köy çeşmesine gelindiğinde deveye su içirilir. Bu arada köy halkı da devenin ardında köyü dolaşmaktadır. Son olarak deve ve oyuncular önde, köylü arkada olduğu halde harman yerine çıkılır ve eğlencelere orada devam edilir. Sandalye Güreşi: Çorum yöresine ait diğer bir köy seyirlik oyunda Sandalye Güreşidir Bu köy seyirlik oyununa diğer yörelerde ve kaynaklarda rastlanılamamıştır. Köyün güreşçisi bir sandalye olan hasmıyla sanki bir güreşçiymiş ve çok güçlü bir rakipmiş gibi güreş sanatının bütün ustalıklarını göstererek güreşmekte ve onun sırtını yere getirmeye çalışmaktadır. Bu sırada davul ve zurnada göç havasıyla güreşçileri coşturmaktadır. Sonuçta büyük uğraşlardan ve zorluklardan sonra azılı rakip sandalyenin sırtı yere getirilmekte ve güreşçi birinci ilan edilmektedir. Yukarıda anlattığımız iki köy seyirlik oyunu deve ve sandalye güreşi hemen hemen otuz yıldır oynanmamaktadır ve kaybolmak üzeredir. Diğer Seyirlik Oyunlar: Hacı Baba, Kış Yarısı, Topal Kız, Elekçi, Yayık, Kalaycı, Arap, Kartal, Tosbağa, Ayı, Hasan Baba, Davarın Yüzü, Kalburcu, Tilki, Keloğlan, Soku, Eminem,Çiftçi gibi. Halk Müziği: Halk Müziği Araçları: Bağlama çeşitlerinin tümü kullanılır. On iki, dokuz, sekiz, telli büyük sazlarla, bağlama ve curalar gerek tek tek, gerekse toplu olarak kullanılır. Üflemeli çalgılardan zurna, halaylarda davula eşlik eder. Dilli dilsiz çoban kavallarıyla, dilli çoban düdükleri yörede kullanılan üflemeli çalgılardır. Yörede vurmalı sazlardan davul yaygındır. Çeşitli büyüklükte tel, zil ve kaşık da kullanılır. Alaca ve Mecitözü dolaylarında yaylı sazlardan kemane (kemençeden büyükçe ve ona benzer) çalınmaktadır. Türk Halk Müziği: Çorum Bölgesinde Türk Halk Müziği çeşitlerinden olan ağıtlar, maniler, destanlar, güzellemeler, ninniler, aşk-sevda türküleri, taşlamalar, ilençler gibi birçok türkü karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan en bilineni, bir ananın kaybettiği oğlunun ardından feryadını dile getiren 99

120 Hem okudum hemi de yazdım ağıtıdır. Yakın bir tarihte derlenen ilvanlım türküsü de Çorum güzellemelerine bir örnektir. Yöre müziğinde ezgiler, genellikle ince seslerden başlar. Belli aralıkla karar sesine doğru iner. Bu inişlere de geçici olarak beşinci, dördüncü, üçüncü derecelerde durulur. Ardından yeni bir müzik cümlesiyle karara varılır. Çorum yöresinin uzun havası, bozlak türündedir. Kırşehir bozlaklarından seyir itibariyle pek farklı olmamakla birlikte kendi içinde ayrı bir havası vardır. Ya beni de götür ya sen de gitme, Malum olsun da sana bak ne haldeyim, Çorum bozlaklarına örneklerdir. Genelde Erzurum da yaygın olan Tatyan türküleri, yapılan göçlerle birlikte Çorum bölgesinde de yaygın olarak bulunmaktadır. Şu uzun gecenin gecesi olsam türküsü tatyan ayağındadır. Divanı Garip, Kerem ayaklarında da uzun havalar çalınır söylenir. Alaca ve Mecitözü dolaylarında koşma, zincirli koşma, nefes ve deyişler yaygındır. Türkülü oyun havaları, zil, kaşık, döndürmeli küçük halay havaları, ilençler, turna deyişleri, misket, cirit-güreş havalarıyla, kına, düğün türküleri bölgenin ezgi yapısını oluşturur. Çorumda ilk halk müziği derlemesi, 1939 yılında yapılmıştır. Nurullah Taşkıran, Mahmut Ragıp Gazimihal, Mithat Fennen, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen den oluşan ekip 241 halk ezgisini plağa almıştır. Türk Sanat Müziği: Çorum da ilk düzenli Türk Sanat Müziği çalışması 1980 yıllarından sonra Kültür Müdürlüğü bünyesinde Dr. Sedat Terlemez yönetiminde başlamış ve konserler verilmiştir. Çalışmalar 1999 yılında Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü bünyesinde ve 2001 yılında Ticaret ve Sanayi Odası bünyesinde iki Türk Sanat Müziği Korosu ile sürdürülmektedir. Osmancık da Halk Eğitim Merkezi bünyesinde 2000 yılında Türk Sanat Müziği kursu açılmıştır yılında Türk Sanat Müziği Musiki Cemiyeti adını alan koro faaliyetlerine devam etmektedir. Bu üç koro önemli gün ve gecelerde konserler vermektedir. Geleneksel El Sanatları: Sepetçilik: İskilip İlçesinde az miktarda yapılmaktadır. Fındık ağacı ve ak söğüt denilen söğüdün bir türünden yapılan sepetler; he, çit, zembil, el sepeti, sele, sepet, kadın sepeti, çocuk sepeti olarak adlandırılmaktadır. Semercilik: Yük hayvanlarının sırtına yerleştirilen semer çok eskilerden beri İskilip de yapılmaktadır. Keçi derisi ve kamıştan (saz) yapılan semer, seri bir çalışmayla bir ustanın elinden bir günde çıkmaktadır. Semerlerin; palan, çatal semer, sele semer, katırlara takılan kara semer şeklinde çeşitleri vardır. Bakırcılık: Bakırcılık 1910 yılından beri Çorum Merkez ve İskilip İlçemizde devam ettirilmektedir. Bakır yaprak halinde alınıp,ölçülerine göre kesilip,kaynağa girer.kaynaktan çıktıktan sonra her şekle girebilen bakır çekiçle, ağaç tokmaklarla şekli verilir.daha önceden dibi de usta kendi eliyle yaparken artık fabrikalar hazır olarak dip çıkarmaktadır. Usta da bunları birleştirmektedir.son yıllarda artık üretim oldukça düşmüştür. Kargı Bezi: Günümüzde unutulmaya yüz tutmuş mahalli el sanatlarımızdan olan Kargı Bezi dokumasının tarihinin; en az yıl öncesine kadar gittiği tahmin edilmektedir. Kargı bezinin tamamen yöre halkının temel giysi ihtiyaçlarına yönelik olarak, ilçemiz merkezi ve 100

121 Kızılırmak vadisindeki yerleşim birimlerinde(gökçedoğan, Bağözü, Köprübaşı, Karacaoğlan köylerinde) dokunduğu tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalardan elde edilen bilgilere göre ;1950 ve 1960 lı yıllarda her ailede bir düzen (işlik) olduğu anlaşılmaktadır. Kargı bezi bu yıllarda altın devrini yaşamıştır. Bilim ve teknolojinin hızlı gelişmesi sonucunda makinelerin seri üretime geçmesi ve daha ucuz maliyet ile üretim yapması neticesinde kargı bezi dokumacılığı duraksama dönemine girmiştir. Şu anda yapmış olduğumuz araştırma neticesinde 1 2 yaşlı ninenin bu işi devam ettirdiği tespit edilmiştir. Bu günlerde yaşlı ninelerimizin sandıklarında ve gelin olan genç kızlarımızın çeyizlerin de bu dokumalardan az da olsa bazı örnekler görülmektedir. Kargı bezi dokumacılığı; eskiye oranla özelliğini kaybetmiş durumdadır. Çeyizlerdeki malzemeler önceki yıllarda dokunan toplardan yapılmaktadır. Ancak Kargı bezi dokuması, Gökçedoğan köyümüzde birkaç aile tarafından da olsa eski usul ve yöntemler ile kollektif olarak sürdürülmeye çalışılmaktadır. Dokumanın yoğun ve parlak olduğu yıllarda halk pamuk ve ipek böcekçiliği ile uğraşmış ve dokumada kullanılan ip ve ipeği kendi üretme cihetine gitmiştir. Son yıllarda ise üretimde kullanılan ip pazardan hazır olarak satın alınmaktadır. Dokumacılık: Ağırlıklı olarak İlimiz Ortaköy İlçesinde yapılmakta olup, halen sürdürülmektedir. a) Çanta dokumacılığı: Azık çantası Kare veya dikdörtgen şeklinde olup iki yüzü de tezgah dokumalı çevreye özgü desenli kenarları püsküllü ve boncuk süslemelidir. b) Çorap örücülüğü: 5 şiş ile örülür yün ipinden çevreye özğü desenli olup bağcıklı ve kenarlarında püskül vardır. Dize kadar örülenleri de vardır. c) Kilim dokumacılığı: Yünden yapıldığı gibi keçi kılından da yapılanları vardır. Çevreye özgü nakış ve desenleri vardır. 5-6 m2 olduğu gibi yolluk şeklinde de tezgahlarda dokunur. d) Duvar Yastığı dokumacılığı: Yer minderlerinin arkasına konulur. Yün ipinden kök boyalı iplerle çevreye özgü desenlerle tezgahlarda dokunur. İçleri kamış veya mısır sapı ile doldurulur.bir yüzlüdür. İstenirse bunlar iki yüzü de dokuma yapılabilir. Halk Mimarisi: Geleneksel Çorum Evleri: Çorum un eski evleri Türk toplumunun geleneksel yapısı ile bütünleşmiştir. Sözkonusu evlere; Çorum un Çepni, Karakeçili, Devane gibi eski mahalleleri ile İskilip, Sungurlu ve Kargı da rastlanılmaktadır. Çorum da geleneksel Türk Evi niteliklerini taşıyan az sayıda ev kalmıştır. Bu evler 19. yy. sonu ya da 20. yy. ın ilk yarısına tarihlenmektedir. Çorum evlerinin planı, geleneksel Türk Evi plan anlayışının yerel özelliklerle karışmasından meydana gelmiştir. Arazi yapısı, çevre şartları, ailenin ekonomik şartları ve kendilerine özgü ihtiyaçları farklı plan şemaları oluşturmuştur. El Sanatları: İlimiz ve ilçelerinde el sanatları günümüze kadar muhafaza edilerek getirilmiş ve hala devam ettirilmektedir. İlimiz ve özellikle İskilip İlçesinde Bakırcılık çok eskiden beri süre gelen bir sanat dalıdır. Alaca Camili Köyü, İskilip ve Ortaköy Karahacip beldesinde yöremize has kilim çeşitleri dokunmaktadır. Ayrıca; İskilip ve Bayat Orman köylerinde ağaç işleri el sanatı çok gelişmiştir. Çorumlu Heykeltraş Hasan Tuluk; çelik, bakır ve pirinçten yaptığı sanat eserleriyle dikkat çekmektedir. Ne Yenir: 101

122 Çatalaşı: Yeşil mercimek, yarma (kırık) ve soğan ile yapılır. Soğan tereyağında kavrulur. Üzerine nane eklenir. Su koyup kaynatılır. Mercimek ilave edilir. 20 dk. kaynatıldıktan sonra 3 bardak sıcak su ilave edilip, yarma eklenir. 20 dk. kadar kaynatılıp tuzu eklenir. Daha sonra bir müddet kısık ateşte bırakılıp servis yapılır. Düğün Çorbası: Süzme yoğurt (torba yoğurt) yumurta ve unla iyice ezilip karıştırılır. Üzerine süt, tavuk suyu, yeterli miktarda ılık su ilave edilip kaynayıncaya kadar sürekli karıştırılır. Ayrı bir yerde iki yumurta, alabildiğince un yoğrulup açılır. Badem şeklinde kesilip tereyağında kızartılır. Pişmiş çorbanın üzerine dökülür. Ayrıca tereyağı ve kırmızı biber kızartılıp sos olarak üzerine dökülür ve sıcak servis yapılır. Madımak: Adının türkülere konu olduğu madımak; Orta Anadolu nun bilinen en eski yemeklerindendir. Madımak, soğan, bulgur, tercihe göre pastırma veya çemen ile yapılır. İnce ince kıyılan madımaklar yıkanır. Soğanlar tereyağında kavrulur, pastırma ilave edilir. Sıcak su konulup kaynatılır ve en son madımak ve bulgur konularak pişirilir. Keşkek: Yarma, et, soğan ile yapılır. Yarmalar akşamdan ıslatılır. Tencerede soğan, et, kırmızı biber, tuz, tereyağı ile kavrulur. Bir su bardağı sıcak su ilave edilir. On beş dakika kaynatılır. Yarma on su bardağı sıcak su ile birlikte tencereye ilave edilir. Kaynayınca kapağı kapatılır kenarları hamur ile çerçevelenir. Bir parmak sığacak şekilde delik bırakılır. Kısık ateşte iki saat pişirilir. İskilip Dolması: Pirinç, et, soğan ile yapılır. Islatılmış pirinçler tereyağında kavrulur. Üzerine sıcak su eklenir, dinlenmeye bırakılır. Ayrı bir kapta et yağ ile kızdırılır. Soğan ve sıcak su ilave edilir. Et kaynayınca üzerine sacıyak, bunun üzerine de tepsi yerleştirilir. Haşlanan pirinçler bir bez torbaya konularak bu tepsinin üzerine konur. Tencerenin kapağı kapatılarak kapak kenarları hamurla sıvanır, herhangi bir yerine bir parmak sığacak şekilde delik bırakılır. ( Buhar çıkması için) Kısık ateşte dört saat pişirilir. Ortalık: Kuzunun pirzolalık yerinden yapılır. Çatala gelecek şekilde kesilir, tereyağında kızartılır. Bir tencereye konup yanan közün içerisine yerleştirilip üzerine bir tepsi konur ve saç kapatılır. Susuz olarak pişirilir. Çorum Mantısı: İçleri kıyma konulup kapatılan mantılar tek sıra halinde bir tepsiye dizilir, kısık ateşte kızartılır, yoğrulmuş olan mantının hamurundan küçük bir hamur açılıp kızaran mantıların üzerine kapatılır. Salçalı, tereyağlı, et suyu ile hazırlanan sos bu hamurun üzerine dökülür. Biraz kaynadıktan sonra üzerindeki yufka ters çevrilir. Daha sonra ocaktan indirilip bıçakla kesilir ve servis yapılır. Tel Tel: Un ağır ateşte kavrulur. Su, şeker ve limon tuzu kaynatılarak ağda yapılır. Tepsi tereyağla yağlanıp ağda bu tepsiye yayılır. Serin bir ortamda dondurulur. Tepsi ocağın üzerinde 2 dakika kadar ısıtılır. Ağda rulo yapılarak tepsiden kaldırılır. İki kişi ağdayı ellerine alıp sıkarak yumuşatırlar. Yumuşayan ağda elle sıkılarak 65 kez çevrilir. Tepsiye kavrulmuş un yayılır. 102

123 Ağda bu tepsinin içine konularak unla birlikte çevrilir. Saç teli kıvamına gelince tel tel olmuş demektir. Kesilerek servis yapılır. Gül Burma: Hazırlanan baklava hamurunun üzerine ıslak bez örtülüp yarım saat dinlendirilir. Yumurta şeklinde parçalar alınıp üzerine nişasta serpilerek yufka şeklinde açılır. Açılan yufkalar bir bez üzerinde hafif kurumaya bırakılır. Daha sonra paralel kesilip içine ceviz konularak gül şeklini alacak şekilde burularak yağlanmış tepsiye dizilir. Bu şekilde kuruması için bir gün bekletilir. Üzerine kızartılmış yağ dökülüp fırında kızartılır. Hazırlanan şerbet sıcak olarak dökülür. Çorum Baklavası (Lüle Baklava-Sıkma Baklava-Sıyırma): Baklava hamuru açılıp özellikle bu tatlı için kullanılan oka konur ve iki tarafından katlanır. İki tarafından hamur sıkıştırılır ve iç kısım oluk şeklinde boş kalır. Tepsiye dizilen baklavaları bir akşam bekletip kurutulur. Daha sonra yağı ve şerbeti dökülüp, üzerine ceviz serpilir. Hasıda: Pekmez, buğday nişastası, sıvıyağ, tereyağından yapılır. Su, pekmez, nişasta karıştırılır. Sıvıyağ tavada kızdırılır. Karıştırılan pekmezli nişasta tavaya yavaş dökülür, karıştırılarak pişirilir. Top top olmaya başlayınca üzerine kızdırılmış tereyağı dökülüp tahta karıkla ufaltılarak karıştırılır. Soğuk olarak servis yapılır. Karaçuval Helvası: Un, tereyağı, pekmez şekerden yapılır. Un tavada rengi koyulaşıncaya kadar karıştırılarak kavrulur, koyulaşınca tereyağı ilave edilip iyice yedirilir. Kara pekmez, toz şeker, ceviz içi ve soğuk su birbirine karıştırılıp unun üzerine dökülür. İyice karıştırılıp yumurta büyüklüğünde parçalar yapılır ve üzerine isteğe göre hindistan cevizi dökülür. Leblebicilik: Çorum un meşhur sarı leblebisi kuru nohuttan yapılır.nohutun leblebiye dönüşmesi bir buçuk aylık bir emeğin ürünüdür.tarihi dükkanlarda, tek kavrumluk leblebiler çuvallardan tenekelere, oradan leğenlere doldurulur. Odun ateşi ile yeterli sıcaklığa ulaşan fırına aktarılan leblebiler son kavurmadan sonra tekrar çuvallara doldurularak dumanı üstünde satışa sunulur. İlimizde her köşe başında bir leblebici dükkanı bulmanız mümkündür. Öteden beri yöremizde yetişen nohutun iriliği ve leblebiye dönüşümü haklı bir üne kavuşmuştur. Ancak altmışlı yıllardan sonra artık bölgede yetiştirilen nohut, leblebi üretimine yetmemeye başlamış ve başka bölgelerden nohut getirilmiştir. Buna rağmen Çorum leblebisi ününden hiçbir şey kaybetmemiştir. Bunda kuşaktan kuşağa aktarılarak bugüne ulaşan kavurma işlemlerindeki beceri önemli rol oynamaktadır. Nohuta ayrı bir lezzet ve altın sarısı rengini kazandıran geleneksel leblebi üretimi bir yandan devam ederken, tüp gazın kullanıldığı modern yöntemler de uygulanmaya başlanmıştır. Leblebi yapmak için öncelikle ateş tuğlası, kerpiç, tava ve karıştırıcıdan oluşan bir kavurma ocağı gerekir. Kullanılacak odunların iz yapmayan cinsten olması önemlidir.eleme işleminden geçirilen nohutlar önce boylarına göre ayrılır.birinci kavurma işleminden sonra sıcak olarak çuvallara doldurulup iki gün dinlendirilir.ikinci kavurmadan sonra da iki gün dinlendirilen nohutlar kuru bir yere serilerek gün bekletilir.nohutlar üçüncü kavurmadan önce nemlendirilip bir kez daha bir gün süreyle çuvallarda bırakılır.üçüncü kavurmada nohutların kabukları ayrılır. Leblebinin acılı, tuzlu, karanfilli ve diğer çeşitlere dönüşmesi bu son kavurma işleminden sonra gerçekleşir. İmalat sürecinden de anlaşılacağı gibi, bu kadar çaba, zahmet ve eşsiz lezzet, Çorum Leblebisinin 103

124 ününün yıllar öncesinden bugünlere taşınmasındaki en önemli nedendir. Leblebisi ile ünlü olan Çorum, yöresel yemekler bakımından oldukça zengindir. İlin özgün yemekleri arasında Mayalı, (Saç Mayalısı, Tava Mayalısı), Yanıç, Cızlak, Kömbe, Oğmaç, Hingal, Haşhaşlı Çörek, Borhani (Hamurlu, Yumurtalı, Mantarlı) Helise, Çullama, Madımak, Tirit, İskilip Dolması, Keşkek, Kara Çuval Helvası, Hedik, Teltel, Has Baklava sayılabilir. Bayramlar-Törenler-Kutlamalar: Hıdırellez Geleneği: Çorum bölgesinde, Hıdrellezin Hızır Aleyhisselam ile İlyas Peygamberin buluştukları gün olduğu inancı vardır. İl de hıdrellezin gelişi sevinçle karşılanmaktadır. Çünkü kışın bittiğine, yazın geldiğine, bolluk ve bereket dolu günlere ulaşıldığına inanılır. Bu nedenle yazın başlangıcı sayılan 6 Mayıs hıdrellez gününde bir bayram sevinci yaşanır. Hıdırlık, Erzurum Dede, Sıklık Boğazı, Bağlar en çok gidilen yerlerdir. Buralara gitmek için bir-iki gün önceden hazırlık yapanlar vardır. Hazırlık olarak yeni giysiler hazırlanır; çörek, börek, yaprak dolması, bulgur kaynatması yapılır. Birlikte yenilir içilir. Genellikle genç kızlar arasında dalya, atlankaya ve okkel oyunları oynanır. Erkekler bu eğlencelere katılmazlar. Hıdırellez gecesi veya günü arzulanan dileklerin gerçekleşmesi için dualar edilir. Çorum Uluslar Arası Hitit Fuar ve Festivali: Ulu önder Atatürk ün doğumunun 100.yılı nedeniyle ilk defa 1981 yılında başlatılan Çorum Hitit Festivali,ilimizin sosyal, kültürel, ekonomik hayatına canlılık ve yeni boyutlar getirmesi, Çorum daki uygarlıkların tanıtılması, turizm potansiyelinin oluşturulması, sosyal barışın kuvvetlendirilmesi ve son yıllarda gelişen Çorum sanayisinin yurt içinde yurt dışında tanıtımının sağlanması amacına yönelik olarak, her yıl Temmuz ayının ilk haftasında periyodik olarak düzenlenmektedir. Kargı Panayırı: Panayırın ne zaman başladığına dair bilgi mevcut değildir. Ancak 1938 yılına kadar, Kargı Yaylası nda eski adıyla Ayın-Oyun bugünkü adıyla eyinönü denilen alanda yapılmaktadır. Düz ve geniş bir arazi parçası olan bu alan, Kastamonu-Taşköprü-Tosya, Sinop- Boyabat, Osmancık ve Kargı merkezlerinin birbirlerine bağlandığı bir kavşak konumundadır. Eğinönü söz konusu merkezler arasında ticaret sağlayan güzergah olması dolayısıyla da önemini hep korumuştur. Kargı panayırı kasım ayının ilk haftası yapılmaktadır. Buna mukabil ayın-oyun Panayırı olarak bilinen Eğinönü de yapılan panayırın eylül ayının sonlarında yapıldığı söylenmektedir. Ayın-Oyun panayırı iki hafta sürmektedir. Kargı nın yanısıra Boyabat-Sinop, Kastamonu, Taşköprü, Tosya, Osmancık ve İskilip yörelerinin katılımıyla panayır kurulurdu ve devam ederdi. İlk hafta esnaf, zanaatkar ve tüccarlar mallarını alıcının beğenisine sunarlardı. Panayırda yapılan alış verişin en önemli güzelliği satılacak malın fiyatına sınırlama getirilmemesidir. Mal sahibi istediği fiyattan malı satar. İkinci hafta Çobanlar Panayırı olarak adlandırılır ve daha çok hayvan panayırı özelliği taşırdı. Bir hafta boyunca hayvan sahipleri hayvanları pazarlama imkanı bulurlardı. Ayın-Oyun Panayırı nda yapılan sportif faaliyet ata sporumuz cirit idi. Yakın çevreden bir araya gelen takımların yaptıkları müsabakalar oldukça iddialı geçer ve panayıra ayrı bir özellik katardı. Kargı Panayırı nın Eğinönü nden Kargı nın merkezine alınması 1939 yılında olmuştur. Panayır Kargı ya Akyokuş denilen bugünkü Cumhuriyet İlköğretim, Okulu nun bulunduğu alanda kurulmaya başlamıştır. Sonraki yıllarda İnönü (yanyol), Yayla Sokak ve Karaoğlanoğlu caddelerine taşınmıştır. Panayır hayvan pazarı ve eğlenceye dönük faaliyetlere kin pazarı denilen alanda yapıla gelmiştir. Cumartesi günü cirit yerine at yarışları; Öğleden sonra da çeşitli koşu türü sportif yarışmalar, sanatçıların verdiği konserler yer almaktadır. Pazar günü 104

125 ise güreş müsabakaları yapılmaktadır. Cumartesi ve Pazar günü yapılan etkinlikler Kargı Çayırı nda yapılmaktadır. Ayrıca Kasım ayının ilk haftası düzenlenen panayır, ekonomik ve sosyal açıdan ilçe için büyük önem taşımaktadır. Panayır dönemine kadar, ilçe ve köylerinde hasadı yapılan başta pirinç, bamya, tulum peyniri gibi İlçemize özgü ürünler tanıtılmakta ve pazarlanması yapılmaktadır. G.2. Turizm Çeşitleri: İlimiz turizminin ana kaynağını tarih turizmi teşkil etmektedir. Bunun yanında ilimizde bulunan yaylalarda trekking (yürüyüş) sporları, atlı doğa turizmi yapılması mümkündür. Özellikle Kargı Abdullah Yaylası, (parkur alanı 12 km. olup özellikle Oynar Yaylasında bulunan yangın gözetleme kulesinden dürbünle etrafı seyretmenin zevkine doyum olmamaktadır.) Osmancık Başpınar Yaylası (altyapısı büyük ölçüde tamamlanmış olup parkur uzunluğu 15 km. dir.) Çatak Tabiat Parkı (parkur alanı 12 km.dir.) Ortaköy İncesu Kanyonu (uzunluğu 12.5 km. olup yürüyüş ve rafting sporlarına elverişlidir.) ayrıca İlimizde kaplıca turizminin gelişmesine elverişli yerler bulunmaktadır. Bunların başlıcası Hamamlıçay Köy kaplıcası ve Beke Kaplıcasıdır. İlimizde Kongre Turizmi de gelişebilecek turizm çeşitlerindendir. Turizm Arzında İl e Özgü Değerler: İl e Özgü Konumsal Değerler: Çorum, Karadeniz i İç Anadolu Bölgesine bağlayan karayolu üzerinde, transit bir konumda yer almaktadır. Ankara üzerinden gelen bu yoğun trafik zamanla şehir içine dahil olan çevre yolunu kullanmaktadır. Ayrıca Karadeniz Bölgesini İstanbul a bağlayan karayolu, Osmancık tan, güney e Mersin ve Adana ya bağlayan karayolu ise şehir merkezi ve Alaca ilçe merkezinden geçmektedir. Bu ulaşım olanaklarının daha iyi hale gelmesi Çorum daki turizm potansiyelini daha iyi bir konuma getirecektir. Ayrıca, İl Merkezindeki tarihi dokuda yer alan korunması gerekli tescilli evlerin restore edilerek turizm amaçlı kullanılması, Dünyaca tanınan Alacahöyük, Boğazköy-Hattuşa örenyerleri ile Ortaköy-Şapinuva örenyeri ve diğer anıtsal yapılar, İlin gelişme politikası içerisinde ön sırayı tutmaktadır. Birinci planda, İlin kalkınması ve gelişmesi için bu değerlere sahip çıkılması gereği bilinci yerleşmiştir. İl deki Turizm Özellikleri Çorum da var olan turizm potansiyelini başta Boğazköy-Hattuşa, Alacahöyük ve Ortaköy-Şapinuva olmak üzere tarih turizmi oluşturmaktadır. İlde tarih turizmi yanında; yayla turizmi, av turizmi, kongre turizmi, trekking ve bisiklet turizmi yapılması için uygun ortam bulunmaktadır. Hitit dönemine tarihlenen Boğazkale, Alacahöyük ve Ortaköy deki tarihi doku ile arkeolojik alanların yanı sıra merkez ilçe ve Hacıhamza Beldesindeki tarihi doku ve önemli eserleri ile Çorum Müzesi, Ortaköy İncesu Kanyonu, Bayat, Kargı ve İskilip ilçelerinde bulunan yaylalar İlin turizm özelliklerinin başında gelmektedir. Çorum da 1834 yılından itibaren başlayan arkeolojik araştırmalar ve devamında yapılan kazı çalışmaları, Anadolu da var olan toplumların yaşamlarına ışık tutmuş, bu toplumlardan Hititlerin yarattığı büyük uygarlığa başkentlik yapmış Hattuşa ve yanı başındaki Alacahöyük Çorum u Dünya ya tanıtarak haklı bir üne kavuşturmuştur. Çorum da yüzyıldır yapılan arkeolojik kazılar, İlin Hitit Uygarlığının merkezinde bulunması nedeniyle son yıllarda yerli ve 105

126 yabancılar tarafından yapılan araştırmalar yoğunlaşmış, bunun sonucunda da yeni arkeolojik kazı alanları açılmıştır. Turizm potansiyeli bulunan bu alanların yakın zamanda gelecek talepler doğrultusunda turizm arzına dönüştürülmesine çalışılmaktadır. Ayrıca, bu kazı alanlarında açığa çıkartılan eserlerin sergilendiği üç Müzesi bulunan Çorum, İl Merkezinde yer alan Çorum Müzesi ile ünik Hitit eserlerinin sergilendiği müze olması açısından da önemli bir konumdadır. Yeni teşhiri ile göz dolduran müze yerli ve yabancı ziyaretçiler tarafından beğenilmekte ve ziyaretçi sayısı her geçen gün artarak üst seviyeye çıkmaktadır. Bununla birlikte Alacahöyük ve Boğazkale de bulunan Müzeler, yıl önce yapılan teşhir düzenlemesi ile çağdaş müzeciliğin getirdiği sergileme bakımından oldukça geriye düşmüştür. Bu nedenlerle her iki müzede de yeni teşhir çalışmaları için gerekli girişimlerde bulunulmaktadır. Kültürel Turizm kriterlerine göre Çorum daki potansiyele bakıldığında, mutfak turizminde Çorum, İç Anadolu Bölgesinin damak tadı özelliğini göstermektedir. Bu konuda çeşit, kalite ve tat açısından yöre mutfağı Çorum a gelen ya da gelecek olan yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekecek düzeydedir. Çorum, bölgesel olarak Ankara ya yakın olması nedeniyle çeşitli seminer, kongre ve bunun gibi faaliyetler açısından fazlaca etkin olamamıştır. Ancak, 1990 yılından itibaren Uluslararası düzeyde yapılmaya başlanılan Uluslararası Hititoloji Kongresinde ilde bir turizm canlılığının olduğu gözlenmiştir. Bu nedenlerle ilin Kongre Turizmi açısından aktif hale gelebilmesi için bütün özel ve kamu kurumları ile işbirliğine girilerek bu turizm dalının faal hale gelmesi amacıyla harekete geçilecektir. Çorumda son yıllarda Av Turizminde bir talep gözlenmektedir. Yoğun olarak Sungurlu, Çorum, Osmancık ilçelerine turlar halinde avlanmaya gelen yerli ve yabancı gruplar görülmektedir. Bu hareketlilik takip edilmerek, Av Turizminin İlde organize bir duruma getirilebilmesi için yeni avlaklar tespit edilmiş olup, önümüzdeki yıllarda av turizmi İlimizde iyice canlanmış olacaktır. İlimizde av turizminin geliştirilmesi amacıyla 5 adet devlet avlağının (Cemilbey, kırkdilim, Yenihat, Kartal, Koparan-Gökdere) ve 2 adet genel avlağın (Kumçelteği ve Yarımca) tescil çalışmaları tamamlanarak av turizmine kazandırılmıştır. (Mülga) Çevre ve Orman Bakanlığının tarih ve 7927 sayılı emirleri gereği 2016 yılına kadar İlimizdeki tüm avlakların tesisi ve tescili yapılarak av turizmine kazandırılacaktır. Son olarak dışarıya göç vermiş olan illerden biri olan Çorum, yaz aylarında Ankara, İstanbul gibi metropol kentlerin yanında, yurtdışında bulunan vatandaşların da ailelerini ziyarete gelmeleri ile büyük bir hareket kazanmaktadır. Özellikle, Kargı İlçemizde yaklaşık bir asırdır yapılan panayır ve yayla şenliklerine katılım yöre insanının katılımıyla sınırlı kalmaktadır. Gerekli tanıtımlar yapılarak bu etkinlik bölgesel ve ülkesel hale getirilmelidir. Ayrıca, yaylalar atlı doğa turizmi, trekking sporları ve karavan turizmi için oldukça elverişlidir. Buralar İl turizminin çeşitlendirilmesinde kullanılabilir. Ulusal seyahat acentalarına Çorum-Amasya-Tokatı kapsayan 3 günlük tur programları önerilmelidir. İstanbul-Ankara-Kapadokya tur güzergahlarına; İstanbul-Ankara-Çorum (Alacahöyük-Boğazkale)-Kapadokya ve İstanbul-Bolu-Tosya-Kargı Yaylaları -Osmancık-Çorum-Alacahöyük-Boğazkale tur güzergahları iyi birer alternatif olarak sunulmalıdır. Ayrıca, İstanbul-Safranbolu-Sinop-Samsun-Trabzon-Rize tur güzergahına İstanbul- Ankara-Çorum-Amasya-Samsun-Trabzon-Rize güzergahı Karadeniz tur güzergahı olarak önerilebilir. Yürüyüş sporları için Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile beraber parkur alanları, yamaç paraşütü ve bisiklet turizmi için uygun alanlar tespit edilmiş olup, bu alanlar seyahat acentaları ile irtibata geçilerek değerlendirilmelidir. İldeki doğal kaynaklar değerlendirilerek, Kaplıca Turizmi için gerekli yatırımlar yapılmalıdır. Çorum da turizm potansiyeli konaklama türüne göre incelendiğinde, tatil köyü ve pansiyonlar bulunmamaktadır. Oteller ve moteller çoğunlukla merkezde olup, Boğazkale ve Sungurlu da da bu tür otellere rastlanmaktadır. Son yıllarda turizm talebine göre kendilerini yenilemeye başlayan bu işletmeler, tur organizatörleri ile birlikte çalışmaya başladıklarından istenilen seviyeye de gelmeye başlamışlardır. 106

