MADDE VE BESİN KAYNAKLARININ KORUNMASI Biyoçeşitliliğin azalma nedenleri Habitat kaybı Yabancı türlerin sokulması...

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MADDE VE BESİN KAYNAKLARININ KORUNMASI...307. Biyoçeşitliliğin azalma nedenleri...308. Habitat kaybı...308. Yabancı türlerin sokulması..."

Transkript

1 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Sayfa No MADDE VE BESİN KAYNAKLARININ KORUNMASI Biyoçeşitliliğin azalma nedenleri Habitat kaybı Yabancı türlerin sokulması Aşırı avlanma Küresel değişim BİYOÇEŞİTLİLİĞİN KORUNMASI ÇEVRENİN KORUNMASI VE ÇEVRE DUYARLILIĞININ OLUŞTURULMASI

2 ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Madde ve Besin Kaynaklarının Sürdürülebilirliği Bir bölgedeki genlerin, türlerin ve ekosistemlerin toplamına o bölgenin biyolojik zenginliği veya biyoçeşitlilik denir. Ekosistemdeki türler; Havayı ve suyu temizler. Artıkları ayrıştırır ve detoksifiye eder. Aşırı hava koşullarının ve sel baskınlarının etkilerini azaltır. Bitkilerin tozlaşmasını ve tohumların yayılmasını sağlar. Toprak oluşumunu ve korunmasını sağlar (erozyonu önler). Temel gıda ve lif kaynağıdır. İlaç kaynağıdır. ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Hayvansal ve bitkisel gıda kaynaklarımızın kökeni, doğadaki yabani türlerdir. Eğer zirai türlere yakından akraba olan yabani türler kaybolursa; Hastalıklara dayanıklı ürünlerin geliştirilmesinde Ürün kalitesini geliştirmede kullanılabilecek genetik kaynaklar kaybedilmiş olur. Örneğin; Pirinçte hastalık yapan yok edici çimen virüsü salgınına, bu türün 7000 popülasyonu taranarak ve virüse dayanıklı yakın akrabaları saptanarak çözüm bulunmuştur. Islah çalışmaları ile dirençli olan ticari pirinç varyetelerinin üretimi sağlanabilmiştir. Kahve ağaçlarına hastalık bulaşması sonucu yapılan araştırmalar, Etiyopyaʼda dirençli bir çeşidin bulunması ile önlenmiştir. Dünya gıda tüketiminin yaklaşık %8ʼini, 20 bitki türü sağlamaktadır. Bu bitkiler ve yabani türlerinin korunması çok önemlidir. Yakın zamanda ABDʼde görülen toplu arı ölümleri endişelere yol açmıştır. Sebze ve meyvelerin tozlaşmasının %80ʼinden arılar sorumludur. Bu arıların yok olmasının açabileceği ekonomik kayıp ve çevresel felaketin boyutları çok büyük olabilir. Eczanelerden aldığımız ilaçların büyük bir kısmı doğrudan veya dolaylı olarak başta bitkiler olmak üzere çeşitli türlerden elde edilmektedir. Madagaskarʼda yaşayan gül renkli Cezayir menekşesinin içerdiği alkaloitlerin, kanser hücrelerinin gelişmesini durdurduğu keşfedilmiştir (Bkz. Şekil III.1). Bu keşif sayesinde Hodgkin lenfoması ve çocuk lösemisi gibi öldürücü iki kanser türünün tedavisi sağlanmıştır. Şekil III.1: Gül renkli Cezayir menekşesi Dünya nüfusunun %80ʼi doğa kaynaklı ilaçlara bel bağlamıştır. Bu türlerin kaybolması, onların ilaç olarak fayda sağlama olasılığının da ortadan kalkması anlamına gelir. 307

3 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Türkiye, biyoçeşitlilik yönünden Dünyaʼda 9. sırada yer almaktadır. Avrupada bulunan bitki türlerinin yaklaşık %75ʼi Türkiyeʼde bulunur ve bunların üçte biri endemiktir (sadece bulunduğu yerde yaşarlar). Yani ülkemiz bir çok bitkinin anavatanı ve genetik havuzu olması bakımından önemlidir. En büyük biyoçeşitlilik tropiklerdedir. Maalesef, tropikal ormanlar, büyüyen insan populasyonunu desteklemek ve onlara yer açmak için kesilmektedir. Özellikle Endonezyaʼda ormanları yok etme hızı çok yüksektir. Bu böyle devam ederse orada yaşayan birçok canlı türü tehlikeye girecektir. İnsanların doğal kaynakları kullanmasına ilişkin geçmişte ve ne yazık ki günümüzde de yaptığı yanlışlar, gelecek açısından kaygı duymayı gerektirmektedir. Türkiyeʼde; Asya fili, yaban öküzü, yaban eşeği, aslan, çita, Anadolu leoparı ve kelaynak soyu tükenen hayvanlardır. Vaşak, sansar, ceylan, yaban koyunu keçisi, kunduz, Akdeniz foku, Mersin balığı ve 28 kuş türü soyu tükenme tehlikesinde olan hayvanlardır. Kuzey Amerikaʼda tatlı sularda yaşayan 123 hayvan türünün, 1900 yılından bu yana soyu tükenmiş ve yüzlercesi de yok olma tehlikesi altındadır. Dünyaʼda kuşların %21ʼi, memelilerin %21ʼi yok olma tehlikesi ile karşı karşı karşıyadır. Dünyadaki tatlı su balık türlerinin %30ʼunun nesli tükenmiştir. Kayıtlar tutulduğundan beri 730 bitki türü yok olma tehlikesi altındadır ve 200 tür ortadan kalkmıştır. Biyoçeşitliliğin Azalma Nedenleri İnsanların birçok faaliyeti, bölgesel veya küresel olarak biyoçeşitliliği tehlikeye sokar. Bu faaliyetlerin yarattığı tehlikeler, dört ana grupta toplanabilir. Bunlar; habitat kaybı, yabancı türlerin sokulması, aşırı avlanma ve küresel değişimdir. I) Habitat Kaybı: Habitatın insanlar tarafından değiştirilmesi Dünyadaki biyoçeşitlilik için en büyük tehlikedir. Habitat kaybı; tarım, kentsel gelişim, ormancılık, madencilik ve çevre kirliliği tarafından meydana gelmektedir. Günümüzde küresel iklim değişikliği habitatları değiştirmektedir. Eğer başka habitat bulunamazsa, habitat değişikliği türün ortadan kalkması anlamına gelebilir. Habitat kaybına neden olan bazı durumları inceleyelim; a) Aşırı otlatma: Ülkemizin birçok bölgesindeki çayır, mera ve yaylaların zengin bitki ve hayvan çeşitliliği vardır. Aşırı otlatmalar sonucunda bitki örtüsü yok edilmekte, bu bitkilerle beslenen böcekler ve kısaca besin zincirleri yok olmaktadır. b) Orman kesimi: Orta Amerika ve Meksikaʼnın tropikal ormanlarının yaklaşık %98ʼi kesilmiştir. Ülkemizde de ormanların yok edilmesi biyoçeşitliliği azaltmakta ve toprak erozyonuna neden olmaktadır. Toprak erozyonu, bitki çeşitliliğinin ve buna bağlı olarak hayvan çeşitliliğinin azalması ile sonuçlanır. 308

4 Tropikal yağmur ormanları Yerkürenin ekvator kuşağı çevresindeki alçak rakımlı bölgelerde yer alır. Genellikle geniş yapraklı ağaçlardan oluşan ve her dem yeşil olan bu ormanlar, yeryüzünün en fazla tür çeşitliliğine sahip bölgeleridir. Başlıca üç ana bölgede görülür. Güney Amerikaʼdaki Amazon ve Orinoco Havzaları ve Orta Amerika bölgesi Orta ve Batı Afrikaʼda yer alan Kango, Nijerya ve Zambiya havzaları ile Madagaskar Hindu Malaya, Borneo ve Yeni Gine bölgeleri c) İnsektisit (böcek öldürücü ilaç) kullanımı: Bir gram verimli toprakta binlerce fungi, binlerce alg ve binlerce protozoa bulunur. Doğal koşullar altında bulunan bitkisel ve hayvansal kökenli canlılar, toprağın verimliliği için şarttır. Topraktaki solucanlar toprağı havalandırır, mikroorganizmalar azot, fosfor ve kükürdü bitkilerin yararlanabileceği hale getirir. Fungiler birçok bitki kökü ile mutualist ilişki kurar. Fungi bitkinin topraktan mineral almasını sağlarken kendisi de bitkiden karbonhidrat alır. Toprak verimliliği tüm bu canlıların faaliyeti ile sağlanır. Böcek öldürücüler (insektisitler) toprağa karıştığında toprak canlılarının ölümüne neden olur, bu durumda toprak verimliliği ve biyoçeşitlilik azalır. Aşırı ilaçlama (böcek öldürücü kullanma) zaman içinde zararlı böceklerin dirençli nesiller geliştirmesine neden olmuş, faydalı birçok böcek de yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Zehire bulaşmış böcek ve metaryelleri yiyen kuşlar da olumsuz etkilenmektedir. Bu ilaçların bazıları yağ dokuda birikir ve besin zincirinin üst halkalarında daha yoğun hale gelir, buna biyolojik büyültme denir. Bu durum en üst basamakta yer alan karnivorları (etçil) en çok etkiler. Örneğin göllerin besin ağında en üstte yer alan gümüşi martının yumurtasındaki ilaç yoğunluğu, besin ağının tabanında yer alan fitoplanktonlardakinin 5000 katıdır. Şekil III.2ʼde DDTʼnin besin zincirindeki biyolojik büyültmesini inceleyiniz. ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON DDT deriflimi: 10 milyon kat artm fl Bal kla beslenen kufllardaki DDT, 25ppm Büyük bal klardaki DDT, 2pp Küçük bal klardaki DDT, 0,5 ppm Zooplanktondaki DDT, 0,04 ppm Sudaki DDT ppm Şekil III.2: DDTʼnin besin zincirindeki biyolojik büyültmesi. Uzun Ada Boğazı besin zincirindeki DDT derişimi, bu kirleticinin deniz suyundaki 0, ppmʼlik düzeyinden, bu besin piramidinin tepesinde yer alan ve balıkla beslenen bir kuş olan balık kartalından 25 ppm düzeyine çıkarak, yaklaşık 10 milyon kat artırılmıştır. 309