127 İldeki turizm, süreye göre incelendiğinde gecelik kalma süresi ortalama 1-2 günü geçmemektedir. Bu da gösteriyor ki İlde turizmle uğraşanların sık sık vurguladığı gibi turist Çorum da kalmamakta, Çorum u bir geçiş noktası olarak kullanmaktadır. Bunun da nedenlerinden en önemlisi Çorum da yeterli altyapının olmaması (konaklama-yemeiçme-gezmeeğlenme-spor vb) ve Çorum a gelen turistlerin otobüs ve kendi özel araçlarını kullanmalarıdır. İl de havaalanı ve demiryolu ulaşımının olmaması turistlerin karayolunu kullanmalarına neden olmaktadır. Swot Analizi: Güçlü Yönler Tarihi Kültürel Miras: Çorum İli Anadolu Kültür Mozaiği içerisinde eşsiz bir konuma sahip olup, Anadolu da ilk organize devleti kuran Hititlerin Başkenti Hattuşa Çorum Sınırları içinde ve UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası Listesine alınmış Ülkemizdeki 9 değerden birisi durumundadır. Mısırlılarla Hititliler arasında yapılan Kadeş Antlaşması metin tabletlerinin Boğazkale de bulunması ve 1935 yılında ilk milli kazıların Ulu Önder Atatürk tarafındanalacahöyük te başlatılıp, burasının da Hititlerin önemli bir merkezi olduğunun tespiti bölgenin önemini ortaya koymaktadır. Yine her biri sanat şaheseri olan Selçuklu ve Osmanlı Dönemine ait Cami, Köprü ve kaleler Çorum un tarih ve kültür merkezi yönünden zenginliklerini ortaya koymaktadır. Jeotermal Su Kaynakları: İlimiz Mecitözü İlçesi Figani Köyü yakınlarında bulunan Beke Kaplıcası; metabolizma artıklarının idrar yoluyla atılmasında ve asit ortamında oluşan taşların düşürülmesine faydalı olması nedeniyle Sağlık Turizmi için değerlendirilebilir özellikler taşımaktadır. Doğal Varlıklar: İlimiz Ortaköy İlçesi Köyünde bulunan 12.5 km uzunluğundaki İncesu Kanyonu nun tek girişi ve tek çıkışı bulunmaktadır. Genişliği metre arasında değişen Kanyonun her iki yamacı Sarp Kayalık olup, yer yer ormanlık alanlara rastlanılmaktadır. Ayrıca, Helenistik döneme ait yerleşme ve Kybele Tanrıça Kabartması bulunan Kanyonda rafting ve trekking sporları yapılabilir. Yayla Turizmi: İlimiz Kargı, Osmancık ve Bayat İlçelerinde bulunan yaylaların temiz ve bol suyu, bozulmamış doğası yanında yöresel mimaride yaşatılmaktadır. Sözkonusu alanlar yayla turizmine oldukça elverişlidir. El Sanatları: İlimiz Ortaköy İlçesinde geleneksel motifli çorap heybe; Boğazkale İlçemizde Hitti Figürlü emitasyon taş oymacılığı, İskilip İlçesinde Ağaç Oymacılığı, Çorum Merkezde Bakırcılık vb. el sanatlarının canlandırılmasıyla elde edilecek ürünler, yöreyi ziyarete gelen turistlerin dönüşlerinde götürebilecekleri İlimize has güzel bir hediye olarak değerlendirilebilir. Otel ve pansiyon işletmeciliği: Tur güzergahı ve paket turların oluşturulması: Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2010) 107

128 Çorum Uluslar Arası Hitit Fuar ve Festivali: Ulu önder Atatürk ün doğumunun 100.yılı nedeniyle ilk defa 1981 yılında başlatılan Çorum Hitit Festivali, İlimizin sosyal, kültürel, ekonomik hayatına canlılık ve yeni boyutlar getirmesi, Çorum daki uygarlıkların tanıtılması, turizm potansiyelinin oluşturulması, sosyal barışın kuvvetlendirilmesi ve son yıllarda gelişen Çorum sanayisinin yurt içinde yurt dışında tanıtımının sağlanması amacına yönelik olarak, her yıl Temmuz ayının ilk haftasında periyodik G.3. Turistik Altyapı: İlimizde 8 Turizm İşletmesi Belgeli Otel, (A) Grubu 7, (B) Grubu 1, (AG) Grubu 1 Seyahat Acentası, 4 Turizm İşletmesi Belgeli yeme-içme tesisi, 5 Turizm Yatırımı Belgeli konaklama tesisi mevcuttur (konaklama ve yeme-içme tesisi). Bu tesislerin muhtelif aralıklarla denetimleri yapılmaktadır. Ayrıca 7 adette Belediye Belgeli, Kültür ve Turizm Bakanlığınca ankete tabi tutulan otel mevcuttur. Tablo.G.1. Seyahat Acentaları SEYAHAT ACENTALARI ACENTANIN ADI GRUBU TELEFON FAKS Adres Çavuşoğlu Turizm Aybike Turizm A A Aniş Turizm A ENN Turizm A Saygı Turizm AG İntegral Turizm Mitoden Turizm AGM Ankara Gezi Merkezi Turizm B A A Gazi Caddesi. / ÇORUM Ulucami Civarı/ ÇORUM Gazi Caddesi./ ÇORUM Üçtutlar Mah. Alaybey Sok. ÇORUM İnönü Caddesi/ ÇORUM İnönü Caddesi/ ÇORUM Bahabey Caddesi/ ÇORUM Üçtutlar Mah. Cami Kebir Sok. No:6 ÇORUM GENÇ MEDYA TURİZM SEYAHAT ACENTASI A Gazi Cad. Maliye 2. Sok. No:3/C ÇORUM Kaynak: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2011) 108

129 Tablo.G.2. Turizm İşletme Belgeli Konaklama Tesisleri TURİZM İŞLETME BELGELİ KONAKLAMA TESİSLERİ İşletme Adı Uğur Turizm Ltd.Şti. (Anitta Otel) Anvatar Termal Tur.İnş.Tic. Ruhhsat Tarihi Yatak Sayısı Adres İnönü Cad. No:80 ÇORUM Samsun yolu üzeri No:4/A Tablo.G.3. Turizm İşletme Belgeli Yeme-İçme Tesisleri TURİZM İŞLETME BELGELİ YEME-İÇME TESİSLERİ İşletme Adı Kaymakçı Hancılar Tur.Gıd. Ruhhsat Tarihi Yatak Sayısı Adres Samsun Yolu 12. km Tablo.G.4. Belediye Belgeli Konaklama Tesisleri BELEDİYE BELGELİ KONAKLAMA TESİSLERİ İşletme Adı Tuha Otel (Tuncay Yurttutar) Evim Otel (Okay ilbaş) Ruhhsat Tarihi Adres Gülabibey mah. Nurettinbey cad. No.18 Çepni Mah. Haritacı O.bey Sk.No:1 Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) 109

130 Tablo G.5. Kütüphane İstatistikleri ÇORUM İL KÜLTÜR VE TRİZM MÜDÜRLÜĞÜ NE BAĞLI OLARAK HİZMET ÜRETEN KÜTÜPHANE İSTATİSTİKLERİ YILLAR DÖNEM SONU MEVCUT KİTAP SAYISI DÖNEM İÇİNDE KULLANICI SAYISI İL MERKEZİ İLÇELER GENEL TOPLAM DÖNEM İÇİNDE ÖDÜNÇ VERİLEN KİTAP SAYISI DÖNEM İÇİNDE KAYIT YAPTIRAN ÜYE SAYISI DÖNEM SONU MEVCUT KİTAP SAYISI DÖNEM İÇİNDE KULLANICI SAYISI DÖNEM İÇİNDE ÖDÜNÇ VERİLEN KİTAP SAYISI DÖNEM İÇİNDE KAYIT YAPTIRAN ÜYE SAYISI DÖNEM SONU MEVCUT KİTAP SAYISI DÖNEM İÇİNDE KULLANICI SAYISI DÖNEM İÇİNDE ÖDÜNÇ VERİLEN KİTAP SAYISI DÖNEM İÇİNDE KAYIT YAPTIRAN ÜYE SAYISI Kaynak: İl Kültür ve Trizm Müdürlüğü (2011) 110

131 G.4. Turist Sayısı Tablo.G.6. İlimize GelenTurist Sayısı ve Müze Ziyaretçileri İLİMİZE GELEN TURİST SAYISI ve MÜZE ZİYARETÇİLERİ Alacahöyük Müzesi Boğazkale Müzesive Çorum Müzesi ve Örenyeri Yazılıkaya-Hattuşa Örenyeri Turizm İşletme B. Tesisler Belediye Bel. Tesisler Genel Yıl Yerli Yab. Top. Yerli Yab. Top. Yerli Yab. Top. Yerli Yab. Top. Yerli Yab. Top. Toplam Kaynak: İl Kültür ve Trizm Müdürlüğü (2011) 111

132 G.5. Turizm Ekonomisi: Çorum da var olan turizm potansiyelini başta Boğazköy-Hattuşa, Alacahöyük ve Ortaköy-Şapinuva olmak üzere tarih turizmi oluşturmaktadır. İlde tarih turizmi yanında; yayla turizmi, av turizmi, kongre turizmi, trekking ve bisiklet turizmi yapılması için uygun ortam bulunmaktadır. Hitit dönemine tarihlenen Boğazkale, Alacahöyük ve Ortaköy deki tarihi doku ile arkeolojik alanların yanı sıra Merkez İlçe ve Hacıhamza Beldesindeki tarihi doku ve önemli eserleri ile Çorum Müzesi, Ortaköy İncesu Kanyonu, Bayat, Kargı ve İskilip İlçelerinde bulunan yaylalar İlimizin turizm özelliklerinin başında gelmektedir. İl Merkezinde yer alan Çorum Müzesi ile ünik Hitit eserlerinin sergilendiği müze olması açısından da önemli bir konumdadır. Yeni teşhiri ile göz dolduran müze yerli ve yabancı ziyaretçiler tarafından beğenilmekte ve ziyaretçi sayısı her geçen gün artarak üst seviyeye çıkmaktadır. Çorumda son yıllarda Av Turizminde bir talep gözlenmektedir. Yoğun olarak Sungurlu, Çorum, Osmancık ilçelerine turlar halinde avlanmaya gelen yerli ve yabancı gruplar görülmektedir. Bu hareketlilik takip edilerek Av Turizminin İlde organize bir duruma getirilebilmesi için yeni avlaklar tespit edilmiş olup, önümüzdeki yıllarda av turizmi İlimizde iyice canlanmış olacaktır. İlimizde av turizminin geliştirilmesi amacıyla Cemilbey Devlet Avlağı ( ha) tesis edilerek tescili yapılmıştır. Cemilbey Devlet Avlağında özellikle yaban domuzu avı yaptırılacaktır. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı nın tarih ve 7927 sayılı emirleri gereği 2016 yılına kadar İlimizdeki tüm avlakların tesisi ve tescili yapılarak av turizmine kazandırılacaktır. Özellikle Kargı İlçemizde yaklaşık bir asırdır yapılan panayır ve yayla şenliklerine katılım oldukça yoğun olmaktadır. Ayrıca, yaylalar atlı doğa turizmi, trekking sporları, karavan, kamp, yamaç paraşütü ve bisiklet turizmi için oldukça elverişlidir. Ancak, 1990 yılından itibaren Uluslararası düzeyde yapılmaya başlanılan Uluslararası Hititoloji Kongresi, buna ilaveten 2007 yılında kurulan Hitit Üniversitesinin varlığı ile birlikte kongre turizminde bir canlanma gözlenmiştir. Uluslararası Hititoloji Kongresi her üç yılda bir yapılmakta olup, biri yurtiçi diğeri yurtdışı olmak üzere periyodik olarak devam etmektedir. G.6. Turizm-Çevre İlişkisi İlimiz sanayi ve ticaret yönünden bölgemizde gelişmiş konumdadır. Buna paralel olarak panel, sempozyum ve kongre turizmine hitap edecek tesis eksikliği hissedilmektedir. Bu eksikliğin giderilmesi İlimizi kongre merkezi haline getirecektir. Mevcut tesisler kendilerini ve Çorum u tanıtma konusunda (özellikle seyahat acentaları bazında) daha duyarlı çalışmalar yapmalıdır. Gelen yerli ve yabancı konuklara rehberlik yapacak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ne Enformasyon Memuru ataması yapılmalıdır. Bu ihtiyaç giderilemediği takdirde, Halk Eğitim Merkezinde kurs programlarının açılmasının sağlanması ve bu kurslar neticesinde profesyonel anlamda olmayan TURİST ÖNDERİ olarak adlandırılabilecek kişilerin yetiştirilmesinin gerekmektedir. Boğazkale İlçemize gelen turistlere ilk elden hizmet vermek amacıyla Turizm Danışma Müdürlüğü kurulmuştur. Batı Uygarlığının temelinin Hititler olduğu tanıtımlarda ön plana çıkarılmalı ve bu savı destekleyen faaliyetlere ağırlık verilmesi gerekmektedir. İlimiz İç Anadolu yu Karadeniz e ve buradan Anadolu ya bağlayan tur güzergâhı üzerinde olmasına rağmen seyahat acentalarınca yeterince değerlendirilememektedir. Özellikle İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü nün önerisi olan İlin Karadeniz Tur Güzergahına dahil edilmesi yönündeki TURSAB nezdindeki girişimlerinin desteklenmesi, 112

133 İstanbul-Ankara-Çorum-Yozgat-Kapadokya Tur güzergâhının yine TURSAB tarafından üye seyahat acentalarının kullanması konusunda talimatlandırılması, İlimizin tanıtımı için Ankara, İstanbul, İzmir de Çorum Lobisi oluşturularak İlimizin Ulusal medyada tanıtımının sağlanması gerekmektedir. İlimizde bulunan müze ve örenyerlerinin korunması ve çevre temizliği, personel eksikliği nedeniyle sağlıklı bir şekilde yapılamamaktadır. Bu eksikliğin en kısa sürede giderilmesi gerekmektedir. Gerek yurtiçindeki fuar ve festivallere, gerekse yurtdışındaki fuarlara katılım sağlanarak ilimizin tanıtımı yapılmalıdır. Her Çorumlu her platformda İlimizi tanıtmak için üzerine düşen görevi yerine getirmelidir. Ortaköy İlçemizdeki İncesu Kanyonu Milli Park haline getirilerek İlimiz Turizmine kazandırılmalıdır. İlimiz Turizminin çeşitlendirilmesi için yaylalarımız değerlendirilmeli, özellikle tur güzergahları tesbit edilmiş olan Kargı Abdullah Yaylası, Osmancık-Başpınar Karaca Yaylası ve Çatak Tabiat Parkı nın trekking sporları (doğa yürüyüşü sporları) için değerlendirilmelidir. Çorum Kalesi nin içerisindeki binalar kamulaştırılarak kültür turizmine kazandırılmalıdır. İlimizdeki kültürel etkinliklere (Uluslar arası Hititoloji Kongresi, Uluslar arası Fotoğraf Yarışması vs.) devam edilerek İlimiz bir kültür ve turizm merkezi haline getirilmelidir. İlimizde bulunan örenyerleri dışında; Kalehisar Kalesi (Kybele Sunağı Frig Tanrısı), Geven Köyü Kaya Mezarı, Yatankavak Kaya Mezarı, Örencik Köyü Şelalesi gibi yerlerin tanıtımı yapılarak, insanların buraya kolaylıkla ulaşabilmeleri için gerekli düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Kısacası İlimizin Turizmden hak ettiği payı alabilmesi için tanıtıma büyük ihtiyaç vardır. Ancak öncelikle, İlimiz turizm sektöründeki altyapı eksikliğini gidermemiz gerekmektedir. Çünkü iyi bir altyapı olmadan iyi bir tanıtım yapmamızın bir anlamı olmaz. Kaynaklar : * Orman ve Su İşleri Çorum Şube Müdürlüğü(2011) * İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2011) 113

134 H. TARIM ve HAYVANCILIK H.1. Genel Tarımsal Yapı: İlimiz toplam tarım alanı da. Olup İl arazisinin yaklaşık % 48,3 ü dir. Ayrıca İl arazisinin yaklaşık % 11,4 ü de çayır mera arazisidir. Tarımsal üretim içerisinde bitkisel üretim yaklaşık % 70 lik payla ilk sırada ve gene yaklaşık % 30 luk payla hayvansal üretim ikinci sıradadır. Tarım arazilerinin % 12,1 i ( da ) sulu, % 87,9 u ( da) kıraçtır. Toplam tarım arazilerinin % 94,99 u tarla, % 1,3 ü Bağ, % 0,50 si meyve, % 0,90 ı sebze ve % 2,3 ü de işlenmeyen tarım arazileridir. Tarla arazilerinin % 58,52 sin de Tahıllar, % 3,25 in de Baklagiller, % 5,40 ında Endüstri Bitkileri,Yağlı Tohumlar,Yumru Bitkiler ve Yem Bitkileri yetiştirilmekte olup, % 33,83 si de Nadas alanıdır. İlde Yetişen Önemli Ürünler: Buğday, Arpa, Nohut, Çeltik, Fiğ, Şeker Pancarı, Y.Ayçiçeği, K.Soğan,Y.Mercimek,Yonca,Korunga,Domates,Kavun, Karpuz; Meyvelerden Üzüm, Elma, Armut ve Cevizdir. Sulu alanların az olması nedeniyle sulanmadan yetiştirilen ürünler ilk sıraları almaktadır. Sulu alanların önemli bir bölümünü oluşturan Kızılırmak havzasında yetiştirilen Çeltik Türkiye Üretiminin yaklaşık % 6,8 ini sağlamaktadır. İlimizde Hayvancılıkta önemli bir paya sahiptir. Özellikle Yumurta Tavukçuluğu önemli bir sektördür. Günlük 2 milyon adet civarında yumurta üretimiyle Türkiye üretiminin yaklaşık % 4,9 luk bir kısmını oluşturmaktadır. Bu sektörde kurulu kapasite toplam adet tavuk olup, büyük bölümü faal olan işletmelerde halen adet civarında yumurtacı tavuk mevcut olup, yıllık üretim adet yumurtadır. H.2. Tarımsal Üretim: H.2.1. Bitkisel Üretim: H Tarla Bitkileri: H Buğdaygiller: Tablo.H Yılı Buğdaygiller Üretimi Ürün Cinsi Ekiliş (da) Üretim (Ton ) Buğday ,5 Arpa Çavdar ,1 Yulaf ,05 Mısır Çeltik ,85 Tritikale ,15 Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Buğday, arpa, çavdar, yulaf ve tritikale büyük ölçüde kuru tarım alanlarında yetiştirilmektedir. İlimiz şartlarında mısır sulanmadan yetişmemekte olup, çeltik ise bitkisel özelliğinden dolayı tamamen su içerisinde tavalarda yetiştirilmektedir. Üretimi yapılan tahılların küçük bir bölümü tohumluk, gıda ve hayvan yemi olarak üreticilerce ayrılmakta olup, önemli bir bölümü ise tahıl pazarında borsada satılmakta yada diğer illere pazarlanmaktadır. Buğday ve arpanın belli bir bölümü de ildeki un ve yem fabrikalarında değerlendirilmektedir. 114

135 H Baklagiller: Tablo.H Yılı Baklagiller Üretimi Ürün Cinsi Ekiliş (da) Üretim (Ton ) Nohut ,6 Kuru Fasulye ,35 Yeşil Mercimek ,25 Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Nohut ve yeşil mercimek İlimizde kuru alanlarda yetiştirilmekte olup, kuru fasulye sulama yapmadan yetişmemektedir. Yetiştirilen ürünler pazarda ve borsada satılmakta yada diğer illere pazarlanmaktadır. H Yem Bitkileri : Tablo.H Yılı Yem Bitkileri Üretimi Ürün Cinsi Ekiliş (da) Üretim (Ton) Fiğ (Dane ) Fiğ (K.ot ) Mısır (Silaj ) ,5 Yonca (K.ot ) Korunga (K.ot ) Hayvan Pancarı Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Yem bitkilerinden silajlık mısır, yonca ve hayvan pancarı İlimizde sulamadan yetişmemektedir. Diğerleri kuru alanlarda yetiştirilmektedir. Üretilen ürünler genelde üreticilerin kendi işletmelerinin ihtiyacı için kullanılmakta olup, dane fiğ pazarda ve borsada satılmaktadır. H Endüstriyel Bitkiler: Tablo.H Yılı Endüstriyel Bitki Üretimi Ürün Cinsi Ekiliş (da) Üretim (ton) Şeker Pancarı ,267 Haşhaş Ayçiçeği (yağlık ) ,15 Ayçiçeği(Çerezlik ) Patates Soğan(Kuru) ,8 Sarımsak (Kuru) ,2 Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) İlimizde haşhaş ve ayçiçeği kuru alanlarda yetiştirilmektedir. Şeker pancarı ve patates ise sulama yapmadan yetişmemektedir. Çerezlik ayçiçeği İldeki kuru yemişçilere pazarlanmakta olup, üreticinin kendi ihtiyacı fazlası üretilen patates ise semt pazarlarında satılmaktadır. Şeker pancarı şeker şirketi tarafından sözleşmeli olarak ektirilmekte ve ürün şirket tarafından alınmaktadır. Yağlık ayçiçeğinin tamamına yakını Karadeniz Birlik tarafından alınmakta olup, küçük bir bölümü de tüccara satılmaktadır. Kuru soğan toplu olarak tüccara satılmakta ve il dışına pazarlanmaktadır. 115

136 H Bahçe Bitkileri: H Meyve Üretimi: Tablo.H Yılı Meyve Üretimi Ürün Cinsi Elma 7.967,04 Erik 1.055,5 Kayısı 505,27 Kiraz 1.837,5 Şeftali 770,93 Vişne 762,85 Badem 326,1 Ceviz 4.991,96 Dut 835,7 Üzüm Armut 3.156,42 Ayva 1.305,36 Üretim Miktarı (Ton) Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Meyvelerin tümü İlimizde sulanmadan yetişmemekte olup, sadece üzüm yer yer sulamasız yetişmektedir. Meyvelerin küçük bir bölümü kapama bahçe şeklinde yetiştirilmekte olup, büyük bir bölümü karışık meyvelik şeklindedir. Üreticinin ihtiyacı dışında kalan ürünler pazarlarda satılmakta olup, üzümün büyük bölümü pekmez yapılmaktadır. H Sebze Üretimi: Tablo.H Yılı Sebze Üretimi Ürün Cinsi Ekiliş (da) Üretim (Ton) Lahana Beyaz Ispanak Pırasa Kabak(Sakız ) Kabak (Bal) Hıyar Patlıcan Bamya Domates Biber (Sivri) Biber (Dolmalık) Karpuz Kavun Fasulye(Taze) Barbunya (Taze) Havuç Turp (Bayır) Soğan(Taze) Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) 116

137 İlimizde sebze üretimi genelde tarla ziraatı şeklinde yapılmakta olup, küçük bir bölümü bahçe ziraatı şeklinde yapılmaktadır. İlimizde sebzelerin tümü sulanarak yetiştirilmektedir.üreticinin ihtiyacının dışında kalan ürünler pazarlarda satılmaktadır. H Süs Bitkileri: Bu konu hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. H.2.2. Hayvansal Üretim: H Büyükbaş Hayvancılık: Tablo.H Yılındaki Büyükbaş Hayvancılık Hayvan Cinsi Sığır (Kültür ) Sığır (Melez) Sığır (Yerli) Manda 1769 Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) 117 Sayısı (Baş) Bütün İl düzeyinde büyükbaş hayvancılık yapılmaktadır. İlimiz dahilinde saf ırk sığır olarak Holstein, simmental, montofon ırkları mevcuttur, Yerli kara ve bir miktarda kultak sığırı mevcuttur. H Küçükbaş Hayvancılık: Tablo.H Yılındaki Küçükbaş Hayvancılık Hayvan Cinsi Koyun Kıl keçi Tiftik keçi Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Sayısı (Baş) Bütün İl düzeyinde küçükbaş hayvancılık yapılmaktadır. Koyun ırkları içerisinde yaygın olan ak karamandır yılında Koyun ve özellikle Kıl Keçi sayısında önemli miktarda artma olmuştur. Tiftik Keçi ve Mandada ise azalma gözlenmektedir. H Kümes Hayvancılığı Kanatlı Üretimi : Tablo.H Yılı Sonu İtibariyle Kanatlı Sayıları Tavuk (Yumurtacı ) Tavuk (Broiler ) Ördek Kaz Hindi Tavuk Yumurtası Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Adet Adet Adet Adet Adet İlde Yumurta tavukçuluğu ön planda olup, diğer kanatlılar köy şartlarında yetiştirilmektedir.yumurta Tavukçuluğunda kurulu kapasite adet tavuk olup, halen faal olan işletmelerde toplam adet civarında yumurtacı tavuk mevcuttur. Bu işletmelerde günlük 2 milyon civarında yumurta üretilmektedir. Yumurta kurulu bulunan şirketler aracılığıyla ve işletmelerin kendi imkanlarıyla İl içi, İl dışı ve Yurtdışına

138 pazarlanmaktadır. Tavuk gübreleri şehir çöplüğünde belediyece tahsis edilen alana, doğrudan tarım arazilerine ve boş arazilere dökülmektedir. Henüz ilde bunu işleyip değerlendiren bir tesis yoktur. Ancak Dünya Bankası destekli olarak GEF projesi kapsamında merkeze bağlı üç köyümüzü kapsayacak şekilde kurulmuş olan kooperatif aracılığıyla tavuk gübreleri gerekli toprak,su, gübre analizleri yapıldıktan sonra üyelerine ait tarım arazilerinde toprak altına verilerek tarımsal üretimde değerlendirilmektedir. H Su Ürünleri: İlimiz sınırları içerisinde Alabalık yetiştiriciliği yapan bir adet işletme mevcut olup, yıllık kapasitesi 15 ton/yıl dır. Bu işletme ekonomik nedenlerden dolayı 2010 yılında üretime ara vermiştir yılında faaliyete geçen Obruk Barajında, 10 adet işletme 2010 yılında Bakanlığımızdan ön izin almış ve proje hazırlama aşamasındadır. Boğazkale ilçesinde bulunan 12 ton/yıl kapasiteli Ahıskalı Balıkçılık İşletmesinin projesi Müdürlüğümüzce onaylanmış olup, su kiralama işlemleri devam etmektedir. Kargı Başköy de bulunan 15 ton/yıl kapasiteli Kargı Balıkçılık İşletmesi Bakanlığımızdan ön izin almış olup proje hazırlığı aşamasındadır. H Kürk Hayvancılığı: İlimizde kürk hayvanı yetiştiriciliği yapılmamaktadır. H Arıcılık : Tablo.H Yılındaki Arıcılık Eski Usul Kovan Sayısı 698 Adet Yeni Usül Kovan Sayısı Adet Bal Üretimi Kg. Bal Mumu Üretimi Kğ. Arı besleyen Köy Sayısı 427 Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Üretilen ürünler şahıslara, market ve dükkanlara pazarlanmakta olup, ayrıca semt pazarlarında satılmaktadır. H.3. Organik Tarım : 2010 yılında Organik Arıcılığı Geliştirme Projesi kapsamında Çorum Arı Yetiştiricileri Birliği üyesi 8 çiftçimize 400 (50x8) kovan ve 400 (8x50) kg organik petek dağıtılmıştır. Ayrıca üç adet bal dinlendirme kazanı ve bir adet 8 li bal süzme makinesi (elektrik motorlu) Çorum Arı Yetiştiricileri Birliğine teslim edilmiştir. Ayrıca ETKO Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşu ile Birlik üyeleri arasında sözleşme imzalanmış olup KSK ücreti de söz konusu projeden karşılanmıştır yılı Organik Bal üretimimiz 1500 kg iken 2010 yılında mevsim şartlarının uygun olmamasından Çorum Merkez Babaoğlu Köyündeki Organik sahadaki Organik arı kolonisi KSK bilgisi ve izni dâhilinde konvansiyonel bölgeye indirilmek zorunda kalındığından Merkez İlçede organik bal üretimi olmamış, sadece Sungurlu İlçesinde organik bal üretimi yapan arıcılarımız 2010 yılı için 300 kg organik bal üretmişlerdir yılında İl Müdürlüğümüz Organik Tarım Birimi tarafından yapılarak Bakanlığımıza sunulan üç projeden ikisi kabul 118

139 edilmiştir. Bu projeler gereği; İskilip İlçesi Dereseki Köyünde Organik Kiraz Projesi ve yine İskilip İlçesinde Organik Arıcılık Projesi 2011 yılında uygulamaya konulacaktır. H.4. Tarımsal İşletmeler: H.4.1. Kamu İşletmeleri: Çorum İlinde organik tarımsal işletmeler mevcut değildir. H.4.2. Özel İşletmeler: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. H.5. Tarımsal Faaliyetler: H.5.1. Pestisit Kullanımı: Tablo.H Yılındaki Pestisit Kullanımı İnsektisitler (ton) Fungusifler (ton) Herbisitler (ton) Akarisitler (ton) Rodandisit ve Mollusitler 0,069 Nemotosit ve Fumigantlar - Diğerleri (Ton) 1,124 TOPLAM 206,984 (Ton) Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) İl Gıda,Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından tarımsal ilaçlar ve kullanımları konusunda çiftçilerimiz bilgilendirilmektedir. H.5.2. Gübre Kullanımı: Tablo.H Yılındaki Gübre Kullanımı Saf N Saf P205 Saf K20 Gübrelenen Arazi ton ton 277 ton dekar Kaynak: İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) Gübre ve gübre kullanımı konusunda çiftçilerimiz İl Tarım Müdürlüğü tarafından sürekli bilgilendirilmektedir. H.5.3. Toprak Kullanımı: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Kaynak: * İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2011) 119

140 I. MADENCİLİK I.1. Maden Kanunu na Tabi Olan Madenler ve Doğal Malzemeler: I.1.1. Sanayi Madenleri: Tablo I.1. Sanayi Madenleri 2011 yılı Adı Üretim Yöntemi Tür Ruhsat Sayısı Alçı Taşı Yok IVGrup 6 Adet Bor Minareli Yok - - Çimento Ham Maddesi Yok - - Kil Açık İşletme - - Kireçtaşı Yok - - Asbest Yok - - Kaolen Yok - - Kalker Açık İşletme II.Grup 22 Adet Kalsit Yok - - Krom Yok - - Mangan Yok IV Grup 2 Adet Mermer Açık İşletme - Kaynak: İl Özel İdaresi (2011) I.1.2. Metalik Madenler: Tablo I.2. Metalik Madenler Adı Üretim Yöntemi Tür Ruhsat Sayısı Bakır Açık işletme IVGrup 1 Adet I.1.3. Enerji Madenleri: Tablo I.3. Enerji Madednleri Adı Üretim Yöntemi Tür Ruhsat Sayısı Kömür Açık işletme IVGrup 18 Adet I.1.4. Maden Kanunu na Tabi olan Doğal Malzemeler: 05/06/2004 ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 3213 Sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin 5177 Sayılı Kanun ile Taşocakları Nizamnamesi yürürlükten kaldırılmış olup, 1(a) Grubu Madenleri ile İlgili Uygulama Yönetmeliği gereğince, İl Özel İdaresi tarafından I (a) grubu kapsamındaki inşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum-çakıl ve taş ocaklarına verilen ruhsatlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. 120

141 SIRA NO Tablo I.4. Kum-Çakıl ve Taş Ocaklarına Verilen Ruhsatlar TESİSİN İLÇE Çorum İli, Merkez İlçe, Melikgazi Mevkii Çorum İli Merkez ilçesi Pancarlık Köyü Çal Mevkii Çorum İli, Sıklık Mevkii Çorum İli, Gökgözler Köyü, Narlı Çayı Çorum İli, Bayat ilçesi, Saray Köyü, Menderes Köprüsü Mevkii Çorum İli, Merkez İlçesi, Şekerbey Köyü, Kale Mevkii Çorum İli, Merkez İlçesi, Yenice Köyü, Köycivan Mevkii Çorum İli Mecitözü İlçesi Beyözü Köyü MECİTÖZÜ Laçin İlçesi Gökgözler Köyü Bayat İlçesi Saray Köyü Merkez İlçe Çeşmeören Köyü Alaca İlçesi Büyükkeşlik Köyü Domulçal ADI VE SAHİBİ Çorum Belediyesi Layık İnşaat Ltd. Şti. Helvalı İnşaat Ahİ Kum Mad. Ltd.Şti. Bayat Belediyesi Mehmet HARZADIN Atıf KÖSE Yıldırım Nak. Tic.ve San.Ltd.Şti. Ahi Kum Mad. Ltd.Şti. Kandilkaya Kireç Mad.İnş.Taah.Beton San.ve Tic.A.Ş. Çakır İnş.Taah. Ltd.Şti. Karayolları 7.Bölge Müdürlüğü Taş Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Taş Ocağı Konkasör Tesisi Taş Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Kum Ocağı ve Yıkama Eleme Tesisi Kum- Çakıl Ocağı ve Yıkama - Eleme Tesisi Taş Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi Kum Çakıl Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Kum Ocağı ve Yıkama- Eleme Tesisi Kum- Çakıl Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi Kum- Çakıl Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi Kum Yıkama- Eleme Tesisi Taş Ocağı ve Konkasör Tesisi ÇALIŞAN/ PLANLANAN PERSONEL SAYISI 10 kişi ÜRETİM YÖNTEMİ Kırma- Eleme KULLANILAN HAMMADDE YILLIK KAPASİTESİ ÜRETİLEN/ ÜRETİLECEK ÜRÜN ADI Taş 90000ton/yıl Taş 9 kişi Konkasör Mıcır 20000ton/yıl Mıcır 8 kişi 10 kişi 12 kişi 15 kişi 15 kişi 10 Kişi 8 kişi 8 kişi 6 kişi Kırma Eleme Yıkama- Eleme Yıkama- Eleme Kırma- Eleme Kırma- Eleme Yıkama- Eleme Yıkama- Eleme Yıkama- Eleme Yıkama Eleme Taş 90000ton/yıl Taş Kum 5000m3/yıl Kum Kum-Çakıl ton/yıl Kum-Çakıl Taş ton/yıl Taş Kum-Çakıl 25 ton/sa Kum-Çakıl Kum ton/yıl Kum Kum-çakıl ton/yıl Kum Kum-çakıl ton/yıl Kum Kum 36000m3/yıl Kum 15 kişi Konkasör Taş m3/yıl mıcır YATIRIM TUTARI TÜRÜ 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 121

142 mevkii Merkez İlçe Şendere Köyü Kargı İlçesi Gölköy Köyü Merkez İlçesi, Hacıpaşa Köyü Merkez İlçesi, Çukurören Köyü 17 Osmancık Fatih ŞAHİNBAŞ Karayolları 7.Bölge Müdürlüğü Kandilkaya Kireç Mad. İnş.Taah.Beton San.ve Tic.A.Ş. Kandilkaya Kireç Mad. İnş.Taah.Beton San.ve Tic.A.Ş. 1 (a) grubu Kum- Çakıl Yıkama- Eleme Tesisi Narkazan Taş ocağı ve Konkasör Tes. Taş Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi Taş Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi Bostancıer Kum Eleme Beton Tesisi 8 kişi 15 kişi 13 kişi 13 kişi 3 kişi 18 Osmancık Meliha GÖBEL 25 kişi 19 ALACA Çorum Yenice köyü Osmancık İlçesi Gökdere köyü Dodurga ilçesi Berk Köyü IRGATOĞLU BETON Şimşekler İnş. Malz.Taah. Haf. Nak. San. Ve Tic. Ltd. Şti. 6 8 KİŞİ Zafer ÇOLAK 4 Derya Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. Kaynak: İl Özel İdaresi (2011) 14 KİŞİ Yıkama- Eleme Konkasör tesis Kırma- Eleme Kırma- Eleme Kum ve çakıl Kum ve çakıl KIRMA TAŞ KIRMA- ELEME KIRMA- ELEME KIRMA- ELEME BETON SANTRALİ Kum-Çakıl ton/yıl Kum Taş ton/yıl Mıcır Taş ton/yıl Taş Taş ton/yıl Taş Kum ve çakıl Kum ve çakıl ,00 Kum ve çakıl ,00 Kum ve çakıl ,00 TAŞ TON İNŞAAT ,00 KUM-ÇAKIL - AGREGA KUM-ÇAKIL TON KUM-ÇAKIL ,00 KUM-ÇAKIL- KALKER TON HAZIR BETON 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu 1-a grubu I.2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri: Çorum ili jeolojik yapısında iki ana kütle (kayaç) grubu göze çarpar. Bunlardan birincisi Metamorfik Seri, ikincisi ise Tortul Kayaç İlin asıl jeolojik karakterini 3. Jeolojik Zaman'ın sonları ile 4. Jeolojik Zaman'da meydana gelen oluşumlar meydana getirmektedir. Bununla birlikte, jeolojik devirlerden ilkel zaman olarak bilinen Arkeen ve Prekambriyen devirlerine ait Çorum Merkez ilçe, Alaca, İskilip, Osmancık, Mecitözü ve bilhassa Kargı ilçelerinde çeşitli metamorfik kayaçlara rastlanılmıştır. Özellikle 3. Jeolojik Zaman'ın kütlelerinden olan jips (kireçtaşı) ve kayatuzu yatakları ile karbon miktarı yüzde 75 kadar olan zengin linyit kömürü yataklarına (Osmancık, Dodurga yöresinde 30 milyon ton rezervinde ayrıca Alpagut-Zambal-Karakaya-Ayva ve Ovacık Köyleri'nde) rastlanmaktadır. Yine bu zamanın püskürük kütlelerinden olan trakit, granit, bazalt ve andezit gibi kayaçlara da Çorum merkez ilçesi ile Kargı, Sungurlu, Alaca, Mecitözü, Osmancık ve İskilip ilçelerinde rastlanmaktadır. Tortul kütlelere ise ilin çoğu yörelerinde rastlanmaktadır. Kaynak: İl Özel İdaresi (2011) I.3. Cevher Zenginleştirme: İlimiz sınırları içerisinde bulunan Maden kanununa tabi madenlerin bir kısmında,yıkama, Kırma, Kesme, Eleme, Öğütme vb. cevher zenginleştirme yöntemleri işlemleri yapılmaktadır. Cevher hazırlama aşamasında uygulanan kırma, öğütme ve eleme işlemlerinde bazen toz sorunu oluşabilir. Cevher zenginleştirme işlemlerinde ise uygulanan 122

143 yönteme göre değişik atıklar oluşmaktadır. Genel olarak, su ve değişik kimyasallar kullanılan bu yöntemlerde oluşan atık su çeşitli çevre sorunlarına neden olmaktadır. Kaynak: İl Özel İdaresi (2010) I.4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri: Olumsuz Etkiler: Yeraltı- yerüstü maden işletmeleri arazi yapısını bozmaktadır. Ekolojik dengeyi bozmaktadır. Ormanlara, tarım alanlarına, akarsulara ve buralarda yaşayan canlılara zarar vermektedir. Kontrolsüz maden atıkları; bunlar (siyanür, baca gazları, arsenik, civa, kurşun vb.) gibi atıklar kontrol edilmediği takdirde telafisi olmayan kalıcı zararlar vermektedir. Turistik bölgelerde doğal ve tarihsel dokuyu bozmaktadır. Olumlu Etkiler: Bölgede istihdam oluşturmaktadır. İşsizliği azaltmaktadır. Sadece çalışanlar için değil, o bölgede yaşayan değişik iş yapan insanlara da katkısı olmaktadır. Çesitli sanayi dallarını geliştirmektedir. Sosyal aktiviteleri artırmaktadır. I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları: Madencilik faaliyetleri sonucunda arazi kazanım amacıyla yapılan rehabilitasyon çalışmaları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Kaynak: * İl Özel İdaresi (2011) 123

144 J. ENERJİ J.1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1. Taşkömürü: J.1.2. Linyit: J.1.3. Asfaltit: J.1.4. Bitümlü Şist: J.1.5. Hampetrol: J.1.6. Doğalgaz: J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum): J.1.8. Orman: J.1.9. Hidrolik: J Jeotermal: J Güneş: J Rüzgar: J Biyokütle: J.2. İkincil Enerji Kaynakları: J.2.1. Termik Enerji: J.2.2. Hidrolik Enerji: J.2.3. Nükleer Enerji: J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi: J.1. ve J.2. konu başlığı altındaki ara başlıklar hakkında herhangi bir çalışma yapılamadığından bilgi verilememiştir. J.3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı: İlin genel enerji ihtiyacı enterkonnekte sistemden karşılanmaktadır. Bu sistem dahilinde, İl sınırlarımız içerisinde bulunan TEİAŞ' a ait Çorum-1 (154/31,5 kv MVA,154/6,3 kv 25 MVA), Çorum-2 (154/31,5 kv MVA), Alaca TM (154/31,5 kv 25 MVA), Kargı TM (154/31,5 kv 25 MVA), Sungurlu TM (154/31,5 kv 50 MVA), Obruk HES TM (154/31,5 kv 50 MVA) trafo merkezlerinden alınan enerji ile İlimizin elektrik enerji ihtiyacı karşılanmaktadır. Ayrıca Hayat Kağıt A.Ş.'ne ait 7,5 MVA'lık doğalgaz çevrim santrali ve 124

145 AKSA Enerji A.Ş. ne ait 15 MVA lık Ortaköy-İncesu Hidroelektrik Santralında üretilen elektrik enerjisi dağıtım sistemine enerji vermektedir. İlimizde Köy Elektrifikasyon çalışmaları 1987 yılında tamamlanmış olup, elektriksiz yerleşim birimi kalmamıştır. Son yıllarda şehir şebekelerinde havai hatların yeraltına alınması, yenileme ve tesis çalışmalarına ağırlık verilmiştir. Enerjinin abonelere kaliteli ve kesintisiz ulaştırılabilmesi için mevcut enerji nakil hatları ve dağıtım tesislerinin bakım çalışmaları sürekli yapılmaktadır. Yerleşim alanları, çevre yolu, önemli kavşaklar ve sokak aydınlatmalarının sürekli faal olmasına dikkat edilmektedir. Ayrıca tarihi eserler; meydanlar, önemli yol kavşakları ve refüj aydınlatmalarına ağırlık verilmektedir. İlimizin tarihi itibariyle satın alınan enerji miktarı MWh, Satılan enerji miktarı MWh olup 2011 yılı kaçak kayıp oranı 7,39'dur. Bu enerji tüketiminin kullanıcı gruplar itibariyle dağılımı şöyledir: Abone Türlerine Göre Elektrik Tüketimi (2011 Yılı) Tablo J.1. Enerji Tüketimi Abone cinsi Elektrik tüketimi ( net Mwh ) Abone cinsi Elektrik tüketimi ( net Mwh ) Meskenler Hayır Kurumları Resmi daireler Tarımsal Sulamalar KİT ler İçme ve Kullanma Suyu Ticarethaneler Serbest Tüketiciler Sanayiler Organize Sanayi Genel aydınlatma Kayıp / Kaçak Şantiyeler TOPLAM TOPLAM GENEL TOPLAM Kaynak: YEDAŞ Çorum İl Koordinatörlüğü (2011) Kaçak Elektrikle Mücadele (2011) Kaçak elektrik kullanımının tespit edilmesi ve kaçak kullanımın önüne geçilmesi için ekiplerimiz çalışmalarını 2011 yılında da devam ettirmiştir. 186 numaralı telefon hattına yapılan ihbarlar, yazılı veya şahsen yapılan ihbarlar anında değerlendirilmektedir. Ayrıca Endeks Okuma ve Kesme-Bağlama işlerimizi yapan taşeron firma elemanları şüpheli durumları İl Koordinatörlüğümüze haber vermekte ve bu ihbarlarda değerlendirilmeye alınmaktadır yılında yapılan tarama ve kontrollerde 148 abone hakkında Kaçak/Usulsüz Elektrik Kullanma Tutanağı tutulmuştur. Bu abonelere TL Kaçak Elektrik kullanma cezası tahakkuk ettirilmiştir Yılı İl Koordinatörlüğümüz görev bölgesinde teknik kayıplar ve kaçak toplamı %7,39 olarak gerçekleşmiştir. Kontroller sonucu Kaçak/Usulsüz Elektrik Kullanma Tutanağı düzenlenen tüm aboneler hakkında Hukuk Müşavirliğimizce Adli Makamlara suç duyurusunda bulunulmuştur. J.4.Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar: İlimiz genelinde enerji tasarrufunu halkımıza anlatmak, bilgilendirmek ve faydalarını anlatmak amacıyla Genel Müdürlüğümüz koordinasyonunda yazılı ve görsel olarak çalışmalar 125

146 yapılmaktadır. Herkesin görebileceği yerlere afişler asılmakta, görsel medya araçlarına kısa programlar verilmek suretiyle enerji tasarrufunun ülkemiz açısından faydaları anlatılmaktadır. Kaçak elektrikle mücadele için Yeşilırmak Elektrik Dağıtım Şirketi olarak yerinde kontrollerimiz etkin bir biçimde devam etmektedir. internet adresi, Çağrı Merkezi, ALO 186 Elektrik Arıza ve Personel Şikayetleri, Öneri ve Talep Hattına gelen tüm ihbarlar değerlendirilmekte, yakalanan her kaçak hakkında savcılıklara suç duyurusunda bulunulmaktadır. Ayrıca İlimiz genelindeki teknik kayıplar incelenmekte, trafo bazında okumaya geçiş çalışmalarımız devam etmektedir. Bu sayede bölge bazında kaçak durumu kontrol edilerek daha etkin bir kaçak mücadelesi yapılabilecektir. Bunlarla birlikte bina içerisinde bulunan tüm sayaçlar dışarı aldırılmakta, tesisatlar tekrar kontrol edilerek mühürlenmektedir. Düşük tüketimli aboneler kontrol edilmekte ve dosya endeks okuma sistemleri sürekli güncellenmektedir. Kaynak: * YEDAŞ Çorum İl Koordinatörlüğü (2011) 126

147 1- ÇALIK YEŞİLIRMAK ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. ÇORUM İL KOORDİNATÖRLÜĞÜ KURULUŞU 1.A- ORGANİZASYON YAPISI İL KOORDİNATÖRLÜĞÜ (ÖZEL KALEM -ÖZEL BÜRO) 1.C- PERSONEL ÇALIK YEDAŞ ÇALIŞANLARI HUKUK MÜŞAVİRLİĞİ 1.B- HİZMET BİNALARI VE TESİSLER Hizmet Binası Trafo Binaları Direk tipi trafolar Toplam kablo şebekesi Toplam havai hat şebekesi ÇALIK YEDAŞ ÇORUM İL KOORDİNATÖRLÜĞÜ İDARİ MALİ SAĞLIK SATINALMA İŞLER VE ÇEVRE VE VE İL DAĞITIM İNSAN İŞ LOJİSTİK MÜDÜRLÜĞÜ KAYNAKLARI GÜVENLİĞİ ŞEFLİĞİ ŞEFLİĞİ ŞEFLİĞİ TESİS-PROJE ŞEBEKE VARLIKLARI VE KAMULAŞTIRMA ŞEFLİĞİ YATIRIM ANALIİZİ VE PLANLAMA Ş. ARIZA BAKIM ONARUIM VE AYDINLATMA ŞEFLİĞİ İŞLETME YÜK DAĞITIM VE ROLE OTOMASUYON ŞEFLİĞİ İŞLETME YATIRIM AMBAR ŞEFLİĞİ SAYAÇ AYAR ŞEFLİĞİ İL PERAKENDE MÜDÜRLÜĞÜ MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ ŞEFLİĞİ FATURALAMA ŞEFLİĞİ İLÇELER SUNGURLU İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ OSMANCIK İŞLETME ŞEFLİĞİ O.G. MÜŞTERİLER VE ALACA İŞLETME SERBEST ŞEFLİĞİ TÜKETİCİLER Ş. TAHSİLAT ŞEFLİĞİ BİLGİ TEKNOLOJİLERİ ŞEFLİĞİ KAÇAK ŞEFLİĞİ AYDINLATMA ŞEFLİĞİ İSKİLİP İŞLETME ŞEFLİĞİ MECİTÖZÜ İŞLETME ŞEFLİĞİ KARGI İŞLETME ŞEFLİĞİ DODURGA İŞLETME Ş. LAÇİN İ.Ş. BAYAT İ.Ş. BOĞAZKALE İ.Ş. OĞUZLAR İ.Ş. ORTAKÖY İ.Ş. UĞURLUDAĞ İ.Ş. adet 8 adet 340 adet km. 977 km GÜVENLİK FİRMASI TOPLAM (adet) D- ARAÇLAR CİNSİ ÇALIK ARIZA+BAKIM+ ENDEKS OKUMA + KESME + AÇMA TOPLAM YEDAŞ ONARIM FİRMASI FİRMASI (adet) Binek araç x4 Arazili araç Kamyon 1 1 Kablo test aracı 1 1 Platformlu araç Forklift 1 1 TOPLAM E- LOJMANLAR İLÇE Merkez Sungurlu TOPLAM ARIZA+BAKIM+ONARIM FİRMASI ENDEKS OKUMA + KESME+AÇMA FİRMASI TOPLAM (Daire adet)

148 3- YATIRIMLAR 3.A- Yıllara Göre Yatırım Harcamaları (x Bin TL) YILLAR (Proje Bütçesi) Toplam Yatırım Harcaması YATIRIM VE İŞLETME HARCAMASI (TL) B- İşletme Kriter Tablosu YILLARI ARASI İŞLETME KRİTER TABLOSU 2010 YILI 2011 YILI YANIK TRAFO SAYISI ARIZA SAYILARI FİDER AÇMA SAYILARI

149 3.C- YEŞİLIRMAK EDAŞ ÇORUM İL KOORDİNATÖRLÜĞÜ 2011 YILI YATIRIM PROGRAMI YÜKLENİCİ ŞİRKET PROJE NO PROJE ADI MALZEMESİ VE MELZEMESİ MONTAJI ZEMİN TAHRİP VE PROTOKOL DEMONTAJ GİDERLERİ TOPLAM HARCAMA 11.KAP.ŞEH I- ÇORUM ŞEHİR ŞEBEKESİ , , , , ,22 II- KİLOMETRİK BEDELLİ ENERJİ NAKİL HATLARI ,56 0,00 0, , ,56 11.KAP.ENH ÇİFTLİK GRUBU ENH ,21 0, , ,21 11.KAP.ENH ÇATAK PAŞAKÖY ALTINBAŞ GRUBU ,23 0, , ,23 11.KAP.ENH ERDEK GRUBU ,51 0, , ,51 11.KAP.ENH MİSLEROVACIĞI GRUBU ENH ,31 0, , ,31 11.KAP.ENH PELİTÇİK GRUBU ENH ,15 0, , ,15 11.KAP.ENH HOROZLAR KÖK-KALINPELİT KÖK 1/ ,51 0, , ,51 11.KAP.ENH ALACA TM-BABAOĞLI ENH ,97 0, , ,97 11.KAP.ENH KULA-PAŞAÇİFTLİĞİ 3AWG ENH 0,00 0,00 0,00 0,00 11.KAP.ENH HACIVELİ GÜMÜŞOĞLU 3AWG ENH ,19 0, , ,19 11.KAP.ENH ÇALKÖY KILAVUZ 3AWG ENH ,41 0, , ,41 11.KAP.ENH OVACIKSUYU SARIYER 3AWG ENH 0,00 0,00 0,00 0,00 11.KAP.ENH TEPELİCE-ALİOĞLU 3AWG ,49 0, , ,49 11.KAP.ENH AKDERE-DEMİRŞEYH-EŞME 3AWG ENH ,58 0, , ,58 11.KAP.ENH HALLI-ÇETMİ 3AWG 0,00 0,00 0,00 0,00 11.KAP.ENH İKİKİSSE KÖK-SARIKAVAK 3AWG 0,00 0,00 0,00 0,00 11.KAP.KET III- ÇORUM KET , , ,79 11.CAPEX.19 IV- ÇORUM CAPEX 0, , ,90 11.DİĞ.AYD V- AYDINLATMA YATIRIMLARI 0,00 0,00 0,00 11.DİĞ.KAM VI- KAMULAŞTIRMA GİDERLERİ 0,00 0,00 0,00 11.DİĞ.IT VII- IT YATIRIMLARI 0,00 0,00 0,00 11.DİĞ.TDE VIII- 3.ŞAHIS TESİS DEVİRLERİ 0,00 0,00 0,00 11.DİĞ.PRO IX- ETÜT PROJE YATIRIMLARI 0,00 0,00 0,00 11.DİĞ.SCA XI- SCADA YATIRIMLARI 0, , ,05 11.DİĞ.KES XII- KESİN HESAP FARKLARI ,15 0,00 0,00 0, ,15 01.D /01 ÇORUM III ,66 0, ,66 10.D /01 SUNGURLU ŞEHİR ŞEBEKESİ ,37 0, ,37 06.D /01 ÇORUM ŞEHİR ŞEBEKESİ ,37 0, ,37 10.D /C119/III/01 BOĞAZKALE KÖK 4H-ÇORUM 2.368,36 0, ,36 10.D /C119/IV/001 GERDEKKAYA-KÜRTÇÜ ENH-ÇORUM ,72 0, ,72 10.D /C119/II/010 KÜÇÜK EK TESİSLER -KÖY-2010-ÇORUM ,72 0, ,72 10.D /C119/IV/002 DEREKARGIN-İKİPINAR ENH-ÇORUM 2.002,95 0, ,95 TOPLAM , , , , ,67 129

150 2- MEVCUT ÇALIŞMALAR VE HİZMET VERİLERİ 2.A- İlimiz TEİAŞ'a ait 6 adet Trafo Merkezinden (TM) enerji almaktadır. NO TRAFO MERKEZİ GERİLİM (kv) GÜCÜ (MVA) AÇIKLAMA 154 / 31, Çorum TM / 31,5 50 Çorum Merkez 154 / 6, Çorum TM / 31, / 31,5 25 Çorum Merkez 3 Alaca TM 154 / 31,5 25 Alaca İlçesi 4 Kargı TM 154 / 31,5 25 Kargı İlçesi 5 Obruk HES TM 154 / 31,5 50 Dodurga İlçesi 6 Sungurlu TM 154 / 31,5 50 Sungurlu İlçesi OSB TOPLAM B- İlimizdeki Elektrik Santralları N0 SANTRALIN ADI-TÜRÜ-YERİ (HES: Hidroelektrik Santralı) (RES: Rüzgar Elektrik Santralı) *ÖZEL *KAMU DURUMU *İŞLETMEDE *YAPIMI DEVAM EDİYOR *PLANLANAN KURULU GÜÇ (MW) YILLIK ÜRETİM (GWh/yıl) 1 OBRUK HES-Dodurga KAMU İŞLETMEDE 212, ,000 2 İNCESU HES-Ortaköy ÖZEL İŞLETMEDE 15,500 48,000 3 HAYAT KAĞIT A.Ş. Doğalgaz Çevrim-Merkez ÖZEL İŞLETMEDE 7,561 54,000 4 KARGI HES-Kargı, Kızılırmak ÖZEL DEVAM EDİYOR 103, ,610 5 PİRİNÇLİ REG.VE HES-Osmancık Kızılırmak ÖZEL DEVAM EDİYOR 19, , ALÖREN RES-Mecitözü (GWh/yıl değeri tahmini alınmıştır) TIMARLI HES-Bayat (Kurulu gücü tahmini alınmıştır) ÖZEL DEVAM EDİYOR 45,000 93,000 ÖZEL PLANLANAN 20,000 58,020 8 KARLIBEL 1 HES-Bayat, Aluç Çayı ÖZEL PLANLANAN 1,100 9,080 9 KARLIBEL 2 HES-Bayat, Aluç Çayı ÖZEL PLANLANAN 0,744 6, OSMANCIK HES-Osmancık ÖZEL PLANLANAN 26,280 62, KUYULU HES-Çorum Çayı ÖZEL PLANLANAN 2,328 9, ÜLKÜN HES-Sungurlu, Kızılırmak ÖZEL PLANLANAN 10,410 46, HİDRONEHİR 1 HES ÖZEL PLANLANAN 15,030 40, HİDRONEHİR 2 HES ÖZEL PLANLANAN 10,080 26, BOYABAT HES-Samsun, Sinop, Çorum (Osmancık, Kargı) ÖZEL DEVAM EDİYOR 528, ,000 TOPLAM (1-14) 489, ,104 NOT 1: İlimizdeki tüm santrallar faaliyete geçtiğinde İlimizde üretilen elektrik (GWh)ilimizde tüketilen elektriğin 2,00 katı olacaktır. NOT 2: Tüm santralların çıkış gerilimi 31,5 kv'dur. NOT 3: Yapımı devam eden Boyabat barajı göl sahasının çoğunluğu Çorum ilinde, kalanı Sinop ve Samsun'da olup, santrali Sinop'da olması nedeniyle barajın kurulu güç ve yıllık üretim değerleri tablodaki Toplama dahil edilmemiştir. Aşağızeytin köyünün tamamı, Aşıkbükü köyünün tamamına yakını, Karacaoğlan ve Pelitçik köylerinin bir kısmı baraj göl sahasında kalacağından Aşağızeytin, Aşıkbükü ve Karacaoğlan köylerine ait yeniyerleşim yerlerinde konutlar yapılmaya devam etmektedir. * Kaynak: YEDAŞ Çorum İl Koordinatörlüğü (2011) 130

151 K. SANAYİ VE TEKNOLOJİ K.1. İl Sanayinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler: Kentin ekonomik yapısını belirleyen en önemli özelliklerden birisi 1970 li yıllarda başlayan sanayileşme olgusudur. İlimizin ekonomisi bu sanayileşme süreci ile birlikte önemli gelişmeler göstermiştir yılında üretime geçen Çorum Çimento Fabrikası sanayileşme sürecinde gerçek anlamda ilk harcı koymuştur yılları arasında ise Toprak sanayinin atılımını görüyoruz. İstihdam kapasitesi yönünden de yüksek ve tüm ülkeye mal satan bir sektör haline gelen toprak sanayi, inşaat sektörü ve nakliyeciliğin gelişmesinde de etkili olmuştur. Aynı yıllarda ikinci büyük sektör olarak gıda sanayini görmekteyiz. Geçmişi 1930 lu yıllara uzanan un değirmenleri yerini çağdaş ve kapasitesi yüksek un fabrikalarına bırakmıştır. Çorum unu tüm ülkede aranılan bir marka haline gelmiştir. Bu iki sektörün dışında ve sektörlere paralel olarak gelişen sanayi kolu ise makine sanayidir. Bu kuruluşlarımız toprak, un, irmik ve yem fabrikalarını imal ederek ve komple anahtar teslimi fabrika kurarak bu sektörler bazında yurt çapında söz sahibi olmuşlardır. Son yıllarda değişik sanayi kollarında yeni yatırımların yapıldığı görülmektedir. Bunlara birkaç örnek vermek gerekirse otomotiv yan sanayi alanında faaliyet gösteren oto kalorifer, radyatör, egzoz, dorse, damper ve karoser; sağlık sektörü alanında plastik şırınga, katater, hasta yatak ve muayene ekipmanları; ambalaj sanayi dalında viyol, mukavva kutu; tarım alet ve makineleri dalında külküvatör, römork; gıda sektöründe un fabrikaları dışında şeker, çeltik, helva, reçel, turşu, erişte, mantı, tatlı, süt ürünleri gibi ürünler; tavukçuluk ve hayvancılığın gelişmesine paralel olarak yem fabrikaları, ayakkabı imalathaneleri sayılabilir. Son yıllarda ise iplik fabrikası ve konfeksiyon fabrikaları özellikle istihdam açısından önemli bir sektör haline gelmiştir. Sanayileşme Merkez İlçe ve Osmancık ilçemizde gelişme göstermiş, bilahare Sungurlu, İskilip, Alaca ve diğer ilçelerimizde az da olsa sanayi tesisleri görülmektedir. Yer olarak Merkez İlçede Çorum-Ankara ve Çorum-İskilip yolu güzergahları ile Organize Sanayi Bölgesi tercih edilmiştir. Yanlış yer seçimleri şöyle özetlenebilir: Çorum-Samsun karayolu 5. km. de kurulu bulunan Çimento Fabrikası; tarım arazileri üzerinde kurulan tuğla, kiremit, kağıt sanayi gibi tesisler örnek olarak gösterilebilir. K.2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması: Tablo K.1. Sanayi Siciline. Kayıtlı Tesisler (Tüm Tesisler) Üretim Konusu Tesis Sayısı Oranı % İstihdam Oranı % Gıda İçki ve tütün Sanayi Dokuma Giyim Eşyası ve Deri Sanayi Orman Ürünleri Sanayi Kağıt, Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayi Kimya Petrol Kömür Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayi Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi Metal Ana Sanayi Metal eşya Makine ve Techizat Ulaşım Aracı İlmi ve mesleki Ölçme Aletleri Sanayi Diğer İmalat Sanayi TOPLAM Kaynak : Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü (2011 yılı) 131

152 Tablo K.2. Sanayi Siciline Kayıtlı Tesisler (10 Kişi ve Üzerinde Çalıştıran Tesisler) Üretim Konusu Tesis Sayısı Oranı % İstihdam Oranı % Gıda İçki ve tütün Sanayi Dokuma Giyim Eşyası ve Deri Sanayi Orman Ürünleri Sanayi Kağıt, Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayi Kimya Petrol Kömür Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayi Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi Metal Ana Sanayi Metal eşya Makine ve Techizat Ulaşım Aracı İlmi ve mesleki Ölçme Aletleri Sanayi Diğer İmalat Sanayi TOPLAM Kaynak : Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü (2011 yılı) K.3. Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı: Tablo.K.3.Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı İlçenin Gıda Oranı Makine Oranı Taş ve Top. Oranı Diğer Oranı Adı Sanayi % Sanayi % Dayalı San. % Sanayi % Merkez Alaca Bayat Boğazkale 1 1 Dodurga İskilip Kargı Laçin Mecitözü Osmancık Ortaköy Oğuzlar Sungurlu Uğurludağ TOPLAM Kaynak : Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü (2011 yılı) K.4. Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayıları ve İstihdam Durumu: Tablo.K.4. Genel Anlamda Sanayi Gruplandırması (Tüm Tesisler, Tarihi İtibariyle) Üretim Konusu Tesis Sayısı Oranı % İstihdam Oranı % Gıda İçki ve tütün Sanayi Dokuma Giyim Eşyası ve Deri Sanayi Orman Ürünleri Sanayi Kağıt, Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayi Kimya Petrol Kömür Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayi Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi Metal Ana Sanayi Metal eşya Makine ve Techizat Ulaşım Aracı İlmi ve mesleki Ölçme Aletleri Sanayi Diğer İmalat Sanayi TOPLAM Kaynak : Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü (2011 yılı) 132

153 K.5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı: Konu hakkında bilgi mevcut değildir K.6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler: K.6.1. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği: Çorum İlinde Çimento Fabrikası bulunmakta olup, elektrofiltresi mevcuttur. Ayrıca fabrikalara ait Çevre İzni işlemleri devam etmektedir. K.6.2. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği: Çorum İl sınırları içerisinde bulunan 23 adet işletmeye deşarj izni verilmiş olup, bu işletmelerin Deşarj konulu Çevre İzni alması ile ilgili işlemleri devam etmektedir. 97 adet işletmenin Atıksu Bağlantı İzin Belgesi ve Bağlantı Kalite Kontrol izin Belgesi alması sağlanmıştır. Ayrıca endüstriyel atıksuyu olmayıp sadece evsel atıksuyu bulunan ve evsel atıksuları fosseptikte biriktirdikten sonra Çorum Belediyesi ne ait Atıksu Arıtma Tesisine verilmesi şartı ile deşarj izni verilmesine gerek olmadığına dair 19 işletmeye İlimiz Mahalli Çevre Kurulu nca karar çıkarılmıştır. K.6.3. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği: Çorum İli sınırları içerisinde bulunan fabrika ve tavuk çiftliklerinin büyük bir kısmı tarım arazileri üzerinde kurulu bulunmaktadır. K.6.4. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği: Çorum İlinde gürültü kirliliğine sebep olan sanayi tesisleri ve özellikle küçük sanayi işyerleri ile ilgili çalışmalar mevcut değildir. K.6.5. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar: Çorum İli sınırları içerisinde bulunan arıtma tesisleri, kapasiteleri, atıksu miktarları, deşarjın yapıldığı alıcı ortam ve bulunduğu havza hakkındaki bilgiler tablo halinde aşağıda verilmektedir. Tablo.K.5. İlimizde Bulunan Arıtma Tesisleri Tesisin veya Belediyenin Adı Adresi Sektörü ve Kapasitesi Arıtma Tesisinin Türü (Fiziksel, Biyolojik, Kimyasal, Çorum Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisleri Ankara yolu 10.km İskilip Belediyesi Mezbaha Atıksu Arıtma Tesisi Bahabey Cd. Stadyum Altı İskilip Alaca Belediyesi Mezbaha Atıksu Arıtma Tesisi Evsel Atıksu m 3 /gün Mezbaha 73 m 3 /gün Mezbaha 100 m 3 /gün Atıksu Miktarı (m 3 /gün) İleri Arıtım) Biyolojik Arıtım m 3 /gün Fiziksel Arıtım +Yağ Ayırma + Uzun Havalandırmalı Aktif Çamur Fiziksel Arıtım +Yağ Ayırma + Uzun Havalandırmalı Aktif Deşarjın Yapıldığı Alıcı Ortam Derinçay 10 m 3 /gün Akarsu (İskilip Çayı) m 3 /gün Alaca Çayı Tesisin Bulunduğu Havza Karacaköy Mevkii Abduliçi Kumocağı Mevkii 133

154 Yozgat Cad. 2.km Alaca/ Çamur Çopikas Kağıt ve Oluklu Mukavva Kutu San. A.Ş. Ankara Yolu 4.km Hayat Oluklu Kutu ve Mukavva Tesisi Osmancık Yolu 3. Km Hayat Kağıt ve Enerji Tic. A.Ş. Ankara Yolu 5. Km Kağıt ve Oluklu Mukavva Kutu Üretim 1200 m 3 /gün Oluklu Mukavva ve Kutu Üretim 40 m 3 /gün Kağıt Üretim 1700 m 3 /gün Kaynak :İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü (2011 yılı) Fiziksel + Kimyasal + Biyolojik Arıtım Çamur Susuzlaştırma Fiziksel + Kimyasal + Biyolojik Arıtım Çamur Susuzlaştırma Fiziksel + Kimyasal + Biyolojik Arıtım Çamur Susuzlaştırma 1000 m 3 /gün Derinçay 12 m 3 /gün Serpin Deresi 1400 m 3 /gün Derinçay Burunçiftlik Mevkii Bayat Gediği Yaydiğin Mevkii K.7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı hazırlamaları istenilmekte ve takip edilmektedir. 134

155 L. ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L.1. Altyapı: L.1.1. Temiz Su Sistemi: tarihi itibariyle Çorum İl Özel İdaresi hizmet alanında yer alan 727 adet köyün 725 adeti şebekeli, 2 adeti çeşmeli içme suyundan faydalanmaktadır. Hizmet alanında yer alan 392 adet köy bağlısının 291 adeti şebekeli, 101 adeti çeşmeli içme suyundan faydalanmaktadır. Tablo. L.1. Temiz Su Sistemi İLÇELER HİZMET İÇİ ŞEBEKELİ ÇEŞMELİ KÖY ADETİ BAĞLI ADETİ KÖY ADETİ BAĞLI ADETİ KÖY ADETİ BAĞLI ADETİ MERKEZ ALACA BAYAT BOĞAZKALE DODURGA İSKİLİP KARGI LAÇİN MECİTÖZÜ OĞUZLAR ORTAKÖY OSMANCIK SUNGURLU UĞURLUDAĞ TOPLAM Kaynak: İl Özel İdare Müdürlüğü (2009) Tablo. L.2. Çomar Barajından Arıtılan Suyun Parametre Değerleri Sıra No Parametre Adı ve Parametre Değeri birimi 1 Antimon (μg/lt) <3 2 Arsenik (μg/lt) <4 3 Bor (μg/lt) 0,112 4 Kadmiyum (μg/lt) 0,5 5 Krom (μg/lt) 0,58 135