5 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON d) Anız yakma: Ekinler kesildikten sonra tarlada kalan köklü sap kısmına anız denir. Ülkemizde daha iyi tohum yatağı hazırlamak, yabancı ot ve böcekleri yok etmek ayrıca toprağı daha kolay işlemek için anız yakımı olmaktadır. Anız yakılırken, toprağın 2 3 cm derinliğindeki bütün canlılar yok olur. Oysa bu canlılar toprak verimliliğini arttırmaktadır. Toprak canlılarının ölümü, verimi düşürür ve toprağın eski haline gelmesi uzun zaman alır. Ayrıca bu canlılar besin zincirinin halkalarını oluşturduğu için birinin yok olması diğerini de olumsuz etkiler. e) Gübrelemede kritik yükü aşma: Bitkinin absorbe edeceği kadar besin maddesinin topraktaki miktarına kritik yük denir. Topraktaki kritik yükü aşan azotlu ve fosforlu maddeler süzülerek yer altı sularına geçer. Bunlar daha sonra tatlı su ve deniz ekosistemlerine karışarak su kaynaklarını kirletir. Bu durum ötrofikasyona (fotosentetik canlıların aşırı artışına) neden olabilir. Aşırı çoğalan alglerin bir süre sonra ölmesi, saprofitlerin faaliyetlerini artırır, bu durumda ortamın O 2ʼsi azalır ve balıklar ölür. f) Sulak alanların kurutulması: Sulak alanlar, tropikal ormanlar gibi yeryüzünün en yüksek oranda oksijen üreten ekosistemleridir. Sulak alanlar ve göller çok sayıda canlının yaşadığı bölgelerdedir. Başta kuşlar olmak üzere bitki, balık, böcek ve diğer birçok canlı türü bu alanlarda yaşar. Ayrıca bu alanlar yöredeki su akışını düzenler. Sulak alanların kurutulması sonucu yaşama alanlarının değiştirilmesi bu alanlara uyum sağlamış türlerin yok olmasına neden olmaktadır. İngiltereʼdeki Lycanenidae kelebeğinin bu tip sulak alanların kurutulması sonucu yok olduğu bilinmektedir. Hatayʼdaki Amik Gölü, 1968 yılında kurutularak tarıma açılmıştır. Bu nedenle yörenin iklimi değişmiş, yağışlar, seller meydana gelmiş ve birçok endemik balık türünün soyu tükenmiştir. Konya Havzasıʼndaki Suğla Gölü tarım arazisi elde etmek için kurutulmuştur. Kuşlar artık bu bölgeye gelmemektedir. II) Yabancı Türlerin Sokulması: Doğal olarak yaşadığı alanlardan yeni coğrafik bölgelere bilerek ya da kazara taşınmış türlere yabancı türler denir. Örneğin; Birleşik Devletlerde 1930ʼlu yıllarda, özellikle su kanalları boyunca görülen erozyonu kontrol etmek için kudzu adlı bir Japon bitkisi güney bölgesine sokulmuştur. Bu bitki güneydeki karasal ekosistemlere çok geniş bir şekilde yayılmıştır. Yabancı türler, popülasyonu sınırlayan avcılar, parazitler ve patojenler bulunmadığından yeni ortamlarda hızla yayılırlar. Bazıları yerli organizmaları avlayarak veya kaynakları kullanmada onlara üstün gelerek kommüniteyi tahrip etmişlerdir (Bkz. Şekil III.3). Yeni alanlara sokulan türler, 1750 yılından beri kaydedilmiş olan ortadan kalkma olaylarının yaklaşık olarak %40ʼını oluşturmaktadır. 310

6 (c) Kudzu ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON (a) Nil levre i, Viktorya Gölü (b) Kahverengi a aç y lan, Guam (d) Avrupa s rc klar (e) Arjantin kar ncalar (f) Deniz yosunu Şekil III.3: Alanlara sokulması büyük zararlara yol açan türlerin küçük bir kaç örneği. (a) Çok büyük tatlısu balıklarından biri olan (boyu 2 metreye kadar, ağırlığı 450 kilograma kadar erişebilmektedir) Nil levreği gelişen insan populasyonlarına protein içeriği yüksek yiyecekler sağlamak üzere Doğu Afrikaʼdaki Victoria gölüne sokulmuştur. Maalesef, levreğin asıl etkisi, buraya özgü olan daha küçük vücutlu 200 türü ortadan kaldırmıştır; çünkü levreğin kendi besinini oluşturan balıkları, kritik seviyeye indirmiştir. (b) İkinci Dünya Savaşının sonunda Guamʼa tesadüfen girmiş olan kahverengi ağaç yılanı, bu yeni ortamında bulunan kuş ve kertenkelelerden 18 türü ortadan kaldırmıştır. (c) Kudzu (Pueraria montana), Birleşik Devletlerin güney kısımlarının çoğunu istila etmiştir. (d) Avrupa sığırcıkları, Kuzey Amerikaʼdaki yerli ötücü kuşların çoğunun yerini almıştır. (e) Buradaki Arjantin karıncalarının, Kaliforniya için yerli tür olan kırmızı karıncaya saldırışını görmektesiniz. (f) Kaliforniya lagününün buradaki su altı fotoğrafında, akvaryumlarda çoğalabilen bir su yosununu görmektesiniz; deniz yosunu olan Caulerpaʼnın (ön taraftaki zeminde) çok dayanıklı bir çeşidi, yerli deniz yosunlarını ortamdan atmaktadır. 311

7 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Şekil III.4: Yalancı penguen (Pinguinis impennis). Kuzey Atlas Okyanusundaki adalar için endemik bir tür olan yalancı penguenin avlanma nedeniyle, soyu tükendi. III. Aşırı Avlanma Ve Toplama Yapma: Aşırı avlanma birçok hayvanın ortadan kalkmasına neden olmuştur. Örneğin; Atlas okyanusundaki adalarda yaşamış olan yalancı penguenler, tüyleri, yumurtaları ve eti için aşırı avlanmış ve soyu tükenmiştir (Bkz. Şekil III.4). Pasifik adalardaki uçan tilkiler adlı yarasalar, bitkilerin tozlaşmasını ve tohumların yayılmasını sağlar. Bu yarasalar sürekli avlanmakta ve lüks yiyecek olarak tüketilmektedir. Fil, balina ve gergedan gibi üreme hızları düşük olan iri vücutlu canlılar, aşırı avlanmaya çok duyarlıdır. En büyük kara hayvanı olan Afrika fillerinin sayısı bu nedenle çok azalmıştır. Balık populasyonları, aşırı avlanma sonucu ciddi azalmalar göstermiştir. Türkiyeʼde bulunan kelebek ve diğer bazı böcek türlerinin toplanarak ticaretinin yapılması, nesillerinin tükenmesine yol açmaktadır. Türkiyeʼnin florasında zengin bitki çeşitleri vardır. Her üç bitkiden biri endemiktir (bölgeye özgüdür). Ülkemizdeki floradan bazı tıbbi bitkilerin ve soğanlı bitkilerin (lale, salep) aşırı şekilde toplanması ve satılması nesillerinin yok olmasına neden olmaktadır. IV. Küresel Değişim: İklimdeki, atmosfer kimyasındaki ve geniş ekolojik sistemlerdeki değişiklikler küresel değişim olarak adlandırılır. Küresel değişime neden olan bazı etmenleri inceleyelim; a) Asit yağmurları: Odun, kömür gibi yakıtlar, egzoz gazı ve endüstriyel yakıtlar nedeniyle havaya kükürt ve azot oksitler salınır. Kükürt dioksit fotosenteze önemli ölçüde zarar verir. Kükürt ve nitrik oksit, havadaki su ile reaksiyona girerek sülfürik asit (H 2 SO 4 ) ve nitrik asit (H 2 NO 3 ) haline gelir. Bu durumda Dünya yüzeyine, phʼsı 5,2 den daha düşük olan yağmur, kar, dolu ya da sis düşer, sucul ve karasal ekosistemlere zarar verir. b) Sera gazları: Endüstriyel faaliyetlerle oluşan CO 2 ve metan gibi gazların atmosferdeki konsantrasyonlarının artması sera etkisine neden olur. Yerküre ikliminin ısınmasına neden olan bu gazlara sera gazları denir. Dünyaʼya çarpan güneş radyasyonunun çoğu uzaya geri yansır. CO 2, metan, su buharı ve diğer gazlar, görünebilir ışığa şeffaf olmalarına rağmen Dünyaʼdan yayılan kızılötesi ışınların çoğunun yolunu keser ve emerek bir kısmını alıkoyar. Eğer bu sera etkisi olmasaydı Dünyaʼdaki hava sıcaklığı 18 C olurdu. Atmosferdeki CO 2 ve metan gazındaki artış, daha çok ısının emilmesini sağlar. 312