156 6 Bakır (mg/lt) 0,02 7 Florür (mg/lt) 0,13 8 Kurşun (μg/lt) <2 9 Cıva (μg/lt) <1 10 Nikel (μg/lt) 1,91 11 Selenyum (μg/lt) <4 12 Kalsiyum (mg/lt) Magnezyum (mg/lt) Demir (μg/lt) <0,10 15 Mangan (μg/lt) 54,6 Tablo. L.3. Yenihayat Barajından Arıtılan Suyun Parametre Değerleri. Sıra No Parametre Adı ve Parametre Değeri birimi 1 Antimon (μg/lt) <3 2 Arsenik (μg/lt) 5,24 3 Bor (μg/lt) 0,126 4 Kadmiyum (μg/lt) 0,43 5 Krom ( μg/lt) 0,59 6 Bakır (mg/lt) 0,002 7 Florür (mg/lt) 0,12 8 Kurşun (μg/lt) <2 9 Cıva (μg/lt) <1 10 Nikel (μg/lt) 2,83 11 Selenyum (μg/lt) <4 12 Kalsiyum (mg/lt) Magnezyum (mg/lt) Demir (μg/lt) 0,2 15 Mangan (μg/lt) 51,9 Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) Not: Kalsiyum ve magnezyum parametreleri içme suları standardından kaldırılmıştır. Çorum Belediyesi tarafından şehrimizin muhtelif yerlerinde toplam m PVC boru ile yeni içme suyu şebeke hattı döşenmiştir m içme suyu şebeke tamiri yapılmıştır. Çorum İli nin toplam içme suyu şebeke hattı 1.234,347 km olmuştur. Şehir içi içme suyu şebeke hatları A.Ç.B ve PVC olup, barajlardan ve pompa istasyonlarından depolara gelen isale hatları ise çelik ve polietilen borulardır. İlimize içme suyu temini sağlayan Yeni Hayat Barajı nın kapasitesi toplam m 3, Çomar Barajı nın kapasitesi toplam m 3, Hatap Barajı nın kapasitesi toplam m 3 tür. Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) 136

157 L.1.2 Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi: tarih itibariyle Çorum İl Özel İdaresi hizmet alanında yer alan 727 adet köyün 290 adetinde kanalizasyon şebekesi ve fosseptik tesisi, 24 adetinde yalnız kanalizasyon şebekesi, 68 adetinde yalnız fosseptik tesisi bulunmaktadır. Hizmet alanında yer alan 392 adet köy bağlısının 16 adetinde kanalizasyon şebekesi ve fosseptik tesisi, 4 adetinde yalnız kanalizasyon şebekesi, 9 adetinde yalnız fosseptik tesisi bulunmaktadır. Tablo. L.4. Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi İlçeler Hizmet İçi Kanalizasyon Şebekesi Ve Fosseptik Tesisi Olan Yalnız Kanalizasyon Şebekesi Olan Yalnız Fosseptik Tesisi Olan Kanalizasyon Tesisi Olmayan Köy Adeti Bağlı Adeti Köy Adeti Bağlı Adeti Köy Adeti Bağlı Adeti Köy Adeti Bağlı Adeti Köy Adeti Bağlı Adeti MERKEZ ALACA BAYAT BOĞAZKALE DODURGA İSKİLİP KARGI LAÇİN MECİTÖZÜ OĞUZLAR ORTAKÖY OSMANCIK SUNGURLU UĞURLUDAĞ TOPLAM Kaynak: İl Özel İdare Müdürlüğü (2009) Çorum Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi kapasitesi m 3 /gün olup, ortalama m 3 /gün debiyle evsel ve evsel nitelikli atıksular arıtılmaktadır. Atıksu Arıtma Tesisi çamur susuzlaştırma kapasitesi 566 m 3 /gün olup, günlük ton/gün arıtma çamuru çıkarılmaktadır. Arıtma çamurları katı atık depolama tesisine gönderilmektedir. 137

158 2011 yılında yapılan yağmur suyu şebeke uzunluğu, yağmur suyu şebeke yapımı, isale hattı uzunluğu, kanalizasyon şebeke uzunluğu,kanalizasyon şebeke yapımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Şebeke Yapım Çalışmaları Uzunluklar Yağmur suyu şebeke uzunluğu (km) 76,731 Yağmur suyu şebeke yapımı (m) Kanalizasyon şebeke uzunluğu (km) 1.271,942 Kanalizasyon şebeke yapımı (m) Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) L.1.3. Yeşil Alanlar: Çorum İli sınırları içerinde bulunan yeşil alanlar tablo halinde aşağıda verilmektedir. Tablo.L.5. Mevcut Yeşil Alanlar Mevcut Yeşil Alanlar m yılları arasında gerçekleştirilen yeşil alanlar m yılları arasında gerçekleştirilen yeşil alanlar m yılları arasında gerçekleştirilen yeşil alanlar m yılında gerçekleştirilen yeşil alan m yılında gerçekleştirilen refüjler m yılında oluşturulan yeşil alan toplamı m 2 Refüjler, Kavşaklar, Çamlıklar m 2 Mezarlıklar m 2 Bağve Bahçeler m 2 TOPLAM m 2 Kaynak:Çorum Belediye Başkanlığı (2010) Toplam yeşil alan miktarının kent nüfusuna bölünmesi halinde çıkan oran; ( / =22,67 m 2 ) olup, kişi başına düşen yeşil alan miktarı 22,67 m 2 dir. L.1.4. Elektrik İletim Hatları: Çorum İl sınırları içerisindeki TEİAŞ a ait enerji iletim hatlarının geçtiği güzergahlar şunlardır: 138

159 Tablo.L.6. Elektrik İletim Hatları E. N. H. A D I GERİLİM ( kv ) TOPLAM UZUNLUK ( km ) KESİT ( MCM ) 10. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ - SAMSUN ÇORUM İLİ ENERJİ İLETİM HATLARI LİSTESİ İLETKEN CİNSİ DEVRE ADEDİ Kayabaşı - Bağlum EİH (51-343) , x3B CARDİNAL TEK ÇORUM 115,238 Kayabaşı - Kurşunlu EİH (66-367) , x3B CARDİNAL TEK ÇORUM 122,356 Obruk HES-Çorum 2 EİH (1-91) ,287 2 x 1272 PHEASANT ÇİFT ÇORUM 34,287 Kayabaşı - Çorum 1 EİH (68-190) , HAWK TEK ÇORUM 41,279 Yozgat - Çorum 1 EİH (69-244) , HAWK TEK ÇORUM 64,515 (Yozgat - Çorum 1) Brş.N. - Çorum 2 EİH (Yozgat - Çorum 1) Brş.N. - Alaca EİH 154 6,574 2 x 477 HAWK ÇİFT ÇORUM 6,574 Karacaköy Kadıkırı 154 0,326 2 x 477 HAWK ÇİFT ÇORUM 0,326 Alaca (Cengizhan) İL KM. KM. GÜZERGAH Boğazkaya - Köseeyüp - Elmapınarı Elvançelebi - Palabıyık - Deliler - Çanakçı - Akyazı - Cerit - Dutköy Hacıbey - Ferhatlı - Kırkköy - Eskiçeltik - Ambarcı - Yarımca - Üçdam - Sağpazar - Resuloğlu Boğazkaya - Köseeyüp - Elmapınarı - Elvançelebi - Palabıyık - Karaağaç Umutlu - Büğet - Paşaköy - Çanakçı - Dutçakalı - Cerit - Dutköy - Hacıbey Ferhatlı - Kumluçeltiği - Çukurköy - Yeniköy - Hacıeminin Çiftliği - Yk. Emirhanlı Barak - Köpüklü - İshaklı Laçin (Gökgözler), Merkez (Çatak, Türkler, Çukurören, İsmailköy, Çanakçı, Altınbaş, Karabürçek Güzelyurt, Pınarçay) Mecitözü (Kalecik, Boğazkaya, Figani, Köseeyüp, Mescit, Camikebir, Beyözü, Elmapınarı, Alören, Elvançelebi) Merkez (Palabıyık, Karaağaç, Çomar) Eskiekin - Karacaköy - Karapınar - Boğabağı - Büyükdivan - Büyükcamili - Alaca - Değirmenderesi Evci Akçaköy Merzifon - Çorum 1 EİH ( ) , HAWK TEK ÇORUM 12,951 Merkez (Araphacı, Büyükdüvenci,Boğacık, Güney, Kuşsaray, Büvet, Çomar) Kayabaşı - Çorum 2 EİH (64-139) , PHEASANT TEK ÇORUM 52,659 Alaca Sungurlu OSB TM EİH , PHEASANT TEK ÇORUM 48,938 Kargı - Merzifon EİH , HAWK TEK ÇORUM 52,79 Maksutlu - Karapürçek Eyzen Mecitözü (Kalecik, Boğazkaya, Figani, Köseeyüp, Sülüklü, Tutluk, Camikebir, Sarıdede, Beyözü, Köprübaşı, Elmapınarı, Akçakoyun, Söğütyolu, Güngörmez, Bekişler) Merkez (Hacımusa, Turgut, Kazıklıkaya, Tolamehmet, Ovakarapınar, Karacaköy, Ahilyas, Kadıkırı) Alaca (Cengizhan Mah., Çelebibağ, Eskiyapar, Kılcılı) Sungurlu (Merkez, Aşağıbeşpınar, Beyyurdu, Büyükincesu, Çiftlik, Derekışla, Ekmekçi, Kemallı, Kırankışla, Küçükincesu, Şekerhacılı, Yorgali) 139

160 ÇORUM İL SINIRLARI İÇERSİNDEKİ ENERJİ İLETİM HATLARI LİSTESİ 380 kv. TOPLAM UZUNLUK : 237,594 KM. 154 kv. TOPLAM UZUNLUK : 314,319 KM kv. TOPLAM UZUNLUK : 551,913 KM. Kaynak:TEİAŞ 10.İletişim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü (2011) 140

161 10. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜNÜN (SAMSUN) SORUMLULUK ALANI : Çorum İli, Grup Müdürlüğüne bağlı, Tokat İşletme ve Bakım Müdürlüğü sorumluluk alanında bulunmaktadır. Çorum İlinde; Grup Müdürlüğüne bağlı 154/31,5 kv Çorum-1 TM, 154/31,5 kv Çorum-2 TM, 154/31,5 kv Obruk HES TM,154/31,5 kv Alaca TM ve 154/33,6 kv Sungurlu OSB TM olmak üzere 5 Adet Trafo Merkezi (TM) bulunmaktadır. Bu Trafo merkezlerinde bulunan toplam 8 Adet Güç Trafosunun Kurulu Gücü 305 MVA dır. Çorum-1 TM de 3 Adet ( MVA lık) Güç Trafosu, Çorum-2 TM de 2 Adet (50+25 MVA lık) Güç Trafosu, Obruk HES TM de 1 adet (50 MVA lık) Güç Trafosu, Sungurlu OSB TM de 1 adet (50 MVA lık) Güç Trafosu Alaca TM de ise 1 adet (25 MVA lık) Güç Trafosu olmak üzere toplam 8 adet Güç Trafosu, Grup Müdürlüğü sınırları içerisinde kalan bölgenin enerji ihtiyacını karşılamaktadır. Kaynak:TEİAŞ 10.İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü (2011) Tablo.L.7 İl Sınırları İçerisinde Kalan Enerji İletim Hatları ENH ADI Kayabaşı Bağlum EİH ( ) Kayabaşı Kurşunlu EİH ( ) Kayabaşı Çorum 1 EİH (68-190) Yozgat Çorum 1 EİH (69-244) GERİLİM (kv) UZUNLUK (KM) İLETKEN KESİTİ MCM DEVRE ADEDİ PLON ADEDİ ,238 3 X 954 TEK ,356 3 X 954 TEK , TEK , TEK 175 Yozgat Çorum 1 Brş. N Çorum 2 EİH 154 6,574 2 X 477 ÇİFT 22 Yozgat Çorum 1 Brş. N- Alaca EİH 154 0,326 2 X 477 ÇİFT 2 Merzifon Çorum 1 EİH ( ) Kayabaşı- Çorum 2 EİH ( ) Çorum 2 Obruk HES EİH Alaca Sungurlu OSB TM EİH , TEK , TEK , ÇİFT , TEK

162 380 kv Toplam Uzunluk : 237,594 km 380 kv Toplam Plon : 593 adet 154 kv Toplam Uzunluk : 261,529 km. 154 kv Toplam Plon : 733 adet kv Toplam Uzunluk : 499,123 km kv Toplam Plon : 1326 adet Kaynak:TEİAŞ 10.İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü(2011) Çorum İli İletim Sisteminde İşletme ve Bakımı Yapılan TM leri ve E.İ.Hatlarının Teknik Bilgileri : Bu bölgede trafo merkezleri arasında iletimi sağlayan, 237,594 km si 380 kv, ; 261,529 km si ise 154 kv luk olmak üzere toplam toplam 499,123 km. Enerji İletim Hattı mevcuttur. Bu Enerji İletim Hatlarının bakım ve onarım işlemleri, Tokat İşletme ve Bakım Müdürlüğüne bağlı, Çorum 1 TM de yerleşik olarak bulunan Çorum Enerji İletim Hattı Ekibi ve MET ENERJİ A.Ş. özel hat bakım ekibi tarafından, Güç Trafolarıyla ilgili bakım ve onarım işleri ise Tokat Trafo Bakım Ekibi tarafından gerçekleştirilmektedir. Çorum İlinin Elektrik Enerjisi Üretim ve Tüketimi : Çorum İlinde Enerji Üretim Santrali olarak, Obruk HES Haziran/2010 itibariyle enerji üretimine başlamış olup, 2011 yılı sonu itibariyle kwh enerji üretmiştir yılı sonu itibariyle; İl içerisinde toplam; kwh enerji tüketilmiştir. Çorum İlinde 2010 Yılında Kuruluşumuzun yatırımı olarak; 06.D Proje no lu, 154 kv Sungurlu OSB TM çalımaları tamamlanmıştır ve Çorum-2 TM ne 154 kv fider ilavesi (Alören RES) için bağlantı anlaşması yapılmış çalışmalara henüz başlanmamıştır. Ayrıca 06.D proje no lu 30 km lik Sungurlu OSB-Alaca E.İ.Hattı da (154 kv, 1282 MCM) enerjilendirilerek geçici kabulü yapılmıştır. İl içerisinde yakın bir gelecekte enerji darboğazı beklenmemektedir. NOT:Alaca TM 11.İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü/KAYSERİ nin sorumluluk alanında bulunmaktadır. Kaynak:TEİAŞ 10.İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü (2011) L.1.5. Doğalgaz Boru Hatları: 2011 yılı sonu itibariyle merkezde: m; Sungurlu da m polietilen boru hattı ve merkezde m; Sungurlu da 6167,486 m çelik boru hattı döşenmiştir. Kaynak:Çorumgaz A.Ş. (2011) L.2. Ulaşım: L.2.1. Karayolları: L Karayolları Genel: tarih itibariyle Çorum İli köy yolları ağı toplamı 4855 km dir. Yol ağının 2085 km si asfalt, 2467 km si stabilize, 303 km si tesviye yoldur. 142

163 TESVİYE STABİLİZE ASFALT TOPLAM TESVİYE STABİLİZE ASFALT TOPLAM TESVİYE STABİLİZE ASFALT TOPLAM Tablo.L.8. Çorum İli Köy Yolları Ağı I. DERECE II. DERECE TOPLAM ( I. + II. DERECE ) İLÇELER MERKEZ ALACA BAYAT BOĞAZKALE DODURGA İSKİLİP KARGI LAÇİN MECİTÖZÜ OĞUZLAR ORTAKÖY OSMANCIK SUNGURLU UĞURLUDAĞ TOPLAM Kaynak: İl Özel İdaresi (2011) Karayolları Genel Müdürlüğü, 7. Bölge Müdürlüğü, 71. ve 73. Şube Şefliği sorumluluk sahasında 618 km Devlet Yolu, 412 km İl yolu olmak üzere toplam 1030 km yol mevcuttur. Ayrıca Çorum-Merzifon, Çorum-Sungurlu-Delice-4.Bl.Hd., (Çorum- Sungurlu)Ayr.-Alaca - 6.Bl.Hd. Bölünmüş yol çalışmaları devam etmektedir. Tablo.L.9.İl Sınırlarındaki Yollar ÇORUM İLİ SINIRLARI İÇERİSİNDEKİ DEVLET YOLLARI km (Kastamonu-Çorum)İ1 Sınırı (Çorum-Amasya)İ1 Sınırı (Çankırı-Çorum)İ1 Sınırı Uğurludağ(19-76)İ.Y.Ayr Uğurludağ(19-76)İ.Y.Ayr.- (795-04)D.Y.Ayr.-(Çorum) (Çorum-Merzifon)(795-04)D.Y.A.yr. (Çorum-Amasya)İ1 Sınırı (Kırıkkale-Çorum)İ1 Sınırı Boğazkale(19-51)İ.Y.Ayr Boğazkale(19-51)İ.Y.Ayr. (Çorum-Yozgat)İ1 Sınırı (Kastamonu-Çorum)İ1 Sınırı (180-02)D.Y.Ayr (Sinop-Çorum)İ1 Sınırı (Tosya-Osmancık)( )D.Y.Ayr Osmancık( )D.Y.Ayr.- (İskilip-Çorum)( )D.Y.Ayr Çorum(795-04/795-05)D.Y.Ayr Sungurlu(190-02)D.Y.Ayr (Amasya-Çorum)İ1 Sınırı Sungurlu(785-05)D.Y.Ayr Sungurlu(785-05)D.Y.Ayr.-Alaca Kav. (190-03)D.Y.Ayr.-(Alaca) (190-03)D.Y.Ayr.-(Alaca) (Çorum-Yozgat)İ1 Sınırı 22 TOPLAM

164 ÇORUM İLİ SINIRLARI İÇERİSİNDEKİ İL YOLLARI km (795-04)D.Y.Ayr.(Çorum) (Çorum-Amasya)İI Sınırı (Çorum-Ortaköy)(19-27)II Y.Ayr. (Çorum-Amasya)İI Sınırı (Cemilbey-Göynücek)(1 9-27)11 Y.Ayr. (Çorum-Yozgat)II. Sınırı (Çorum-Amasya)(795-05)D.Y.Ayr. (Alaca-Sungurlu)( )D.Y.Ayr. 9Km (Sungurlu-Alaca)( )( )D.Y.A Boğazkale Çorum( )D.Y.Ayr.(Sungurlu) (Çorum-Çankırı)İI Sınırı (Çorum-Çankırı)( )D.Y.Ayr. Seydim Hükümet Konağı(Jan Karakolu) 4Km (Çorum-Çankırı)( )D.Y.Ayr. Uğurludağ Hükümet Konağı (Çorum-Çankırı)(180-02)D.Y.Ayr. Bayat Hükümet Konğı (Osmancık-Tosya)( )D.Y.Ayr. Kargı(785-03)D.Y.Ayr.(Maksutlu) 28Km (Çorum-Osmancık)( )ii Y.Ayr. (Çorum-Amasya)İ 1 Sınırı(Hamamözü) 11Km (Çorum-Merzifon)(795-04)D.Y.Ayr. (İskilip-Osmancık)(785-04)D.Y.Ayr. 35Km Osmancık(19-78)II Y.Ayr. Kamil Belediye Önü (İskilip-Osmancık)(785-04)D.Y.Ayr. Oğuzlar 28 TOPLAM 412 Çorum İli Devlet Yolları Üzerindeki Taşıt-km, Yolcu-km, ton-km Değerleri (2008) bin Taşıt-Km. Yolcu-Km. Ton-Km Kaynak : Karayolları 7.Bölge Müdürlüğü (2011) 144

165 Kaynak: Karayooları 7. Bölge Müdürlüğü (2011) 145

166 Kaynak: Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü (2011) 146

167 L Ulaşım Planlaması: Çorum merkez şehir içinde toplam 48 adet toplu taşıma aracı bulunmaktadır. Bu toplu taşıma araçlarının 46 adedi özel firmaya, 2 adedi Çorum Belediyesi ne aittir. Günde ortalama 550 sefer yapılmakta, 1 seferde ortalama 55 kişi taşınmakta olup, ortalama günlük yolcu taşıma kapasitesi civarındadır. L Toplu Taşım Sistemleri: Çorum İlinin %100 lık kısmı Çorum Belediyesince yürütülen toplu taşıma hizmetinden yararlanmaktadır. L Kent İçi Yollar: Kent içinde araç dağılımı dikkate alındığında ağır tonajlı araçlarında kullandığı yolların kent içinde kalmasına rağmen hala karayollarına ait olduğu görülmektedir. Bunlar Burunçiftlik Askeri Alan Arası, Fevzi çakmak caddesi-kss, İskilip yolu, Osmancık yoludur. Karayollarına ait olmayan Eşrefhoca, Fatih, Akpınar ve Yeni Sanayi Caddesi de gerek kamyon gerekse otobüs olmak üzere ağır vasıta trafiği görülen yollardır. Kent merkezine yaklaştıkça nakliye amaçlı kamyonet, pikap tarzı araçlar ile binek araçları yoğunluğu görülmektedir. Bu caddeler trafik akışı yoğunluğuna göre; Gazi caddesi, İnönü Caddesi, Osmancık Caddesi, Eşrefhoca Caddesi, Bahabey Caddesi, Fatih Caddesi Cemilbey Caddesidir. Sürekliliği olan yaya yolları kentte bulunmamaktadır. Yaya yoğunluğu açısından Gazi Caddesi ve bağlı sokakların en yoğun alanlar olduğu görülmektedir. Bu alanları Osmancık Caddesi, Bahabey, Cemilbey Caddeleri ile okul ve hastane bulunan sokaklar ve alışveriş merkezleri civarı izlemektedir. Çorum İli merkezinde İl Trafik komisyonunca alınan kararlar uygulanmaktadır. Çorum Merkez Bulvar,Cadde,Sokak, Meydan,Küme Aşağıdaki tabloda mahallelere göre cadde,sokak dağılımı gösterilmektedir. Tablo.L10 Mahallelerdeki yollar MAHALLE ADI BULVAR CADDE SOKAK KÜME MEYDAN TOPLAM AKKENT * 56 BAHÇELİEVLER * 371 BUHARA * * 161 ÇEPNİ ÇÖPLÜ * 5 33 * * 38 GÜLABİBEY * * 306 KALE * * 183 KARAKEÇİLİ * 39 KUNDUZHAN * 8 64 * 2 74 M.SİNAN * * 180 ULUKAVAK * * 404 ÜÇTUTLAR YAVRUTURNA * * * 66 YENİYOL * 5 30 * 1 36 TOPLAM Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) 147

168 L Araç Sayıları: Çorum İlinde mevcut olan araç sayıları tablo halinde aşağıda verilmiştir. Tablo.L.11.Mevcut Motorlu Araç Sayıları CİNSİ ADEDİ Motorsiklet Otomobil Minibüs Otobüs Kamyonet Kamyon Traktör Çekici 696 Özel Amaçlı 242 Tanker 156 Arazi Taşıtı 38 TOPLAM MOTORLU ARAÇ SAYISI Römork 18 Yarı römork 829 TOPLAM MOTORSUZ ARAÇ SAYISI 847 GENEL TOPLAM ARAÇ SAYISI Kaynak: İl Emniyet Müdürlüğü (2011) L.2.2. Demiryolları: L Kullanılan Raylı Sistemler: Çorum İlinde kullanılan raylı sistem bulunmamaktadır. L Taşımacılıkta Demiryolları: Çorum da yatırım maliyeti çok yüksek ancak kullanım aşamasında rantabl olması nedeni ile tavsiye edilen demir yolu taşımacılığı henüz bulunmamakla birlikte 1993 yılında Ulaştırma Bakanlığı nca Çankırı-Çorum-Amasya İlleri arasında etüt çalışmaları yapılmıştır. L.2.3. Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı: L Limanlar: İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. L Taşımacılık: İlimizin denize kıyısı bulunmamaktadır. 148

169 L.2.4. Havayolları: Çorum kent merkezine yaklaşık olarak 7,5 km. uzaklıkta inşaa edilirken durdurulan Çorum Havaalanı küçük uçakların inip kalkabileceği şekilde planlanmıştır. L.3. Haberleşme: İlimiz genelinde tüm yerleşim yerleri dâhil olarak telefon şebekemizin %27 si havadan, %73 i ise yeraltından tesis edilmiştir. Her yıl planlı olarak yeraltına alma çalışmaları devam etmektedir yılında toplam metre yeraltı güzergâhı yapılmış ve havadan giden kabloların bir kısmı yeraltına alınmıştır yılı içinde metre yeraltı güzergâh yapımı ve havai kabloların yeraltına alınması planlanmıştır. Kaynak : Türk Telekom (2011) L.4. İlin Plan Durumu: Samsun-Çorum-Tokat Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı Mülga Çevre ve Orman Bakanlığınca 2008 Şubat ayında onaylanmıştır. 149

170 L.5. İldeki Baz İstasyonları: ÇORUM İLİ GSM BAZ İSTASYONU SAYILARI AVEA TURKCELL VODAFONE TOPLAM AKTİF İSTASYON ÖLÇÜMÜ YAPILAN İSTASYON KONTROL YÜZDESİ L.1.ÇORUM İLİ EMR ÖLÇÜM SONUCU İSTATİSTİKLERİ 0-1 V/m 1-3 V/m 3-5 V/m 5-6 V/m 6-9 V/m TOPLAM TOPLAM ÖLÇÜM SAYISI % TARİH VE SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYINLANAN YÖNETMELİKTE LİMİT DEĞERLER: Tek bir cihaz Ortam 900 MHz 10,23 V/m 41,25 V/m 1800 MHz 14,60 V/m 58,30 V/m 2100 MHz 15 V/m 61 V/m 900 MHz İNGİLTERE(NRPB) 112 V/m ABD(FCC) 47 V/m WHO 42 V/m 150

171 Kaynaklar : *Çorum Belediye Başkanlığı (2011 ) *TEİAŞ Genel Müdürlüğü 10. İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü (2011) *Karayolları 7.Bölge Müdürlüğü (2011) *T.C. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Samsun Bölge Müdürlüğü (2011) *Çorum İl Telekom Müdürlüğü(2011) 151

172 M. YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M.1. Kentsel ve Kırsal Planlama: M.1.1. Kentsel Alanlar: M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri: İl Merkezinin kent yerleşimi :Kuzeyinde Eğerci Dağı (1765 m), batısında Alagöz (1650 m) ve Kösedağları (1750 m) yer alır. Bu iki dağ sırası arasında Kırkdilim Boğazı vardır. Çorum Ovası Merkez İlçenin kurulduğu geniş bir alandır. (375 km²) Doğudan batıya alçalır. Denizden yüksekliği m arasında değişir. Ova eski bir göl yatağıdır. Alüvyonlu topraklarla örtülüdür. Kent, bölgenin ülkenin diğer bölgeleri ile en önemli karayolu bağlantısı üzerinde bulunmaktadır. Merkez İlçeye yakın Uyuz ve Kırkgöz adı verilen gölcükleri vardır ki bunlar da yazın kururlar. Ayrıca kentin doğu ve batısında fay hatları bulunmaktadır. Jeolojik açıdan Merkez İlçe incelendiğinde Çorum Kentinin yer aldığı bölgenin genel jeolojisinde iki ana kütle grubu göze çarpar. Bunlardan birincisi Metamorfik Seri, ikincisi ise Tortul Kütleler serisidir. Çorum un güneyindeki sıra dağlar metamorfik kütlelerden meydana gelmiştir. Bu metamorfik kristal kütlesinde yeşil şistler, oflolitik katkılar, şerizitli kloritli şistler, kuvarslı fiyatlar, mermerler hakim taş tiplerini teşkil ederler. Merkez İlçe II. derece deprem kuşağındadır. Çorum kentinde kayda değer son depremler ise 1996, 1997 yıllarında hissedilmiştir. Çorum Ovası nı kaplayan topraklarda erozyon sorunu yoktur. İyi nitelikli bu topraklarda her türlü ekim-dikim yapılarak yüksek verim alınabilir. Çorum ovasına alüvyal ve kolüvyal nitelikli topraklar bulunmaktadır. Merkez İlçede en sıcak aylar temmuz-ağustos ayları en soğuk aylar ise aralık-ocak ayıdır. Kent en bol yağışı mayıs-haziran aylarında alır. Çorum kentinde hakim rüzgar yıl içinde toplam 3409 kez esen kuzeydoğu rüzgarıdır. M Kentsel Büyüme Deseni: Kentin düze yakın eğimdeki ova nitelikli araziler üzerinde kurulmuş olması nedeni ile kentsel gelişimin seyri düzenli olmuştur. Çorum Kentinin yerleşim alanı çanağı andırmaktadır. Hakim rüzgar yönü kuzeydoğudur ve Çorum Çimento Fabrikasından kente doğru hakim rüzgar tarafından hava kirliliğini oluşturan maddeler taşınmaktadır. Kentin merkezinde oluşmuş bitişik nizam yüksek katlı yapılaşma hava akımlarını engellemektedir. Kentin yeni planlamalarında mutlaka hava akımını temin için koridorlar oluşturulmalıdır (Şehir Plancısı M.Altıparmak-Çorumda Planlama Yanlışları). Mevcut kent dokusu yağ lekesi şeklinde büyüme göstermektedir. Kentin konut alanları kuzeye ve güneye doğru gelişmektedir. Akkent konut alanı kentin batısında sanayi bölgesine yakın yer seçmiş durumdadır (sanayi alanları ve etkin rüzgar durumu dikkate alındığında yer seçimi yanlıştır). Ticaret alanları merkezde yoğunlaşmaktadır. Sanayi alanları ise Ankara-Samsun karayolu çevresindeki alanlar ile son yıllarda ki kimi sanayi yer seçimlerinde Osmancık İlçesi Merkez İlçe arasındaki yol aksının da tercih edildiği görülmektedir. Ayrıca İskilip Yolu ve Organize Sanayi Bölgesinde sanayi yatırımlarının yoğunlaştığı görülmektedir. Kentin yeşil alanları eski Ankara-Samsun karayolu olarak da nitelendirilen Gazi Caddesinin kuzeydoğu kısmında Çorum Devlet Hastanesi ile Çimento Fabrikasının bulunduğu aksta yer almaktadır. M Planlı Kentsel Gelişme Alanları: 152

173 Kentin arazi durumunun belirlenebilmesi için öncelikle yoğunluklar ve doğal eşiklerin belirlendiği fiziksel yerleşim alanı sınırının belirlenmesi gerekmektedir. Kentin yerleşim alanı batıda 50 m genişliğindeki Ankara-Samsun Karayolu ile Kentin kuzeybatısında ise lineer bir gelişim gösteren toprağa dayalı üretim yapan sanayi kuruluşlarının yoğun olarak bulunduğu Çorum-İskilip yolunun her iki yanındaki sanayi kuruluşları, kentin kuzeyinde ise Ankara-Samsun Karayolunu aşarak Binevler ve Buharaevler toplu konut alanlarının da bulunduğu görülmektedir. Kentin güneyindeki yerleşim alanı sınırı ise Küçük Sanayi Sitesi ile Yaydiğin Köyüdür. Organize Sanayi Bölgesi Kentin güneybatısında yer almaktadır. Şehir merkezine uzaklığı 12 km dir. Kentin doğu sınırı ise tepe niteliğindeki eğimli araziler ile doğal olarak sınırlanmış durumdadır. Çorum Kenti ışınsal kent formuna sahip merkezi iş alanlarının bu ışınsal formun odakta yer aldığı konut alanlarının yağ lekesi şeklinde oluştuğu, sanayi alanlarının ise hammadde ve ulaşım ve nakliye kolaylıklarını dikkate alarak kentin yerleşim alanının batısında Ankara-Samsun Karayolunun her iki yanında ve yer yer kentimizin yerleşim alanlarına çok yakın yerleştikleri bir beldedir. Saat kulesi, merkez alanının odağı durumdadır ve 1. derecedeki iş merkezleri ki bunları MİA olarak tanımlamamızla doğru olacaktır; Gazi-İnönü Caddeleri boyunca yol boyu yerleşmiş durumdadır. Kentin II. derece iş bölgeleri ise yine merkezden merkez saçaklarına doğru uzanan alanlarda yer almış durumdadır. Merkezden kent saçaklarına doğru gidildikçe yoğunluğun gittikçe düştüğü alanlar ile yer yer tarımsal faaliyetlerde devam ettiği yerleşim alanlarının bulunduğu görülmektedir. Taban suyu seviyesi kentin diğer kesimlerine göre daha yüksek olduğu merkez alanın batısındaki alanlarda plan bulunmasına karşın yapılaşma henüz olmamıştır. Kentte alt merkez oluşumları başlamış durumdadır (Mimar Sinan,Buhara Evler,Bahabey Caddesi). Planlı olarak oluşmuş konut alanları ise merkez çevresinde yoğunlaşmaktır. Güneye gidildikçe yoğunluk azalmaktadır. Çorum Kenti için karar getirilmesi en güç alanlar niteliğinde ki bağlık bahçelik alanlardır. Kentsel kullanımın hemen yanı başında bulunan tarımsal alanlar ile bağ bahçe alanlarını kullananlar hem kentsel işlevlerde görev yapmakta hem de bu alanları kullanmaktadır. Bu durumun planlama girdisi olarak değerlendirilmesi sonucunda bağlık alanlarda planlama kararı getirilerek spekülatif baskıların önlenmesi için bağ bahçe nizamı yapılaşmaya olanak tanıyan plan kararları ile bağlık alanlar planlanmıştır. Kentte perakende ticaret, yol boyu lineer gelişimin göstermiş durumdadır. Gazi Caddesi ile Bahabey Caddelerinde bitişik nizam yer yer altı ticaret üstü konut niteliği taşıyan 8 katlı binaların yerini Osmancık Caddesinde ve Kulaksız Sokakta 5-6 katlı yapılaşmaların tamamının veya alt katları ticaret olarak kullanılması almıştır. Ticaret alanlarının kullanım yoğunluğu merkezden güneye doğru gidildikçe azalma göstermektedir. Kentte I. derece merkez Saat Kulesi civarı ve uzantısı konumundaki Yazı Çarşı ile Milönü Kavşağı, II.derece merkez Bahabey Caddesi,Buhara evler, Mimarsinan Mahallesinde gelişim göstermektedir. Ticaret alanlarında noktasal gelişim gösteren büyük marketlerde dikkate alınmalıdır. Eşref Hoca Caddesindeki mevcut ticari alan ile Çimento Fabrikası kuzeyindeki inşa halindeki ticaret alanı bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Her iki yer seçiminin trafik yoğunluğuna etkileri ve otopark sorunları açısından dikkate alınması gerekmektedir. Kentin sağlık kurumları açısından tariflendirilmesi yapılacak olursa en önemli sağlık kurumlarından olan Devlet Hastanesi kent merkezinde Gazi caddesi üzerinde, Göğüs Hastalıkları Hastanesi Cemilbey Caddesinde, Kadın ve Çocuk Hastanesi ise Devlet Hastanesinin hemen bitişiğinde, Diş Hastanesi Bahabey Caddesinde yer almaktadır. Özel hastanelerden biri ise kent merkezinin uzağında yoğun bir yerleşim bölgesi olarak oluşan Buhara evlerde ve kadın ve çocuk hastanesinin güneyinde, bir diğeri ise kadın hastalıkları hastanesinin güneyinde yer seçmiş durumdadır. Ayrıca Yavruturna Sağlık Ocağı alanın güney batısında imar planında belirlenmiş özel sağlık merkezi alanı bulunmaktadır. Yeni özel hastaneler, tıp merkezleri ve özel poliklinikler açılması konusunda artış gözlemlenmekte olup bu tür kurumların kentsel alanda yer seçimini düzenleyen hükümler bulunmamaktadır. Yer seçimleri rastgele olmaktadır. Bu alanların tıbbı atık, gürültü, trafik yoğunluğu, otopark sorunları açısından değerlendirilmeleri gerekmektedir. Kentte konut alanları mevcut planlı alanların revizyonu yapılarak yenilenme eğilimindir. Ticaret alanları pazarlama ve tüketiciye ulaşma kriterini dikkate alarak gelişme eğilimindedir. 153

174 M Kentsel Alanlarda Yoğunluk: Tablo.M.1. Mahallelerdeki Nüfus Yoğunluğu Mahalle Adı Konut Nüfus Alan (ha) Nüfus Yoğunğu (brüt ha da) Bina yoğunluğu BAHÇELİEVLER * BUHARAEVLER ÇEPNİ ,4 0,8 ÇÖPLÜ GÜLABİBEY * 106 KALE KARAKEÇİLİ KUNDUZHAN MİMARSİNAN * ULUKAVAK ÜÇTUTLAR ,2 YAVRUTURNA YENİYOL TOPLAM TÜİK uygulamasının başlaması ile birlikte mahalle bazında nufus bilgileri Belediyede tutulamamaktadır. Konut 154

175 bilgisi sabit alınarak aile ortalaması 3 kabulu ile hesaplanmıştır. * Mimarsinan Mahallesi, Gülabibey, Buharaevler Mahallesi ise Ulukavaktan ayrılma olduğu için yoğunlukları buna göre belirlenmiştir. Nüfuslar yılıi itibarıyladır. Akkent adında yeni bir mahalle vardır ve nüfusu 4827 dir. M Kentsel Yenileme Alanları: Çöplü ve Kunduzhan mahalleleri dahilindeki kalan yaklaşık 25 hektarlık alanda yapılan Kentsel Dönüşüm çalışmaları devam etmektedir. Bu çalışma ile Ulucami, Saat Kulesi, Velipaşa hanının da aralarında bulunduğu tarihi eserlerin açığa çıkarılması, Farabi Caddesi ve Bahçe sokaklarda Ticaret, konut ve sosyal donatılarıyla yeni kent merkezinin yaratılması hedeflenmektedir yılında Bahçe sokakların bulunduğu bir kısımda anlaşmalar % 90 oranında tamamlanarak yıkımlara başlanmıştır. Bölgede anlaşmanın % 100 olması durumunda konut yapımına başlanacaktır. M Endüstri Alanları Yer Seçimi: Bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgiler Sanayi ve Teknoloji başlığı altında incelenmiştir. M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar: Çorum kentinde Kentsel sit alanı bulunmakta olup bu alan içerisinde dağınık tescilli eserler yer almaktadır. Velipaşa Konağı restorasyonu tamamlanarak hizmete sunulmuştur. Velipaşa Hanı ile karakol konaklarında da benzer çalışmalar için girişim yürütülmektedir. Saat kulesi restorasyonu tamamlanmıştır. M.1.2. Kırsal Alanlar: M Kırsal Yerleşme Deseni: Çorum kentinde kırsal yerleşmeler 1998 yılında mücavir alan sınırının genişletilmesinden dolayı sınır içerisine kalmıştır. Mücavir alan sınırı içersinde kalan 32 adet köyün (kırsal yerleşim) bazıları hem yerleşik alanları hem de arazileri ile bazıları ise yalnızca köy arazileri ile mücavir alan sınırına dahil olmuşlardır. Kent ile bağlantıları çok yoğun durumda değildir. Kentte bazı sıçrama yerleşimlerin kontrol etmek genişletilen mücavir alan sınırı içerisinde yerleşimler ile ilgili olarak henüz planlama açısından yapılan bir çalışma bulunmamaktadır. Yalnızca kentin kuzeyinde yer alan Kuruçay Köyünün güneyinde yeni toplu konut alanı planlaması yapılarak uygulamaya geçirilmiş böylece yoğunluk sıçraması yolu ile kent gelişimi yönlendirilmiştir. Kentin çevresindeki düşük yoğunluklu, tarımsal üretim yapılan kırsal denilebilecek özellikteki yerleşmelerin bağ bahçe nitelikleri korunarak ve ilave bağ bahçe alanları planlaması yapılarak Çorum kentinin tarım topraklarının yerleşme-kentleşme baskısından kurtarılması amacıyla kırsal yerleşim karakteri korunmaya çalışılmaktadır. Kırsal alanlarda yerleşim toplu köy yerleşik alanları ile az sayıda bağ toplulukları içerisindeki yerleşimlerden oluşmaktadır. Kentin verimli tarım topraklarının bulunduğu kısımlarda üretim devam etmekte olmasına rağmen kentin her yöne yağ lekesi şeklinde gelişme eğilimi göstermesi bu alanların üzerinde spekülatif bir baskı oluşturmaktadır. Bağlık alanlar içerisinde ll.cil konut niteliği taşıyan-hatta prestij-konut alanları yer almaktadır. 155

176 M Arazi Mülkiyeti: Kırsal alanlarda ki arazi ve bağ-bahçe nitelikli alanlar özel mülkiyet kapsamındaki alanlar durumundadır. Köy statüsünde yerleşim birimlerine ise meralar hariç yine özel mülkiyetin söz konusu olduğu görülmektedir. Hazine ve kamu kurumlarına ait arazi miktarının tespiti için Çorum Belediyesi tarafından bir çalışma yürütülmediği için mülkiyetin oransal dağılımı konusunda bilgi verilememektedir. Kaynak:Çorum Belediye Başkanlığı (2011) M.2. Altyapı: Bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgiler Ulaşım ve Altyapı başlığı altında incelenmiştir. M.3. Binalar ve Yapı Çeşitleri: Çorum Kenti planlı olarak büyüyen bir kent niteliğinde olup konut alanlarının gelişiminde kooperatiflerin önemli katkıları olmuştur. Kentte yapılan konutların ortalama olarak 3 oda ve salondan oluşan, kaloriferli ve sobalı evlerin planlarında bu kooperatifler eli ile oluşturulan alanların etkisi olmuştur. Konut büyüklükleri Çorumda dikkat çeken bir unsurdur. Ortalama konut büyüklükleri m² civarındadır. Mevzuat gereğince 2 kat üstündeki tüm yapılar betonarme karkas olarak inşa edilmektedir. Çorum a özel ve özgün bir yapılaşma bulunmamaktadır. Merkez alanlarda bitişik ve kat adedi yüksek (5 kat ve üzeri) yer yer ticaret ve konut kullanımlarının iç içe geçtiği yapılaşmalar yer almaktadır. Bitişik nizam yapılaşmalarda doğal ışık almayan veya aydınlıklardan ışıklandırılan odalar yer almaktadır. Yapılaşmalarda cadde genişliklerine göre kat adedi oluşmakta olup (6-7-8 ve üstü) ana caddeler yüksek katlı yapılardan oluşmaktadır. Bu yapılar duvar etkisi yaparak iç kısımlarda kalan ve daha dar yollardan cephe alan az katlı (2-3-4) yapıları etkilemektedir. M.3.1. Kamu Binaları: Kamu yapıları ise genel olarak yatırımı gerçekleştiren Bakanlığın standartları sonucunda oluşmaktadır. Planlı alanlarda ve hatta kaçak yapılmış yapılarda yığma ve karkas tarzında yapılaşma oluşmaktadır. Farklı malzeme ile yapılaşma kayda değer değildir. Sanayi alanlarındaki yapılaşmalarda ise tesisin gereksinimi dikkate alınarak yer yer çelik karkas yapılaşmalar da oluşturulmuş durumdadır. Kaynak:Çorum Belediye Başkanlığı (2011) 156

177 M.3.2. Okullar: ÇORUM İLİ İLKÖĞRETİM OKULLARI Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM temel 1 ALACA Büyük Hırka İlköğretim Okulu İlköğretim 8 Belde 2 ALACA Sarısüleyman İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Köy 3 ALACA Çopraşık İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Belde 4 ALACA Mimar Sinan İlköğretim Okulu temel İlköğretim 13 Şehir 5 ALACA Dumlupınar İlköğretim Okulu temel İlköğretim 15 Şehir 6 ALACA Atatürk İlköğretim Okulu 7 ALACA Fatih İlköğretim Okulu 8 ALACA Sakarya İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Şehir temel İlköğretim 19 Şehir temel İlköğretim 19 Şehir 9 ALACA İmat İlköğretim Okulu BSİ 3 Belde 10 ALACA İbrahim İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 11 ALACA İsmailli İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Köy 12 ALACA Suludere İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 13 ALACA Bolatçık İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy temel 14 ALACA Evci İlköğretim Okulu İlköğretim 8 Köy 15 ALACA Bahçeli İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 16 ALACA Belpınar İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 17 ALACA Küçük Hırka İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy temel 18 ALACA Cumhuriyet İlköğretim Okulu İlköğretim 9 Şehir 19 ALACA Evren İlköğretim Okulu 20 ALACA Mehmet Akif Ersoy İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Şehir temel İlköğretim 12 Şehir 21 ALACA Yüksekyayla İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 22 ALACA Höyük İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Belde 23 ALACA Büyükdona Şehit Ercüment Köse İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 24 ALACA Dr. Ali Dedekargınoğlu İlköğretim Okulu 25 ALACA Alaca İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Şehir temel İlköğretim 9 Şehir 157

178 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 26 ALACA Ceritler İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Köy 27 ALACA Denizhan YİBO YİBO 18 Şehir 28 BAYAT Eskialibey İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Belde 29 BAYAT Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Şehir 30 BAYAT Kunduzlu İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Belde 31 BAYAT Aşağı Yeşilçat İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 32 BAYAT Hacıbayram İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 33 BAYAT Pancarlık İlköğretim Okulu temel İlköğretim 7 Şehir 34 BAYAT İleği İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 35 BAYAT Yeniköy İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 36 BAYAT Ahacık Karabalçık İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 37 BAYAT Tepekutuğun İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 38 BAYAT Ahacık Kızılpelit İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 39 BAYAT Ahacık Karşıköy İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 40 BAYAT Tevekli İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 41 BAYAT Akseki İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Şehir 42 BAYAT Sağpazar İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 43 BAYAT Emirşah İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 44 BAYAT Ayvalıca İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 45 BAYAT Demirciler Yenicami İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 46 BAYAT Yukarı Yeşilçat İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 47 BAYAT Derekutuğun İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 48 BAYAT Cumhuriyet İlköğretim Okulu 49 BAYAT temel İlköğretim 12 Şehir Demirciler Dangazlar İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 50 BAYAT Köpüklü Kavakkırı İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 51 BAYAT Ahacık Nazpınar İlköğretim Okulu 52 BAYAT Çukuröz İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Köy temel İlköğretim 7 Köy 158

179 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 53 BAYAT Ahacık Fındıcak İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 54 BAYAT Dorukseki İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 55 BAYAT Yenişıhlar İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 56 BAYAT Ahacık Falıköy İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 57 BAYAT Yoncalı Yukarı Mahalle İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 58 BAYAT Yukarı Emirhalil İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 59 BAYAT Çamlıgüney İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 60 BAYAT Kalınpelit Geriş İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 61 BAYAT Çerkeş İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 62 BAYAT Karakaya İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 63 BAYAT Yoncalı İlköğretim Okulu BSİ 8 Köy 64 BAYAT Mehmet Akif Ersoy İlköğretim Okulu temel İlköğretim 14 Şehir 65 BAYAT Ömer Mülazım YİBO YİBO 13 Şehir 66 BOĞAZKALE Yekbas Şehit İsa Höçük İlköğretim Okulu 67 BOĞAZKALE Boğazkale İlköğretim Okulu 68 BOĞAZKALE Evci İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Belde temel İlköğretim 14 Şehir temel İlköğretim 9 Belde 69 BOĞAZKALE Emirler İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 70 BOĞAZKALE Karakeçili İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 71 DODURGA Alpagut İlköğretim Okulu 72 DODURGA 73 DODURGA Şehit Murat Alıcı İlköğretim Okulu Dikenli Yavuz Selim İlköğretim Okulu 74 DODURGA Mustafa Kemal İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Belde temel İlköğretim 10 Şehir temel İlköğretim 12 Köy temel İlköğretim 11 Şehir 75 DODURGA Mehmet Dede Obruk İlköğretim Okulu BSİ 7 Köy 76 DODURGA Berk İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 77 DODURGA Çiftlik İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 159

180 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 78 DODURGA Ayva İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 79 DODURGA Tutuş İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 80 DODURGA Akkaya İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 81 İSKİLİP Misakımilli İlköğretim Okulu temel İlköğretim 21 Şehir 82 İSKİLİP Kuzuluk İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 83 İSKİLİP Kurusaray İlköğretim Okulu temel İlköğretim 14 Köy 84 İSKİLİP Aşağı Örenseki İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 85 İSKİLİP Yavu Ahmet Hamid Çağıl İlköğretim Okulu 86 İSKİLİP Azmimilli İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Köy temel İlköğretim 24 Şehir 87 İSKİLİP Asarcık Kozveren İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 88 İSKİLİP Sakarya İlköğretim Okulu temel İlköğretim 24 Şehir 89 İSKİLİP Şehirkuruçay İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 90 İSKİLİP 91 İSKİLİP Ebussuud Efendi İlköğretim Okulu Çatkara Ahmet Koz İlköğretim Okulu temel İlköğretim 21 Şehir temel İlköğretim 9 Köy 92 İSKİLİP Sorgun İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 93 İSKİLİP Karaburun İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 94 İSKİLİP Yerliköy İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 95 İSKİLİP Yukarı Örenseki İlköğretim Okulu temel İlköğretim 4 Köy 96 İSKİLİP Çukurköy İlköğretim Okulu BSİ 8 Köy 97 İSKİLİP Harun İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 98 İSKİLİP Yenice İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 99 İSKİLİP Çomu İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 100 İSKİLİP Beyoğlan İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 101 İSKİLİP Kuzköy İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 102 İSKİLİP Kayaağzı İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 160

181 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 103 İSKİLİP Paşaçayırı Fatih İlköğretim Okulu temel İlköğretim 13 Köy 104 İSKİLİP Beyoğlan Osmangazi İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 105 İSKİLİP Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 19 Şehir 106 İSKİLİP Erenler Cumhuriyet Yatılı İlköğretim Bölge Okulu 107 KARGI Yunus Emre İlköğretim Okulu temel İlköğretim 13 Şehir temel İlköğretim 12 Köy 108 KARGI Gökçedoğan İlköğretim Okulu BSİ 8 Köy 109 KARGI Halılar İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 110 KARGI Gölköy İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 111 KARGI Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 19 Şehir 112 KARGI Yeşilköy İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 113 KARGI Güney İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 114 KARGI Obruk İlköğretim Okulu BSİ 1 Belde 115 KARGI H.Hamza Şehit Hasan Bahçevan İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Belde 116 KARGI Cumhuriyet Yatılı İlköğretim Bölge Okulu YİBO 23 Şehir 117 LAÇİN Atatürk İlköğretim Okulu 118 LAÇİN Gökgözler İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Şehir temel İlköğretim 9 Köy 119 LAÇİN Pınarlar İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 120 LAÇİN Kuyumcu İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 121 LAÇİN Gözübüyük İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 122 LAÇİN Kavaklı Çiftlik İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 123 LAÇİN Çamlıca İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Belde 124 LAÇİN Narlı Yatılı İlköğretim Bölge Okulu YİBO 11 Belde 161

182 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 125 MECİTÖZÜ Emirbağ Şehit Ünal Şentürk İlköğretim Okulu 126 MECİTÖZÜ Elvançelebi İlköğretim Okulu 127 MECİTÖZÜ Hisarkavak İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Köy temel İlköğretim 9 Belde temel İlköğretim 9 Köy 128 MECİTÖZÜ Gökçebel İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 129 MECİTÖZÜ Sarıhasan İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 130 MECİTÖZÜ Kozören İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 131 MECİTÖZÜ Doğu İlköğretim Okulu 132 MECİTÖZÜ Cumhuriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Şehir temel İlköğretim 13 Şehir 133 MECİTÖZÜ Bekişler İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 134 MECİTÖZÜ Çitli Şehit Dursun Demirkol İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Köy 135 MECİTÖZÜ Boyacı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 136 MECİTÖZÜ Çayköy İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 137 MECİTÖZÜ Işıklı İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 138 MECİTÖZÜ İbek Şehit Osman Aydoğdu İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 139 MECİTÖZÜ Kargı İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 140 MECİTÖZÜ Kışlacık İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 141 MECİTÖZÜ Dağsaray İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 142 MECİTÖZÜ Devletoğlan İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 143 MECİTÖZÜ Figani İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 144 MECİTÖZÜ Köprübaşı İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 145 MECİTÖZÜ Tanrıvermiş İlköğretim Okulu BSİ 9 Köy 146 MECİTÖZÜ Doğla İlköğretim Okulu BSİ 8 Köy 147 MECİTÖZÜ Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 16 Şehir 148 MECİTÖZÜ Mecitözü Yatılı İlköğretim Bölge Okulu temel İlköğretim 16 Şehir 162

183 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 149 MERKEZ Büyükdüvenci İlköğretim Okulu 150 MERKEZ İnkılap İlköğretim Okulu 151 MERKEZ Mimar Sinan İlköğretim Okulu 152 MERKEZ Yıldırım Beyazıt İlköğretim Okulu 153 MERKEZ Seydim İlköğretim Okulu 154 MERKEZ Konaklı İlköğretim Okulu 155 MERKEZ Eskice İlköğretim Okulu 156 MERKEZ Büyükdivan İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Belde temel İlköğretim 18 Şehir temel İlköğretim 30 Şehir temel İlköğretim 16 Şehir temel İlköğretim 10 Belde temel İlköğretim 8 Belde temel İlköğretim 9 Köy temel İlköğretim 8 Köy 157 MERKEZ Öğretmen Salim Akaydın İlköğretim Okulu 158 MERKEZ Abdalata İlköğretim Okulu 159 MERKEZ Mehmet Akif Ersoy İlköğretim Okulu 160 MERKEZ Türkiyem İlköğretim Okulu 161 MERKEZ Dr.Sadık Ahmet İlköğretim Okulu 162 MERKEZ Bekir Aksoy İlköğretim Okulu 163 MERKEZ Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 24 Şehir temel İlköğretim 8 Köy temel İlköğretim 34 Şehir temel İlköğretim 18 Şehir temel İlköğretim 42 Şehir temel İlköğretim 17 Şehir temel İlköğretim 19 Şehir 164 MERKEZ Karadonayşe İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 165 MERKEZ Köprüalan İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 166 MERKEZ Deliler İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 167 MERKEZ Ovasaray Şehit Arslan Eren İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Köy 168 MERKEZ Ovakarapınar İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 169 MERKEZ Ahilyas İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 170 MERKEZ Kınık İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 171 MERKEZ Hankozlusu İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 172 MERKEZ Büğet İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 173 MERKEZ Güney İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Köy 163

184 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 174 MERKEZ İğdeli İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 175 MERKEZ Kuruçay İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 176 MERKEZ Bozboğa İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 177 MERKEZ Ayaz İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 178 MERKEZ Değirmendere Kardelen Akkuş İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 179 MERKEZ Boğabağı İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 180 MERKEZ Çalıca İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 181 MERKEZ Gazipaşa İlköğretim Okulu temel İlköğretim 17 Şehir 182 MERKEZ Cumhuriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 37 Şehir 183 MERKEZ Bahçelievler İlköğretim Okulu temel İlköğretim 27 Şehir 184 MERKEZ Albayrak İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 185 MERKEZ Başöğretmen Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 23 Şehir 186 MERKEZ Zafer İlköğretim Okulu temel İlköğretim 16 Şehir 187 MERKEZ Yavuz Sultan Selim İlköğretim Okulu temel İlköğretim 28 Şehir 188 MERKEZ Ziya Gökalp İlköğretim Okulu temel İlköğretim 23 Şehir 189 MERKEZ Yahya Kemal Beyatlı İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Şehir 190 MERKEZ Toprak Sanayi İlköğretim Okulu temel İlköğretim 20 Şehir 191 MERKEZ Tanyeri İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Şehir 192 MERKEZ Sakarya İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 193 MERKEZ Kocatepe İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Şehir 194 MERKEZ Karşıyaka İlköğretim Okulu temel İlköğretim 24 Şehir 195 MERKEZ Hürriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 17 Şehir 196 MERKEZ Üyük İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 197 MERKEZ Yaydiğin İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 198 MERKEZ Türkler İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Köy 199 MERKEZ Elmalı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 164

185 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 200 MERKEZ Denizköy İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 201 MERKEZ Büğdüz İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 202 MERKEZ Karacaköy İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 203 MERKEZ Karapürçek İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 204 MERKEZ Kalehisar Şehit Ali Kantemir İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 205 MERKEZ Karacaören İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 206 MERKEZ Dumlupınar İlköğretim Okulu temel İlköğretim 24 Şehir 207 MERKEZ İnalözü İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 208 MERKEZ Karasar Şehit Selman Yılmaz İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 209 MERKEZ 75.Yıl Cumhuriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 19 Şehir 210 MERKEZ 19 Mayıs İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 211 MERKEZ 23 Nisan İlköğretim Okulu temel İlköğretim 30 Şehir 212 MERKEZ Çorum Yumurta İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 213 MERKEZ 80.Yıl Cumhuriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 19 Şehir 214 MERKEZ Yunus Emre İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Şehir 215 MERKEZ İsmail Kakaç İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 216 MERKEZ Fatih Sultan Mehmet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 35 Şehir 217 MERKEZ Toki Şehit Şükrü Özyol İlköğretim Okulu temel İlköğretim 40 Şehir 218 MERKEZ Ertuğrul Gazi İlköğretim okulu temel İlköğretim 18 Şehir 219 MERKEZ Danişmend Gazi İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 220 MERKEZ Mustafa Kemal İlköğretim Okulu temel İlköğretim 26 Şehir 221 MERKEZ Yatılı İlköğretim Bölge Okulu YİBO 15 Şehir 222 MERKEZ Merkez Çeşmeören YİBO YİBO 15 Köy 223 MERKEZ 224 MERKEZ Zübeyde Hanım Eğitim Uygulama Okulu ve İş Eğt. Mer. özel eğitim İlköğretim 8 Şehir Kale Eğitim Uygulama Okulu ve İş Eğitim Merkezi özel eğitim İlköğretim 19 Şehir 165

186 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 225 MERKEZ ÖZEL PINAR İLKÖĞRETİM OKULU Özel ilköğretim okulu şehir 226 MERKEZ ÖZEL ÇORUM SAMANYOLU İLKÖĞRETİM OKULU Özel ilköğretim okulu şehir 227 OĞUZLAR Oğuzlar İlköğretim Okulu temel İlköğretim 24 Şehir 228 OĞUZLAR Ağaççamı İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Köy 229 OĞUZLAR Kayı İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 230 OĞUZLAR Çiğdemlik İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 231 OĞUZLAR Şaphane İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 232 OĞUZLAR Cevizli İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 233 OĞUZLAR Derinöz Kanburlar İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 234 ORTAKÖY Karahacip Şehit Erdal Öztaş İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Belde 235 ORTAKÖY Aşdavul Şehit Mahsuni Türkmen İlköğretim Okulu temel İlköğretim 16 Belde 236 ORTAKÖY Cumhuriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 237 ORTAKÖY 100.yıl İlköğretim Okulu BSİ 6 Şehir 238 ORTAKÖY İncesu İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 239 ORTAKÖY Salbaş İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 240 OSMANCIK Nenehatun İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 241 OSMANCIK Kamil İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Köy 242 OSMANCIK Osmangazi İlköğretim Okulu temel İlköğretim 16 Şehir 243 OSMANCIK Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 12 Şehir 244 OSMANCIK Akören Şehit Erol Keskin İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Köy 245 OSMANCIK Öbektaş İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Köy 246 OSMANCIK Gökdere Kızılkaya İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 247 OSMANCIK Yaylabaşı İlköğretim Okulu temel İlköğretim 3 Köy 248 OSMANCIK Koyunbaba İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Şehir 249 OSMANCIK Akşemseddin İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Şehir 166

187 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 250 OSMANCIK İnönüzaferı İlköğretim Okulu temel İlköğretim 6 Şehir 251 OSMANCIK Gemici İlköğretim Okulu temel İlköğretim 18 Şehir 252 OSMANCIK Mehmet Akif Ersoy İlköğretim Okulu temel İlköğretim 13 Şehir 253 OSMANCIK Damatoğlu İlköğretim Okulu temel İlköğretim 11 Şehir 254 OSMANCIK Tepeyolaltı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 255 OSMANCIK Avlağı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 256 OSMANCIK Güneşören İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 257 OSMANCIK Danışment İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Köy 258 OSMANCIK Karalargüney İlköğretim Okulu BSİ 5 Köy 259 OSMANCIK İncesu İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 260 OSMANCIK Gökdere İlköğretim Okulu temel İlköğretim 9 Köy 261 OSMANCIK Yeni Danışment İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 262 OSMANCIK Kargı İlköğretim Okulu BSİ 6 Köy 263 OSMANCIK 75.Yıl Cumhuriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 24 Şehir 264 OSMANCIK Orgeneral Ahmet Çörekçi Y.İ.B.O. YİBO 8 Şehir 265 SUNGURLU Arifegazili İlköğretim Okulu 266 SUNGURLU Yavuz Selim İlköğretim Okulu 267 SUNGURLU Demirşeyh İlköğretim Okulu 268 SUNGURLU Fevzi Çakmak İlköğretim Okulu 269 SUNGURLU Salman İlköğretim Okulu 270 SUNGURLU Alembeyli İlköğretim Okulu 271 SUNGURLU Aşağı Fındıklı İlköğretim Okulu 272 SUNGURLU Yörüklü İlköğretim Okulu temel İlköğretim 20 Belde temel İlköğretim 23 Şehir temel İlköğretim 16 Belde temel İlköğretim 17 Şehir temel İlköğretim 8 Köy temel İlköğretim 4 Köy temel İlköğretim 15 Köy temel İlköğretim 9 Belde 273 SUNGURLU Kavşut Şehit Kerem Beksiz İlköğretim Okulu 274 SUNGURLU Kemalli İlköğretim Okulu 275 SUNGURLU Fatih İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Belde temel İlköğretim 9 Köy temel İlköğretim 18 Şehir 167

188 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 276 SUNGURLU Sarıcalar İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 277 SUNGURLU Beşkız İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 278 SUNGURLU Eşme İlköğretim Okulu temel İlköğretim 4 Köy 279 SUNGURLU Çulhalı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 280 SUNGURLU Çingiller İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 281 SUNGURLU Çiçekli İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 282 SUNGURLU İmirli İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 283 SUNGURLU İkizli Şehit Hacı Ömer Kanat İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 284 SUNGURLU Ahmet Koz İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Köy 285 SUNGURLU Karakocalı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 286 SUNGURLU Kurbağalı İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 287 SUNGURLU Muratkolu İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 288 SUNGURLU Küçük İncesu İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 289 SUNGURLU Küçük Polatlı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 290 SUNGURLU Hürriyet İlköğretim Okulu 291 SUNGURLU İsmetpaşa İlköğretim Okulu 292 SUNGURLU Bölükbaşıoğlu İlköğretim Okulu 293 SUNGURLU Mehmetçik İlköğretim Okulu 294 SUNGURLU Sunguroğlu İlköğretim Okulu 295 SUNGURLU Atatürk İlköğretim Okulu 296 SUNGURLU Habib Güleser Öztaş İlköğretim Okulu 297 SUNGURLU Cumhuriyet İlköğretim Okulu temel İlköğretim 16 Şehir temel İlköğretim 14 Şehir temel İlköğretim 8 Şehir temel İlköğretim 12 Şehir temel İlköğretim 15 Şehir temel İlköğretim 18 Şehir temel İlköğretim 13 Şehir temel İlköğretim 17 Şehir 298 SUNGURLU Memiş Meryem Bekmezci İlköğretim Okulu temel İlköğretim 16 Şehir 299 SUNGURLU Arıcı İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 300 SUNGURLU Türkhacılarhanı İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 168

189 Sıra İLÇE KURUM ADI Durumu Derslik YERLESIM 301 SUNGURLU Mehmetbeyli İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 302 SUNGURLU 303 SUNGURLU Tuğlu İlköğretim Okulu Cevheri Şehit Yılmaz Ergişi İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 304 SUNGURLU Mustafa Kemal İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Belde temel İlköğretim 12 Şehir 305 SUNGURLU Dr.Sedat- Dr.Melahat Baran İlköğretim Okulu temel İlköğretim 24 Şehir 306 SUNGURLU Kaledere Şehit Bayram Kesekler YİBO YİBO 15 Belde 307 SUNGURLU Şehit Mahmut Peşmen YİBO YİBO 22 Şehir 308 SUNGURLU Özel Sunguralp İlköğretim Okulu Özel ilköğretim okulu şehir 309 UĞURLUDAĞ Yeniyapan Şehit Salim Demir İlköğretim Okulu 310 UĞURLUDAĞ Uğurludağ İlköğretim Okulu temel İlköğretim 10 Köy temel İlköğretim 18 Şehir 311 UĞURLUDAĞ Yarımca İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 312 UĞURLUDAĞ Kırköy Şehit Cengiz Kırman İlköğretim Okul BSİ 2 Köy 313 UĞURLUDAĞ Sazköy İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 314 UĞURLUDAĞ Eskiçeltek İlköğretim Okulu BSİ 3 Köy 315 UĞURLUDAĞ Gökçeağaç İlköğretim Okulu BSİ 2 Köy 316 UĞURLUDAĞ Karaevliya İlköğretim Okulu BSİ 1 Köy 317 UĞURLUDAĞ Aşılıarmut Şehit Sıttık Küçükgöz İlköğretim Okulu BSİ 10 Köy 318 UĞURLUDAĞ Küçükerikli İlköğretim Okulu BSİ 4 Köy 319 UĞURLUDAĞ Anbarcı Şehit Ali Ateş İlköğretim Oku BSİ 2 Köy 320 UĞURLUDAĞ Yeşilyurt Belediye İlköğretim Okulu 321 UĞURLUDAĞ Atatürk İlköğretim Okulu temel İlköğretim 8 Şehir temel İlköğretim 8 Şehir 169

190 Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam ÇORUM İLİ GENEL LİSELER Sıra İLÇE GENEL MÜDÜRLÜK KURUM ADI OGRETIM SEKLI 1 ALACA Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Şehit Nedim Tuğaltay Lisesi 23 Normal Öğretim Şehir BAYAT 3 BOĞAZKALE 4 İSKİLİP 5 KARGI 6 LAÇİN 7 MECİTÖZÜ 8 MERKEZ 9 MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Bayat Lisesi 9 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Boğazkale Lisesi 12 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü İskilip Lisesi 26 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Kargı Lisesi 6 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Laçin Lisesi 7 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Mecitözü Lisesi 11 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Fatih Lisesi 16 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Cumhuriyet Lisesi 24 Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir İkili Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü TOKİ Şehit Onur Bakbak Lisesi 7 Normal Öğretim Şehir OĞUZLAR 12 OSMANCIK 13 SUNGURLU Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Oğuzlar Lisesi 12 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Osmancik Lisesi 36 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Sungurlu Lisesi 31 Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir ÇORUM İLİ FEN LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL MÜDÜRLÜK KURUM ADI OGRETIM SEKLI 1 MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Çorum Fen Lisesi 16 Normal Öğretim Şehir