8 CO2 deriflimi (ppm) ( ) S cakl k Y l Sera gazlarının artması ile ortaya çıkacak küresel ısınma (Bkz. Şekil III.5); buzullarda erimeye ve deniz seviyelerinde yükselmeye, pek çok kıyı bölgesinin sular altında kalmasına, yağış rejimlerinin değişip bazı bölgelerin çölleşmesine, diğer bölgelerde sel baskınlarının meydana gelmesine neden olacaktır. CO Şekil III.5: Atmosferdeki CO 2 artışı S cakl ktaki farkl l k ( C) ( ) ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Çok sayıda ülke tarafından 1997ʼde imzalanıp 2005ʼte yürürlüğe giren Kyota Anlaşmasıʼnın amacı, atmosferdeki sera gazlarının azaltılmasıdır. Fakat henüz bu gazların seviyesinin nasıl indirileceği konusunda küresel bir uzlaşmaya varılmamıştır. Küresel ısınmanın etkisi ile deniz seviyelerinin ve sıcaklığın artması mercan resiflerini de olumsuz etkileyecektir. Deniz şakayıklarına benzeyen minik hayvanlar (polip) ile dokularına girmiş alglerin ortak yaşamından mercan ortaya çıkar. Yani mercan, hayvan ve alg bileşeninden ortaya çıkan süperorganizmadır. Mercanın hayvan bileşeni olan polipler, denizdeki kalsiyum karbonatı kullanarak kendine kireçten oluşan bir ev yapar. Algler de hayvan bileşeninin içinde gelişip korunur ve ihtiyaçları olan azot ile diğer besin elementlerini polipten elde eder. Polip, algden çeşitli organik maddeler alır ayrıca geceleri su akıntıları ile evinin içindeki aralıklardan geçmekte olan zooplanktonları yakalayarak beslenir. Mercanlar 50 mʼden daha derinlerde yaşayamazlar çünkü içlerindeki alglerin güneş ışığına ihtiyaçları vardır. Kayalık oluşturmaları için de 18 C veya üstünde bir sıcaklık gereksinimleri olduği için sadece tropiklerde görülürler. Mercan resiflerinin anayapısını oluşturan kalkerli iskeleti çok sayıda canlı için habitat sağlar. Yağmur ormanları gibi mercan resifleri de neredeyse tüm canlı şubelerinin üyelerini barındırır. Olağanüstü çeşitlilikte balık türleri bulundurur. 313

9 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Sıcaklıktaki küçük bir artış duyarlı mercanlarda solma veya beyazlaşma (ağarma) meydana getirebilir. Algler, mercanlardan ayrıldığı zaman beyazlanma görülür ve mercanlar ölür. Mercan kayaları, balıkçılık ve turizm açısından da çok değerlidir. c) Ozon gazı: Dünya yüzeyinden km yukarıda stratosferde yüksek oranda ozon (O 3 ) içeren kısıma ozon tabakası denir. Ozon, 310 nm dalga boyundan küçük UV ışınlarını soğurarak, ısı enerjisine dönüştürür. Böylece canlılara ölümcül etki yapacak UV ışınlarının aşağıya inmesini engeller. Ancak Antarktika üzerinde 1970 yılından bu yana ozon tabakası incelmektedir (Bkz. Şekil III.6). Bir zamanlar soğutucularda ve imalat sanayisinde yaygın olarak kullanılan kloroflorokarbon adlı kimyasal madde, ozonun yıkılmasına neden olmaktadır. Stratosferde azalan ozon düzeyleri, Dünya yüzeyine ulaşan UV ışınlarının yoğunluğunu arttırır. Bu, insanlarda cilt kanserlerinde artışa neden olur. Ozon tabakasının incelmeye devam etmesi durumunda tüm canlılar olumsuz etkilenecektir. Çok sayıda ülke 1987 yılında Montreal Protokülünü imzalamıştır. Bu protokol, ozon tabakasını incelten kimyasalların kullanılmasını düzenlemektedir. Bir çok ülke kloroflorokarbon üretimini sonlandırmıştır. Bunun sonucunda strotosferdeki klor konsantrasyonu kararlı hale getirilmiş ve ozon tabakasının incelmesi yavaşlamıştır. Bugün kloroflorokarbon salınması sıfıra yaklaştırılmış olmasına rağmen klor molekülleri en az 50 yıl stratosferdeki ozon düzeyini etkilemeye davam edecektir. 350 Ozon tabakas kal nl (Doblson birim) Ekim ay için ayl k ortalamalar Y l (a) Ozon deli i. Antarktika üzerindeki ozon deli i, atmosferik veriler üzerine dayandırılan bu görüntüde mavi renkli yama olarak görünüyor. (b) Ozon tabakas n n kal nl. Bu grafik Antarktika, üzerindeki ozon tabakas n n y llara göre de iflimini göstermektedir. (c) UV radyasyonuna maruz kalma. Günefllenmeyi seven bu insanlara ev sahipli i yapan Avustralya, deri kanserinin Dünya da en fazla görüldü ü yerdir. Şekil III.6: Dünyanın ozon kalkanındaki aşınma 314

10 Biyoçeşitliliğin Korunması Artan Dünya nüfusunun ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için doğal kaynakların korunması gerekir. Koruma, saklama ve kaynakları hiç kullanmama veya bir kısmını gelecek için saklama anlamına gelmez. Koruma, ekolojik bilgilerden yararlanarak ekosistemleri düzenli yönetmek, üretim ve tüketim arasında bir denge kurmak, böylece yararlı bitki, hayvan ve ilkel organizmalardan devamlı ürün sağlamaktır. Koruma biyolojisi, tüm kommünite ve ekosistemlerin biyoçeşitliliğini sürdürmeyi amaçlar. Çevrenin estetik açıdan ve dinlenme yerleri açısından korunması da insanların psikolojik sağlığı açısından önemlidir. Bu amaçla bir çok ülke ve bilimsel cemiyetler sürdürülebilir kalkınma kavramını benimsemiştir. Bu kavram, günümüz insanlarının gelecek kuşakların gereksinimlerini sınırlamayacak şekilde gereksinimlerini karşılaması anlamına gelmektedir. Biyoçeşitliliğin korunmasında uygulanacak en etkili yöntemlerin başında ekolojik (organik) tarım gelir. Organik tarım, kimyasal girdi kullanmadan, üretimden tüketime kadar her aşaması kontrollü ve sertifikalı tarımsal üretim biçimidir. Organik tarımın amacı; Hiç bir sentetik kimyasal tarım ilacı, hormon ve gübre kullanmamak Organik ve yeşil gübre kullanmak Zararlı böceklerden korunma için onların doğal düşmanlarını kullanmak (biyolojik mücadele) şeklinde sıralanabilir. ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Zararlı böceklerin, doğadaki düşmanları yardımı ile sayılarının azaltılmasına biyolojik mücadele denir. İlaçlı mücadelede olduğu gibi zararlılar tümüyle yok edilemez. Zararlı yoğunluğu, ekonomik zarar düzeyinin altında tutulur böylece doğal düşmanlarının doğada sürekliliği sağlanır. Biyoçeşitliliği korumak için; Habitat kaybına neden olacak uygulamalardan kaçınmak Yabancı türlerin alanlara sokulmasını önlemek Aşırı avlanmanın önüne geçmek Sanayi artıklarını azaltıcı önlemler almak Rüzgar ve güneş enerjisinden yararlanacak yeni teknolojiler geliştirmek gerekir. Çevrenin Rehabilitasyonu ve Çevre Duyarlılığının Oluşturulması Restorasyon (Onarım) Ekolojisi Kirlenme, yabancı tür istilası, insanların yıkıcı ve bozucu etkileri sonucunda hasar görmüş kommünite ve ekosistemlerin eski haline getirilmesi yani rehabilitasyonu restorasyon ekolojisinin konusudur. Örneğin; İnsan müdahalesi ile bozulmuş, çıkan bir kum fırtınası ve rüzgarla daha da çölleşmiş bir alanın yoğun ekolojik uygulamalarla eski haline getirilmesi 315

11 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Kurutulmuş bir sulak alanın eski haline getirilmesi restorasyon ekolojisi kapsamına girer. Restorasyon ekolojisinde, kirletilmiş ekosistemlerdeki toksik maddeleri etkisiz hale getirmek çok önemlidir. Bunun için prokaryotlar, mantarlar ve bitkiler kullanılır. Pseudomonas bakterileri, çoğalmaları için bazı maddeler sağlanarak kıyılara yayılmış petrolün temizlenmesinde kullanılmış ve başarılı oldukları görülmüştür. Maden çıkarma sırasında yayılan tozlardaki uranyumla kirlenmiş topraklarda gelişen bir liken türü bulunmuştur. Bu liken, uranyumu bünyesinde biriktirerek ortamın uranyumdan temizlenmesini sağlayabilmektedir. Bazı bitkiler ağır metal içeren topraklara uyum sağlamıştır. Bu bitkiler çinko, nikel, kurşun ve kadmiyum gibi toksik olan metalleri alır. Madencilik nedeni ile tahrip olmuş alanlar, bu bitkiler ile düzeltilebilir, daha sonra bitkiler hasat edilir ve bu metaller ortamdan uzaklaştırılır. Şimdiye kadar en kapsamlı ve başarılı restorasyon projeleri, biyoçeşitliliği fazla azalmamış fakat yapısı kısmen bozulmuş sulak alanlarda yürütülmüştür. Bu projelerde, doğal su akış şeklinin eski haline getirilmesi ve alana yerli bitkilerin dikilmesi, hayvan populasyonlarının buraya tutunarak çoğalmasına yol açmıştır. Koruma Etiği ve Biyosferin Geleceği Yaşamlarını sürdürmek için avcı ve toplayıcı olan ilk insanların doğaya ne kadar saygılı oldukları mağaralara çizdikleri resimlerden anlaşılmaktadır. Doğaya ve canlı çeşitliliğine bağlılık atalarımızdan bize de geçmiştir. Harvard Üniversitesiʼnden biyolog Wilson bunu canlıyı sevmek (bioplilia = biyofili) olarak isimlendirmiştir. Bizim, temiz suyu olan, biyoçeşitliliği zengin, bozulmamış doğal çevreleri sevdiğimizi ve bu özelliğimizin doğuştan geldiğini söylemiştir. Yani doğaya ve tüm yaşam formlarına duyusal olarak bağlı olduğumuzu ifade etmektedir. Diğer türler önemlidir ve korunmalıdır duygusu, birçok dinde ve kültürde yaygın olarak işlenen bir konudur. Çağımızdaki insanların bu konuya daha çok özen göstermesi gerekmektedir. Çevresel etik, ekolojik bozulmaları önlemek ve bir türün yok olmasına asla izin vermemek anlamına gelir. Çevresel etik insanlar arasında yayılmalıdır. Hepimiz; Besin için İlaç için Yapı malzemeleri için Verimli topraklar için Sel baskınlarının kontrolü için Yaşanabilir iklim için İçilebilir su için Solunabilir hava için Doğal olan her şeyi sevdiğimiz için Kendi türümüzü ve gelecek kuşakları korumak için harekete geçmeliyiz. 316

12 1. Aşağıdakilerden hangisi atmosferdeki CO 2 miktarının artmasına yol açmaz? A) Ormanlık alanların küçülmesi B) Anızların yakılması C) Denizlerin temiz olması D) Fosil yakıtların kullanılması E) Orman yangınları 2. Son zamanlarda CO 2 yoğunluğunun artmasının esas nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Fosil yakıtlar B) Aşırı artan insanların solunumu C) Su kirliliği D) Aşırı gübre kullanımı E) Böcek öldürücü kullanımı 3. Aşağıdakilerden hangisi toprak tahribatına neden olmaz? A) Damlama yöntemi ile sulama B) Madencilik faaliyetleri C) Çok fazla sulama yapma D) Aşırı otlatma yapma E) Orman kesimi 4. İnsanlar, çoğalan nüfusu besleyebilmek için ekosistemdeki verimliliği arttırmak yoluna gitmektedir. Bunun için toprağa büyük miktarda gübre (besin elementi) verilmektedir. Aşırı gübreleme aşağıdakilerden hangisine neden olur? A) Biyoçeşitlilik artar B) Ekosistem kararlılığı ve ekosferdeki çeşitlilik bozulur C) Atmosferdeki sera gazları dengelenir D) Yeraltı sularında mineraller azalır E) Atmosferdeki CO 2 miktarı azalır TEST 1 6. Su kirliliğinin nedenleri ve çözüm yolları araştırılırken; I. Kirlenmiş suyu incelemek II. Çevredeki tarım alanlarının aşırı oranda gübrelenmesine engel olmak III. Çevredeki fabrika atıklarının kontrol edilmesini sağlamak yukarıdakilerden hangileri yapılmalıdır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I, II ve III 7. Kommünite ve ekosistemle ilgili olarak; I. Kirlenme II. Yabancı tür istilası III. İnsanların yıkıcı bozucu etkisi etkenlerinden hangileri restorasyon (onarım) ekolojisi ile düzeltilmeye çalışılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I, II ve III 8. Bozulmuş bir orman veya kötü yönetilen bir tarım arazisindeki toprak erozyonu, besin elementlerinin kaybına neden olur ve ekosistemi zayıflatır. Bu etkiler akıntı yönünde yer alan akarsu, göl ve denizlerde aşağıdakilerden hangisine neden olur? A) Azot fiksasyonunda artış B) Biyoçeşitlilik artışı C) Habitat artışı D) Ötrofikasyon oluşumu E) Tuz kaybı ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON 5. Dünyadaki tarımcılar ve ormancılar tür çeşitliliğinin azalmasından büyük endişe duymakta ve bu nedenle daha çok türün gen kaynaklarını korumak için çeşitli önlemler almaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu önlemlerden değildir? A) Fidanlıklar oluşturmak B) Gen koruma bahçeleri kurmak C) Klon bahçeleri oluşturmak D) Gübre fabrikaları açmak E) Tohum bankaları kurmak 9. Asit yağmurları; I. Tatlı su göllerinde balıkların yaşamasını engeller II. Toprağın phʼını düşürerek bitkileri olumsuz etkiler III. Besin zincirlerini uzatır yukarıdakilerden hangilerine neden olur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I ve III 317

13 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON 10. Bir molekül metan gazının emdiği ısı, bir molekül CO 2 nin emdiği ısının 25 katıdır. CO 2ʼnin atmosferde kalma süresi yaklaşık 6 yıl iken metan için bu süre yaklaşık 9 yıldır. Devamlı donmuş olan topraklarda ve soğuk deniz diplerinde metan hidratlar bulunur. Ortamın ısınması ile metan hidratlar eriyerek metan açığa çıkar. Yukarıdaki açıklamalara göre; I. Metan, küresel ısınmanın yükselmesinde önemli olan sera gazlarından biridir II. Metan, anaerobik bakteriler tarafından organik maddelerin parçalanması ile üretilen yanıcı bir gazdır III. Küresel ısınmanın sonucunda Sibirya ve Alaskaʼdaki donmuş toprakların çözünmesi ile küresel ısınma daha da artacaktır yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I ve III ʼlerde Peruʼnun Canete vadisindeki pamuk tarlaları klorlu hidrokarbonlarla havadan yoğun olarak ilaçlanmış ve yaklaşık 6 yıl ürün verimi iki katına çıkmıştır. Daha sonraki yıllarda ise pamuk üretimi çok düşmüştür. Bunun nedeni; I. Organik tarıma geçiş yapılması II. Biyolojik savaşın başlatılması III. Zararlıların direnç kazanması IV. Zararlıların doğal düşmanlarının yok olması yukarıdakilerden hangisi olamaz? A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız II D) II ve III E) III ve IV 13. Tarımsal üretimde zararlıların pestisitlere karşı direnç kazanması sonucu; I. Tarımsal üretimin durdurulması II. Tarım zararlıları ile beslenen avcıların tarım alanına bırakılması III. Tarım alanında böcekçil bitkilerin de yetiştirilmesi IV. Gen teknolojisi yoluyla böceklere dirençli kültür bitkilerinin geliştirilmesi uygulamalarından hangileri kullanılmamalıdır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) Yalnız IV E) III ve IV 14. Bir kentte yaşayan insanların ihtiyaçlarını karşılayan, insan etkisi altıda bulunan ve kent dışında yer alan ekosistemlere (tarım ve orman arazileri, su kaynakları ) ekolojik ayak izi denir.örneğin ABDʼde ekolojik ayak izi, kişi başına 8,,4 ha dır. Fakat uygun kapasite kişi başına yalnızca 6.2 ha dır, yani ABD kendi alanı ve destekleyeceği kaynaklardan daha fazla ekolojik kaynak izine sahiptir. Ekolojik ayak izi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Çevre etiği ekolojik ayak izinin büyük olması, anlamına gelir B) Az gelişmiş ülkelerde kentlerin ekolojik ayak izleri, gelişmiş ülkelerinkinden daha düşüktür C) Kişi başına ayak izi, gelişmiş ülkelerden fakir ülkelere gidildikçe azalır D) Ekolojik dengenin korunması için küçük ekolojik ayak izi daha iyidir E) Su kaynakları bol ve verimli bir yerde olan bir kentin ekolojik ayak izi, suyu az ve verimsiz yerdeki bir kentin ekolojik ayak izinden daha düşük olur 12. Yabani ve kültürü yapılan türlerde, genetik çeşitliliğin korunması ve zenginleşmesi önemli bir konudur. I. Teknoloji II. İklim III. Talepler Yukardakilerden hangilerinin değişimine cevap vermek için genetik çeşitliliğin korunması ve zenginleştirilmesi gerekmektedir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III 15. İnsanlar daha çok nüfusu ve daha çok evcil hayvanı besleyebilmek için tarım alanlarında verimliliği arttırma çabasındadır. Bu süreçte verimlilik artmakta ve çevreye aşırı miktarda besin elementi karışmaktadır. Bu durum; I. Ötrofikasyona II. Biyoçeşitlilikte artmaya III. Belirli bir türde artmaya yukarıdakilerden hangilerine neden olur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 318 1) C 2) A 3) A 4) B 5) D 6) E 7) E 8) D 9) C 10) E 11) B 12) E 13) A 14) A 15) D