191 Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam ÇORUM İLİ GÜZEL SANATLAR VE SPOR LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL MÜDÜRLÜK KURUM ADI OGRETIM SEKLI 14 MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Çorum Güzel Sanatlar ve Spor Lisesi 25 Normal Öğretim Şehir ÇORUM İLİ ANADOLU LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL MÜDÜRLÜK KURUM ADI OGRETIM SEKLI 1 ALACA Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Mehmet Çelik Anadolu Lisesi 20 Normal Öğretim Şehir BAYAT 3 İSKİLİP 4 MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Bayat Anadolu Lisesi 12 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü İskilip Anadolu Lisesi 16 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Çorum Anadolu Lisesi 24 Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Öğretmen Mukadder Akaydın Anadolu Lisesi 35 Normal Öğretim Şehir MERKEZ 7 MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü İnönü Anadolu Lisesi 23 Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Atatürk Anadolu Lisesi 33 Normal Öğretim Şehir İkili Öğretim Şehir MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Mehmetçik Anadolu Lisesi 32 Normal Öğretim Şehir MERKEZ Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Eti Anadolu Lisesi 24 İkili Öğretim Şehir MERKEZ Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü ÖZEL ÇORUM SAMANYOLU ANADOLU LİSESİ Normal Öğretim şehir MERKEZ Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü ÖZEL PINAR ANADOLU LİSESİ Normal Öğretim şehir OSMANCIK Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Osmancık Anadolu Lisesi 16 Normal Öğretim Şehir SUNGURLU Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Haydar Öztaş Anadolu Lisesi 16 Normal Öğretim Şehir

192 Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam ÇORUM İLİ ANADOLU ÖĞRETMEN LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL_MÜDÜRLÜK KURUM_ADI Durumu OGRETIM SEKLI 1 ALACA Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Md. Alaca Anadolu Öğretmen Lisesi Genel Ortaöğretim 0 Normal Öğretim Şehir İSKİLİP Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Md. İskilip Anadolu Öğretmen Lisesi Genel Ortaöğretim 10 Normal Öğretim Şehir KARGI Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Md. Kargı Anadolu Öğretmen Lisesi Genel Ortaöğretim 19 Normal Öğretim Şehir MERKEZ Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Md. Çorum Anadolu Öğretmen Lisesi Genel Ortaöğretim 24 Normal Öğretim Şehir MERKEZ Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü ÖZEL ÇORUM SAMANYOLU ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ özel genel ortaöğretim okulu Normal Öğretim şehir OĞUZLAR Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Md. Oğuzlar Anadolu Öğretmen Lisesi Genel Ortaöğretim 12 Normal Öğretim Şehir OSMANCIK Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Md. Osmancık Ömer Derindere Anadolu Öğretmen Lisesi Genel Ortaöğretim 11 Normal Öğretim Şehir SUNGURLU Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Md. Sungurlu Anadolu Öğretmen Lisesi Genel Ortaöğretim 8 Normal Öğretim Şehir ÇORUM İLİ İMAM HATİP LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL_MÜDÜRLÜK KURUM_ADI OGRETIM SEKLI 1 ALACA Din Öğretimi Genel Müdürlüğü Alaca Anadolu İmam Hatip Lisesi 22 Normal Öğretim Şehir İSKİLİP Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İskilip İmam Hatip Lisesi 11 Normal Öğretim Şehir MERKEZ Din Öğretimi Genel Müdürlüğü Çorum Anadolu İmam Hatip Lisesi 50 Normal Öğretim Şehir OSMANCIK Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İmam Hatip Lisesi 7 Normal Öğretim Şehir SUNGURLU Din Öğretimi Genel Müdürlüğü Sungurlu Anadolu İmam Hatip Lisesi 21 Normal Öğretim Şehir

193 Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam ÇORUM İLİ KIZ MESLEK LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL_MÜDÜRLÜK KURUM_ADI OGRETIM SEKLI 1 İSKİLİP 2 MERKEZ Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü Kız Teknik ve Meslek Lisesi 12 Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü Kız Teknik ve Meslek Lisesi 24 Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir MERKEZ Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü Buharaevler Kız Teknik ve Meslek Lisesi 25 Normal Öğretim Şehir SUNGURLU Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü Kız Teknik ve Meslek Lisesi 12 İkili Öğretim Şehir ÇORUM İLİ TİCARET MESLEK LİSELERİ Sıra İLÇE KURUM ADI OGRETIM SEKLI 1 MERKEZ Çorum Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi 14 2 MERKEZ Çorum Ticaret Meslek Lisesi 34 3 MERKEZ Çorum Bilge Kağan Ticaret Meslek Lisesi 12 4 SUNGURLU Sungurlu Ticaret Meslek Lisesi 9 Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir ÇORUM İLİ ÇOK PROGRAMLI MESLEK LİSELERİ Sıra İLÇE KURUM ADI OGRETIM SEKLI 1 BAYAT Çok Programlı Lise 12 2 DODURGA Dodurga Çok Programlı Lisesi 11 3 KARGI Kargı Hacıhamza Şehit Nuri Yıldız Çok Programlı Lisesi 10 4 ORTAKÖY Ortaköy Çok Programlı Lise 26 5 UĞURLUDAĞ Uğurludağ Çok Programlı Lisesi 17 Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Belde Normal Öğretim Şehir Normal Öğretim Şehir

194 Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam ÇORUM İLİ ENDÜSTRİ MESLEK LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL MÜDÜRLÜK KURUM ADI Durumu OGRETIM SEKLI 1 İSKİLİP Erkek Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü İskilip Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 11 Normal Öğretim Şehir MECİTÖZÜ Erkek Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü Şehit Mahmut Daştan Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 10 Normal Öğretim Şehir MERKEZ Erkek Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü Çorum Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 32 Normal Öğretim Şehir SUNGURLU Erkek Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü Sungurlu Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 18 Normal Öğretim Şehir ÇORUM İLİ SAĞLIK MESLEK LİSELERİ Sıra İLÇE GENEL MÜDÜRLÜK KURUM ADI Durumu OGRETIM SEKLI 1 ALACA Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı Alaca 75.Yıl Cumhuriyet Anadolu Sağlık Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 6 Normal Öğretim Şehir İSKİLİP Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı İskilip Anadolu Sağlık Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 5 Normal Öğretim Şehir MERKEZ Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı 75.Yıl Cumhuriyet Anadolu Sağlık Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 9 Normal Öğretim Şehir OSMANCIK Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı İsmail Karataş Anadolu Sağlık Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 12 Normal Öğretim Şehir SUNGURLU Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı Sungurlu Anadolu Sağlık Meslek Lisesi Mesleki Ortaöğretim 5 Normal Öğretim Şehir

195 Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam Derslik YERLESIM ERKEK KIZ Toplam ÇORUM İLİ ÖZEL ORTAÖĞRETİM OKULLARI Sıra İLÇE GENEL_MÜDÜR LÜK KURUM_ADI OGRETI M SEKLI 1 MERKEZ Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü ÖZEL ÇORUM SAMANYOLU ANADOLU LİSESİ Normal Öğretim şehir MERKEZ Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü ÖZEL ÇORUM SAMANYOLU ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ Normal Öğretim şehir MERKEZ Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü ÖZEL PINAR ANADOLU LİSESİ Normal Öğretim şehir ÇORUM İLİ ÖZEL EĞİTİM ORTAÖĞRETİM OKULLARI Sıra İLÇE GENEL_MÜDÜRLÜK KURUM_ADI OGRETIM SEKLI 1 MERKEZ Özel Eğitim Rehberlik ve Dan. Hiz. Gn.Md Anadolu İş Okulu 5 Normal Öğretim Şehir MERKEZ Özel Eğitim Rehberlik ve Dan. Hiz. Gn.Md Çorum Özel Eğitim Meslek Lisesi Normal Öğretim Şehir Sıra No YATILI İLKÖĞRETİM BÖLGE OKULLARI İLÇE KURUM ADI Pansiyon Kapasite Erkek Öğrenci Kız Öğrenci Toplam 1 ALACA Denizhan YİBO BAYAT Ömer Mülazım YİBO İSKİLİP Erenler CumhuriyetYİBO KARGI Cumhuriyet YİBO LAÇİN Narlı YİBO MECİTÖZÜ Mecitözü YİBO MERKEZ Merkez Çeşmeören YİBO MERKEZ YİBO OSMANCIK Org. Ahmet Çörekçi YİBO D.Oranı( %) 10 SUNGURL U 11 SUNGURL U Şehit Bayram Kesekler YİBO Şehit Mahmut peşmen YİBO GENEL TOPLAM

196 ORTA ÖĞRETİM KURUMLARINA BAĞLI PANSİYON KAPASİTELERİ VE YATILI ÖĞRENCİ SAYILARI S. İLÇE KURUM ADI Pansiyon Kapasite Erkek Öğrenci Kız Öğrenci Toplam D.Oran ı(%) 1 ALACA İmam Hatip Lisesi ALACA Mehmet Çelik Anadolu L ALACA Şehit Nedim Tugaltay Lisesi BAYAT Bayat Lisesi BAYAT Bayat Anadolu Lisesi İSKİLİP İmam Hatip Lisesi İSKİLİP İskilip Endüstri meslek L İSKİLİP İskilip Lisesi İSKİLİP İskilip Anadolu Öğretmen Lisesi İSKİLİP Anadolu Lisesi LAÇİN Çamlıca METEM(ETOGM) KARGI Kargı Anadolu Öğretmen L MERKEZ İmam Hatip Lisesi MERKEZ Atatürk Anadolu L MERKEZ Çorum Fen L MERKEZ Mehmetçik Anadolu L MERKEZ Çorum Anadolu Öğretmen L MERKEZ Çorum Endüstri Meslek L MERKEZ Buharaevler Kız Meslek Lisesi 20 MERKEZ Özel Samanyolu Anadolu L OĞUZLAR Oğuzlar Anadolu Öğretmen L: 22 OSMANCIK İmam Hatip L OSMANCIK Osmancık L OSMANCIK Ö.Derindere Anadolu Öğretmen L OSMANCIK İ.Karataş Sağlık Meslek L SUNGURLU İmam Hatip L SUNGURLU Sungurlu L UĞURLUD AĞ Uğurludağ ÇPL GENEL TOPLAM

197 ÜNİVERSİTE YENİ AÇILAN ÜNİVERSİTE MEVCUT ÜNİVERSİTEDE AÇILAN (FAKÜLTE, ENSTÜTÜ, YÜKSEKOKUL, MESLEK YÜKSEK OKULU, TEKNOPARK, TEKNOKENT v.b. ADI FAKÜLTE ADI ENSTİTÜ ADI YÜKSEK OKUL ADI Hitit Üniversite si Hitit Üniversite si Tıp Fakültesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Mühendislik Fakültesi, Fen Edebiyat Fakültesi, İlahiyat Fakültesi ve Veterinerlik Fakültesi Tıp Fakültesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Mühendislik Fakültesi, Fen Edebiyat Fakültesi, İlahiyat Fakültesi ve Veterinerlik Fakültesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü,Sa ğlık Bilimleri Enstitüsü Sosyal Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü,Sa ğlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Yüksek Okulu ve Beden Eğitimi Yüksek Okulu Sağlık Yüksek Okulu ve Beden Eğitimi Yüksek Okulu MESLEK YÜKSEK OKULU ADI MYO, Sungurlu MYO, Osmancık Ömer Derindere MYO, İskilp MYO MYO, Sungurlu MYO, Osmancık Ömer Derindere MYO, İskilip MYO YURT İSMİ YÜKSEKÖĞRENİM YURDU (Resmi) SAYISI KAPASİTE Kaynak:İl Milli Eğitim Müdürlüğü (2011) Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumuna bağlı 1000 kapasiteli Çorum Yurt Müdürlüğünde 660 kız, 340 erkek öğrenci olmak üzere toplam 1000 öğrenci barınmaktadır. Kaynak: YÖKYK Çorum Yurt Müdürlüğü (2011) 177

198 HİTİT ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK VE İDARİ BİRİMLER Tablo.M.3. Hitit Üniversitesi Akademik ve İdari Birimler SIRA NO BİRİM ADI ÖĞRENCİ SAYISI AKADEMİK PERSONEL SAYISI İDARİ PERSONEL SAYISI A - FAKÜLTELER 1 FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ TIP FAKÜLTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ B - ENSTİTÜLER 1 FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ C - YÜKSEKOKULLAR 1 BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEKOKULU SAĞLIK YÜKSEKOKULU D - MESLEK YÜKSEKOKULLARI 1 MESLEK YÜKSEKOKULU SUNGURLU MESLEK YÜKSEKOKULU OSMANCIK ÖMER DERİNDERE MESLEK YÜKSEKOKULU İSKİLİP MESLEK YÜKSEKOKULU E - İDARİ BİRİMLER 1 REKTÖRLÜK VE MERKEZİ BİRİMLER ÜNİVERSİTE TOPLAMI

199 M.3.3. Hastaneler ve Sağlık Tesisleri: Tablo.M.4.Hastane ve Sağlık Tesisleri İlçe Adı Kurum Adı Sayısı İlçe Adı Kurum Adı Sayısı ÇORUM DEVLET HASTANESİ 1 KARGI DEVLET HASTANESİ 1 GÖĞÜS HASTALIKLARI TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 1 HASTANESİ KARGI AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 3 VEREM SAVAŞ DİSPANSERİ İSTASYON 1 MERKEZ İL HALK SAĞLIĞI UĞURLUDAĞ DEVLET 1 1 LABORATUVARI HASTANESİ AÇSAP MERKEZİ 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 UĞURLUDAĞ TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON KOMUTA KONTROL OSMANCIK DEVLET HASTANESİ 1 1 MERKEZİ 112 İSTASYON 3 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 OSMANCIK ALACA DEVLET HASTANESİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 5 ALACA TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 7 ORTAKÖY DEVLET HASTANESİ İSTASYON 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 ORTAKÖY BAYAT DEVLET HASTANESİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 3 BAYAT TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 3 DODURGA DEVLET HASTANESİ İSTASYON 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 DODURGA MECİTÖZÜ DEVLET HASTANESİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 1 MECİTÖZÜ İSKİLİP TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ SUNGURLU DEVLET 2 HASTANESİ İSTASYON 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 İSKİLİP DEVLET HASTANESİ 1 SUNGURLU AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 11 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 8 VEREM SAVAŞ DİSPANSERİ 112 İSTASYON 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 LAÇİN AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 OĞUZLAR DEVLET HASTANESİ 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 OĞUZLAR TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 BOĞAZKALE AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON İSTASYON 1 HACIHAMZA 112 İSTASYON 1 Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü (2011) 179

200 M.3.4. Sosyal ve Kültürel Tesisler: Çorum İlindeki sosyal ve kültürel tesisler hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. M.3.5. Endüstriyel Yapılar: Endüstri alanlarındaki yapılaşmalarda tesisin gereksinimi dikkate alınarak yer yer çelik karkas yapılaşmalar oluşturulmuş durumdadır. M.3.6. Göçer ve Hareketli Barınaklar: Çorum İlindeki göçer ve hareketli barınakların sayıları, nitelikleri ve bulundukları yerlerle ilgili yeterli bilgi mevcut değildir. M.3.7. Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar: Turistik amaçlı yapılarda kullanılan yapı malzemeleri hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. M.3.8. Bürolar ve Dükkanlar: Gazi Caddesi ve Bahabey Caddesinde altı ticarethane üstü konut niteliği taşıyan binalar mevcut olup, Osmancık Caddesi ve Kulaksız Sokakta 5-6 katlı yapılaşmaların tamamının veya alt katlarının ticarethane olarak kullanıldığı görülmektedir. Ticaret alanlarının kullanım yoğunluğu kuzeyden güneye doğru gidildikçe azalma göstermektedir. M.3.9. Kırsal Alanda Yapılaşma: Kırsal alanlarda yerleşim toplu köy yerleşik alanları ile az sayıda bağ toplulukları içerisindeki yerleşimlerden oluşmaktadır. Yapılan yapılarda yığma ve karkas tarzında yapılaşma mevcuttur. M.3.10.Yerel Mimari Özellikler: Binalardaki ve kent dokusundaki mimari özellikler hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. M.3.11.Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller: Çorum da planlı alanlarda ve hatta kaçak yapılmış yapılarda yığma ve karkas tarzında yapılaşma oluşmuştur. Farklı malzeme ile yapılaşma kayda değer değildir. M.4. Sosyo-Ekonomik Yapı: M.4.1. İş Alanları ve İşsizlik: M.4.2. Göçler: 1950 lerden başlayarak İl dışına göç olgusunun nüfusun gelişme desenine etkisi büyük olmuştur. İl dışına göç olayları başka bir il veya yurt dışına göç etmek sureti ile 180

201 gerçekleşmiştir ile yılları arası il dışına göçlerin en yoğun olarak gerçekleştiği devre olmuştur lerde ise yurt dışına göçen nüfusta artış gözlenmektedir ( yılları arasında kişi yurt dışına göç etmiştir.). Çorum da İl dışına yapılan göçler genellikle Ankara ya olmaktadır. Ankara yı, İstanbul ve İzmir e yapılan göçler takip etmektedir. Çorum a başka illerden göç sınırlıdır. Sınırlı sayıda da olsa Çorum a dışarıdan gelen göçler özellikle doğum yeri Amasya, Ankara, Çankırı, Sinop, Kastamonu, Tokat ve Yozgat olan kişiler olmaktadır. Kentin nüfusunun yapısına bakıldığında nüfusun büyük bir çoğunluğunun kırdan kente göçenlerin oluşturduğu görülmektedir. Kırdan kente yönelmiş olan göçün sebepleri arasında %45 ini iş %9 unu ise eğitim amaçlı yer değiştirmeler oluşturmaktadır. M.4.3. Göçebe İşçiler (Mevsimlik): Çorum İlinde kayda değer oranda mevsimlik işçi bulunmamasına rağmen tuğlakiremit fabrikalarına kırsal alandan yaz mevsiminde gelen işçiler olmaktadır. Bu işçiler fabrika yatakhanelerini kullanmaktadırlar. Ancak son yıllardaki ekonomik kriz mevsimlik işçi sayısını azaltmıştır. M.4.4. Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı Kent toprağının %95 i özel mülkiyete %5 i ise Hazine ve Belediye mülkiyetine tabidir. Kentsel alanın güneyinde yer alan 50 ha lık III nolu gecekondu önleme bölgesi Belediye mülkiyetinde olan arazi üzerine, IV nolu toplu konut alanı ise Belediye ve Hazinenin ortak malı niteliğindeki araziler üzerine, Organize Sanayi Bölgesi Hazine arazisi üzerine, Küçük Sanayi Sitesi ise özel şahıslara ait araziler üzerine kurulmuştur. M.4.5. Konut Yapım Süreçleri: Çorum İli planlı olarak büyüyen bir kent niteliğinde olup, konut alanlarının gelişiminde kooperatiflerin önemli katkıları olmuştur. Bu nedenle Çorum kooperatiflerin yoğun yapılaşmadaki katkısı ile toplu konut alanlarının bulunduğu bir kent durumundadır. M.4.6. Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri: Çorum İlinde gecekondu tarifine giren yapı bulunmamaktadır. Yalnız kaçak yapıların yoğunlaştığı hisseli mülkiyete konu alanlar bulunmaktadır. Çorum İli kooperatiflerin yapılaşmadaki yoğun katkıları nedeni ile gece kondu önleme bölgelerinden ziyade toplu konut alanlarının bulunduğu bir kent durumundadır yılında yapılmış olan ve tamamı ile bitmiş durumdaki III nolu gecekondu bölgesinde yaklaşık olarak 1000 konutta 9420 kişinin(1997 yılı) yaşadığı bugünkü adı ile Mimar Sinan Mahallesi bulunmaktadır. M.5. Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri: M.5.1. Görüntü Kirliliği: M.5.2. Binalarda Ses İzolasyonu: Çorum İlinde özellikle trafik gürültüsüne maruz ana caddeler üzerinde bulunan bazı binalarda özel olarak çift cam ve duvar izolasyonu işlemleri yapılmaktadır. Ayrıca 8 Mayıs 181

202 2000 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Isı Yalıtım Yönetmeliği ile yapılan ısı yalıtımı ses izolasyonunu da sağlamaktadır. M.5.3. Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları: Çorum İlinde havaalanı bulunmaması nedeni ile konu işlenmemiştir. M.5.4. Ticari ve Endüstriyel Gürültü: Bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgiler Gürültü başlığı altında incelenmiştir. M.5.5. Kentsel Atıklar: Çorum İlinde kentsel atıklar Çorum Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğünce toplanarak, ara istasyona götürülmekte oradan da Karabürçek mevkiinde bulunan çöp döküm alanına götürülerek depolama yapılmaktadır. M.5.6. Binalarda Isı Yalıtımı: Ülkemizde ısınmada kullanılan yakıt tüketiminin artması ve hatalı kullanılan ısıtma tesislerinin büyük boyutlarda hava kirliliğine yol açması sonucu ortaya çıkan sorunları bir ölçüde gidermek, yakıt tüketimini azaltmak amacıyla hazırlanan Isı Yalıtım Yönetmeliği 8 Mayıs 2000 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır. Bu itibarla 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkındaki Kanun kapsamındaki belediyeler dahil, bütün yerleşim birimlerindeki binalarda uygulanır. Münferit olarak inşa edilen ve ısıtılmasına gerek duyulmayan depo, cephanelik, ardiye, ahır, ağıl ve benzeri binalarda bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz. M.6. Nüfus: M.6.1. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi: döneminde Çorum İlinin yıllık nüfus artışı incelendiğinde, iki farklı dönem gözlenmiştir yılına kadar nüfus artmış, bu yıldan sonra nüfus azalmıştır. Çorum İlinde en yüksek yıllık nüfus artış hızı 32,48 ile döneminde ve en düşük yıllık nüfus artış hızı ise -11,77 ile döneminde gerçekleşmiştir yılında Çorum ilinde % 17,7 olan şehirde yaşayan nüfus payı 1945 yılından sonra sürekli bir artış göstererek, 2008 yılında % 63,31 e ulaşmıştır. Çorum İlinde şehirde yaşayan nüfusun oranı, ülke ortalamasına göre daha yavaş artmıştır yılına kadar köy nüfusu fazla iken, ilk kez 2000 yılında şehir nüfusu köy nüfusundan fazla olmuştur. 182

203 Nüfus Tablo.M.5. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi : Yıl Nüfus Artış Hızı ( ) , , , , , , , , , , , , , , , , ,85 Kaynak : Türkiye İstatistik Kurumu (2011) Grafik M.1.Nüfus Artış Grafiği Nüfus Değişimi Yıllar 183

204 Tablo.M.6.Yıllara Göre Merkez ve İlçelerdeki Nüfus Değişimi Nüfus Artış Hızı ( ) İlçe Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Merkez ,28-18,90 15,56 Alaca ,07-14,94-0,39 Bayat ,17-19,56-17,15 Boğazkale ,75-20,92-19,70 Dodurga ,69-31,22-26,08 İskilip ,12-24, Kargı ,24-35,48-27,20 Laçin ,58-35,68-23,82 Mecitözü ,29-20,77-18,13 Oğuzlar ,65-18,25-20,54 Ortaköy ,12-13,75-10,08 Osmancık ,63-20,64 2,39 Sungurlu ,82-24,06-8,86 Uğurludağ ,74-15,80-10,75 TOPLAM ,43-21,73-8,86 Kaynak :Türkiye İstatistik Kurumu (2011) Nüfus Artış Hızı ( ) İlçe Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Merkez ,35-54,33 13,46 Alaca ,38-62,76-38,00 184

205 Bayat ,52-24,25-17,59 Boğazkale ,79-59,26-51,88 Dodurga ,84-49,61-32,89 İskilip ,02-24,09-9,28 Kargı ,21-34,35-25,54 Laçin ,84-33,18-41,31 Mecitözü ,37-44,14-32,99 Oğuzlar ,66-22,35-19,39 Ortaköy ,17-28,44-28,08 Osmancık ,16-30,08-23,21 Sungurlu ,80-57,41-31,97 Uğurludağ ,02-69,11-81,98 TOPLAM ,71-44,45-1,87 Kaynak :Türkiye İstatistik Kurumu (2011) İlçe Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Alaca Bayat Merkez İskilip Kargı Mecitözü Ortaköy Osmancık Sungurlu Boğazkale Uğurludağ Dodurga Laçin Oğuzlar Toplam Kaynak : Türkiye İstatistik Kurumu (2011) 185

206 Nüfus Artış Hızı ( ) İlçe Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Alaca 0,32-40,08-16, Bayat -40,34-61,46-53, Merkez 26,54-55,28 14, İskilip -3,09-57,92-29, Kargı 0,19-34,79-23, Mecitözü -11,66-34,36-28, Ortaköy -123,06-80,12-93, Osmancık 21,41-41,14-4, Sungurlu -9,06-62,34-31, Boğazkale -15,97-54,68-42, Uğurludağ -84,27-65,45-73, Dodurga -22,77-45,25-36, Laçin -23,92-84,44-72, Oğuzlar -66,02-54,39-60, Toplam 12,86-53,10-9, Kaynak : Türkiye İstatistik Kurumu (2011) İlçe Nüfus Artış Hızı ( ) Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Şehir Köy Toplam Alaca -18,59-47,55-30, Bayat -33,82-54,19-46, Boğazkale -71,58-37,36-47, Dodurga 11,94-54,52-27, İskilip -11,29-28,23-19, Kargı 4,39-3,62-1, Laçin 84,78-55,74-24, Mecitözü -13,36-29,19-24, Merkez 35,12-43,19 23, Oğuzlar -49,76-31,95-40, Ortaköy -74,52-57,04-62, Osmancık 16,87-34,47-3, Sungurlu -18,11-52,50-32, Uğurludağ -42,06-12,49-24, Toplam 17,39-39,90-1, Kaynak : Türkiye İstatistik Kurumu (2011) M.6.2. Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı: Çorum İlinde 1927 yılından 1960 yılına kadar olan dönemde erkek nüfusun büyüklüğü kadın nüfusundan daha az olmuştur. İlde 1927 yılında her 100 kadın için 88 erkek bulunmakta 186

207 iken, erkek nüfusun kadın nüfustan daha hızlı artması nedeniyle 1960 yılında kadın ve erkek nüfus aynı büyüklüğe ulaşmıştır yılında Çorum İlinde her 100 kadın için 98 erkek bulunmaktadır. Çorum İlinde 1935 yılında erkeklerin yarısı 16,7; kadınların yarısı ise 23,5 yaşından daha küçüktür yılları arasında ortalama 19 olan nüfusun medyan yaşı, 1975 yılından sonra sürekli artma eğilimi göstermiştir yılında Çorum İlindeki hem kadınların hem de erkeklerin yarısı 26 yaşından daha küçüktür yılında ise medyan yaş yaş grubu içine düşmektedir. Tablo.M.7. Nüfusun Cinsiyet ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı Yaş grubu Topla m Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Topla m Erkek Kadın Topla m Erkek Kadın Topla m Erkek Kadın Topla m Kaynak : Türkiye İstatistik Kurumu (2011) 187

208 Grafik M.2.Nüfusun Cinsiyet ve Yaş Gruplarına Göre Dağılım Grafiği Kaynak : Türkiye İstatistik Kurumu (2011) M.6.3. İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları: Nüfus artış hızı il merkezinde 14,07 dir. Çorum İline bağlı bulunan 13 İlçeden Sungurlu İlçesi nüfus ile en fazla nüfusa, Boğazkale İlçesi ise nüfus ile en az nüfusa sahip olan ilçelerdir. İlin yıllık nüfus artış hızı en yüksek olan ilçesi - 4,83 ile Osmancık İlçesi iken, nüfus artış hızı en az olan İlçesi 93,25 ile Ortaköy İlçesidir. Nüfus yoğunluğu olarak ifade edilen bir kilometrekareye düşen kişi sayısı, İl genelinde 42 ve İl merkezinde 112 iken, İlçelere göre 11 ile 40 arasında değişmektedir. Yüzölçümü büyüklüğüne göre ilk sırada yer alan Sungurlu İlçesinde nüfus yoğunluğu 30, yüzölçümü en küçük olan Ortaköy İlçesinde nüfus yoğunluğu 40 kişidir. Tablo M.8. Merkez ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları İlçe Adı Toplam Nüfus Yüzölçümü Nüfus Yoğunluğu Merkez Alaca Bayat Boğazkale Dodurga İskilip Kargı Laçin Mecitözü Oğuzlar Ortaköy Osmancık Sungurlu Uğurludağ TOPLAM

209 Grafik.M.3.Nüfus Yoğunluğu Grafiği M.6.4. Nüfus Değişim Oranı: Çorum İlinde 1990 yılına kadar nüfus artmış, bu yıldan sonra nüfus artış hızı hep negatif olarak gerçekleşerek azalmıştır. Çorum İlinde en yüksek yıllık nüfus artış hızı 32,48 ile döneminde ve en düşük yıllık nüfus artış hızı ise - 11,77 ile döneminde gerçekleşmiştir. Tablo.M.9. Yıllara Göre Nüfus Artış Hızı Yıl Nüfus Artış Hızı , , , , , , , , , , , , , , , , , ,55 Kaynak : Türkiye İstatistik Kurumu (2011) 189

210 Artış Hızı Nüfus Grafik M.4.Nüfus Değişim Grafiği Nüfus Değişimi Yıllar Nüfus Artış Hızı Yıllar Kaynaklar : * Çorum Belediye Başkanlığı (2011) * Türkiye İstatistik Kurumu (2011) * İl Milli Eğitim Müdürlüğü (2011) * İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2011) * İl Sağlık Müdürlüğü (2011) * YÖKYK Çorum Yurt Müdürlüğü (2011) 190

211 N. ATIKLAR N.1. Evsel Katı Atıklar: Evsel atıklar konteyner sistemi ile toplanmakta, sıkıştırmalı kamyonlarla şehrimize 13 km uzaklıktaki Celilkırı mevkiindeki çöp depo alanına nakledilmektedir. Bertaraf tesisi projesi ihale aşamasındadır. Tablo.N.1.Atık kompozisyonu (%) Organik 62,37 Kağıt 7,15 Cam 3,12 Metal 0,93 Plastik 14,30 Diğer 12, Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) N.2. Tehlikeli Atıklar: İlimizde 16 adet tehlikeli atık üreten tesis tespit edilmiştir. Tehlikeli atık taşıması için 2 adet firmaya ait, 6 adet araca da tehlikeli atık taşıma lisansı verilmiştir. Tablo:N.2.Tehlikeli Atık Oluşturan Sanayi Tesisleri FİRMA ADI ADRESİ ATIK CİNSİ MİKTARI T.A.K.Y KODU Yetsan Oto Radyatör ve Kalorifer Ankara Yolu 7. Km/Çorum Atık boya çamuru A Hizmet Çelik Tüp Ltd. Şti. Ankara Yolu 8. Km/Çorum Atık boya çamuru A BMC Yetkili Servisi Ankara Yolu 4. Km/Çorum Kullanılmış yağ filtreleri Erişkenler Oto San. ve Tic. Ltd. Şti. Ankara Yolu Üzeri/Çorum Kullanılmış yağ filtreleri ve boya filtreleri Ahlatçı Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ankara Yolu 7. Km/Çorum Kullanılmış yağ filtreleri ve boya filtreleri Karataş Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ankara Yolu Üzeri/Çorum Kullanılmış yağ filtreleri Kullanılmış yağ Mer Oto Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti Ankara Yolu 3. Km/Çorum filtreleri ve boya filtreleri Kullanılmış yağ Şamlıoğlu Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ankara Yolu 5. Km/Çorum filtreleri ve boya filtreleri Kullanılmış yağ Sima Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ankara Yolu 3. Km/Çorum filtreleri ve boya A M kg/yıl A M kg/yıl A kg/yıl 2 ad/yıl A M A M A M kg/yıl filtreleri 35 ad/yıl Erksan Oto Rad Kal. San. Tic. Ltd. OSB No:9 /Çorum Atık Boya Çamuru A Karakaşlar Oto. Çevre Yolu No:304 Kullanılmış Yağ Filtreleri

212 Kullanılmış yağ Organize Sanayi Bölgesi Çorum 10. Cad. filtreleri ve boya filtreleri Kullanılmış yağ Bilge Otomobilcilik İst-Samsun Karayolu 3. km filtreleri ve boya filtreleri Kullanılmış yağ F1 Gençler Otomotiv Petrol San. Mimarsinan Mah. İnönü filtreleri ve boya Cad. no: 213 filtreleri Çorum Şeker Fab. Ankara Yolu 9.km Kontamine Ambalaj 350 kg/yıl 840 kg/yıl kg/yıl 97 A M A M A M kg/yıl A Türk Telekom Gülabibey Mah Cengiz Topel Cad. No:118/A Techizat Hurdası 9100 kg/yıl Kaynak : Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü(2011) N.3. Özel Atıklar: N.3.1. Tıbbi Atıklar: 2008 yılı başından itibaren AB hibe fonundan yararlanılarak alınan ve kullanımı Belediyemize devredilen lisanslı Tıbbi Atık toplama taşıma aracıyla atıklar Tıbbi Atık toplama konteynırları ile toplanmaktadır. Yine Belediyemize kullanımı devredilen Kardelen Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisinde Tıbbi Atıklar sterilize edilerek bertaraf edilmektedir. Çorum merkezi ve ilçelerde olmak üzere toplam 112 kurum ve kuruluş ile Tıbbi Atık Sözleşmesi yapılmış olup, 67 adet Tıbbi Atık üreten kurum ve kuruluştan Pazar günleri ve tam gün resmi tatiller hariç periyodik bir şekilde tıbbi atıklar toplanmıştır yılı boyunca İl Merkezinde kg tıbbi atık toplanmıştır. Çorum ilçeleri ve şehir dışından 2011 yılında tıbbi atık gelmemiştir. Şehrimize 13 km uzaklıkta bulunan Celilkırı mevkiindeki Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisinde sterilize edilerek bertaraf edilmiştir. Tablo.N Yılı Tıbbi Atık Miktarı GÜNLÜK 1037 kg TOPLANAN GÜN 301 gün YILLIK TOPLANAN kg ŞEHİR DIŞI GELEN ---- TOPLAM ATIK kg Hastanelerden alınan tıbbi atık poşetlerinde bulunan malzemeler, aşağıda belirtilmiş olup net miktarları bilinmemektedir. Eldivenler, Serum poşetleri ve hortumları, Ameliyathane bezleri, Tamponlar, Sargı bezleri, Sargı bandı, İlaç kutu ve şişeleri, İdrar ve kan torbaları, Şırıngalar Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) N.3.2. Atık Yağlar: İlimizde oluşan atık yağlar yoğunluklu olarak toprak sanayi sektörü, makine sanayi sektörü ve otomotiv sektöründen kaynaklanmaktadır. 192