14 DERS NOTLARI ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON 319

15 Etkinlik Cevap Anahtarı

16 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 1: Sindirim ETKİNLİK 1 1. polimer 2. hidrolitik enzim 3. fiziksel sindirim 4. hücre içi sindirim 5. ekzositoz 6. gastrovasküler 7. peristalsis 8. sfinkter 9. mukoza tabakası 10. epitel 11. bağ 12. periton 13. mine tabakası 14. otonom 15. glikoprotein 16. pityalin 17. kıkırdak 18. farinks 19. özofagus 20. gastrik sıvı ETKİNLİK 2 1. pepsinojen 2. hidroklorik asit 3. gastrin 4. sekretin ve KSK 5. renin (lap) 6. duodenum 7. koledok kanalı 8. wirsung kanalı 9. vater kabarcığı 10. sekretin 11. kolesistokinin 12. lipaz 13. disakkaridazlar 14. lakteal 15. kilomikron 16. hepatik portal 17. herbivor 18. karnivor 19. işkembe 20. şirden ETKİNLİK 3 1) D 2) D 3) Y 4) D 5) Y 6) Y 7) Y 8) D 9) Y 10) D 11) D 12) D 13) D 14) Y 15) Y 16) D 17) Y 18) Y 19) Y 20) Y ETKİNLİK

17 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 1: Sindirim ETKİNLİK 5 Ya damlac klar 5 Gliserol, ya asitleri Polipeptit 2 Daha küçük polipeptit Polisakkaritler 3 Maltoz Nükleozitler 8 Azotlu bazlar, flekerler, fosfatlar DNA, RNA 4 Nükleotidler Küçük polipeptit 9 Amino asitler Proteinler 1 Küçük polipeptitler Çok küçük peptitler 6 Amino asitler 7 Laktoz Glikoz + Galaktoz ETKİNLİK 6 Gastrin $ Midenin asit salg lamas Sekretin $ Pankreas n bikarbonat salg lamas Gastrozymin $ Mideninin enzim salg lamas Kolesistokinin 3 4 Safra kesesinin kas lmas Pankreas n enzim salg lamas ETKİNLİK

18 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 2: Gaz Alışverişi ETKİNLİK 1 1. hücre solunumu 2. deri solunumu 3. dış solunum 4. iç solunum 5. trake 6. trakeol 7. siller 8. farinks 9. larinks 10. kıkırdak halkalar 11. bronş 12. alveol 13. diyafram 14. plevra 15. negatif basınç solunumu 16. kan plazmasında 17. demir 18. taşıyıcı pigment 19. karbominohemoglobin 20. karbonik anhidraz ETKİNLİK 2 1) Y 2) Y 3) D 4) D 5) Y 6) Y 7) D 8) Y 9) Y 10) D 11) Y 12) D 13) D 14) D 15) D 16) D 17) D 18) Y 19) Y 20) Y ETKİNLİK ETKİNLİK 4 Akciğer kılcalları: Doku kılcalları:

19 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 3: Dolaşım ve vücut savunması ETKİNLİK 1 1. sinüs 2. kardiyovasküler 3. panizza kanalında 4. koroner 5. miyokard 6. triküspit 7. yarım ay 8. sistol 9. diyastol 10. sino atrial düğüm 11. vagus 12. epinefrin 13. endotel 14. albümin 15. starling 16. lenf 17. fibrin 18. B lenfosit 19. histamin 20. T lenfosit ETKİNLİK 2 1) D 2) Y 3) D 4) D 5) Y 6) D 7) D 8) D 9) Y 10) Y 11) D 12) D 13) D 14) Y 15) D 16) Y 17) D 18) Y 19) D 20) Y ETKİNLİK 3 1) Y 2) D 3) D 4) Y 5) Y 6) Y 7) D 8) D 9) D 10) Y 11) Y 12) D 13) D 14) Y 15) D 16) Y 17) D 18) D 19) Y 20) D ETKİNLİK 4 Alt ve üst ana toplar damar $ sa kulakç k Akci er atar damar # Sa kar nc k. Akci er toplar damar $ Sol kulakç k Aort # Sol kar nc k. ETKİNLİK ETKİNLİK 6 Erinç: B Rh + Gülin: B Rh Bilge: A Rh + Çağdaş: 0 Rh Gizem: 0 Rh + Erdem: AB Rh + ETKİNLİK 7 B lenfosit: T lenfosit :

20 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 4: Boşaltım ETKİNLİK 1 1. ozmolarite 2. izoozmotik 3. hipoozmotik 4. nükleik asit 5. ornitin devre 6. ürik asit 7. protonefridyum 8. nefridyum 9. malpigi borucukları 10. üreter 11. üretra 12. nefron 13. malpigi pramitleri 14. glomerulus 15. malpigi cisimciği 16. distal tüp 17. antidiüretik 18. aldosteron 19. eşik değer 20. homeostazis ETKİNLİK 2 1) Y 2) D 3) Y 4) D 5) D 6) D 7) Y 8) D 9) Y 10) D 11) Y 12) Y 13) D 14) D 15) D 16) D 17) D 18) D 19) Y 20) D ETKİNLİK 3 Z maddesi: süzülür, tamamı geri emilir X maddesi: süzülür, salgılanır, geri emilmez Y maddesi: süzülür, bir kısmı geri emilir X maddesi Y maddesi Z maddesi Penisilin gibi ilaçlar Üre Glukoz Çeşitli iyonlar Amino asit 325

21 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 5: Destek ve Hareket ETKİNLİK 1 1. hidrostatik iskelet 2. dış iskelet 3. iç iskelet 4. kondrosit 5. hiyalin kıkırdak 6. osteosit 7. periost 8. epifizyal kıkırdak 9. eklem kapsülü 10. sinovial zar 11. tendon 12. antogonist 13. sinerjist 14. kas lifi 15. miyozin 16. kreatin fosfat 17. asetilkolin 18. sarsı 19. tetanus 20. tonus ETKİNLİK 2 1) Y 2) Y 3) Y 4) D 5) D 6) D 7) Y 8) D 9) D 10) Y 11) D 12) D 13) Y 14) Y 15) D 16) D 17) Y 18) Y 19) D 20) D ETKİNLİK 3 I: A bandı II: I bandı III: H bandı IV: Z bandı ETKİNLİK 4 I: Sarı II: Tam olmayan tetanus III: Tam tetanus 326

22 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 6: Denetleme ve düzenleme ETKİNLİK 1 1. sinir ağı 2. ip merdiven 3. schwann hücreleri 4. oligodendrositler 5. duyu nöron 6. motor nöron 7. nörotransmitter 8. meninges 9. serebrum 10. beyin kökü 11. gangliyon 12. somatik 13. kornea 14. silli cisimcik 15. retina 16. kohlear kanal 17. endolenf 18. perilenf 19. otolit 20. umami ETKİNLİK 2 1. ekzokrin bezler 2. endokrin bezler 3. karma bez 4. adrenal medulla 5. steroid 6. hipotalamus 7. antidiüretik 8. vazopressin 9. tropik 10. gonadotropin 11. tiroksin 12. endorfinler 13. prolaktin 14. kalsitonin 15. PTH 16. ACTH 17. kortizol 18. epinefrin 19. langerhans adacıkları 20. beta ETKİNLİK 3 1) Y 2) D 3) D 4) D 5) Y 6) Y 7) Y 8) D 9) Y 10) Y 11) D 12) D 13) Y 14) D 15) Y 16) D 17) Y 18) D 19) D 20) Y ETKİNLİK 4 1) D 2) Y 3) D 4) D 5) D 6) Y 7) D 8) Y 9) Y 10) D 11) D 12) Y 13) Y 14) D 15) D 16) D 17) Y 18) D 19) Y 20) D ETKİNLİK 5 I : Serebrum (uç beyin) II : Hipotalamus ve talamus III : Ön beyin IV : Orta beyin V : Pons VI : Omurilik soğanı VII : Beyin kökü (beyin sapı) VIII : Beyincik IX : Omurilik ETKİNLİK 6 I : Dinlenme potansiyeli II : Aksiyon potansiyeli III : Na + girişi IV : K + çıkışı V : Polarizasyon VI : Depolarizasyon VII : Repolarizasyon 327

23 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 7: Üreme ETKİNLİK 1 1. hermafrodit 6. arkenteron 11. amniyotlar 16. üretra 2. segmentasyon 7. organogenez 12. allantoyis 17. oogoniyum 3. blastomer 8. notocord 13. vitellus 18. ovülasyon 4. morula 9. somit 14. plasenta 19. luteal faz 5. gastrulasyon 10. indüksiyon 15. seminifer tüpçükler 20. fallopi tüpü ETKİNLİK 2 1) Y 2) Y 3) D 4) Y 5) D 6) D 7) D 8) Y 9) D 10) Y 11) Y 12) Y 13) Y 14) D 15) D 16) D 17) Y 18) D 19) D 20) D ETKİNLİK 3 1. Birincil oosit 4. Ovulasyon 2. Gelişen folikül 5. Korpus luteum 3. Olgun folikül 6. Korpus luteumun bozulması ETKİNLİK 4 Hücre başına kromozom Kromozom başına kromatid Oogonia Primer oosit Sekonder oosit Ovum (yumurda) N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 8: Davranış ETKİNLİK 1 1. etoloji 2. refleks 3. iç güdü 4. feromon 5. territoryum 6. şartlı refleks 7. deneme yanılma 8. basımlama 9. çember 10. hiyerarşik 328

24 N?TE IIHAYATIN BAŞLANGICI VE EVRİM ETKİNLİK 1 1. abiyogenez 2. biyogenez 3. panspermia 4. ototrof 5. heteretrof, kimyasal evrim 6. yapay seleksiyon 7. modifikasyon 8. doğal seleksiyon 9. kalıtsal varyasyon 10. izolasyon 11. uyumsal açılım 12. fosil 13. paleontoloji 14. filogeni ETKİNLİK 2 Senozoik Mezozoik Palezoik Prekambriyen ETKİNLİK 3 VI II III I IV V 329

25 KAYNAKÇA BİYOLOJİ (Altıncı Baskı) Campbel Reece Çeviri Editörleri; E. Gündüz, A. Demirsoy, İ.Türkan, Palme Yayıncılık, Ankara, 2008 GENEL BİYOLOJİ Prof. Dr. İ. Kiziroğlu Desen ofset Ankara 1994 GENEL BİYOLOJİ (Beşinci Baskı): 1. Cilt Keeton Gould Çeviri Editörleri; A. Demirsoy, İ. Türkan, Palme Yayıncılık, Ankara, 1999 EVRİM Douglas J. Futuyma Çeviri Editörleri; A. Kence, N. Bozcuk Palme Yayıncılık Ankara 2008 GENEL BİYOLOJİ (Beşinci Baskı): 2. Cilt Keeton Gould Çeviri Editörleri; A. Demirsoy, İ. Türkan, E. Gündüz Palme Yayıncılık, Ankara, 2004 EVRİMSEL ANALİZ (Dördüncü Baskı), Freeman Herron Çeviri Editörleri: B. Çıplak, H. Başıbüyük, S.Karaytuğ, İ. Gündüz. Palme Yayıncılık Ankara 2009 VANDER İNSAN FİZYOLOJİSİ (Onuncu Baskı), Widmaier Raff Strang Çeviri Editörü; S. Demirgören Güven Bilimsel İzmir 2010 EVRİMSEL ATLASI Douglas Palmer Peter Barrett Çeviri: Ç. Sunay, M. Özgüleş Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 2010 YAŞAMDA VE HEKİMLİKTE FİZYOLOJİ: (Onikinci Baskı), Prof. Dr. A Noyan Meteksan L. Şirketi, Ankara, 2000 EKOLOJİK TEMEL İLKELER Odum Barrett Çeviri Editörü: K. Işık Palme Yayıncılık Ankara 2008 İNSAN BİYOKİMYASINA GİRİŞ C. A. Pasternak Çevirenler: G. Ciliv, K. Emerk, A. Karan Hacettepe Üniversitesi Yayınları

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER

EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER EKOLOJİK BİRİMLER *Ekoloji: Canlıların birbirleriyle ve yaşadıkları ortamla olan ilişkisini inceleyen bilim dalıdır. Ekolojik birimlerin küçükten büyüye doğru sıralaması: Ekoloji

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10

1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10 İçindekiler 1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10 1. BÖLÜM: BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI ve BİYOLOJİ... 12 A. BİLİMSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ... 12 1. Bilim İnsanı ve Bilim... 12 B. BİLİMSEL YÖNTEMİN AŞAMALARI...

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : İNSAN VE ÇEVRE

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : İNSAN VE ÇEVRE ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : İNSAN VE ÇEVRE C ÇEVRE SORUNLARI VE ETKİLERİ (5 SAAT) 1 Ekosistemlerin Bozulma Nedenleri (Çevre Sorunları) 2 Çevre Kirliliğine Neden Olan (İnsan Kaynaklı) Faktörler

Detaylı

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri

Ötrifikasyon. Ötrifikasyonun Nedenleri Ötrifikasyon Ötrifikasyon, göllerin olgunlaşma aşamalarında meydana gelen dogal bir olay. Genç göller düşük oranlarda besin içermekte dolayısıyla biyolojik aktivite az..oligotrofik göller Yaşlı göller,

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN EKOSİSTEM Cihangir ALTUNKIRAN Ekosistem Nedir? Bir bölge içerisinde bulunan canlı ve cansız varlıkların karşılıklı oluşturdukları sisteme ekosistem denir. Ekosistem Bileşenleri Canlı Öğeler Üreticiler

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

BİYOMLAR KARASAL BİYOMLAR SELİN HOCA

BİYOMLAR KARASAL BİYOMLAR SELİN HOCA BİYOMLAR KARASAL BİYOMLAR SELİN HOCA EKOSİSTEM İLE BİYOM ARASINDA İLİŞKİ Canlıların yeryüzünde dağılışını etkileyen abiyotik ve biyotik faktörlere bağlı olarak bitki ve hayvan topluluklarını barındıran

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

BİYOMLAR SUCUL BİYOMLAR SELİN HOCA

BİYOMLAR SUCUL BİYOMLAR SELİN HOCA BİYOMLAR SUCUL BİYOMLAR SELİN HOCA SUCUL BİYOMLAR Sucul biyomlar, biyosferin en büyük kısmını oluşturur. Fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre tuzlu su ve tatlı su biyomları olmak üzere iki kısımda incelenir.

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMI. 48 EKOLOJİ 10 BİYOMLAR Sucul Biyomlar

10. SINIF KONU ANLATIMI. 48 EKOLOJİ 10 BİYOMLAR Sucul Biyomlar 10. SINIF KONU ANLATIMI 48 EKOLOJİ 10 BİYOMLAR Sucul Biyomlar SUCUL BİYOMLAR Sucul biyomlar, biyosferin en büyük kısmını oluşturur. Fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre tatlı su ve tuzlu su biyomları

Detaylı

Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler)

Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler) Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler) Başak Avcıoğlu Çokçalışkan Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Biraz ekolojik bilgi Tanımlar İlişkiler

Detaylı

Hava Durumu İKLİM İklim Değişiyor Peki Siz Bunun Farkında mısınız? Sera Etkisi Ve İklim Değişikliği En önemli sera gazları Karbon dioksit (CO2) Metan (CH4) Diazot monoksit(n2o) İklim Değişikliğine Sebep

Detaylı

Gübre Kullanımının Etkisi

Gübre Kullanımının Etkisi 1 Gübre Kullanımının Etkisi Tarımsal üretimi artırmanın en kolay yollarından biri gübre Dünyada gübre kullanımı sürekli artıyor. En çok tüketilen azotlu ve fosforlu gübreler Kirlilik açısından ahır gübresi

Detaylı

Editör Doç.Dr.Hasan Genç ÇEVRE EĞİTİMİ

Editör Doç.Dr.Hasan Genç ÇEVRE EĞİTİMİ Editör Doç.Dr.Hasan Genç ÇEVRE EĞİTİMİ Yazarlar Doç.Dr.Hasan Genç Doç.Dr.İbrahim Aydın Doç.Dr.M. Pınar Demirci Güler Dr. H. Gamze Hastürk Yrd.Doç.Dr. Suat Yapalak Yrd.Doç.Dr. Şule Dönertaş Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

Bir organizmanın doğal olarak yaşadığı ve ürediği yere denir. Kısacası habitat bir organizmanın adresidir.

Bir organizmanın doğal olarak yaşadığı ve ürediği yere denir. Kısacası habitat bir organizmanın adresidir. 1.EKOSİSTEMLER TÜR HABİTAT POPÜLASYON EKOSİSTEM TÜR: Kendi aralarında üreyip verimli döller verebilen ve bir ortak atadan gelen benzer bireylerin oluşturduğu topluluğa denir. POPÜLASYON: Belli bir bölgede

Detaylı

KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ ÇEVRE NEDİR? İçinde bulunduğumuz canlı, cansız tüm varlıkların birbirleri ile ilişkilerini içine alan ortam. Çevrenin doğal yapısını ve bileşiminin bozulmasını,

Detaylı

TARIM VE TARIM DIŞI ALANLARDA KULLANILAN PESTİSİTLERİN İNSAN SAĞLIĞI, ÇEVRE VE BİYOÇEŞİTLİLİĞE ETKİLERİ

TARIM VE TARIM DIŞI ALANLARDA KULLANILAN PESTİSİTLERİN İNSAN SAĞLIĞI, ÇEVRE VE BİYOÇEŞİTLİLİĞE ETKİLERİ TARIM VE TARIM DIŞI ALANLARDA KULLANILAN PESTİSİTLERİN İNSAN SAĞLIĞI, ÇEVRE VE BİYOÇEŞİTLİLİĞE ETKİLERİ Dr. Aydan Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Bitki Sağlığı Araştırmaları

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA 12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA BİTKİLERDE BESLENME Bitkiler inorganik ve organik maddelere ihtiyaç duyarlar. İnorganik maddeleri hazır almalarına rağmen organik maddeleri

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR 200 Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR I.1. Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji İnsan için önemli olan birçok ürünlerin üretimi biyoteknolojinin

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #20

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #20 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #20 1) Canlı birey sayısı 2) Kalbin Odacık Sayısı Ortama uyum Solunum şekli Döllenme ve Gelişme X Y B A Zaman Aynı ekosistemdeki sayısal değişimleri şekildeki grafikte gösterilen

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

Fen ve Teknoloji 8. bakteri, protist ve bitkiler üreticileri oluşturur. 1.Ünite : Canlılar ve Enerji İlişkileri 1.Besin Zincirinde Enerji Akışı

Fen ve Teknoloji 8. bakteri, protist ve bitkiler üreticileri oluşturur. 1.Ünite : Canlılar ve Enerji İlişkileri 1.Besin Zincirinde Enerji Akışı 1.Ünite : Canlılar ve İlişkileri 1.Besin Zincirinde Akışı Anahtar Kavramlar: Üretici Tüketici Ayrıştırıcı Fotosentez Klorofil 1.1. Besin zincirlerinin başlangıcında üreticilerin bulunduğu çıkarımını yapar

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI. Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 15 Ekim 2016

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI. Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 15 Ekim 2016 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ: FAO NUN BAKIŞ AÇISI Dr. Ayşegül Akın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Türkiye Temsilci Yardımcısı 16 Ekim Dünya Gıda Günü Herkesin gıda güvenliğine ve besleyici gıdaya ulaşma

Detaylı

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre Çevre Yüzyılı Çevre; canlıların yaşamı boyunca ilişkilerini sürdürdüğü dış ortamdır. Hava, su ve toprak bu çevrenin fizikî unsurlarını; insan, hayvan, bitki ve diğer mikroorganizmalar ise, biyolojik unsurlarını

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

EKOLOJİ #1 EKOLOJİK TERİMLER EKOSİSTEMİN CANSIZ BİLEŞENLERİ SELİN HOCA

EKOLOJİ #1 EKOLOJİK TERİMLER EKOSİSTEMİN CANSIZ BİLEŞENLERİ SELİN HOCA EKOLOJİ #1 EKOLOJİK TERİMLER EKOSİSTEMİN CANSIZ BİLEŞENLERİ SELİN HOCA EKOLOJİK TERİMLER EKOLOJİ: Canlıların kendi aralarındaki ve çevreleri ile olan ilişkilerini inceleyen bilim dalına EKOLOJİ denir.