213 Yapılan denetimlerde 76 adet atık yağ üreticisi tespit edilmiş olup, sözkonusu atık yağların kategorilerine göre lisanslı geri kazanım firmalarına verilmesi yönünde gerekli çalışmalar yapılmaktadır. N.3.3. Bitkisel ve Hayvansal Atık Yağlar: Çorum ili merkezinde 2008 yılı Mayıs ayı sonunda bitkisel atık yağ üreticilerine bilgilendirme semineri yapılmış ve lokantalar, oteller, restoranlar, yurtlar, okullar, fast food, hastaneler, yemek şirketleri, pastaneler, kurumların bitkisel atık yağların toplanması amacıyla Çevre Bakanlığı ndan lisanslı firmalar ile sözleşme yapmaları sağlanmıştır yılı içerisinde Albiyobir Alternatif Enerji ve Biyodizel Üreticileri Birliği Derneği tarafından Çorum İli merkezinde 4870 kg bitkisel atık yağ toplanması sağlanarak 4870 kg atık yağın kanalizasyon ve toprağı kirletmesi engellenmiştir. Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) N.3.4. Pil ve Aküler: 2007 yılı sonu itibariyle ilimizin çeşitli bölgelerine konulmuş olan pil kutuları sayısı 2008 yılında sayıları artırılmış olup, 2009 yılında atık pil kutuları okullar, muhtarlıklar, yurtlar, fotoğrafçılar ve alış veriş merkezlerine dağıtılarak şehir genelindeki Atık Pil Toplama merkezleri artırılmıştır. 01 Kasım Nisan 2012 Tarihleri arasında Belediyemiz ve Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği işbirliği ile İl merkezindeki okullarda ödüllü Atık Pil toplama kampanyası düzenlenmiştir yılında 186 noktadan toplam kg Atık Pil toplanarak Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneğine gönderilmiştir. Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) N.3.5. Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller: Bilgi mevcut değildir. N.3.6. Tarama Çamurları: Bilgi mevcut değildir. N.3.7. Elektrik ve Elektronik Atıklar: Bilgi mevcut değildir. N.3.8. Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar: Bilgi mevcut değildir. N.4. Diğer Atıklar: Çorum İlinde 135 adet tavuk çiftliği bulunmakla birlikte, bunların 113 adedi faaliyettedir. Bu çiftliklerden kaynaklanan hayvansal atık miktarı günde ton olup, besi ahırlarından kaynaklanan atık miktarı ise yılda tondur. Bütün bu atıkların geri kazanımları için bir tesis mevcut değildir. N.4.1. Ambalaj Atıkları: 193

214 Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği gereğince yapılan çalışmalarda 2 adet firmaya geri dönüşüm lisans belgesi verilmiş, 95 adet firmaya ambalaj malzemesi piyasaya süren olarak kullanıcı adı ve şifre tahsisi yapılmış, 3 adet ambalaj üreten firma tespit edilmiş olup, sözkonusu işletmelerin Yönetmelikte yer alan yükümlülüklerini yerine getirmeleri amacıyla gerekli denetim çalışmaları sürdürülmektedir N.4.2. Hayvan Kadavraları: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. N.4.3. Mezbaha Atıkları: İlimizde günlük 400 ton mezbaha atığı ile tavuk gübresi olup, bir adet gübre tesisi bulunmaktadır. N.5. Atık Yönetimi: Katı Atık Tesisi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Koordinatörlüğünde çalışmalar devam etmekte olup, 2014 yılında faaliyete geçmesi planlanmaktadır. N.6. Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu: Çorum İlinde Belediye tarafından 2011 Yılı Aralık Ayında yapılan ölçümlerde günlük toplam 214 ton, yıllık ton atık toplanmıştır. Atık Kompozisyonu (%) Organik 62,37 Kağıt 7,15 Cam 3,12 Metal 0,93 Plastik 14,30 Diğer 12, N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri: Çorum ilinde katı atıklar Belediye tarafından ve şehir merkez mahalleleri Belediyemiz tarafından konteyner sistemi ile sıkıştırmalı araçlarla toplanarak şehir merkezine 13 km uzaklıkta bulunan çöp depo alanına nakledilerek depolanmaktadır. Herhangi bir transfer yapılmamaktadır. N.8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri: Katı atıklar şehir merkezine 13 km uzaklıkta bulunan çöp depolama sahasına sıkıştırmalı araçlardan direk boşaltılmakta belirli bir süre dinlendirildikten sonra, üzeri hafriyat ve ilimizde bulunan kiremit fabrikalarının atıkları ile kapatılmaktadır. Hayvan gübreleri ayrı bir kısmında depolanmaktadır. Tıbbi atıklar sterilizasyon tesisinde sterilize edilerek bertaraf edilmektedir. Atık pil ve bitkisel atık yağlar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisanslı firmalara teslim edilmektedir. Kaynak: Çorum Belediye Başkanlığı (2011) 194

215 N.8.1. Katı Atıkların Depolanması: İlimize 13 km uzaklıkta 1981 yılından itibaren kullanılan katı atık depolama alanına 2011 yılında günlük ort. 214 ton evsel atık nakledilmiştir. En yakın yerleşim alanına 3 km yakınlıkta olup, tabanı killi topraktır. Yer altı suları ile ilişkisi olmayan katı atık depolama alanımız en az 100 yıl ilimize yetecek bir vadidir. Ancak katı atık projesi Mülga Çevre ve Orman Bakanlığınca ihale edilmiş olup 2014 yılında projenin faaliyete geçmesi planlanmıştır. N.8.2. Atıkların Yakılması Çorum ilinde mevcut atık yakma tesisi bulunmamaktadır. N.8.3. Kompost: Çorum İlinde mevcut kompost tesisi bulunmamaktadır. N.9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirmesi: Çorum İlinde toplanan değerlendirilebilir nitelikteki atıkların geri kazanılması, tekrar kullanılması ve değerlendirilmesi amaçlı bir bir adet gübre tesisi bulunmaktadır. Ayrıştırma ünitesini de içeren katı atık tesisi çalışmaları devam etmektedir. N.10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri: Evsel atıkların ayrı toplanmadan ve herhangi bir değerlendirme işlemine tabi tutulmadan İlimiz Belediye çöplüğünde düzensiz vahşi depolama yapılarak bertaraf edilmesi, ağır metal ve diğer sanayilerden kaynaklanan tehlikeli atıkların kör kuyulara veya tarım alanlarına atılması çevre ve insan sağlığı açısından çok büyük risk teşkil etmektedir. Çöp döküm alanında gerekli tedbirler alınmadığı takdirde, metan gazı sıkışması sonucu yangın ve patlama oluşması mümkündür. Ayrıca buradan kaynaklanan atık sızıntı sularıyla toprak ve akarsularımızın kirlenmesi de sözkonusudur. Tavuk çiftlikleri ve besi ahırlarından kaynaklanan yaklaşık 400 ton atık da gübre olarak değerlendirilemediği için açık alanlara, derelere, göllere, tarlalara atılarak su ve toprakta azot, fosfor kirliliği oluşturmakta, yaz aylarında da korkunç koku ve sinek problemi ortaya çıkmaktadır. Kaynaklar : * Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü (2011) * Çorum Belediye Başkanlığı (2011) 195

216 O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O.1. Gürültü: Gürültü, insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz yönde etkileyen, fizyolojik ve psikolojik dengelerini bozabilen, iş performansını azaltan, çevrenin sakinliğini yok ederek niteliğini değiştiren önemli bir çevre kirliliği türüdür. O.1.1. Gürültü Kaynakları: O Trafik Gürültüsü: Trafiğin yoğun olduğu karayolları üzerinde karayolları üzerindeki taşıt sayısı, taşıt cinsi ve gürültü düzeyleri ölçüm sonuçları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. O Endüstri Gürültüsü: Endüstriyel işyerlerinde tesis içi gürültü seviyeleri, gürültü sürelerine bağlı olarak işçi çalışma süreleri ve korunma tedbirleri hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. O İnşaat Gürültüsü: İnşaat hafriyat yapım çalışmalarında oluşan gürültü ölçümleri mevcut değildir. O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler: Konu hakkında bilgi mevcut değildir. O Havaalanları Yakınında Oluşan Gürültü: Çorum İlinde havaalanı bulunmamaktadır. O.1.2. Gürültü ile Mücadele: Özellikle yaz aylarında İlimiz merkezinde sokaklarda yapılan düğünler ve eğlenceler önemli sorun teşkil etmektedir. Konuyla ilgili olarak düğünlerin gerçekleştirildiği Ccuma ve cumartesi akşamları gece geç saatlere kadar konuyla ilgili denetimler yapılmakta, havai fişek atılmasının tespiti durumunda idari işlem yapılmaktadır. O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri: O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri: Gürültü kaynaklarının, imar planlarındaki gürültüye duyarlı alanlarla ilişkisi ve imar planlarında gürültüye karşı bırakılan tampon bölgelere yer verilip verilmediği hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri: Gürültülü ve sakin hastanelerde tedavi gören hastalar üzerinde yapılan araştırmalar, gerek dahili gerekse dışarıdan gürültüye maruz hastanelerde hastaların tedavileri için daha 196

217 uzun süre yatmaları gerektiğini ortaya koymuştur. Bu açıkça ekonomik olarak gürültünün maliyetini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte apartmanlar için gerekli olan gürültü izolasyonlarına yapılan harcamaların değerlendirilmesi oldukça zordur. Ayrıca gürültünün insanlar üzerinde ruhi bunalımlara yol açtığı bir gerçektir. O.1.4. Gürültünün İnsanlar Üzerine Olan Etkileri: O Fiziksel Etkileri: Gürültünün işitme duyusunda geçici ve kalıcı olmak üzere iki etkisi oluşmaktadır. Geçici etkilerin en çok karşılaşılanı geçici işitme eşiği kayması veya işitme duyarlılığındaki geçici kayıptır. Etkilemenin çok fazla olduğu ve işitme sisteminin eski özelliklerine kavuşmadan tekrar gürültüden etkilendiği durumlarda işitme kaybı kalıcı olmaktadır. O Fizyolojik Etkileri: Fizyolojik etkilerin başlıcaları; kas gerilmeleri, stres, kan basıncında artış, kalp atışlarının ve kan dolaşımının değişmesi, gözbebeği büyümesi ve uykusuzluktur. Ayrıca migren, ülser, gastrit vb. hastalıkların ortaya çıkmasında gürültünün de önemli bir etkisi olabileceği ileri sürülmekle birlikte bu hastalıkların oluşmasında doğrudan etkili olduğu henüz kanıtlanmış değildir. O Psikolojik Etkileri: Gürültünün psikolojik etkilerinin başında ise, sinir bozukluğu, korku, rahatsızlık, tedirginlik, yorgunluk ve zihinsel etkilerde yavaşlama gelmektedir. Ani olarak yükselen gürültü düzeyleri insanlarda korku yaratabilmekte, gürültüden etkilenim sürse bile daha sonra normale dönüş olmaktadır. O Performans Üzerine Etkileri: Gürültünün iş veriminin azalması ve işitilen seslerin anlaşılmaması gibi görülen etkilerdir. Konuşmanın anlaşılabilmesi ve algılanabilmesi türünde fonksiyonların engellenmesi, büyük ölçüde ortamda etkisinde kalınan arka plan gürültüsünün düzeyi ile ilintilidir. O.2. Titreşim: Çorum İli ve İlçelerindeki titreşim kaynakları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Kaynaklar : * Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü (2011) 197

218 P. AFETLER P.1. Doğal Afetler: P.1.1. Depremler: 1992 yılından itibaren Çorum u etkileyen depremleri incelediğimizde, Mecitözü nden geçen fay hattının daha kuzeydoğusunda Amasya yakınlarında 12 Şubat 1992 de olan Richter ölçeğine göre 5.0 büyüklüğünde deprem olmuştur. 14 Ağustos 1996 tarihinde Çorum da yerel saat ile ve da büyüklüğü 5.4 ve 5.2 olan 2 deprem meydana gelmiştir. Bunlardan 5.4 büyüklüğündeki depremin odak derinliği 12 km., 5.2 büyüklüğündeki depremin odak derinliği 6 km. dir. Bu depremin olduğu 14 Ağustos 1996 tarihinden 20 Ekim 1996 tarihine kadar büyüklüğü arasında değişen 900 e yakın artçı depremler kaydedilmiştir.28 Şubat 1997 de büyüklüğü 4.8, 30 Mayıs 2000 de büyüklüğü 4.0, de büyüklüğü 4,7 olan depremler olmuştur tarihinde Çorum İli Uğurludağ ilçesinde 4.2 büyüklüğünde ve 2.7 km. odak derinliğine sahip deprem meydana gelmiş, herhangi bir can ve mal kaybı olmamıştır. Merkeze bağlı Seydim beldesinde tarihinde 4.5 büyüklüğünde ve 5.0 km odak derinliğinde ve tarihinde 4.1 büyüklüğünde ve 5.6 km derinliğinde ki depremler, Çorumda 4.0 ve üzerinde meydana gelen son depremlerdir. P.1.2. Heyelan ve Çığlar: Çorum ilinde bu güne kadar bir çığ olayı yaşanmamıştır. Bunda bölgenin iklim ve coğrafik şartlarının etkisi vardır. Çorum Merkez, İlçe ve köylerinde çok sayıda heyelan afeti olmaktadır. Bunların bir kısmı heyelana maruz kalan köylerin tamamı yada bir kısmının naklini gerektirecek büyüklükte olup, heyelan sebebiyle nakil kararı verilen köyler mevcuttur. Heyelana maruz; Merkez İlçede 14, Alaca İlçesinde 3, Bayat İlçesinde 6, İskilip İlçesinde 6, Kargı İlçesinde 3, Mecitözü İlçesinde 3, Laçin İlçesinde 1, Osmancık İlçesinde 11, Ortaköy İlçesinde 1, Uğurludağ İlçesinde 1, Sungurlu İlçesinde 18, Boğazkale İlçesinde 1, Dodurga İlçesinde 3 olmak üzere 71 adet köy bulunmaktadır. Bu köylerden Merkez İlçede 5, Alaca İlçesinde 3, Kargı İlçesinde 2, İskilip İlçesinde 3, Osmancık İlçesinde 4, Sungurlu İlçesinde 9 olmak üzere toplam 25 köyün başka yere nakline karar verilmiştir. Merkez ilçesi Sazak Köyünde heyelan afetinden etkilen 7 konut, Sungurlu İlçesi Çingiller Köyünde heyelandan etkilen 4 konut ve İkizli Köyünde heyelan afetinden etkilenen 2 konutun yapımına bu yıl içerisinde başlanılacaktır. Kaynak: İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü (2011) P.1.3. Seller: Çorum İlinde çok fazla sel felaketi Alaca İlçesinde 1, İskilip İlçesinde 2, Osmancık İlçesinde 1, Ortaköy İlçesinde 1, Sungurlu İlçesinde 2 olmak üzere toplam 7 adet su baskını görülmüştür. Bu güne kadar sel nedeni ile iki köyün kısmi nakline karar verilmiştir. Bunlar; Ortaköy İlçesi İncesu Köyü ve Alaca İlçesi Büyükhırka köyleridir. P.1.4. Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları: 198

219 Ülkemizde doğal kaynaklar arasında önemli bir yeri olan ormanların devamlılığını tehlike altına sokan etkenlerin başında orman yangınları gelmektedir. Çorum İlinde bu güne dek önemli orman yangınları yer almamakla birlikte, orman yangınlarını koruyucu önlemler alınmaktadır. P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. P.1.6. Fırtınalar: Çorum İlinde bu güne dek can ve mal kaybına zarar verecek fırtına olayı meydana gelmemiştir. P.2. Diğer Afetler: P.2.1. Radyoaktif Maddeler: Çorum İlinde radyoaktif madde kullanımından oluşan zararlar görülmemiştir. P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar: Çorum İlinde deniz olmadığı için konu işlenmemiştir. P.2.3. Tehlikeli Maddeler: Tehlikeli ve zehirli maddelerin depolanması, taşınması ve kullanımı sırasında sağlığa zarar verecek olaylara rastlanmamıştır. P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri: P.3.1. Sivil Savunma Birimleri: Çorum İlinde İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü mevcut olup, meydana gelebilecek her türlü afetlere karşı gerekli önlemlerin alınması amacıyla çalışmalar yapılmaktadır. P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri: Çorum da meydana gelebilecek yangın olaylarında gerekli kontrol ve önleme tedbirleri alınmış olup, Kamu Binalarının Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik gereğince kamu kurum ve kuruluşlarında gereken tedbirler alınmıştır. P.3.3. İlkyardım Servisleri: İlkyardım ve Sağlık Hizmetleri Grubu Teşkili : İl Sağlık Müdürlüğü Askeri Sağlık Kurumları Sosyal Sigortalar Kurumu Sağlık Kuruluşu Çorum Belediye Başkanlığı İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü 199

220 İl Müftülüğü Diğer İlgili Kuruluşlar İlkyardım ve Sağlık Hizmetleri Grubunun Görevleri : Hafif yaralı ve hastalar için ilk sıhhi tedbirleri alır, tedavisi gerekenlerin hastanelere gönderilmesini sağlar, Sabit ve seyyar yataklı tedavi kurumlarında yatak kapasitelerini arttırıcı ve tedavi hizmetlerini hızlandırıcı tedbirleri alır, Çevre sağlığı bakımından gerekli bütün tedbirleri alır, Bulaşıcı hastalıkların önlenmesi için gerekli tedbirleri alır, Aşı, ilaç ve tıbbi malzemelerin teminini sağlar, Ölülerin kimliklerini tespit eder, Ölülerin gömülmesi ile ilgili gerekli dini, idari ve fiili işlemleri yapar. P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı: Tabii afetlerden zarar gören ailelere Sayılı Afetler Kanunu çerçevesinde konut yapımı şeklinde yardımlar yapılmaktadır. P.3.5. Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlararası Taşınımı İçin Alınan Tedbirler: Çorum İlinde tehlikeli ve zehirli maddelerin taşınması için gerekli tedbirler firmalarca alınmakta olup, İl Emniyet Müdürlüğü nün takip ve kontrolleri kapsamında gerekli tedbirlerin alınması ile nakliye işlemleri yürütülmektedir. P.3.6. Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar: Bu konuyla ilgili yeterli bilgi mevcut değildir. Kaynaklar : * İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü (2011) 200

221 R. SAĞLIK VE ÇEVRE R.1. Temel Sağlık Hizmetleri: R.1.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı : Tablo.R.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı İlçe Adı Kurum Adı Sayısı İlçe Adı Kurum Adı Sayısı ÇORUM DEVLET HASTANESİ 1 KARGI DEVLET HASTANESİ 1 GÖĞÜS HASTALIKLARI TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ HASTANESİ 1 1 KARGI AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 3 VEREM SAVAŞ DİSPANSERİ 112 İSTASYON (HASTANE 1 ENTEGRE) 1 İL HALK SAĞLIĞI LABORATUVARI UĞURLUDAĞ ENTEGRE İLÇE 1 MERKEZ DEVLET HASTANESİ 1 AÇSAP MERKEZİ 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 UĞURLUDAĞ TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 112 İSTASYON (HASTANE 23 ENTEGRE) KOMUTA KONTROL MERKEZİ OSMANCIK DEVLET 1 HASTANESİ İSTASYON 3 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 OSMANCIK ALACA DEVLET HASTANESİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 5 ALACA BAYAT MECİTÖZÜ İSKİLİP OĞUZLAR TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ ORTAKÖY ENTEGRE İLÇE 7 DEVLET HASTANESİ İSTASYON (HASTANE TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ ENTEGRE) 1 1 ORTAKÖY BAYAT DEVLET HASTANESİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 3 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 112 İSTASYON (HASTANE 1 ENTEGRE) 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ DODURGA ENTEGRE İLÇE 3 DEVLET HASTANESİ İSTASYON (HASTANE TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ ENTEGRE) 1 1 DODURGA MECİTÖZÜ DEVLET HASTANESİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 112 İSTASYON (HASTANE 1 ENTEGRE) 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ SUNGURLU DEVLET 2 HASTANESİ İSTASYON (HASTANE TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ ENTEGRE) 1 1 İSKİLİP DEVLET HASTANESİ 1 SUNGURLU AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 11 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON (HASTANE ENTEGRE) 1 LAÇİN TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ İSTASYON 1 OĞUZLAR ENTEGRE İLÇE DEVLET TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ HASTANESİ 1 1 TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ 1 BOĞAZKALE AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 1 AİLE SAĞLIĞI MERKEZİ 112 İSTASYON (HASTANE 1 ENTEGRE) İSTASYON (HASTANE BOĞAZKALE ENTEGRE İLÇE ENTEGRE) 1 DEVLET HASTANESİ 1 Veriler Aile ve Toplum Sağlığı(2011), Yataklı Tedavi Kurumları(2011) ve 112 Acil Sağlık Hizmetleri Şubelerinden alınmıştır 1 201

222 R.1.2. Bulaşıcı Hastalıklar: 2011 yılında Çorum İlinde su ve besinlerle bulaşan hastalıklarda Entomobea Histolytica, ve zoonotik hastalıklardan Akut Hemororajik Ateş (K.K.K.A.), Tularemi, Brucella ve Kuduz Riskli temasın insidanlarının yüksek olduğu görülmüştür. Tablo.R.2. Bulaşıcı Hastalıklar AYLAR HASTALIKLAR O Ş M N M H T A E E K A TOPLAM Akut Kanlı İshal Şarbon Brucella Hepatit A Hepatit B Hepatit C Kabakulak Kuduz Riskli Temas Sifiliz Entamoeba histolytica Giardia intestinalis Salmonella Chlamydia Trachomatis K.K.K.A Tularemi Veriler Bulaşıcı Hastalıklar Şubesinden alınmıştır(2011) R İçme, Kullanma ve Sulama Suları: İçme ve Kullanma Suları: İlgili mevzuatlar ve Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yazı ve Genelgeleri çerçevesinde İlimiz Merkez ve Merkeze 202

223 bağlı köylerde içme ve kullanma sularının sağlıklı ve hijyenik bir ortamda daha kaliteli bir şekilde tüketime verilebilmesi için çeşitli çalışmalar yapılmıştır Tablo.R.3:Bakteriyolojik Su Numune sonuçları Bakteriyolojik Su Numune Sonuçları Yıllar Toplam Uygun Uygun Değil Toplam Tablo R4: Kimyasal Su Numune Sonuçları Kimyasal Su Numune Sonuçları Yıllar Toplam Uygun Uygun Değil Toplam ÖRNEK CİNSİ İÇME VE KULLANMA SULARI Mikrobiyolojik Analiz Uygu n Uygu n Değil Topla m Kimyasal ve Fiizksel Analiz Uygu Uygu Topla n n m Değil İçme Suları (Şebeke ve Ambalajlı) İçme Suları (Kaynak) Toplam Genel Örnek Uyg un Uygun Değil Topla m ÇEVRE SAĞLIĞI ANALİZLERİ Kuyu Suyu ve Havuz Suyu Toplam 203

224 KÜLTÜR ANALİZLERİ Materyal Gelen Pozitif Negatif Dışkı ve Boğaz Toplam MİKROSKOBİK ANALİZLER Materyal Gelen Pozitif Negatif Gaitada Parazit Toplam Veriler Halk Sağlığı Laboratuvarından alınmıştır.(2011) Kaynak Suları: İlimizde faaliyet gösteren 2 (iki) adet kaynak suyu imlahane tesissinde rutin denetimler, kontrol ve denetim izlemeleri yapılmış ve alınan su numunelerinin analizleri Ankara Refik Saydam Hıfzısıhha Merkezi Başkanlığı Laboratuarında ve İlimiz Halk Sağlığı Laboratuarında yaptırılmıştır. Yüzme Havuzları:İlimizde 5 (beş) tesiste 7 (yedi) yüzme havuzu faaliyet göstermektedir. Yüzme havuzlarında rutin denetim ve incelemeler yapılmış ve alınan su numunelerinin analizleri İlimiz Halk Sağlığı Laboratuarında yaptırılmıştır. Zoonoz Hastalıklar: Akut Hemorajik Ateş (K.K.K.A): Hastalık özellikle Mart-Nisan- Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos ve Eylül aylarında görülmektedir. Yaz ayları kene popülasyonunun yüksek olduğu dönemlerdir, özellikle son yıllarda halk sağlığını tehdit eder hale gelmiştir.hastalığın bulaşması kene ısırması ve teması ile olduğundan hastalıktan korunmada kene mücadelesi ve halkın bilinçlendirilmesi önemlidir. * Kuduz Riskli Temas: İlimizde başı boş kedi ve köpeklerin çokluğu nedeni oldukça fazla görülmektedir.korunma için belediyeler, muhtarlıklar ve diğer ilgili kurum ve kuruluşlarca gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir. * Brucella: İlimizde hayvancığın yapıldığı yerlerde özellikle hastalık karşımıza çıkmaktadır. Hastalıklı hayvanların çiğ sütünden peynir ve diğer süt ürünlerin ve hasta hayvanların sekrasyonları ile insanlara bulaşmış olmaktadır. Hastalıkların önlenebilmesi için İl Tarım Müdürlüğünce hayvanlardaki Brucella ile mücadele edilmesi önemlidir. Kaynak :İl Sağlık Müdürlüğü (2011) R Denizler: R Zoonoz Hastalıklar: Bu konu hakkında bilgi mevcut değildir. R.1.3. Gıda Hijyeni: 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun ile gıda işletmelerinin izin ve denetim konusundaki Sağlık Bakanlığının yetki ve görevleri Tarım Bakanlığına devredilmiştir. Söz konusu Kanunun ilgili maddeleri ile saklı olan haklar, şüpheli 204

225 İntrauterin Ex Fetüs Ölü Doğum Taze Ölü Doğum Doğal Ölüm Gıdaya Bağlı Mekanik Asfiksi Spinal Müsküler Atrofi Ani Bebek Ölümü Sendromu Solunum Yetmezliği Aspirasyon Sepsis İmmatürite intrakranial kanama Kardia Pulmoner Arreast Trafik Kazası Mukopürülan Bronşit Hipoksi Neonatal Respiratuar Displazi Bronkol Pulmoner Displazi İNCELEMESİ TAMAMLANMAYAN ÖLÜM NEDENİ BELİRSİZ OLAN durumlar, gıda zehirlenmeleri ve salgın hastalıklarla sınırlıdır. İl Merkezi ve İlçelerden gelen Gıda Zehirlenme Cetvelleri düzenli olarak her ay Bakanlığa ulaştırılmıştır. Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü (2011) R.1.4. Aşılama Çalışmaları: Tablo.R.5. Aşılama Çalışmaları 2010 YILI ÇORUM İLİ AŞI UYGULAMA DOZLARI AŞI Uygulama 0 yaş (0-11 ay) Diteri-Boğmaca-Tetanoz- İnaktif Polio-Menenjit Oral Polio Konjüge Pnömokok Aşısı I 7349 II 7247 III 7164 Rapel 7151 I Rapel I 7355 II 7245 III 7161 Rapel 7191 Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak I 7233 BCG I 7340 Hepatit B Veriler Bulaşıcı Hastalıklar Şubesinden alınmıştır. (2011) R.1.5. Bebek Ölümleri: Grafik. R.1.Bebek Ölüm Nedenleri I 6735 II 7096 III BEBEK ÖLÜM NEDENLERİ T O P L A M Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü (2011) R.1.7. Aile Planlaması Çalışmaları: İlimizde aile planlaması çalışmalarında; hap, condom, RİA, cerrahi yöntem ve diğer etkili yöntemler uygulanmakta olup, yıl içerisinde sağlık kurumlarımız tarafından kişiye konu ile ilgili eğitim verilmiştir. 205

226 Yenidoğan İşitme Taraması Programı kapsamında; 4949 bebeğe işitme taraması yapılmıştır. Neonatal Tarama Programı kapsamında; 6761 bebeğin taraması yapılmıştır. D.Vitamini Yetersizliğini Önlenmesi ve Kemik Sağlığının Korunması Programı kapsamında; 8474 bebeğe D.Vitamini Preparatı dağıtılmıştır. Emzirmenin Korunması, Özendirilmesi, Desteklenmesi ile Demir Yetersizliği Anemisinin Önlenmesi ve Kontrolü Programı kapsamında 7404 bebeğe demir preparatı dağıtılmıştır. Gebelikte Demir Destek Programı kapsamında gebeye demir dağıtımı yapılmıştır. Kaynak: İl Sağlık Müdürlüğü R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri: R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri: Hava kirliliğinin insanlar üzerindeki zararlı etkileri şöyle sıralanabilir: Havadaki zararlı maddeler vücut direncini ve koruma mekanizmasını zayıflatır. Hava kirliliği özellikle yoğun zararlı maddelerle (duman) kalp ve dolaşım sistemi rahatsızlıkları meydana getirir, var olan rahatsızlıkları ise ağırlaştırır. Karbonmonoksit, formaldehit vb. baş ağrısı yapar ve solunum yollarında hasara neden olur. Karbonlu hidrojenler, çeşitli organ kanserlerine neden olur. Allerjik deri hastalıkları meydana gelir. Kükürtdioksit ve fotooksidant maddelerle göz mukozası zararları meydana gelir. Hava kirliliği Çorum da önemli bir çevre sorunu olup, Çorum a doğalgazın gelmesi ve son yıllarda alınan diğer önlemlerle hava kirliliğinde önemli oranda bir azalma olmuştur. Özellikle çocuklarda üst solunum yolları enfeksiyonları, bronşiolit gibi hastalıklar sık görülmekte ve erişkinlerde kronik bronşit, astım hava kirliliğinin yoğun olduğu dönemlerde ağırlaşmaktadır. R.2.2. Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri: Sanayiinin yoğun olduğu Çorum İlinde su kirliliği çevre açısından oldukça büyük problem oluşturmaktadır. Toprağın günden güne yapay gübreler, çeşitli evsel ve endüstriyel atıklarla kirletilmesi, yer altı ve yer üstü sularını süratle kirletmektedir. Çorum da 1994 yılında 19 vatandaşın kuyu suları nedeni ile ölmesi, su kirliliğinin insan sağlığı üzerindeki etkisini açıkça göstermektedir. R.2.3. Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri: Deponi sahalarının arazi yetersizliğinin yanısıra, alınan önlemlerin yeterli olmayışı, bu atıkların kuşlar ve diğer hayvanlar tarafından etrafa yayılmasına sebep olmaktadır. Bu durum hastalık yapıcı virüslerin yayılmasına ve çevre kirliliğine neden olmaktadır. Ayrıca organik maddelerin çürümesi sonucu özellikle yaz aylarında açığa çıkan hidrojen sülfür ve metan gazları kokuya sebep olmaktadır. Tekniğe uygun olarak tasarlanmayan deponi alanlarında ouşan sızıntı suları yer altı ve yerüstü kaynaklarını ve toprağı kirleterek olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. R.2.4. Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri: 206

227 Gürültünün işitme duyusunda geçici ve kalıcı olmak üzere iki etkisi oluşmaktadır. Geçici etkilerin en çok karşılaşılanı geçici işitme eşiği kayması veya işitme duyarlılığındaki geçici kayıptır. Etkilemenin çok fazla olduğu ve işitme sisteminin eski özelliklerine kavuşmadan tekrar gürültüden etkilendiği durumlarda işitme kaybı kalıcı olmaktadır. Fizyolojik etkilerin başlıcaları; kas gerilmeleri, stres, kan basıncında artış, kalp atışlarının ve kan dolaşımının değişmesi, gözbebeği büyümesi ve uykusuzluktur. Ayrıca migren, ülser, gastrit vb. hastalıkların ortaya çıkmasında gürültünün de önemli bir etkisi olabileceği ileri sürülmekle birlikte bu hastalıkların oluşmasında doğrudan etkili olduğu henüz kanıtlanmış değildir. Gürültünün psikolojik etkilerinin başında ise, sinir bozukluğu, korku, rahatsızlık, tedirginlik, yorgunluk ve zihinsel etkilerde yavaşlama gelmektedir. Ani olarak yükselen gürültü düzeyleri insanlarda korku yaratabilmekte, gürültüden etkilenim sürse bile daha sonra normale dönüş olmaktadır. Gürültünün iş veriminin azalması ve işitilen seslerin anlaşılmaması gibi görülen etkilerdir. Konuşmanın anlaşılabilmesi ve algılanabilmesi türünde fonksiyonların engellenmesi, büyük ölçüde ortamda etkisinde kalınan arka plan gürültüsünün düzeyi ile ilintilidir. R.2.5. Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri: Tarımsal üretimin artması ile çeşitli çevre sorunları da beraberinde gelmiştir. Yoğun tarımsal kimyasal kullanımı üretimi artırmakta, fakat aşırı kullanılan toprak gün geçtikçe çoraklaşmakta, erozyona uğramakta ve sulanabilir arazilerde aşırı sulamadan ötürü tuzlanma baş göstermektedir. Pestisitler su kaynaklarına karışarak nehirleri, gölleri, kısaca su kaynaklarımızı kirleterek doğal ortamda yaşayan balık vb. birçok canlıyı yok etmektedir. Pestisitler genellikle insanlara zarar vermeyecek derecede düşük dozlarda verilmelerine rağmen, uzun zaman süreleri boyunca bu maddeler maruz kalındığında, zararlı etkileri zaman içerisinde ortaya çıkmaktadır. Pestisitlerin doğal çevredeki biyokimyasal süreçlerle indirgenmesi çok yavaş olmaktadır. Bunların besin zincirine girmesi ve bu zincirler boyunca biyoakümülasyona uğramaları ekosistemlerde önemli sorunlar yaratmaktadır. R.2.6. İyonize Radyasyondan Korunma: Çorum İlinde insan sağlığını etkileyecek herhangi bir iyonize radyasyon problemi bulunmamaktadır. R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri: Konu hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. Kaynaklar : * İl Sağlık Müdürlüğü (2011) 207

228 S. ÇEVRE EĞİTİMİ S.1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri: Dünyada gelişen teknoloji ve sanayileşme sonucunda bir çok çevre sorunu insanları tehdit eder düzeye gelmiştir. Çevrede meydana gelen sorunların en aza indirilmesinde en etkili yöntemin eğitim olduğu bilinmektedir. Bireylerde çevre bilincinin geliştirilmesi ve yaşadığı çevreye kayıtsız kalmayan olumlu, kalıcı davranış değişikliklerinin kazandırılması ve mevcut doğal, tarihi ve kültürel değerlerin korunması amacıyla çevre eğitimine önem verilmeli, bu konuda uygun iletişim araçları kullanılmalıdır. Ayrıca Ülkemizde çevre eğitiminin iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için Ulusal Çevre Politikalarına paralel olarak kamu ve gönüllü kuruluşların il genelinde düzenleyeceği faaliyetler büyük önem kazanmaktadır. Çorum İlinde 5 Haziran Dünya Çevre Günü kutlamaları yapılarak halkın bu konuda daha duyarlı olması sağlanmıştır. Ayrıca İl ve İlçelerde İlköğretim ve dengi okullarda Dünya Çevre Günü dolayısıyla resim ve kompozisyon yarışması düzenlenmiş, İlköğretim okullarında çevre eğitim çalışmaları yapılmıştır. S.2. Çevre İle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri: S.2.1. Çevre Vakıfları: Çorum İlinde bulunan Çevre Vakıfları şunlardır : TEMA Vakfı : TEMA Vakfı Çorum Şubesi 1996 yılında kurulmuş olup, 118 üyesi bulunmaktadır. TEMA Vakfı Çorum Şubesi nin kuruluş amacı; TEMA Vakfının kuruluş amaçları doğrultusunda gönüllü olarak Çorum İlinde erozyon tehlikesine dikkatli, duyarlı ve bilinçli bir mücadeleci grup oluşturmak, ağaçlandırma ve tüm çevre sorunlarına duyarlı toplum yaratma çabasını sürdürmek, çevreci kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmaktadır. S.2.2. Çevre Dernekleri: Çorum İlinde bulunan Çevre Dernekleri şunlardır : Türkiye Tabiatını Koruma Derneği : Türkiye Tabiatını Koruma Derneği tarihinde kurulmuş olup, 68 üyesi bulunmaktadır. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği kuruluş amacı; memleketimizin doğal kaynaklarının, peyzajının korunması, toprak, bitki ve su ile insan arasındaki dengenin sağlanması, sanayi ve şehirleşmenin meydana getirdiği çevre sorunlarını ve kirliliğini önleyici çalışmalar yapmak, nesli tükenmekte olan hayvanların devamını sağlamak ve yaşayan hayvanları koruma altına almaktır. S.2.3. Çevreyle İlgili Federasyonlar: Kaynaklar : Çorum İlinde çevreyle ilgili federasyon bulunmamaktadır. * Tema Vakfı (2006 Yılı Öncesine Ait Veriler) * Türkiye Tabiatını Koruma Derneği (2006 Yılı Öncesine Ait Veriler) 208

229 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi: Hava Yönetimi Çalışmaları: İlimizde faaliyet gösteren ve emisyon konulu Çevre İznine tabi tesislerin Çevre İzni almalarına ilişkin çalışmalar devam etmektedir. İlimizde 2011 yılı Aralık ayı sonu itibariyle Doğal Gaz abone sayısı adete ulaşmıştır. (Sungurlu Dahil) 2005 yılında günümüze kadar Egzoz Emisyon Ölçüm Yetkisi verilen 19 adet firmadır yılından bugüne kadar toplam adet, 2011 yılı içerisinde ise adet aracın Egzoz Emisyon Ölçümü yapılmıştır Isınma Döneminde: 9 adet Yerli Kömür Üreticisi firma, 22 adet İthalatçı firma olmak üzere toplam 31 adet firmaya Kömür Satış İzni verilmiştir Isınma Döneminde 181 Adet Katı Yakıt Satıcısı Kayıt Belgesi düzenlenmiştir. İlimizde Doğalgaz Kullanımı : - İlimizde gaz verilen toplam bina bulunmaktadır. - Doğalgaz bağlantısı yapılan konut sayısı adettir. - Bunlardan 1000 tanesi doğalgazı sadece mutfakta kullanmaktadır. İLİMİZDE DOĞALGAZ KULLANIMI Grafik T.1. Doğalgaz Kullanımı Kaynak: Çorumgaz A.Ş. (2011) 209

230 Grafik T.2. Egzoz Emisyon Ölçüm Durumu Kaynak: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü (2011) Su Yönetimi Çalışmaları: İlimizde bulunan 38 adet Belediyeden Merkez İlçe dışındaki 37 adet İlçe ve Belde Belediyesinin atık su arıtma tesisi bulunmamaktadır yılından günümüze kadar 97 adet tesisin kanalizasyon bağlantısı yapması sağlanmıştır. 28 adet tesise Deşarj İzni verilmiştir. 16 adet Tesis İş Termin Planı vermiştir. 25 adet İlçe ve Belde Belediyesi İş Termin Planı vermiştir. Atık Yönetimi Çalışmaları: AB fonlarından yararlanarak Alaca, Osmancık, Sungurlu ve İskilip İlçelerinde çöp transfer istasyonları (4 adet) ve ambalaj atıkları için geri dönüşüm merkezleri (6 adet) kurulacaktır. Transfer istasyonlarından gelecek katı atıkların bir kısmı yapımı planlanan 5000 ton/yıl kapasiteli pilot kompost tesisinde kompost yöntemiyle bertaraf edilecektir. İlimizde toplanan çöp miktarı yaklaşık 230 ton/gün kadardır. Proje kapsamında Sürdürülebilir Çevre Yönetimi kapsamında Belediyeler Birliği kurulmuştur. Belediyeler Birliğine 14 Merkez ve İlçe Belediyesi üyedir. Proje

T.C. ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU

T.C. ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2009 ÇORUM İLİ ÇEVRE DURUM RAPORU TEŞEKKÜR Bu kitabın hazırlanışındaki katkılarından dolayı tüm Kamu Kurum ve Kuruluşlarına

Detaylı

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM 2008 YILI İL ÇEVRE DURUM RAPORU

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM 2008 YILI İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM 2008 YILI İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2009 ÇORUM İLİ ÇEVRE DURUM RAPORU TEŞEKKÜR Bu kitabın hazırlanışındaki katkılarından dolayı tüm Kamu Kurum ve Kuruluşlarına

Detaylı

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2007 Mustafa Kemal ATATÜRK ÇORUM İLİ ÇEVRE DURUM RAPORU TEŞEKKÜR Bu kitabın hazırlanışındaki katkılarından dolayı tüm Kamu Kurum

Detaylı

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2006 Mustafa Kemal ATATÜRK ÇORUM İLİ ÇEVRE DURUM RAPORU TEŞEKKÜR Bu kitabın hazırlanışındaki katkılarından dolayı tüm Kamu Kurum

Detaylı

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU

T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İL ÇEVRE DURUM RAPORU Çorum 2005 ÇORUM İLİ ÇEVRE DURUM RAPORU TEŞEKKÜR Bu kitabın hazırlanışındaki katkılarından dolayı tüm Kamu Kurum ve Kuruluşlarına

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail.

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail. ÇANAKKALE İli, AYVACIK İLÇESİ, KÜÇÜKKUYU BELDESİ,TEPE MAHALLESİ MEVKİİ I17-D-23-A PAFTA, 210 ADA-16 PARSELE AİT REVİZYON+İLAVE NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU Ö:1/5000 25/02/2015 Küçüksu Mah.Tekçam

Detaylı

MUSTAFA ÇALIŞKAN Makina Yüksek Mühendisi EİE - Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü

MUSTAFA ÇALIŞKAN Makina Yüksek Mühendisi EİE - Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü RÜZGAR ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN KAYNAK ALANLARININ BELİRLENMESİ VE LİSANS BAŞVURULARININ TEKNİK DEĞERLENDİRİLMESİ İÇİN GEREKLİ BİLGİLERİN DÜZENLENMESİ MUSTAFA ÇALIŞKAN Makina Yüksek Mühendisi EİE - Yenilenebilir

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

Temel Kayaçları ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ GİRİŞ ÇALIŞMA ALANININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ

Temel Kayaçları ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ GİRİŞ ÇALIŞMA ALANININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ ESKİŞEHİR-ALPU KÖMÜR HAVZASININ JEOLOJİSİ VE STRATİGRAFİSİ İlker ŞENGÜLER* GİRİŞ Çalışma alanı Eskişehir grabeni içinde Eskişehir ilinin doğusunda, Sevinç ve Çavlum mahallesi ile Ağapınar köyünün kuzeyinde

Detaylı

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU AKÇAKALE KÖYÜ (MERKEZ/GÜMÜŞHANE) 128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU 2016 AKÇAKALE KÖYÜ-MERKEZ/GÜMÜŞHANE 128 ADA 27 VE 32 NUMARALI PARSELLERE

Detaylı

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (ÇSED) - Ekler Haziran 2014 Ek 2.1: Ulusal Mevzuat URS-EIA-REP-203876 Genel Çevre Kanunu, Sayı: 2872 ÇED Yönetmeliği

Detaylı

GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU

GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU GAZİANTEP - 2008-1 - - 2-2008 ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE

Detaylı

ÇANKIRI VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ 2007 YILI ÇANKIRI İL ÇEVRE DURUM RAPORU

ÇANKIRI VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ 2007 YILI ÇANKIRI İL ÇEVRE DURUM RAPORU ÇANKIRI VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ 2007 YILI ÇANKIRI İL ÇEVRE DURUM RAPORU 1 2 ULUSAL ÇEVRE ANDI Şimdiki ve gelecek kuşakların temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu, gerçeğinden

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI 1. 2. Kalker gibi tortul kayaçların metamorfik kayaçlarına dönüşmesinde etkili olan faktörler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir (5 puan)? A. Soğuma - Buzullaşma B. Ayrışma - Erime C. Sıcaklık - Basınç

Detaylı

UZUN DEVRELİ GELİŞME PLANI HAZIRLAMA SÜRECİ VE BÖLGELEME

UZUN DEVRELİ GELİŞME PLANI HAZIRLAMA SÜRECİ VE BÖLGELEME UZUN DEVRELİ GELİŞME PLANI HAZIRLAMA SÜRECİ VE BÖLGELEME DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Milli Parklar Daire Başkanlığı Cihad ÖZTÜRK Orman Yüksek Mühendisi PLANLAMA NEDİR? Planlama, sorun

Detaylı

YILLAR KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE

YILLAR KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI ÇOB, DSİ, İB, Valilikler, Belediyeler, Üniversiteler, TÜBİTAK HSA/ÇİB 2 KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN SAĞLANMASI ÇOB, Valilikler HSA/ÇİB

Detaylı

ANKARA VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA İL ÇEVRE DURUM RAPORU

ANKARA VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA İL ÇEVRE DURUM RAPORU ANKARA VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2003 İL ÇEVRE DURUM RAPORLARI REHBERİ ÇEVRE DURUM RAPORLARINDA KULLANILACAK REHBERİN ANA BAŞLIKLARI Sayfa COĞRAFİ KAPSAM... 10 DOĞAL

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanı Havza? Hidrolojik olarak; Bir akarsu tarafından parçalanan, kendine

Detaylı

3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI

3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI 3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI 3.10.1. İstanbul da Çevresel Konular 3.10.1.1. Hava Kalitesi İstanbul un nüfusunun hızlı artışı ve kalitesiz yakıt kullanımı nedeniyle 1985 li yıllardan itibaren

Detaylı

Murat TÜRKEŞ ve Telat KOÇ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Çanakkale

Murat TÜRKEŞ ve Telat KOÇ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Çanakkale (*)Türkeş, M. ve Koç, T. 2007. Kazdağı Yöresi ve dağlık alan (dağ sistemi) kavramları üzerine düşünceler. Troy Çanakkale 29:18-19. KAZ DAĞI YÖRESİ VE DAĞLIK ALAN (DAĞ SİSTEMİ) KAVRAMLARI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM Rehber Öğretmen : Şule Yıldız Hazırlayanlar : Bartu Çetin Burak Demiral Nilüfer İduğ Esra Tuncer Ege Uludağ Meriç Tekin 2000-2001 İZMİR TEŞEKKÜR Bize bu projede yardımda bulunan başta

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT

DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT YÖNETİCİ ÖZETİ Düzce Valiliği ve Düzce Üniversitesi nin birlikte düzenlemiş olduğu

Detaylı

PROJE - FAALİYET KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI

PROJE - FAALİYET KISA VADE ORTA VADE UZUN VADE 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI 1 HAVZA KORUMA EYLEM PLANI STRATEJİSİNİN OLUŞTURULMASI ÇOB, DSİ, İB, Valilikler, Belediyeler, Üniversiteler, TÜBİTAK HSA/ÇİB 2 KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN SAĞLANMASI ÇOB, Valilikler HSA/ÇİB

Detaylı

KORUNAN ALANLARDA ÇEVRE BİLİNCİ VE EĞİTİMİ

KORUNAN ALANLARDA ÇEVRE BİLİNCİ VE EĞİTİMİ KORUNAN ALANLARDA ÇEVRE BİLİNCİ VE EĞİTİMİ Dr. Jale SEZEN Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Tabiat Varlıklarını Koruma Şubesi,Tekirdağ TABİAT VARLIKLARI VE KORUNAN ALANLAR Jeolojik devirlerle, tarih öncesi

Detaylı

Dersin Kodu 1200.9133

Dersin Kodu 1200.9133 Çevre Bilimi Dersin Adı Çevre Bilimi Dersin Kodu 1200.9133 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 3,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 3 Haftalık Uygulama Saati 0 Haftalık Laboratuar Saati

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

İnce Burun Fener Fener İnce Burun BATI KARADENİZ BÖLGESİ KIYI GERİSİ DAĞLARI ÇAM DAĞI Batıdan Sakarya Irmağı, doğudan ise Melen Suyu tarafından sınırlanan ÇAM DAĞI, kuzeyde Kocaali; güneyde

Detaylı

İTALYA. Sanayi,Turizm,Ulaşım

İTALYA. Sanayi,Turizm,Ulaşım İTALYA FİZİKİ ÖZELLİKLERİ Coğrafi konum Yer şekilleri İklimi BEŞERİ ÖZELLİKLERİ Nüfusu Tarım ve hayvancılık Madencilik Sanayi,Turizm,Ulaşım İTALYANIN KİMLİK KARTI BAŞKENTİ:Roma DİLİ:İtalyanca DİNİ:Hıristiyanlık

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: 1. 2. 3. 4. 5. Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Kullanımı Üzerindeki etkileri ASİT YAĞMURLARI

Detaylı

Alanın Gelişimi ile İlgili Kriterler

Alanın Gelişimi ile İlgili Kriterler KORUNAN ALANLAR Korunan alanlar incelenip, değerlendirilirken ve ilan edilirken yalnız alanın yeri ile ilgili ve ekolojik kriterler değil, onların yanında tarih, kültürel ya da bilimsel değerleri de dikkate

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

YOZGAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

YOZGAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI YOZGAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Yozgat ili Kızılırmak Nehrinin İç Anadolu Bölgesinde çizmiş olduğu yay içerisinde yer alan Bozok yaylası üzerindedir. Coğrafi bakımdan Başkent'e yakın olması ve Doğu

Detaylı

TEBLİĞ. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden: İÇME SUYU TEMİN EDİLEN AKİFER VE KAYNAKLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ

TEBLİĞ. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden: İÇME SUYU TEMİN EDİLEN AKİFER VE KAYNAKLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ 10 Ekim 2012 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 28437 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden: TEBLİĞ İÇME SUYU TEMİN EDİLEN AKİFER VE KAYNAKLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç,

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı Günlük Hayatımızda Enerji Tüketimi Fosil Yakıtlar Kömür Petrol Doğalgaz

Detaylı

DIŞ KAYNAKLI DOKÜMAN LİSTESİ

DIŞ KAYNAKLI DOKÜMAN LİSTESİ Sıra No TS Standartları veya Diğer Dış Kaynaklı Dokümanlar 1 TS EN ISO 9001:2008 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ 2 SAYILI BAŞBAKANLIK DEVLET ARŞİV İ YÖNETMELİĞİ Yürürlük/Kabul Tarihi Aralık 2008 2010 Takip Eden

Detaylı

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA III.BÖLÜM Bu bölümde ağırlıklı olarak Kızılırmak deltasının batı kenarından başlayıp Adapazarı ve Bilecik'in doğusuna kadar uzanan ve Kastamonu yu içine alan Batı Karadeniz Bölümü, Kastamonu ili, Araç

Detaylı

ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM 2003 İL ÇEVRE DURUM RAPORU

ÇORUM VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM 2003 İL ÇEVRE DURUM RAPORU VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ 2003 İL - 2004 HAZIRLAYANLAR Ziya ÇÖPÜR Semiha UYSAL İl Müdür Vekili Şube Müdür Vekili Raporun Hazırlandığı : 2004 Basım ı :2004 Raporun İçerdiği Bilgilerin Ait Olduğu

Detaylı

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

ASKİ HAVZA KORUMA YÖNETMELİĞİ ÇALIŞMALARI

ASKİ HAVZA KORUMA YÖNETMELİĞİ ÇALIŞMALARI ASKİ HAVZA KORUMA YÖNETMELİĞİ ÇALIŞMALARI Kurum olarak, İlimize içme ve kullanma suyu temin edilen su kaynaklarını koruma çalışmalarımız, 2872 sayılı Çevre Kanununa dayanılarak çıkarılan Su Kirliliği Kontrolü

Detaylı

Potansiyel. Alan Verileri İle. Hammadde Arama. Endüstriyel. Makale www.madencilik-turkiye.com

Potansiyel. Alan Verileri İle. Hammadde Arama. Endüstriyel. Makale www.madencilik-turkiye.com Makale www.madencilik-turkiye.com Seyfullah Tufan Jeofizik Yüksek Mühendisi Maden Etüt ve Arama AŞ seyfullah@madenarama.com.tr Adil Özdemir Jeoloji Yüksek Mühendisi Maden Etüt ve Arama AŞ adil@madenarama.com.tr

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Büyükşehir Belediye Alanlarında Tabiat Varlıklarının Yönetimi

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Büyükşehir Belediye Alanlarında Tabiat Varlıklarının Yönetimi T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Büyükşehir Belediye Alanlarında Tabiat Varlıklarının Yönetimi Osman İYİMAYA Genel Müdür 12-13 Mayıs Karadeniz Teknik Üniversitesi

Detaylı

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

Büyükşehir Alanlarında Kırsal Arazisi Kullanımına Yönelik Plan Altlık Gereksinimleri,

Büyükşehir Alanlarında Kırsal Arazisi Kullanımına Yönelik Plan Altlık Gereksinimleri, Büyükşehir Alanlarında Kırsal Arazisi Kullanımına Yönelik Plan Altlık Gereksinimleri, KIRSAL ARAZİ YÖNETİMİNDE ANALİTİK VERİLERİN ELDE EDİLMESİ VE SENTEZ PAFTALARININ ÜRETİLMESİ; Prof. Dr. Yusuf KURUCU

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI TÜRKİYE DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI ENVANTERİ ENV. NO. 58.01.0.02 ÇİMENYENİCE KÖYÜ, KÖROĞLU TEPELERİ, I39-a4 MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI İL SİVAS İLÇE HAFİK MAH.-KÖY VE MEVKİİ Çimenyenice Köyü GENEL

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya 1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya KAYAÇ (TAŞ) :Bir ya da birden fazla. doğal olarak birleşmesiyle oluşan katılardır. PAna kaynakları..' dır, P ana malzemesini oluştururlar, PYer şekillerinin oluşum ve gelişimlerinde

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Çevre, Enerji ve Tabii Kaynaklar Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 16.05.2013 Anadolu Üniversitesi

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Çevre, Enerji ve Tabii Kaynaklar Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 16.05.2013 Anadolu Üniversitesi 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Çevre, Enerji ve Tabii Kaynaklar Özel İhtisas Komisyonu Çalışmaları 16.05.2013 Anadolu Üniversitesi Çevre, Enerji ve Tabii Kaynaklar Akıllı Büyüme Eğitime, bilgiye

Detaylı

BİTLİS İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

BİTLİS İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI BİTLİS İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Bitlis ili, Doğu Anadolu Bölgesinde yer almakta olup, engebeli bir topoğrafyaya sahiptir. Ahlat Ovasıyla, bir düzlük gibi Bitlis in kuzeydoğusundan Van Gölüne doğru

Detaylı

Çorum Teknoloji Geliştirme Bölgesi Kuruluş Fizibilite Raporu

Çorum Teknoloji Geliştirme Bölgesi Kuruluş Fizibilite Raporu Raporu Hazırlayan Hacettepe Yönetici. Ş. Mart 2 İçindekiler İnovasyonun ve Rekabet... 5 Ülkemiz çısından İnovasyon... 5 İnovasyon Ortamı... 7 Ülkemizde Üniversite Sanayi İşbirliği... 9 Bölgeleri... Bölgenin

Detaylı

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Sanayi tesislerinin alıcı ortama olan etkilerinin ve kirlilik yükünün azaltılması, yeni tesislerin kurulmasına karar verilmesi aşamasında alıcı ortam kapasitesinin dikkate alınarak

Detaylı

SİVAS İLİNİN JEOTERMAL. Fikret KAÇAROĞLU, Tülay EKEMEN Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 58140 SİVAS

SİVAS İLİNİN JEOTERMAL. Fikret KAÇAROĞLU, Tülay EKEMEN Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 58140 SİVAS SİVAS İLİNİN JEOTERMAL SULARI Fikret KAÇAROĞLU, Tülay EKEMEN Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 58140 SİVAS JEOTERMAL ENERJİ Jeotermal Enerji, yerkabuğunun çeşitli

Detaylı

KONYA ĐLĐ JEOTERMAL ENERJĐ POTANSĐYELĐ

KONYA ĐLĐ JEOTERMAL ENERJĐ POTANSĐYELĐ Konya İl Koordinasyon Kurulu 26-27 Kasım 2011 KONYA ĐLĐ JEOTERMAL ENERJĐ POTANSĐYELĐ Yrd.Doç.Dr.Güler GÖÇMEZ. Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. gulergocmez@selcuk.edu.tr 1.GĐRĐŞ Jeotermal

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA 6.3.2.4. Akdeniz Bölgesinde Tarımsal Ormancılık Uygulamaları ve Potansiyeli Bölgenin Genel Özellikleri: Akdeniz kıyıları boyunca uzanan Toros

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

9. SINIF PERFORMANS ÖDEVİ VE PROJE KONULARI

9. SINIF PERFORMANS ÖDEVİ VE PROJE KONULARI 9. SINIF PERFORMANS ÖDEVİ VE PROJE KONULARI 1. Dünya iklim haritası(kısa açıklamalı-kartona) 2. Yakın çevre arazi incelemesi-farklı yer şekilleri, özellikleri ve fotoğrafları 3. Coğrafi bir bilinç sahibi

Detaylı

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU Planlama Alanı : Bolu ili, Mengen ilçesi, Kadılar

Detaylı

AFYONKARAHİSAR İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

AFYONKARAHİSAR İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI AFYONKARAHİSAR İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Afyon ili sahip olduğu jeolojik yapı gereği çeşitli maden yatakları oluşumu için uygun bir ortam sunmaktadır. Bu nedenle hem maden rezervleri, hem de maden

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

2015 YILI SU SONDAJLARI

2015 YILI SU SONDAJLARI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltısuları Dairesi Başkanlığı 2015 YILI SU SONDAJLARI BİRİM FİYAT CETVELİ FORMASYON POZ NO: FORMASYONUN YAPISI 10

Detaylı

Kentsel Dönüşümde Coğrafi-Kent Bilgi Sistemleri

Kentsel Dönüşümde Coğrafi-Kent Bilgi Sistemleri Kentsel Dönüşümde Coğrafi-Kent Bilgi Sistemleri Prof. Dr. Tahsin YOMRALIOĞLU İTÜ İnşaat Fakültesi Geomatik Mühendisliği Bölümü ITU Faculty of Civil Engineering Department of Geomatics Engineering http://web.itu.edu.tr/tahsin

Detaylı

Çankırı da 2012 yılı verilerine göre 366 köy bulunmaktadır ve bunların 258 i orman köyüdür.

Çankırı da 2012 yılı verilerine göre 366 köy bulunmaktadır ve bunların 258 i orman köyüdür. Çankırı İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırılmasına (İBBS) göre Türkiye, 26 düzey-2 bölgesine ayrılmıştır. TR82 Bölgesi Kastamonu, Çankırı ve Sinop tan oluşmaktadır. Harita 1: Düzey 2 Bölgeleri İdari

Detaylı

PETMA BEJ MERMER OCAĞI. PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ

PETMA BEJ MERMER OCAĞI. PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ 2014 PETMA BEJ MERMER OCAĞI PETMA MERMER DOĞALTAŞ ve MADENCİLİK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ OCAK HAKKINDA BİLGİLER 1) OCAK RUHSAT BİLGİLERİ İLİ İLÇE KÖYÜ : TOKAT : TURHAL : ORMANÖZÜ RUHSAT NUMARASI

Detaylı

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir?

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? KPSS Coğrafya Kısa Bilgiler 1-Bitki çeşitliğinin en fazla olduğu bölgemiz hangisidir? -Marmara Bölgesi 2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? -Doğu

Detaylı

T.C. ÇORUM İL ÖZEL İDARESİ İL ENCÜMENİ TOPLANTI GÜNDEMİ

T.C. ÇORUM İL ÖZEL İDARESİ İL ENCÜMENİ TOPLANTI GÜNDEMİ TOPLANTININ TARİHİ : 02/04/2015 TOPLANTININ SAYISI : 13 SAAT : 16:00 Mülkiyeti İl Özel İdaresine ait, Sungurlu İlçesi Özel İdare işhanı binasında bulunan 18 adet bağımsız bölümden oluşan işyerleri, İskilip

Detaylı

BALIKESİR-ÇANAKKALE PLANLAMA BÖLGESİ 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI 3. FAALİYET RAPORU

BALIKESİR-ÇANAKKALE PLANLAMA BÖLGESİ 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI 3. FAALİYET RAPORU BALIKESİR-ÇANAKKALE PLANLAMA BÖLGESİ 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI 3. FAALİYET RAPORU TEMMUZ 2012 YÜKLENİCİ: DOĞUKAN & BHA İŞ ORTAKLIĞI 1 "Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100 000 Ölçekli

Detaylı

10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ

10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ TR41 Bölgesi 2008 2010 10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ 10.1. Atık İstatistikleri 10.1.1. Belediye- Atık Hizmeti Verilen Nüfus ve Atık Miktarı 2008,2010 Toplam nüfus Belediye Anket uygulanan Anket uygulanan Atık

Detaylı

BÜTÜNLEŞİK KIYI ALANLARI YÖNETİMİ

BÜTÜNLEŞİK KIYI ALANLARI YÖNETİMİ BÜTÜNLEŞİK KIYI ALANLARI YÖNETİMİ PROF.DR.LALE BALAS GAZİ ÜNİVERSİTESİ DENİZ VE SU BİLİMLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DÜNYA %29 Kara %71 Su RUZGAR TÜRKİYE GELGIT DALGALAR YOGUNLUK FARKLILAŞMASI 10

Detaylı

1. Nüfus değişimi ve göç

1. Nüfus değişimi ve göç Sulamanın Çevresel Etkileri Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sağlık Etkileri 1.Nüfus değişimi ve göç 2.Gelir düzeyi ve işgücü 3.Yeniden yerleşim 4.Kültürel

Detaylı

2013-2014 YILI ÇEVRE KANUNU GEREĞİNCE UYGULANACAK CEZALAR

2013-2014 YILI ÇEVRE KANUNU GEREĞİNCE UYGULANACAK CEZALAR 2013-2014 YILI ÇEVRE KANUNU GEREĞİNCE UYGULANACAK CEZALAR 2872 Sayılı Kanunun 5491 Sayılı Yasa ile Değişik 20 nci Maddesindeki Cezai işlemler HAVA KİRLİLİĞİ İLE İLGİLİ CEZALAR Kanundaki Ceza Miktarı 1/1/2013-31/12/2013

Detaylı

GÖKSU DELTASI KIYI YÖNETİMİNİN DÜNÜ VE BUGÜNÜ ÖZET

GÖKSU DELTASI KIYI YÖNETİMİNİN DÜNÜ VE BUGÜNÜ ÖZET 6. Ulusal Kıyı Mühendisliği Sempozyumu 197 GÖKSU DELTASI KIYI YÖNETİMİNİN DÜNÜ VE BUGÜNÜ Sibel MERİÇ Jeoloji Yüksek Mühendisi Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Ankara,TÜRKİYE sibelozilcan@gmail.com Seçkin

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı

ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ UYGULANACAK PROJELER LİSTESİ

ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ UYGULANACAK PROJELER LİSTESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ UYGULANACAK PROJELER LİSTESİ 1- Rafineriler a) Ham petrol rafinerileri, b) 500 ton/gün üzeri taşkömürü ve bitümlü maddelerin gazlaştırılması ve sıvılaştırılması projeleri,

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü Afet Yönetiminde Teknoloji Kullanımı, 12, Bilkent Otel, Ankara 1 CBS Genel Müdürlüğü Amaçlarımız ve Görevlerimiz Amacımız; ihtiyaç

Detaylı

KANLIĞI ÇEVRE. Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU ANTALYA 05-07/10/2010 ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE İZİN VE LİSANSI

KANLIĞI ÇEVRE. Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU ANTALYA 05-07/10/2010 ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE İZİN VE LİSANSI ÇEVRE YÖNETY NETİMİ GENEL MÜDÜRLM RLÜĞÜ İZİN N VE DENETİM M DAİRES RESİ BAŞKANLI KANLIĞI ÇEVRE İZNİ VE LİSANSI L ŞUBESİ Başvuru Sürecinin S Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU Çevre MühendisiM ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE

Detaylı

MTA Genel Müdürlüğü nün Ortaya Çıkardığı Yeni Bir Kara Elmas Yöresi KONYA KARAPINAR Kömür Sahası

MTA Genel Müdürlüğü nün Ortaya Çıkardığı Yeni Bir Kara Elmas Yöresi KONYA KARAPINAR Kömür Sahası MTA Genel Müdürlüğü nün Ortaya Çıkardığı Yeni Bir Kara Elmas Yöresi KONYA KARAPINAR Kömür Sahası Şekil 1. Konya Karapınar Kömür Sahası nın coğrafik ve yer bulduru haritası. KONYA KARAPINAR Lokasyon: İç

Detaylı

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ Yrd. Doç. Dr. Şehnaz ŞENER Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Göl 482 km² yüzölçümü ile Türkiye nin 4. büyük gölü aynı zamanda 2.

Detaylı

GAZİ ANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİ ANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU

GAZİ ANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİ ANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU GAZİ ANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİ ANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2003 T.C. GAZİ ANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİ ANTEP İLİ ÇEVRE DURUM RAPORU GAZİ ANTEP - 2003 I II Sertaç

Detaylı

Analitik Etütlerin Mekansal Planlamadaki Yeri ve Önemi

Analitik Etütlerin Mekansal Planlamadaki Yeri ve Önemi Analitik Etütlerin Mekansal Planlamadaki Yeri ve Önemi 3.ULUSAL TAŞKIN SEMPOZYUMU 29-30 NİSAN 2013 Haliç Kongre Merkezi, İSTANBUL Cemal KAYNAK Teknik Uzman -Y.Şehir Plancısı İller Bankası A.Ş. Mekansal

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

TRA1 FLORA. Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA

TRA1 FLORA. Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA TRA1 FLORA Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA Avrupa dan Asya ya geçiş, saatten saate belli oluyor. Yiten ormanların yerini sık ve bitek çayırlar alıyor. Tepeler yassılaşıyor. Bizim ormanlarımızda bulunmayan

Detaylı

T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU

T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU GAZİANTEP 2009 T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU 2009 ÇEVRE DURUM

Detaylı

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal kaynaklı kirlilik azaltılacak, Marjinal alanlar üzerindeki

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

Normal (%) 74 59 78 73 60. Bozuk (%) 26 41 22 27 40. Toplam (Ha) 889.817 192.163 354.526 1.436.506 17.260.592. Normal (%) - - - - 29

Normal (%) 74 59 78 73 60. Bozuk (%) 26 41 22 27 40. Toplam (Ha) 889.817 192.163 354.526 1.436.506 17.260.592. Normal (%) - - - - 29 1.1. Orman ve Ormancılık Türkiye yaklaşık olarak 80 milyon hektar (ha) yüzölçümüyle dağlık ve eko-coğrafya bakımından zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Bu ekolojik zenginliğe paralel olarak ormanlar da

Detaylı

İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU

İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU AR TARIM SÜT ÜRÜNLERİ İNŞAAT TURİZM ENERJİ SANAYİ TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU ÇANAKKALE İLİ GELİBOLU İLÇESİ SÜLEYMANİYE KÖYÜ TEPELER MEVKİİ Pafta No : ÇANAKKALE

Detaylı

AYAŞ İLÇESİ BAŞAYAŞ KÖYÜ ARAZİ İNCELEME GEZİSİ GÖREV RAPORU

AYAŞ İLÇESİ BAŞAYAŞ KÖYÜ ARAZİ İNCELEME GEZİSİ GÖREV RAPORU AYAŞ İLÇESİ BAŞAYAŞ KÖYÜ ARAZİ İNCELEME GEZİSİ GÖREV RAPORU Konu : Hümik asit ve Leonarditin fidan üretiminde kullanılması deneme çalıģmaları ve AyaĢ Ġlçesi BaĢayaĢ köyündeki erozyon sahasının teknik yönden

Detaylı

2010 ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU

2010 ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM RAPORU GAZİANTEP 2010 1 2 2010 ÇEVRE DURUM RAPORU T.C. GAZİANTEP VALİLİĞİ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ GAZİANTEP İL ÇEVRE DURUM

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

TOKAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

TOKAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI TOKAT İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI Tokat ili, Karadeniz Bölgesinde Orta Karadeniz bölümünün iç kısımlarında yer alır. Tokat ili Devecidağ ile Köroğlu Dağı arasında uzanan tektonik hattın kuzey ve güneyinde

Detaylı