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #16

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #16 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #16 1) Topraktaki azotlu bileşik miktarını, I. Denitrifikasyon bakteri sayısındaki artış II. Saprofit bakterilerce gerçekleşen çürüme III. Şimşek ve yıldırım olaylarındaki artış

Detaylı

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar Küresel Isınma MMO LPG Personel Eğitimi Çalışma Notlarından Geliştirilerek Tanzim Edilmiştir. İklim Nedir? iklim sözcüğü dilimize Arapça dan girmiştir. Aynı sözcük Latince klimatis ve Yunanca klima sözcüklerinden

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve inorganik formlarda devir halindedir. Bu devre,

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS. 94. Ve 95. Adım EKOLOJİ 1 EKOLOJİK TERİMLER ABİYOTİK FAKTÖRLER

ADIM ADIM YGS LYS. 94. Ve 95. Adım EKOLOJİ 1 EKOLOJİK TERİMLER ABİYOTİK FAKTÖRLER ADIM ADIM YGS LYS 94. Ve 95. Adım EKOLOJİ 1 EKOLOJİK TERİMLER ABİYOTİK FAKTÖRLER EKOLOJİK TERİMLER EKOLOJİ: Canlıların kendi aralarındaki ve çevreleri ile olan ilişkilerini inceleyen bilim dalına EKOLOJİ

Detaylı

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA GÜNÜMÜZDE ve GAP KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA Türkiye nüfusunun yaklaşık %48.4

Detaylı

6. ÜNİTE İNSAN VE ÇEVRE. Bu ünitede öğrencilerin; Biyolojik çeşitliliğin önemini kavramaları, Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci;

6. ÜNİTE İNSAN VE ÇEVRE. Bu ünitede öğrencilerin; Biyolojik çeşitliliğin önemini kavramaları, Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci; İNSAN VE ÇEVRE İNSAN VE ÇEVRE Ekosistemler Ülkemizdeki Biyolojik Çeşitlilik Ülkemizdeki ve Dünyadaki Çevre Sorunları ve Etkileri Bu ünitede öğrencilerin; Ekosistem, tür, popülasyon ve habitat kavramlarını

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım BOŞALTIM SİSTEMİ 3

ADIM ADIM YGS LYS Adım BOŞALTIM SİSTEMİ 3 ADIM ADIM YGS LYS 184. Adım BOŞALTIM SİSTEMİ 3 2) Geri Emilim (Reabsorpsiyon) Bowman kapsülüne gelen süzüntü geri emilim olmadan dışarı atılsaydı zararlı maddelerle birlikte yararlı maddelerde kaybedilirdi.

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

GÖL EKOSİSTEMİNDE EKOLOJİK KUŞAKLAR

GÖL EKOSİSTEMİNDE EKOLOJİK KUŞAKLAR GÖL EKOSİSTEMİNDE EKOLOJİK KUŞAKLAR ILIMAN KUŞAK GÖLLERİNDE MEVSİMLERE BAĞLI OLARAK GÖRÜLEN TABAKALAŞMA VE KARIŞMA Ilıman veya subtropikal bölgelerde 20 metreden derin ve büyük göllerde mevsimsel sıcaklık

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 1) 48 saat karanlıkta bekletilen bir saksı bitkisinden bu sürenin sonunda bir yaprak kopartılmış (1. yaprak) ve bitki aydınlık ortamda 12 saat bekletilmiştir. Bu sürenin sonunda

Detaylı

Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi.

Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi. Yavuz KAYMAKÇIOĞLU- Keşan İlhami Ertem Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi yvzkymkc@gmail.com 2 Atmosferi hangi coğrafya dalı inceler? Klimatoloji 4 Asal Gazlar 0,96% Oksijen 20,95% Azot 78,07% ASAL GAZLAR

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMI. 46 EKOLOJİ 8 BİYOMLAR Karasal Biyomlar

10. SINIF KONU ANLATIMI. 46 EKOLOJİ 8 BİYOMLAR Karasal Biyomlar 10. SINIF KONU ANLATIMI 46 EKOLOJİ 8 BİYOMLAR Karasal Biyomlar EKOSİSTEM İLE BİYOM ARASINDAKİ İLİŞKİ Canlıların yeryüzünde dağılışını etkileyen abiyotik ve biyotik faktörlere olarak bitki ve hayvan topluluklarını

Detaylı

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir.

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir. 2012 LYS4 / COĞ-2 COĞRAFYA-2 TESTİ 2. M 1. Yukarıdaki Dünya haritasında K, L, M ve N merkezleriyle bu merkezlerden geçen meridyen değerleri verilmiştir. Yukarıda volkanik bir alana ait topoğrafya haritası

Detaylı

YABANİ BİTKİLERİN KORUNMASI, SÜRDÜRÜLEBİLİR HASADI ve KULLANIMI

YABANİ BİTKİLERİN KORUNMASI, SÜRDÜRÜLEBİLİR HASADI ve KULLANIMI YABANİ BİTKİLERİN KORUNMASI, SÜRDÜRÜLEBİLİR HASADI ve KULLANIMI Türkiye nin bitkisel zenginliği Ülkemizde 12.500 farklı bitki türü bulunuyor. Bu bitkilerin 4.000 tanesi yaklaşık 1/3 ü endemik (ülkemize

Detaylı

Eco new farmers. Modül 1- Organik Tarıma Giriş. Bölüm 4- Organik Tarım ve Koruma

Eco new farmers. Modül 1- Organik Tarıma Giriş. Bölüm 4- Organik Tarım ve Koruma Eco new farmers Modül 1- Organik Tarıma Giriş Bölüm 4- Organik Tarım ve Koruma Modul 1- Organik Tarıma Giriş Bölüm 4 Organik Tarım ve Koruma www.econewfarmers.eu 1. Giriş Organik tarım kültür alanlarında

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. Aşağıdaki tabloda I, II, III, IV olarak numaralandırılan bakteri, mantar, bitki ve hayvan hücrelerinin bazı yapısal özellikleriyle ilgili bilgiler verilmiştir.

Detaylı

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS 18. Doğal ve beşerî unsurlar birbirleriyle karşılıklı etkileşim içindedir. 19. Arazide yön ve hedef bulma sporlarında pusula ve büyük ölçekli haritalar sporcuların en önemli yardımcılarıdır. Sporcular

Detaylı

1. Üreticiler 2. Tüketiciler. 3. Ayrıştırıcılar

1. Üreticiler 2. Tüketiciler. 3. Ayrıştırıcılar BESİN ZİNCİRİ VE ENERJİ AKIŞI Doğada canlıların birbiriyle beslenmesi ve enerjinin ayrıştırıcılara kadar geçmesiyle oluşan döngüye besin zinciri denir. Birbirlerine bağlı besin zincirine besin ağı denir.

Detaylı

Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre

Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre Çevre sorunları Canlılar içinde bulundukları çevrede meydana gelebilecek değişikliklerden olumlu ya da olumsuz etkilenir. Canlıların içinde bulunduğu ve

Detaylı

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI DİSİPLİN/ GELİŞİM ALANI: UZUN DÖNEMLİ AMAÇ: - Vücudumuz bilmecesini çözelim - Maddeyi tanıyalım - Kuvvet ve hareket - Işık ve ses - Canlılar dünyasını

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI

11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI 11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI DOLAŞIM SİSTEMİ İki kulakçık ve iki karıncık olmak üzere kalpler dört odacıktır. Temiz kan ve kirli kan birbirine karışmaz. Vücuda temiz

Detaylı

Tarımsal Ekoloji. Tarım Sistemlerinde Ekonomik Anlayış. 1. Giriş. Tanımlar İçerik. Perspektif. Doç.Dr. Kürşat Demiryürek

Tarımsal Ekoloji. Tarım Sistemlerinde Ekonomik Anlayış. 1. Giriş. Tanımlar İçerik. Perspektif. Doç.Dr. Kürşat Demiryürek Tarımsal Ekoloji Tarım Sistemlerinde Ekonomik Anlayış 1. Giriş Tanımlar İçerik Perspektif Doç.Dr. Kürşat Demiryürek 1 Tarımsal Ekoloji - Tanımlar Gliessman 2000: Sürdürülebilir tarım sistemlerinin yönetimi

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım

Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım Denizlerimiz ve kıyılarımız canlı çeşitliliği bakımından çok zengin yerler. Ancak günümüzde bu çeşitlilik azalma tehlikesiyle karşı karşıya. Bunun birçok nedeni

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1.Hücresel yapıdan oluşur 2.Beslenir 3.Solunum yapar 4.Boşaltım yapar 5.Canlılar hareket eder 6.Çevresel uyarılara tepki gösterir 7.Büyür ve gelişir (Organizasyon) 8.Üreme

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Öğrencilerin sonuçlarına göre, katalaz hangi ph düzeyinde en iyi çalışır A) 1 B) 4 C) 7 D) 10 E) 14

Ayxmaz/biyoloji. Öğrencilerin sonuçlarına göre, katalaz hangi ph düzeyinde en iyi çalışır A) 1 B) 4 C) 7 D) 10 E) 14 1- Katalaz bitki ve hayvan dokularında bulunan bir enzimdir. Katalaz hücre solunumunda oluşan hidrojen peroksiti (bir toksin) su ve oksijen gazı haline dönüştürerek birikimini önlemeye yardımcı olur. 10

Detaylı

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü,

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, TOZ İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, Termal Konfor gibi unsurlardan biriside Tozdur. Organik

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 43 SİNDİRİM SİSTEMİ 2 SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI

11. SINIF KONU ANLATIMI 43 SİNDİRİM SİSTEMİ 2 SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI 11. SINIF KONU ANLATIMI 43 SİNDİRİM SİSTEMİ 2 SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI 4) Mide Tek gözlü torba şeklinde olan, kaburgaların ve diyaframın altında karın boşluğunun sol üst bölgesinde, yemek borusu ve ince

Detaylı

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 9. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi:12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1.Aşağıda verilen özelliklerden hangisi canlılarda

Detaylı

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ 1) Aşağıdaki anıtlardan hangisi diğerlerinden farklıdır? A) B) C) D) 2) I Arazide daha önce olmayan, kaynak suların, suya doygun alanların ve su sızıntılarının oluşması. II Bina temelleri altında çatlama,

Detaylı

12. BÖLÜM: TOPRAK EROZYONU ve KORUNMA

12. BÖLÜM: TOPRAK EROZYONU ve KORUNMA 12. BÖLÜM: TOPRAK EROZYONU ve KORUNMA TOPRAK EROZYONU Toprakların bulunduğu yada oluştuğu yerden çeşitli doğa kuvvetlerinin (rüzgar, su, buz, yerçekimi) etkisi ile taşınmasıdır. Doğal koşullarda oluşan

Detaylı

Dersin Kodu 1200.9133

Dersin Kodu 1200.9133 Çevre Bilimi Dersin Adı Çevre Bilimi Dersin Kodu 1200.9133 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 3,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 3 Haftalık Uygulama Saati 0 Haftalık Laboratuar Saati

Detaylı

VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER. Boşaltım Sistemi

VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER. Boşaltım Sistemi VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER Boşaltım Sistemi İNSANLARDA BOŞALTIMIN AMACI NEDİR? VÜCUDUMUZDAN HANGİ ATIK MADDELER UZAKLAŞTIRILIR? İDRAR SU TUZ KARBONDİOKSİT BESİN ATIKLARI ÜRE ATIK MADDELERİ VÜCUDUMUZDAN HANGİ

Detaylı

İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ. xvi. xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN. BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi 3

İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ. xvi. xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN. BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi 3 . İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ xv ÖN SÖZ xvi YAZARLAR HAKKINDA xix ÇEVİRENLER xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN xxiii K I S I M B İ R ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ 1 BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi

Detaylı

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!!

BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!! DERS : BİYOLOJİ KONU: HÜCRE BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!! Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimidir.( Virüsler hariç) Şekil: Bir hayvan

Detaylı

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ - Kayaların ayrışması + organik maddeler - Su ve hava içerir - Bitki ve hayvanlar barındırır - Mineral maddeler TOPRAKLARI OLUŞTURAN ANA MATERYAL TİPLERİ - Toprak tipi-ana materyalin

Detaylı

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dr. Hüseyin Toros (İTÜ Meteoroloji Mühendisliği) huseyintoros@yahoo.com (İnsan ve Hayat Dergisi Kasım 2011) İklim değişiklikleri, seller ve aşırı sıcaklar gündemden

Detaylı

10. Sınıf Biyoloji Konuları Hücre Bölünmeleri Kalıtımın Genel İlkeleri Ekosistem Ekolojisi ve Güncel Çevre Sorunları

10. Sınıf Biyoloji Konuları Hücre Bölünmeleri Kalıtımın Genel İlkeleri Ekosistem Ekolojisi ve Güncel Çevre Sorunları 10. Sınıf Biyoloji Konuları Hücre Bölünmeleri Mitoz ve Eşeysiz Üreme Canlılarda hücre bölünmesinin gerekliliği Mayoz ve Eşeyli Üreme Kalıtımın Genel İlkeleri Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Kalıtımın genel

Detaylı

Diğer sayfaya geçiniz YGS / FEN. 28. Aşağıdaki şekilde, insandaki bazı endokrin bezler numaralandırılmıştır.

Diğer sayfaya geçiniz YGS / FEN. 28. Aşağıdaki şekilde, insandaki bazı endokrin bezler numaralandırılmıştır. 27. Aşağıda, sabun üretim aşamaları verilmiştir. 28. Aşağıdaki şekilde, insandaki bazı endokrin bezler numaralandırılmıştır. 1. aşamada A kabına 100 g X maddesi eklenmiş ve her iki kabın sıcaklığı getirilmiştir.

Detaylı

CANLILARIN ÇEŞİTLİLİĞİ Canlıların dış görünüşüne ve yaşadıkları yere göre yapılan sınıflandırma..denir amp.yap. Kökenleri farklı görevleri aynı olan

CANLILARIN ÇEŞİTLİLİĞİ Canlıların dış görünüşüne ve yaşadıkları yere göre yapılan sınıflandırma..denir amp.yap. Kökenleri farklı görevleri aynı olan CANLILARIN ÇEŞİTLİLİĞİ Canlıların dış görünüşüne ve yaşadıkları yere göre yapılan sınıflandırma..denir amp.yap. Kökenleri farklı görevleri aynı olan organlara denir Analog organ Sineğin ve yarasanın kanadı.organdır

Detaylı

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Çevre ve Orman Bakanlığından

Detaylı

FOSİL YAKITLAR IN ÇEVREYE ZARARLARI SERA ETKİSİ VE ASİT YAĞMURLARI

FOSİL YAKITLAR IN ÇEVREYE ZARARLARI SERA ETKİSİ VE ASİT YAĞMURLARI FOSİL YAKITLAR IN ÇEVREYE ZARARLARI SERA ETKİSİ VE ASİT YAĞMURLARI FOSİL YAKITLAR Ölen canlı organizmaların oksijensiz ortamda milyonlarca yıl boyunca çözülmesi ile oluşur.endüstriyel alanda çok geniş

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ. Cihan DÜNDAR. Tel: Faks :

RÜZGAR ENERJİSİ. Cihan DÜNDAR. Tel: Faks : RÜZGAR ENERJİSİ Cihan DÜNDAR Tel: 312 302 26 88 Faks : 312 361 20 40 e-mail :cdundar@meteor.gov.tr Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü A r a ş t ı r m a Ş u b e M ü d ü r l ü ğ ü Enerji Kullanımının

Detaylı

Fen ve Teknoloji 7 6. ÜNİTE: İNSAN ve ÇEVRE

Fen ve Teknoloji 7 6. ÜNİTE: İNSAN ve ÇEVRE 6.1 EKOSİSTEMLER Anahtar Kavramlar Tür Habitat Popülasyon Ekosistem Canlı Öğeler EKOSİSTEM Cansız Öğeler Kazanım 6.1: Tür, habitat, popülasyon ve ekosistem kavramlarını örneklerle açıklar. 6.2: Bir ekosistemdeki

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

Bölüm 7. Mavi Bilye: YER

Bölüm 7. Mavi Bilye: YER Bölüm 7 Mavi Bilye: YER Japon uzay ajansının (JAXA) AY yörüngesinde bulunan aracı KAGUYA dan Yer in doğuşu ilk defa yüksek çözünürlüklü olarak görüntülendi. 14 Kasım 2007 Yeryüzü: Okyanus tabanındaki büyük

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI Dünya tarımındaki başlıca sorunlar Nüfus artışı ve kişi başına tüketim miktarındaki artış. Tarımsal üretimin dengesiz dağılımı. Az gelişmiş ülkelerde kullanılan tarımsal

Detaylı

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI HAVA Etrafımızı saran gaz karışımıdır ( Atmosfer). Kuru Temiz hava içerisinde yaklaģık olarak ; - %78 Azot - %21 Oksijen - %0,03 Karbondioksit

Detaylı

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU 9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

ORMANCILIĞIMIZ (TOHUM-FİDAN-AĞAÇLANDIRMA)

ORMANCILIĞIMIZ (TOHUM-FİDAN-AĞAÇLANDIRMA) ORMANCILIĞIMIZ (TOHUM-FİDAN-AĞAÇLANDIRMA) Prof. Dr. İbrahim TURNA Orman Nedir? Orman, sadece ağaç ve ağaççık toplulukları değildir. Orman canlı ve büyük bir sistemdir. Bu sistem; ağaçlar, çalılar, otlar,

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS. 97. Adım EKOLOJİ 4 CANLILARDA BESLENME İLİŞKİLERİ

ADIM ADIM YGS LYS. 97. Adım EKOLOJİ 4 CANLILARDA BESLENME İLİŞKİLERİ ADIM ADIM YGS LYS 97. Adım EKOLOJİ 4 CANLILARDA BESLENME İLİŞKİLERİ CANLILARDA BESLENME İLİŞKİSİ CANLILAR ARASINDAKİ BESLENME İLİŞKİLERİ OTOTROF BESLENME HETEROTROF BESLENME HEM OTOTROF HEM HETEROTROF

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı