MADDE VE BESİN KAYNAKLARININ KORUNMASI Biyoçeşitliliğin azalma nedenleri Habitat kaybı Yabancı türlerin sokulması...

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MADDE VE BESİN KAYNAKLARININ KORUNMASI...307. Biyoçeşitliliğin azalma nedenleri...308. Habitat kaybı...308. Yabancı türlerin sokulması..."

Transkript

1 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Sayfa No MADDE VE BESİN KAYNAKLARININ KORUNMASI Biyoçeşitliliğin azalma nedenleri Habitat kaybı Yabancı türlerin sokulması Aşırı avlanma Küresel değişim BİYOÇEŞİTLİLİĞİN KORUNMASI ÇEVRENİN KORUNMASI VE ÇEVRE DUYARLILIĞININ OLUŞTURULMASI

2 ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Madde ve Besin Kaynaklarının Sürdürülebilirliği Bir bölgedeki genlerin, türlerin ve ekosistemlerin toplamına o bölgenin biyolojik zenginliği veya biyoçeşitlilik denir. Ekosistemdeki türler; Havayı ve suyu temizler. Artıkları ayrıştırır ve detoksifiye eder. Aşırı hava koşullarının ve sel baskınlarının etkilerini azaltır. Bitkilerin tozlaşmasını ve tohumların yayılmasını sağlar. Toprak oluşumunu ve korunmasını sağlar (erozyonu önler). Temel gıda ve lif kaynağıdır. İlaç kaynağıdır. ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Hayvansal ve bitkisel gıda kaynaklarımızın kökeni, doğadaki yabani türlerdir. Eğer zirai türlere yakından akraba olan yabani türler kaybolursa; Hastalıklara dayanıklı ürünlerin geliştirilmesinde Ürün kalitesini geliştirmede kullanılabilecek genetik kaynaklar kaybedilmiş olur. Örneğin; Pirinçte hastalık yapan yok edici çimen virüsü salgınına, bu türün 7000 popülasyonu taranarak ve virüse dayanıklı yakın akrabaları saptanarak çözüm bulunmuştur. Islah çalışmaları ile dirençli olan ticari pirinç varyetelerinin üretimi sağlanabilmiştir. Kahve ağaçlarına hastalık bulaşması sonucu yapılan araştırmalar, Etiyopyaʼda dirençli bir çeşidin bulunması ile önlenmiştir. Dünya gıda tüketiminin yaklaşık %8ʼini, 20 bitki türü sağlamaktadır. Bu bitkiler ve yabani türlerinin korunması çok önemlidir. Yakın zamanda ABDʼde görülen toplu arı ölümleri endişelere yol açmıştır. Sebze ve meyvelerin tozlaşmasının %80ʼinden arılar sorumludur. Bu arıların yok olmasının açabileceği ekonomik kayıp ve çevresel felaketin boyutları çok büyük olabilir. Eczanelerden aldığımız ilaçların büyük bir kısmı doğrudan veya dolaylı olarak başta bitkiler olmak üzere çeşitli türlerden elde edilmektedir. Madagaskarʼda yaşayan gül renkli Cezayir menekşesinin içerdiği alkaloitlerin, kanser hücrelerinin gelişmesini durdurduğu keşfedilmiştir (Bkz. Şekil III.1). Bu keşif sayesinde Hodgkin lenfoması ve çocuk lösemisi gibi öldürücü iki kanser türünün tedavisi sağlanmıştır. Şekil III.1: Gül renkli Cezayir menekşesi Dünya nüfusunun %80ʼi doğa kaynaklı ilaçlara bel bağlamıştır. Bu türlerin kaybolması, onların ilaç olarak fayda sağlama olasılığının da ortadan kalkması anlamına gelir. 307

3 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Türkiye, biyoçeşitlilik yönünden Dünyaʼda 9. sırada yer almaktadır. Avrupada bulunan bitki türlerinin yaklaşık %75ʼi Türkiyeʼde bulunur ve bunların üçte biri endemiktir (sadece bulunduğu yerde yaşarlar). Yani ülkemiz bir çok bitkinin anavatanı ve genetik havuzu olması bakımından önemlidir. En büyük biyoçeşitlilik tropiklerdedir. Maalesef, tropikal ormanlar, büyüyen insan populasyonunu desteklemek ve onlara yer açmak için kesilmektedir. Özellikle Endonezyaʼda ormanları yok etme hızı çok yüksektir. Bu böyle devam ederse orada yaşayan birçok canlı türü tehlikeye girecektir. İnsanların doğal kaynakları kullanmasına ilişkin geçmişte ve ne yazık ki günümüzde de yaptığı yanlışlar, gelecek açısından kaygı duymayı gerektirmektedir. Türkiyeʼde; Asya fili, yaban öküzü, yaban eşeği, aslan, çita, Anadolu leoparı ve kelaynak soyu tükenen hayvanlardır. Vaşak, sansar, ceylan, yaban koyunu keçisi, kunduz, Akdeniz foku, Mersin balığı ve 28 kuş türü soyu tükenme tehlikesinde olan hayvanlardır. Kuzey Amerikaʼda tatlı sularda yaşayan 123 hayvan türünün, 1900 yılından bu yana soyu tükenmiş ve yüzlercesi de yok olma tehlikesi altındadır. Dünyaʼda kuşların %21ʼi, memelilerin %21ʼi yok olma tehlikesi ile karşı karşı karşıyadır. Dünyadaki tatlı su balık türlerinin %30ʼunun nesli tükenmiştir. Kayıtlar tutulduğundan beri 730 bitki türü yok olma tehlikesi altındadır ve 200 tür ortadan kalkmıştır. Biyoçeşitliliğin Azalma Nedenleri İnsanların birçok faaliyeti, bölgesel veya küresel olarak biyoçeşitliliği tehlikeye sokar. Bu faaliyetlerin yarattığı tehlikeler, dört ana grupta toplanabilir. Bunlar; habitat kaybı, yabancı türlerin sokulması, aşırı avlanma ve küresel değişimdir. I) Habitat Kaybı: Habitatın insanlar tarafından değiştirilmesi Dünyadaki biyoçeşitlilik için en büyük tehlikedir. Habitat kaybı; tarım, kentsel gelişim, ormancılık, madencilik ve çevre kirliliği tarafından meydana gelmektedir. Günümüzde küresel iklim değişikliği habitatları değiştirmektedir. Eğer başka habitat bulunamazsa, habitat değişikliği türün ortadan kalkması anlamına gelebilir. Habitat kaybına neden olan bazı durumları inceleyelim; a) Aşırı otlatma: Ülkemizin birçok bölgesindeki çayır, mera ve yaylaların zengin bitki ve hayvan çeşitliliği vardır. Aşırı otlatmalar sonucunda bitki örtüsü yok edilmekte, bu bitkilerle beslenen böcekler ve kısaca besin zincirleri yok olmaktadır. b) Orman kesimi: Orta Amerika ve Meksikaʼnın tropikal ormanlarının yaklaşık %98ʼi kesilmiştir. Ülkemizde de ormanların yok edilmesi biyoçeşitliliği azaltmakta ve toprak erozyonuna neden olmaktadır. Toprak erozyonu, bitki çeşitliliğinin ve buna bağlı olarak hayvan çeşitliliğinin azalması ile sonuçlanır. 308

4 Tropikal yağmur ormanları Yerkürenin ekvator kuşağı çevresindeki alçak rakımlı bölgelerde yer alır. Genellikle geniş yapraklı ağaçlardan oluşan ve her dem yeşil olan bu ormanlar, yeryüzünün en fazla tür çeşitliliğine sahip bölgeleridir. Başlıca üç ana bölgede görülür. Güney Amerikaʼdaki Amazon ve Orinoco Havzaları ve Orta Amerika bölgesi Orta ve Batı Afrikaʼda yer alan Kango, Nijerya ve Zambiya havzaları ile Madagaskar Hindu Malaya, Borneo ve Yeni Gine bölgeleri c) İnsektisit (böcek öldürücü ilaç) kullanımı: Bir gram verimli toprakta binlerce fungi, binlerce alg ve binlerce protozoa bulunur. Doğal koşullar altında bulunan bitkisel ve hayvansal kökenli canlılar, toprağın verimliliği için şarttır. Topraktaki solucanlar toprağı havalandırır, mikroorganizmalar azot, fosfor ve kükürdü bitkilerin yararlanabileceği hale getirir. Fungiler birçok bitki kökü ile mutualist ilişki kurar. Fungi bitkinin topraktan mineral almasını sağlarken kendisi de bitkiden karbonhidrat alır. Toprak verimliliği tüm bu canlıların faaliyeti ile sağlanır. Böcek öldürücüler (insektisitler) toprağa karıştığında toprak canlılarının ölümüne neden olur, bu durumda toprak verimliliği ve biyoçeşitlilik azalır. Aşırı ilaçlama (böcek öldürücü kullanma) zaman içinde zararlı böceklerin dirençli nesiller geliştirmesine neden olmuş, faydalı birçok böcek de yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Zehire bulaşmış böcek ve metaryelleri yiyen kuşlar da olumsuz etkilenmektedir. Bu ilaçların bazıları yağ dokuda birikir ve besin zincirinin üst halkalarında daha yoğun hale gelir, buna biyolojik büyültme denir. Bu durum en üst basamakta yer alan karnivorları (etçil) en çok etkiler. Örneğin göllerin besin ağında en üstte yer alan gümüşi martının yumurtasındaki ilaç yoğunluğu, besin ağının tabanında yer alan fitoplanktonlardakinin 5000 katıdır. Şekil III.2ʼde DDTʼnin besin zincirindeki biyolojik büyültmesini inceleyiniz. ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON DDT deriflimi: 10 milyon kat artm fl Bal kla beslenen kufllardaki DDT, 25ppm Büyük bal klardaki DDT, 2pp Küçük bal klardaki DDT, 0,5 ppm Zooplanktondaki DDT, 0,04 ppm Sudaki DDT ppm Şekil III.2: DDTʼnin besin zincirindeki biyolojik büyültmesi. Uzun Ada Boğazı besin zincirindeki DDT derişimi, bu kirleticinin deniz suyundaki 0, ppmʼlik düzeyinden, bu besin piramidinin tepesinde yer alan ve balıkla beslenen bir kuş olan balık kartalından 25 ppm düzeyine çıkarak, yaklaşık 10 milyon kat artırılmıştır. 309

5 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON d) Anız yakma: Ekinler kesildikten sonra tarlada kalan köklü sap kısmına anız denir. Ülkemizde daha iyi tohum yatağı hazırlamak, yabancı ot ve böcekleri yok etmek ayrıca toprağı daha kolay işlemek için anız yakımı olmaktadır. Anız yakılırken, toprağın 2 3 cm derinliğindeki bütün canlılar yok olur. Oysa bu canlılar toprak verimliliğini arttırmaktadır. Toprak canlılarının ölümü, verimi düşürür ve toprağın eski haline gelmesi uzun zaman alır. Ayrıca bu canlılar besin zincirinin halkalarını oluşturduğu için birinin yok olması diğerini de olumsuz etkiler. e) Gübrelemede kritik yükü aşma: Bitkinin absorbe edeceği kadar besin maddesinin topraktaki miktarına kritik yük denir. Topraktaki kritik yükü aşan azotlu ve fosforlu maddeler süzülerek yer altı sularına geçer. Bunlar daha sonra tatlı su ve deniz ekosistemlerine karışarak su kaynaklarını kirletir. Bu durum ötrofikasyona (fotosentetik canlıların aşırı artışına) neden olabilir. Aşırı çoğalan alglerin bir süre sonra ölmesi, saprofitlerin faaliyetlerini artırır, bu durumda ortamın O 2ʼsi azalır ve balıklar ölür. f) Sulak alanların kurutulması: Sulak alanlar, tropikal ormanlar gibi yeryüzünün en yüksek oranda oksijen üreten ekosistemleridir. Sulak alanlar ve göller çok sayıda canlının yaşadığı bölgelerdedir. Başta kuşlar olmak üzere bitki, balık, böcek ve diğer birçok canlı türü bu alanlarda yaşar. Ayrıca bu alanlar yöredeki su akışını düzenler. Sulak alanların kurutulması sonucu yaşama alanlarının değiştirilmesi bu alanlara uyum sağlamış türlerin yok olmasına neden olmaktadır. İngiltereʼdeki Lycanenidae kelebeğinin bu tip sulak alanların kurutulması sonucu yok olduğu bilinmektedir. Hatayʼdaki Amik Gölü, 1968 yılında kurutularak tarıma açılmıştır. Bu nedenle yörenin iklimi değişmiş, yağışlar, seller meydana gelmiş ve birçok endemik balık türünün soyu tükenmiştir. Konya Havzasıʼndaki Suğla Gölü tarım arazisi elde etmek için kurutulmuştur. Kuşlar artık bu bölgeye gelmemektedir. II) Yabancı Türlerin Sokulması: Doğal olarak yaşadığı alanlardan yeni coğrafik bölgelere bilerek ya da kazara taşınmış türlere yabancı türler denir. Örneğin; Birleşik Devletlerde 1930ʼlu yıllarda, özellikle su kanalları boyunca görülen erozyonu kontrol etmek için kudzu adlı bir Japon bitkisi güney bölgesine sokulmuştur. Bu bitki güneydeki karasal ekosistemlere çok geniş bir şekilde yayılmıştır. Yabancı türler, popülasyonu sınırlayan avcılar, parazitler ve patojenler bulunmadığından yeni ortamlarda hızla yayılırlar. Bazıları yerli organizmaları avlayarak veya kaynakları kullanmada onlara üstün gelerek kommüniteyi tahrip etmişlerdir (Bkz. Şekil III.3). Yeni alanlara sokulan türler, 1750 yılından beri kaydedilmiş olan ortadan kalkma olaylarının yaklaşık olarak %40ʼını oluşturmaktadır. 310

6 (c) Kudzu ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON (a) Nil levre i, Viktorya Gölü (b) Kahverengi a aç y lan, Guam (d) Avrupa s rc klar (e) Arjantin kar ncalar (f) Deniz yosunu Şekil III.3: Alanlara sokulması büyük zararlara yol açan türlerin küçük bir kaç örneği. (a) Çok büyük tatlısu balıklarından biri olan (boyu 2 metreye kadar, ağırlığı 450 kilograma kadar erişebilmektedir) Nil levreği gelişen insan populasyonlarına protein içeriği yüksek yiyecekler sağlamak üzere Doğu Afrikaʼdaki Victoria gölüne sokulmuştur. Maalesef, levreğin asıl etkisi, buraya özgü olan daha küçük vücutlu 200 türü ortadan kaldırmıştır; çünkü levreğin kendi besinini oluşturan balıkları, kritik seviyeye indirmiştir. (b) İkinci Dünya Savaşının sonunda Guamʼa tesadüfen girmiş olan kahverengi ağaç yılanı, bu yeni ortamında bulunan kuş ve kertenkelelerden 18 türü ortadan kaldırmıştır. (c) Kudzu (Pueraria montana), Birleşik Devletlerin güney kısımlarının çoğunu istila etmiştir. (d) Avrupa sığırcıkları, Kuzey Amerikaʼdaki yerli ötücü kuşların çoğunun yerini almıştır. (e) Buradaki Arjantin karıncalarının, Kaliforniya için yerli tür olan kırmızı karıncaya saldırışını görmektesiniz. (f) Kaliforniya lagününün buradaki su altı fotoğrafında, akvaryumlarda çoğalabilen bir su yosununu görmektesiniz; deniz yosunu olan Caulerpaʼnın (ön taraftaki zeminde) çok dayanıklı bir çeşidi, yerli deniz yosunlarını ortamdan atmaktadır. 311

7 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Şekil III.4: Yalancı penguen (Pinguinis impennis). Kuzey Atlas Okyanusundaki adalar için endemik bir tür olan yalancı penguenin avlanma nedeniyle, soyu tükendi. III. Aşırı Avlanma Ve Toplama Yapma: Aşırı avlanma birçok hayvanın ortadan kalkmasına neden olmuştur. Örneğin; Atlas okyanusundaki adalarda yaşamış olan yalancı penguenler, tüyleri, yumurtaları ve eti için aşırı avlanmış ve soyu tükenmiştir (Bkz. Şekil III.4). Pasifik adalardaki uçan tilkiler adlı yarasalar, bitkilerin tozlaşmasını ve tohumların yayılmasını sağlar. Bu yarasalar sürekli avlanmakta ve lüks yiyecek olarak tüketilmektedir. Fil, balina ve gergedan gibi üreme hızları düşük olan iri vücutlu canlılar, aşırı avlanmaya çok duyarlıdır. En büyük kara hayvanı olan Afrika fillerinin sayısı bu nedenle çok azalmıştır. Balık populasyonları, aşırı avlanma sonucu ciddi azalmalar göstermiştir. Türkiyeʼde bulunan kelebek ve diğer bazı böcek türlerinin toplanarak ticaretinin yapılması, nesillerinin tükenmesine yol açmaktadır. Türkiyeʼnin florasında zengin bitki çeşitleri vardır. Her üç bitkiden biri endemiktir (bölgeye özgüdür). Ülkemizdeki floradan bazı tıbbi bitkilerin ve soğanlı bitkilerin (lale, salep) aşırı şekilde toplanması ve satılması nesillerinin yok olmasına neden olmaktadır. IV. Küresel Değişim: İklimdeki, atmosfer kimyasındaki ve geniş ekolojik sistemlerdeki değişiklikler küresel değişim olarak adlandırılır. Küresel değişime neden olan bazı etmenleri inceleyelim; a) Asit yağmurları: Odun, kömür gibi yakıtlar, egzoz gazı ve endüstriyel yakıtlar nedeniyle havaya kükürt ve azot oksitler salınır. Kükürt dioksit fotosenteze önemli ölçüde zarar verir. Kükürt ve nitrik oksit, havadaki su ile reaksiyona girerek sülfürik asit (H 2 SO 4 ) ve nitrik asit (H 2 NO 3 ) haline gelir. Bu durumda Dünya yüzeyine, phʼsı 5,2 den daha düşük olan yağmur, kar, dolu ya da sis düşer, sucul ve karasal ekosistemlere zarar verir. b) Sera gazları: Endüstriyel faaliyetlerle oluşan CO 2 ve metan gibi gazların atmosferdeki konsantrasyonlarının artması sera etkisine neden olur. Yerküre ikliminin ısınmasına neden olan bu gazlara sera gazları denir. Dünyaʼya çarpan güneş radyasyonunun çoğu uzaya geri yansır. CO 2, metan, su buharı ve diğer gazlar, görünebilir ışığa şeffaf olmalarına rağmen Dünyaʼdan yayılan kızılötesi ışınların çoğunun yolunu keser ve emerek bir kısmını alıkoyar. Eğer bu sera etkisi olmasaydı Dünyaʼdaki hava sıcaklığı 18 C olurdu. Atmosferdeki CO 2 ve metan gazındaki artış, daha çok ısının emilmesini sağlar. 312

8 CO2 deriflimi (ppm) ( ) S cakl k Y l Sera gazlarının artması ile ortaya çıkacak küresel ısınma (Bkz. Şekil III.5); buzullarda erimeye ve deniz seviyelerinde yükselmeye, pek çok kıyı bölgesinin sular altında kalmasına, yağış rejimlerinin değişip bazı bölgelerin çölleşmesine, diğer bölgelerde sel baskınlarının meydana gelmesine neden olacaktır. CO Şekil III.5: Atmosferdeki CO 2 artışı S cakl ktaki farkl l k ( C) ( ) ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Çok sayıda ülke tarafından 1997ʼde imzalanıp 2005ʼte yürürlüğe giren Kyota Anlaşmasıʼnın amacı, atmosferdeki sera gazlarının azaltılmasıdır. Fakat henüz bu gazların seviyesinin nasıl indirileceği konusunda küresel bir uzlaşmaya varılmamıştır. Küresel ısınmanın etkisi ile deniz seviyelerinin ve sıcaklığın artması mercan resiflerini de olumsuz etkileyecektir. Deniz şakayıklarına benzeyen minik hayvanlar (polip) ile dokularına girmiş alglerin ortak yaşamından mercan ortaya çıkar. Yani mercan, hayvan ve alg bileşeninden ortaya çıkan süperorganizmadır. Mercanın hayvan bileşeni olan polipler, denizdeki kalsiyum karbonatı kullanarak kendine kireçten oluşan bir ev yapar. Algler de hayvan bileşeninin içinde gelişip korunur ve ihtiyaçları olan azot ile diğer besin elementlerini polipten elde eder. Polip, algden çeşitli organik maddeler alır ayrıca geceleri su akıntıları ile evinin içindeki aralıklardan geçmekte olan zooplanktonları yakalayarak beslenir. Mercanlar 50 mʼden daha derinlerde yaşayamazlar çünkü içlerindeki alglerin güneş ışığına ihtiyaçları vardır. Kayalık oluşturmaları için de 18 C veya üstünde bir sıcaklık gereksinimleri olduği için sadece tropiklerde görülürler. Mercan resiflerinin anayapısını oluşturan kalkerli iskeleti çok sayıda canlı için habitat sağlar. Yağmur ormanları gibi mercan resifleri de neredeyse tüm canlı şubelerinin üyelerini barındırır. Olağanüstü çeşitlilikte balık türleri bulundurur. 313

9 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Sıcaklıktaki küçük bir artış duyarlı mercanlarda solma veya beyazlaşma (ağarma) meydana getirebilir. Algler, mercanlardan ayrıldığı zaman beyazlanma görülür ve mercanlar ölür. Mercan kayaları, balıkçılık ve turizm açısından da çok değerlidir. c) Ozon gazı: Dünya yüzeyinden km yukarıda stratosferde yüksek oranda ozon (O 3 ) içeren kısıma ozon tabakası denir. Ozon, 310 nm dalga boyundan küçük UV ışınlarını soğurarak, ısı enerjisine dönüştürür. Böylece canlılara ölümcül etki yapacak UV ışınlarının aşağıya inmesini engeller. Ancak Antarktika üzerinde 1970 yılından bu yana ozon tabakası incelmektedir (Bkz. Şekil III.6). Bir zamanlar soğutucularda ve imalat sanayisinde yaygın olarak kullanılan kloroflorokarbon adlı kimyasal madde, ozonun yıkılmasına neden olmaktadır. Stratosferde azalan ozon düzeyleri, Dünya yüzeyine ulaşan UV ışınlarının yoğunluğunu arttırır. Bu, insanlarda cilt kanserlerinde artışa neden olur. Ozon tabakasının incelmeye devam etmesi durumunda tüm canlılar olumsuz etkilenecektir. Çok sayıda ülke 1987 yılında Montreal Protokülünü imzalamıştır. Bu protokol, ozon tabakasını incelten kimyasalların kullanılmasını düzenlemektedir. Bir çok ülke kloroflorokarbon üretimini sonlandırmıştır. Bunun sonucunda strotosferdeki klor konsantrasyonu kararlı hale getirilmiş ve ozon tabakasının incelmesi yavaşlamıştır. Bugün kloroflorokarbon salınması sıfıra yaklaştırılmış olmasına rağmen klor molekülleri en az 50 yıl stratosferdeki ozon düzeyini etkilemeye davam edecektir. 350 Ozon tabakas kal nl (Doblson birim) Ekim ay için ayl k ortalamalar Y l (a) Ozon deli i. Antarktika üzerindeki ozon deli i, atmosferik veriler üzerine dayandırılan bu görüntüde mavi renkli yama olarak görünüyor. (b) Ozon tabakas n n kal nl. Bu grafik Antarktika, üzerindeki ozon tabakas n n y llara göre de iflimini göstermektedir. (c) UV radyasyonuna maruz kalma. Günefllenmeyi seven bu insanlara ev sahipli i yapan Avustralya, deri kanserinin Dünya da en fazla görüldü ü yerdir. Şekil III.6: Dünyanın ozon kalkanındaki aşınma 314

10 Biyoçeşitliliğin Korunması Artan Dünya nüfusunun ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için doğal kaynakların korunması gerekir. Koruma, saklama ve kaynakları hiç kullanmama veya bir kısmını gelecek için saklama anlamına gelmez. Koruma, ekolojik bilgilerden yararlanarak ekosistemleri düzenli yönetmek, üretim ve tüketim arasında bir denge kurmak, böylece yararlı bitki, hayvan ve ilkel organizmalardan devamlı ürün sağlamaktır. Koruma biyolojisi, tüm kommünite ve ekosistemlerin biyoçeşitliliğini sürdürmeyi amaçlar. Çevrenin estetik açıdan ve dinlenme yerleri açısından korunması da insanların psikolojik sağlığı açısından önemlidir. Bu amaçla bir çok ülke ve bilimsel cemiyetler sürdürülebilir kalkınma kavramını benimsemiştir. Bu kavram, günümüz insanlarının gelecek kuşakların gereksinimlerini sınırlamayacak şekilde gereksinimlerini karşılaması anlamına gelmektedir. Biyoçeşitliliğin korunmasında uygulanacak en etkili yöntemlerin başında ekolojik (organik) tarım gelir. Organik tarım, kimyasal girdi kullanmadan, üretimden tüketime kadar her aşaması kontrollü ve sertifikalı tarımsal üretim biçimidir. Organik tarımın amacı; Hiç bir sentetik kimyasal tarım ilacı, hormon ve gübre kullanmamak Organik ve yeşil gübre kullanmak Zararlı böceklerden korunma için onların doğal düşmanlarını kullanmak (biyolojik mücadele) şeklinde sıralanabilir. ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Zararlı böceklerin, doğadaki düşmanları yardımı ile sayılarının azaltılmasına biyolojik mücadele denir. İlaçlı mücadelede olduğu gibi zararlılar tümüyle yok edilemez. Zararlı yoğunluğu, ekonomik zarar düzeyinin altında tutulur böylece doğal düşmanlarının doğada sürekliliği sağlanır. Biyoçeşitliliği korumak için; Habitat kaybına neden olacak uygulamalardan kaçınmak Yabancı türlerin alanlara sokulmasını önlemek Aşırı avlanmanın önüne geçmek Sanayi artıklarını azaltıcı önlemler almak Rüzgar ve güneş enerjisinden yararlanacak yeni teknolojiler geliştirmek gerekir. Çevrenin Rehabilitasyonu ve Çevre Duyarlılığının Oluşturulması Restorasyon (Onarım) Ekolojisi Kirlenme, yabancı tür istilası, insanların yıkıcı ve bozucu etkileri sonucunda hasar görmüş kommünite ve ekosistemlerin eski haline getirilmesi yani rehabilitasyonu restorasyon ekolojisinin konusudur. Örneğin; İnsan müdahalesi ile bozulmuş, çıkan bir kum fırtınası ve rüzgarla daha da çölleşmiş bir alanın yoğun ekolojik uygulamalarla eski haline getirilmesi 315

11 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON Kurutulmuş bir sulak alanın eski haline getirilmesi restorasyon ekolojisi kapsamına girer. Restorasyon ekolojisinde, kirletilmiş ekosistemlerdeki toksik maddeleri etkisiz hale getirmek çok önemlidir. Bunun için prokaryotlar, mantarlar ve bitkiler kullanılır. Pseudomonas bakterileri, çoğalmaları için bazı maddeler sağlanarak kıyılara yayılmış petrolün temizlenmesinde kullanılmış ve başarılı oldukları görülmüştür. Maden çıkarma sırasında yayılan tozlardaki uranyumla kirlenmiş topraklarda gelişen bir liken türü bulunmuştur. Bu liken, uranyumu bünyesinde biriktirerek ortamın uranyumdan temizlenmesini sağlayabilmektedir. Bazı bitkiler ağır metal içeren topraklara uyum sağlamıştır. Bu bitkiler çinko, nikel, kurşun ve kadmiyum gibi toksik olan metalleri alır. Madencilik nedeni ile tahrip olmuş alanlar, bu bitkiler ile düzeltilebilir, daha sonra bitkiler hasat edilir ve bu metaller ortamdan uzaklaştırılır. Şimdiye kadar en kapsamlı ve başarılı restorasyon projeleri, biyoçeşitliliği fazla azalmamış fakat yapısı kısmen bozulmuş sulak alanlarda yürütülmüştür. Bu projelerde, doğal su akış şeklinin eski haline getirilmesi ve alana yerli bitkilerin dikilmesi, hayvan populasyonlarının buraya tutunarak çoğalmasına yol açmıştır. Koruma Etiği ve Biyosferin Geleceği Yaşamlarını sürdürmek için avcı ve toplayıcı olan ilk insanların doğaya ne kadar saygılı oldukları mağaralara çizdikleri resimlerden anlaşılmaktadır. Doğaya ve canlı çeşitliliğine bağlılık atalarımızdan bize de geçmiştir. Harvard Üniversitesiʼnden biyolog Wilson bunu canlıyı sevmek (bioplilia = biyofili) olarak isimlendirmiştir. Bizim, temiz suyu olan, biyoçeşitliliği zengin, bozulmamış doğal çevreleri sevdiğimizi ve bu özelliğimizin doğuştan geldiğini söylemiştir. Yani doğaya ve tüm yaşam formlarına duyusal olarak bağlı olduğumuzu ifade etmektedir. Diğer türler önemlidir ve korunmalıdır duygusu, birçok dinde ve kültürde yaygın olarak işlenen bir konudur. Çağımızdaki insanların bu konuya daha çok özen göstermesi gerekmektedir. Çevresel etik, ekolojik bozulmaları önlemek ve bir türün yok olmasına asla izin vermemek anlamına gelir. Çevresel etik insanlar arasında yayılmalıdır. Hepimiz; Besin için İlaç için Yapı malzemeleri için Verimli topraklar için Sel baskınlarının kontrolü için Yaşanabilir iklim için İçilebilir su için Solunabilir hava için Doğal olan her şeyi sevdiğimiz için Kendi türümüzü ve gelecek kuşakları korumak için harekete geçmeliyiz. 316

12 1. Aşağıdakilerden hangisi atmosferdeki CO 2 miktarının artmasına yol açmaz? A) Ormanlık alanların küçülmesi B) Anızların yakılması C) Denizlerin temiz olması D) Fosil yakıtların kullanılması E) Orman yangınları 2. Son zamanlarda CO 2 yoğunluğunun artmasının esas nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Fosil yakıtlar B) Aşırı artan insanların solunumu C) Su kirliliği D) Aşırı gübre kullanımı E) Böcek öldürücü kullanımı 3. Aşağıdakilerden hangisi toprak tahribatına neden olmaz? A) Damlama yöntemi ile sulama B) Madencilik faaliyetleri C) Çok fazla sulama yapma D) Aşırı otlatma yapma E) Orman kesimi 4. İnsanlar, çoğalan nüfusu besleyebilmek için ekosistemdeki verimliliği arttırmak yoluna gitmektedir. Bunun için toprağa büyük miktarda gübre (besin elementi) verilmektedir. Aşırı gübreleme aşağıdakilerden hangisine neden olur? A) Biyoçeşitlilik artar B) Ekosistem kararlılığı ve ekosferdeki çeşitlilik bozulur C) Atmosferdeki sera gazları dengelenir D) Yeraltı sularında mineraller azalır E) Atmosferdeki CO 2 miktarı azalır TEST 1 6. Su kirliliğinin nedenleri ve çözüm yolları araştırılırken; I. Kirlenmiş suyu incelemek II. Çevredeki tarım alanlarının aşırı oranda gübrelenmesine engel olmak III. Çevredeki fabrika atıklarının kontrol edilmesini sağlamak yukarıdakilerden hangileri yapılmalıdır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I, II ve III 7. Kommünite ve ekosistemle ilgili olarak; I. Kirlenme II. Yabancı tür istilası III. İnsanların yıkıcı bozucu etkisi etkenlerinden hangileri restorasyon (onarım) ekolojisi ile düzeltilmeye çalışılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I, II ve III 8. Bozulmuş bir orman veya kötü yönetilen bir tarım arazisindeki toprak erozyonu, besin elementlerinin kaybına neden olur ve ekosistemi zayıflatır. Bu etkiler akıntı yönünde yer alan akarsu, göl ve denizlerde aşağıdakilerden hangisine neden olur? A) Azot fiksasyonunda artış B) Biyoçeşitlilik artışı C) Habitat artışı D) Ötrofikasyon oluşumu E) Tuz kaybı ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON 5. Dünyadaki tarımcılar ve ormancılar tür çeşitliliğinin azalmasından büyük endişe duymakta ve bu nedenle daha çok türün gen kaynaklarını korumak için çeşitli önlemler almaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bu önlemlerden değildir? A) Fidanlıklar oluşturmak B) Gen koruma bahçeleri kurmak C) Klon bahçeleri oluşturmak D) Gübre fabrikaları açmak E) Tohum bankaları kurmak 9. Asit yağmurları; I. Tatlı su göllerinde balıkların yaşamasını engeller II. Toprağın phʼını düşürerek bitkileri olumsuz etkiler III. Besin zincirlerini uzatır yukarıdakilerden hangilerine neden olur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I ve III 317

13 ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON 10. Bir molekül metan gazının emdiği ısı, bir molekül CO 2 nin emdiği ısının 25 katıdır. CO 2ʼnin atmosferde kalma süresi yaklaşık 6 yıl iken metan için bu süre yaklaşık 9 yıldır. Devamlı donmuş olan topraklarda ve soğuk deniz diplerinde metan hidratlar bulunur. Ortamın ısınması ile metan hidratlar eriyerek metan açığa çıkar. Yukarıdaki açıklamalara göre; I. Metan, küresel ısınmanın yükselmesinde önemli olan sera gazlarından biridir II. Metan, anaerobik bakteriler tarafından organik maddelerin parçalanması ile üretilen yanıcı bir gazdır III. Küresel ısınmanın sonucunda Sibirya ve Alaskaʼdaki donmuş toprakların çözünmesi ile küresel ısınma daha da artacaktır yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) Yalnız III E) I ve III ʼlerde Peruʼnun Canete vadisindeki pamuk tarlaları klorlu hidrokarbonlarla havadan yoğun olarak ilaçlanmış ve yaklaşık 6 yıl ürün verimi iki katına çıkmıştır. Daha sonraki yıllarda ise pamuk üretimi çok düşmüştür. Bunun nedeni; I. Organik tarıma geçiş yapılması II. Biyolojik savaşın başlatılması III. Zararlıların direnç kazanması IV. Zararlıların doğal düşmanlarının yok olması yukarıdakilerden hangisi olamaz? A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız II D) II ve III E) III ve IV 13. Tarımsal üretimde zararlıların pestisitlere karşı direnç kazanması sonucu; I. Tarımsal üretimin durdurulması II. Tarım zararlıları ile beslenen avcıların tarım alanına bırakılması III. Tarım alanında böcekçil bitkilerin de yetiştirilmesi IV. Gen teknolojisi yoluyla böceklere dirençli kültür bitkilerinin geliştirilmesi uygulamalarından hangileri kullanılmamalıdır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) Yalnız IV E) III ve IV 14. Bir kentte yaşayan insanların ihtiyaçlarını karşılayan, insan etkisi altıda bulunan ve kent dışında yer alan ekosistemlere (tarım ve orman arazileri, su kaynakları ) ekolojik ayak izi denir.örneğin ABDʼde ekolojik ayak izi, kişi başına 8,,4 ha dır. Fakat uygun kapasite kişi başına yalnızca 6.2 ha dır, yani ABD kendi alanı ve destekleyeceği kaynaklardan daha fazla ekolojik kaynak izine sahiptir. Ekolojik ayak izi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Çevre etiği ekolojik ayak izinin büyük olması, anlamına gelir B) Az gelişmiş ülkelerde kentlerin ekolojik ayak izleri, gelişmiş ülkelerinkinden daha düşüktür C) Kişi başına ayak izi, gelişmiş ülkelerden fakir ülkelere gidildikçe azalır D) Ekolojik dengenin korunması için küçük ekolojik ayak izi daha iyidir E) Su kaynakları bol ve verimli bir yerde olan bir kentin ekolojik ayak izi, suyu az ve verimsiz yerdeki bir kentin ekolojik ayak izinden daha düşük olur 12. Yabani ve kültürü yapılan türlerde, genetik çeşitliliğin korunması ve zenginleşmesi önemli bir konudur. I. Teknoloji II. İklim III. Talepler Yukardakilerden hangilerinin değişimine cevap vermek için genetik çeşitliliğin korunması ve zenginleştirilmesi gerekmektedir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III 15. İnsanlar daha çok nüfusu ve daha çok evcil hayvanı besleyebilmek için tarım alanlarında verimliliği arttırma çabasındadır. Bu süreçte verimlilik artmakta ve çevreye aşırı miktarda besin elementi karışmaktadır. Bu durum; I. Ötrofikasyona II. Biyoçeşitlilikte artmaya III. Belirli bir türde artmaya yukarıdakilerden hangilerine neden olur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 318 1) C 2) A 3) A 4) B 5) D 6) E 7) E 8) D 9) C 10) E 11) B 12) E 13) A 14) A 15) D

14 DERS NOTLARI ÜNİTE III ÇEVRENİN KORUNMASI VE REHABİLİTASYON 319

15 Etkinlik Cevap Anahtarı

16 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 1: Sindirim ETKİNLİK 1 1. polimer 2. hidrolitik enzim 3. fiziksel sindirim 4. hücre içi sindirim 5. ekzositoz 6. gastrovasküler 7. peristalsis 8. sfinkter 9. mukoza tabakası 10. epitel 11. bağ 12. periton 13. mine tabakası 14. otonom 15. glikoprotein 16. pityalin 17. kıkırdak 18. farinks 19. özofagus 20. gastrik sıvı ETKİNLİK 2 1. pepsinojen 2. hidroklorik asit 3. gastrin 4. sekretin ve KSK 5. renin (lap) 6. duodenum 7. koledok kanalı 8. wirsung kanalı 9. vater kabarcığı 10. sekretin 11. kolesistokinin 12. lipaz 13. disakkaridazlar 14. lakteal 15. kilomikron 16. hepatik portal 17. herbivor 18. karnivor 19. işkembe 20. şirden ETKİNLİK 3 1) D 2) D 3) Y 4) D 5) Y 6) Y 7) Y 8) D 9) Y 10) D 11) D 12) D 13) D 14) Y 15) Y 16) D 17) Y 18) Y 19) Y 20) Y ETKİNLİK

17 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 1: Sindirim ETKİNLİK 5 Ya damlac klar 5 Gliserol, ya asitleri Polipeptit 2 Daha küçük polipeptit Polisakkaritler 3 Maltoz Nükleozitler 8 Azotlu bazlar, flekerler, fosfatlar DNA, RNA 4 Nükleotidler Küçük polipeptit 9 Amino asitler Proteinler 1 Küçük polipeptitler Çok küçük peptitler 6 Amino asitler 7 Laktoz Glikoz + Galaktoz ETKİNLİK 6 Gastrin $ Midenin asit salg lamas Sekretin $ Pankreas n bikarbonat salg lamas Gastrozymin $ Mideninin enzim salg lamas Kolesistokinin 3 4 Safra kesesinin kas lmas Pankreas n enzim salg lamas ETKİNLİK

18 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 2: Gaz Alışverişi ETKİNLİK 1 1. hücre solunumu 2. deri solunumu 3. dış solunum 4. iç solunum 5. trake 6. trakeol 7. siller 8. farinks 9. larinks 10. kıkırdak halkalar 11. bronş 12. alveol 13. diyafram 14. plevra 15. negatif basınç solunumu 16. kan plazmasında 17. demir 18. taşıyıcı pigment 19. karbominohemoglobin 20. karbonik anhidraz ETKİNLİK 2 1) Y 2) Y 3) D 4) D 5) Y 6) Y 7) D 8) Y 9) Y 10) D 11) Y 12) D 13) D 14) D 15) D 16) D 17) D 18) Y 19) Y 20) Y ETKİNLİK ETKİNLİK 4 Akciğer kılcalları: Doku kılcalları:

19 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 3: Dolaşım ve vücut savunması ETKİNLİK 1 1. sinüs 2. kardiyovasküler 3. panizza kanalında 4. koroner 5. miyokard 6. triküspit 7. yarım ay 8. sistol 9. diyastol 10. sino atrial düğüm 11. vagus 12. epinefrin 13. endotel 14. albümin 15. starling 16. lenf 17. fibrin 18. B lenfosit 19. histamin 20. T lenfosit ETKİNLİK 2 1) D 2) Y 3) D 4) D 5) Y 6) D 7) D 8) D 9) Y 10) Y 11) D 12) D 13) D 14) Y 15) D 16) Y 17) D 18) Y 19) D 20) Y ETKİNLİK 3 1) Y 2) D 3) D 4) Y 5) Y 6) Y 7) D 8) D 9) D 10) Y 11) Y 12) D 13) D 14) Y 15) D 16) Y 17) D 18) D 19) Y 20) D ETKİNLİK 4 Alt ve üst ana toplar damar $ sa kulakç k Akci er atar damar # Sa kar nc k. Akci er toplar damar $ Sol kulakç k Aort # Sol kar nc k. ETKİNLİK ETKİNLİK 6 Erinç: B Rh + Gülin: B Rh Bilge: A Rh + Çağdaş: 0 Rh Gizem: 0 Rh + Erdem: AB Rh + ETKİNLİK 7 B lenfosit: T lenfosit :

20 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 4: Boşaltım ETKİNLİK 1 1. ozmolarite 2. izoozmotik 3. hipoozmotik 4. nükleik asit 5. ornitin devre 6. ürik asit 7. protonefridyum 8. nefridyum 9. malpigi borucukları 10. üreter 11. üretra 12. nefron 13. malpigi pramitleri 14. glomerulus 15. malpigi cisimciği 16. distal tüp 17. antidiüretik 18. aldosteron 19. eşik değer 20. homeostazis ETKİNLİK 2 1) Y 2) D 3) Y 4) D 5) D 6) D 7) Y 8) D 9) Y 10) D 11) Y 12) Y 13) D 14) D 15) D 16) D 17) D 18) D 19) Y 20) D ETKİNLİK 3 Z maddesi: süzülür, tamamı geri emilir X maddesi: süzülür, salgılanır, geri emilmez Y maddesi: süzülür, bir kısmı geri emilir X maddesi Y maddesi Z maddesi Penisilin gibi ilaçlar Üre Glukoz Çeşitli iyonlar Amino asit 325

21 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 5: Destek ve Hareket ETKİNLİK 1 1. hidrostatik iskelet 2. dış iskelet 3. iç iskelet 4. kondrosit 5. hiyalin kıkırdak 6. osteosit 7. periost 8. epifizyal kıkırdak 9. eklem kapsülü 10. sinovial zar 11. tendon 12. antogonist 13. sinerjist 14. kas lifi 15. miyozin 16. kreatin fosfat 17. asetilkolin 18. sarsı 19. tetanus 20. tonus ETKİNLİK 2 1) Y 2) Y 3) Y 4) D 5) D 6) D 7) Y 8) D 9) D 10) Y 11) D 12) D 13) Y 14) Y 15) D 16) D 17) Y 18) Y 19) D 20) D ETKİNLİK 3 I: A bandı II: I bandı III: H bandı IV: Z bandı ETKİNLİK 4 I: Sarı II: Tam olmayan tetanus III: Tam tetanus 326

22 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 6: Denetleme ve düzenleme ETKİNLİK 1 1. sinir ağı 2. ip merdiven 3. schwann hücreleri 4. oligodendrositler 5. duyu nöron 6. motor nöron 7. nörotransmitter 8. meninges 9. serebrum 10. beyin kökü 11. gangliyon 12. somatik 13. kornea 14. silli cisimcik 15. retina 16. kohlear kanal 17. endolenf 18. perilenf 19. otolit 20. umami ETKİNLİK 2 1. ekzokrin bezler 2. endokrin bezler 3. karma bez 4. adrenal medulla 5. steroid 6. hipotalamus 7. antidiüretik 8. vazopressin 9. tropik 10. gonadotropin 11. tiroksin 12. endorfinler 13. prolaktin 14. kalsitonin 15. PTH 16. ACTH 17. kortizol 18. epinefrin 19. langerhans adacıkları 20. beta ETKİNLİK 3 1) Y 2) D 3) D 4) D 5) Y 6) Y 7) Y 8) D 9) Y 10) Y 11) D 12) D 13) Y 14) D 15) Y 16) D 17) Y 18) D 19) D 20) Y ETKİNLİK 4 1) D 2) Y 3) D 4) D 5) D 6) Y 7) D 8) Y 9) Y 10) D 11) D 12) Y 13) Y 14) D 15) D 16) D 17) Y 18) D 19) Y 20) D ETKİNLİK 5 I : Serebrum (uç beyin) II : Hipotalamus ve talamus III : Ön beyin IV : Orta beyin V : Pons VI : Omurilik soğanı VII : Beyin kökü (beyin sapı) VIII : Beyincik IX : Omurilik ETKİNLİK 6 I : Dinlenme potansiyeli II : Aksiyon potansiyeli III : Na + girişi IV : K + çıkışı V : Polarizasyon VI : Depolarizasyon VII : Repolarizasyon 327

23 N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 7: Üreme ETKİNLİK 1 1. hermafrodit 6. arkenteron 11. amniyotlar 16. üretra 2. segmentasyon 7. organogenez 12. allantoyis 17. oogoniyum 3. blastomer 8. notocord 13. vitellus 18. ovülasyon 4. morula 9. somit 14. plasenta 19. luteal faz 5. gastrulasyon 10. indüksiyon 15. seminifer tüpçükler 20. fallopi tüpü ETKİNLİK 2 1) Y 2) Y 3) D 4) Y 5) D 6) D 7) D 8) Y 9) D 10) Y 11) Y 12) Y 13) Y 14) D 15) D 16) D 17) Y 18) D 19) D 20) D ETKİNLİK 3 1. Birincil oosit 4. Ovulasyon 2. Gelişen folikül 5. Korpus luteum 3. Olgun folikül 6. Korpus luteumun bozulması ETKİNLİK 4 Hücre başına kromozom Kromozom başına kromatid Oogonia Primer oosit Sekonder oosit Ovum (yumurda) N?TE IHAYVAN BİYOLOJİSİ VE İNSAN BÖLÜM 8: Davranış ETKİNLİK 1 1. etoloji 2. refleks 3. iç güdü 4. feromon 5. territoryum 6. şartlı refleks 7. deneme yanılma 8. basımlama 9. çember 10. hiyerarşik 328

24 N?TE IIHAYATIN BAŞLANGICI VE EVRİM ETKİNLİK 1 1. abiyogenez 2. biyogenez 3. panspermia 4. ototrof 5. heteretrof, kimyasal evrim 6. yapay seleksiyon 7. modifikasyon 8. doğal seleksiyon 9. kalıtsal varyasyon 10. izolasyon 11. uyumsal açılım 12. fosil 13. paleontoloji 14. filogeni ETKİNLİK 2 Senozoik Mezozoik Palezoik Prekambriyen ETKİNLİK 3 VI II III I IV V 329

25 KAYNAKÇA BİYOLOJİ (Altıncı Baskı) Campbel Reece Çeviri Editörleri; E. Gündüz, A. Demirsoy, İ.Türkan, Palme Yayıncılık, Ankara, 2008 GENEL BİYOLOJİ Prof. Dr. İ. Kiziroğlu Desen ofset Ankara 1994 GENEL BİYOLOJİ (Beşinci Baskı): 1. Cilt Keeton Gould Çeviri Editörleri; A. Demirsoy, İ. Türkan, Palme Yayıncılık, Ankara, 1999 EVRİM Douglas J. Futuyma Çeviri Editörleri; A. Kence, N. Bozcuk Palme Yayıncılık Ankara 2008 GENEL BİYOLOJİ (Beşinci Baskı): 2. Cilt Keeton Gould Çeviri Editörleri; A. Demirsoy, İ. Türkan, E. Gündüz Palme Yayıncılık, Ankara, 2004 EVRİMSEL ANALİZ (Dördüncü Baskı), Freeman Herron Çeviri Editörleri: B. Çıplak, H. Başıbüyük, S.Karaytuğ, İ. Gündüz. Palme Yayıncılık Ankara 2009 VANDER İNSAN FİZYOLOJİSİ (Onuncu Baskı), Widmaier Raff Strang Çeviri Editörü; S. Demirgören Güven Bilimsel İzmir 2010 EVRİMSEL ATLASI Douglas Palmer Peter Barrett Çeviri: Ç. Sunay, M. Özgüleş Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 2010 YAŞAMDA VE HEKİMLİKTE FİZYOLOJİ: (Onikinci Baskı), Prof. Dr. A Noyan Meteksan L. Şirketi, Ankara, 2000 EKOLOJİK TEMEL İLKELER Odum Barrett Çeviri Editörü: K. Işık Palme Yayıncılık Ankara 2008 İNSAN BİYOKİMYASINA GİRİŞ C. A. Pasternak Çevirenler: G. Ciliv, K. Emerk, A. Karan Hacettepe Üniversitesi Yayınları

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

Bir organizmanın doğal olarak yaşadığı ve ürediği yere denir. Kısacası habitat bir organizmanın adresidir.

Bir organizmanın doğal olarak yaşadığı ve ürediği yere denir. Kısacası habitat bir organizmanın adresidir. 1.EKOSİSTEMLER TÜR HABİTAT POPÜLASYON EKOSİSTEM TÜR: Kendi aralarında üreyip verimli döller verebilen ve bir ortak atadan gelen benzer bireylerin oluşturduğu topluluğa denir. POPÜLASYON: Belli bir bölgede

Detaylı

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR 200 Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR I.1. Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji İnsan için önemli olan birçok ürünlerin üretimi biyoteknolojinin

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar Küresel Isınma MMO LPG Personel Eğitimi Çalışma Notlarından Geliştirilerek Tanzim Edilmiştir. İklim Nedir? iklim sözcüğü dilimize Arapça dan girmiştir. Aynı sözcük Latince klimatis ve Yunanca klima sözcüklerinden

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA GÜNÜMÜZDE ve GAP KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA Türkiye nüfusunun yaklaşık %48.4

Detaylı

6. ÜNİTE İNSAN VE ÇEVRE. Bu ünitede öğrencilerin; Biyolojik çeşitliliğin önemini kavramaları, Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci;

6. ÜNİTE İNSAN VE ÇEVRE. Bu ünitede öğrencilerin; Biyolojik çeşitliliğin önemini kavramaları, Bu üniteyi başarıyla tamamlayan her öğrenci; İNSAN VE ÇEVRE İNSAN VE ÇEVRE Ekosistemler Ülkemizdeki Biyolojik Çeşitlilik Ülkemizdeki ve Dünyadaki Çevre Sorunları ve Etkileri Bu ünitede öğrencilerin; Ekosistem, tür, popülasyon ve habitat kavramlarını

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre

Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre Biyoloji Dersi Bilinçli Birey Yaşanabilir Çevre Çevre sorunları Canlılar içinde bulundukları çevrede meydana gelebilecek değişikliklerden olumlu ya da olumsuz etkilenir. Canlıların içinde bulunduğu ve

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI DİSİPLİN/ GELİŞİM ALANI: UZUN DÖNEMLİ AMAÇ: - Vücudumuz bilmecesini çözelim - Maddeyi tanıyalım - Kuvvet ve hareket - Işık ve ses - Canlılar dünyasını

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım

Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım Denizlerimiz ve kıyılarımız canlı çeşitliliği bakımından çok zengin yerler. Ancak günümüzde bu çeşitlilik azalma tehlikesiyle karşı karşıya. Bunun birçok nedeni

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Öğrencilerin sonuçlarına göre, katalaz hangi ph düzeyinde en iyi çalışır A) 1 B) 4 C) 7 D) 10 E) 14

Ayxmaz/biyoloji. Öğrencilerin sonuçlarına göre, katalaz hangi ph düzeyinde en iyi çalışır A) 1 B) 4 C) 7 D) 10 E) 14 1- Katalaz bitki ve hayvan dokularında bulunan bir enzimdir. Katalaz hücre solunumunda oluşan hidrojen peroksiti (bir toksin) su ve oksijen gazı haline dönüştürerek birikimini önlemeye yardımcı olur. 10

Detaylı

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 9. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi:12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1.Aşağıda verilen özelliklerden hangisi canlılarda

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü,

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, TOZ İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, Termal Konfor gibi unsurlardan biriside Tozdur. Organik

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dr. Hüseyin Toros (İTÜ Meteoroloji Mühendisliği) huseyintoros@yahoo.com (İnsan ve Hayat Dergisi Kasım 2011) İklim değişiklikleri, seller ve aşırı sıcaklar gündemden

Detaylı

Dersin Kodu 1200.9133

Dersin Kodu 1200.9133 Çevre Bilimi Dersin Adı Çevre Bilimi Dersin Kodu 1200.9133 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 3,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 3 Haftalık Uygulama Saati 0 Haftalık Laboratuar Saati

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

Fen ve Teknoloji 7 6. ÜNİTE: İNSAN ve ÇEVRE

Fen ve Teknoloji 7 6. ÜNİTE: İNSAN ve ÇEVRE 6.1 EKOSİSTEMLER Anahtar Kavramlar Tür Habitat Popülasyon Ekosistem Canlı Öğeler EKOSİSTEM Cansız Öğeler Kazanım 6.1: Tür, habitat, popülasyon ve ekosistem kavramlarını örneklerle açıklar. 6.2: Bir ekosistemdeki

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

Besin Zinciri, Besin Ağı ve Besin Piramidi

Besin Zinciri, Besin Ağı ve Besin Piramidi Besin Zinciri, Besin Ağı ve Besin Piramidi Besin Zinciri, Besin Ağı ve Besin Piramidi Bir ekosistemde üreticilerden tüketicilere doğru besin aktarımı meydana gelir. Üreticilerden başlayarak bir trafik

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

Dağlık alanda yaşayan insanlar ve yaşadıkları çevreler için birlikte çalışmak

Dağlık alanda yaşayan insanlar ve yaşadıkları çevreler için birlikte çalışmak Dağlık alanda yaşayan insanlar ve yaşadıkları çevreler için birlikte çalışmak BİZ KİMİZ? Dağ Ortaklığı bir Birleşmiş Milletler gönüllü ittifakı olup, üyelerini ortak hedef doğrultusunda bir araya getirir.

Detaylı

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Çevre ve Orman Bakanlığından

Detaylı

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI HAVA Etrafımızı saran gaz karışımıdır ( Atmosfer). Kuru Temiz hava içerisinde yaklaģık olarak ; - %78 Azot - %21 Oksijen - %0,03 Karbondioksit

Detaylı

GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ

GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ İklim değişiklikleri, bilimsel olarak klimatoloji dalına göre incelenen bir tür atmosferik ya da astronomik değişikliklerdir. Atmosferdeki CO 2 (Karbon

Detaylı

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sosyoekonomik Etkiler Sağlık Etkileri 1. DOĞAL KAYNAKLAR ÜZERİNDEKİ

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

EKOLOJİ "DÜNYA ORTAMI ve CANLILAR"

EKOLOJİ DÜNYA ORTAMI ve CANLILAR EKOLOJİ "DÜNYA ORTAMI ve CANLILAR" Yaşam alanlarının tamamı ve içinde yaşayan canlıların oluşturduğu yapıya Biyosfer ya da Ekosfer denir. Bir bireyin veya türün doğal olarak yaşayıp, üreyerek, gelişebildiği

Detaylı

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI Dünya tarımındaki başlıca sorunlar Nüfus artışı ve kişi başına tüketim miktarındaki artış. Tarımsal üretimin dengesiz dağılımı. Az gelişmiş ülkelerde kullanılan tarımsal

Detaylı

ORMANCILIĞIMIZ (TOHUM-FİDAN-AĞAÇLANDIRMA)

ORMANCILIĞIMIZ (TOHUM-FİDAN-AĞAÇLANDIRMA) ORMANCILIĞIMIZ (TOHUM-FİDAN-AĞAÇLANDIRMA) Prof. Dr. İbrahim TURNA Orman Nedir? Orman, sadece ağaç ve ağaççık toplulukları değildir. Orman canlı ve büyük bir sistemdir. Bu sistem; ağaçlar, çalılar, otlar,

Detaylı

USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür

USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür 13 Aralık 2012 TARİHSEL SÜREÇ 1 MÖ 8000 Tarımın Başlangıcı MÖ 1200 İlk Herbisid Kullanımı MÖ 1000 İlk Kükürt Kullanımı

Detaylı

Sera Gazları ve Önemi

Sera Gazları ve Önemi Sera Gazları ve Önemi Yeryüzünün uzun dönem içerisinde güneşten aldığı enerji kadar enerjiyi uzaya vermesi gerekir. Güneş enerjisi yeryüzüne kısa dalga boylu radyasyon olarak ulaşır. Gelen radyasyonun

Detaylı

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-F Miray DAĞCI Ömür Mehmet KANDEMİR DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı ve Hedefi.. 2 2. Afit

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III 1: DİYABET...1 Diabetes insipedius...2 Diabetes mellitus...2 Diyabetin Etkileri...3 Belirtiler...4 Nedenler...4 Tedavi...4 Bitkilerin Rolü...5 Tıbbi Faydaları...6 2: KARACİĞER

Detaylı

Ağaç Nedir? Bir ağacın yaşayıp gelişebilmesi için; ışık, sıcaklık, CO 2, O 2, su ve mineral madde gereklidir.

Ağaç Nedir? Bir ağacın yaşayıp gelişebilmesi için; ışık, sıcaklık, CO 2, O 2, su ve mineral madde gereklidir. AĞAÇ NEDĠR? Ağaç Nedir? Boyu en az 5 metre, çapı da 10 cm'den aşağı olmayan, dal sürgün ve yapraklarının oluşturduğu tepe tacını tek bir gövde üzerinde taşıyan, her yıl çap artımı yaparak kalınlaşan, sürgün

Detaylı

Küresel. İklim değişikliği

Küresel. İklim değişikliği Küresel İklim değişikliği ÇEVRE KORUMA ve KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 nedir? Küresel iklim değişikliği Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır. Böylece güneş

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

Düzenlenmesi. Mehmet TOPAY, Nurhan KOÇAN BARTIN.

Düzenlenmesi. Mehmet TOPAY, Nurhan KOÇAN BARTIN. Ekonomik Ömrünü Tamamlamıs s Açık A k Maden Ocaklarının n Rekreasyonel Amaçlarla Düzenlenmesi Mehmet TOPAY, Nurhan KOÇAN ZKÜ,, Bartın n Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, BARTIN. Teknolojik gelismelere

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: 1. 2. 3. 4. 5. Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Kullanımı Üzerindeki etkileri ASİT YAĞMURLARI

Detaylı

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014 Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru Enes KELEŞ Kasım / 2014 İÇİNDEKİLER Arıtma Çamuru Nedir? Arıtma Çamuru Nerede Oluşur? Arıtma Çamuru Çeşitleri Arıtma Çamuru Nerelerde Değerlendirilebilir? 1. Açık Alanda

Detaylı

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanı Havza? Hidrolojik olarak; Bir akarsu tarafından parçalanan, kendine

Detaylı

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticilerin (KOK) özellikleri nelerdir? -Zehirlidirler. - Çevrede kolayca yok olmazlar. -Besin zincirinde birikirler - Hava,

Detaylı

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprak Nedir? Toprağın Tanımı Toprağın İçindeki Maddeler Toprağın Canlılığı Toprak Neden Önemlidir? Toprağın İnsanlar İçin Önemi Toprağın Hayvanlar İçin Önemi

Detaylı

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 PROJE HEDEF SORUSU: Seralarda oluşan karbondioksit (CO2) gazı, sera etkisine neden olur mu? KÜRESEL ISINMA NEDĐR? Küresel ısınma,

Detaylı

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği Nedir? Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır.böylece güneş ışınları dünyaya daha fazla

Detaylı

GÖRÜNÜR IŞIĞIN HAVUZ SULARININ DEZENFEKSİYONUNDA ALTERNATİF BİR YÖNTEM OLARAK KULLANILMASI

GÖRÜNÜR IŞIĞIN HAVUZ SULARININ DEZENFEKSİYONUNDA ALTERNATİF BİR YÖNTEM OLARAK KULLANILMASI GÖRÜNÜR IŞIĞIN HAVUZ SULARININ DEZENFEKSİYONUNDA ALTERNATİF BİR YÖNTEM OLARAK KULLANILMASI Hazırlayan Öğrenciler Dila Berfin UÇAN 7-F Ekin Ladin TÜRKMEN 7-F Danışman Öğretmen Melike TURAN İZMİR, 2014 İÇİNDEKİLER

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi İÇİNDEKİLER 1. bölüm Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi 1. Çevre Bozulması ve Çevre Eğitiminin Doğuşu... 1 2. Çevre Eğitiminin Anlamı, Amacı, Kapsamı ve İşlevi... 3 3.

Detaylı

Fotosentez. Yaşam Sürecinde Kimya. Fotosentez. Fotosentez. O 2 Taşınması ve CO 2 Boşaltılması. Fotosentezi sağladığı faydalar

Fotosentez. Yaşam Sürecinde Kimya. Fotosentez. Fotosentez. O 2 Taşınması ve CO 2 Boşaltılması. Fotosentezi sağladığı faydalar Yaşam Sürecinde Kimya Canlılar yaşamlarını sürdürebilmeleri için enerjiye ihtiyaç duyarlar. Yaşam için gerekli olan bu enerji fotosentez ve solunum yolu ile sağlanır. Yeşil bitkilerin yapraklarındaki klorofil

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

1,5 YIL 2007 DE KULLANILAN YENİLENEBİLİR KAYNAKLARIN OLUŞMASI İÇİN GEREKEN SÜRE

1,5 YIL 2007 DE KULLANILAN YENİLENEBİLİR KAYNAKLARIN OLUŞMASI İÇİN GEREKEN SÜRE YÖNETİCİ ÖZETİ 2010 - Uluslararası Biyolojik Çeşitlilik Yılı Yeni türlerin keşfinin sürdüğü, ancak kafesteki kaplan sayısının doğada yaşayan kaplan sayısını geçtiği yıl (Shu-Jin Luo, 2008) Biyolojik çeşitlilik

Detaylı

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI Yrd. Doç. Dr. Mustafa ERBAġ Sultan ARSLAN A. Nur DURAK Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü erbas@akdeniz.edu.tr Sunum Planı

Detaylı

Atoller (mercan adaları) ve Resifler

Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atol, hayatlarını sıcak denizlerde devam ettiren ve mercan ismi verilen deniz hayvanları iskeletlerinin artıklarının yığılması sonucu meydana gelen birikim şekilleridir.

Detaylı

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır.

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır. Büyük İklim Tipleri Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi Hisar Okulları İçindekiler Büyük İklim Tipleri... 3 Ekvatoral İklim... 3 Görüldüğü Bölgeler... 3 Endonezya:... 4 Kongo:... 4 Tropikal İklim:...

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri Sadi SÜRENKS RENKÖK İnşaat Müh. ADASO Yönetim Kurulu Üyesi 20 Aralık 2006 İklim Değişikliğinin Nedenleri Fosil Yakıtlar (kömür, petrol, doğal gaz) Enerji Üretimi

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı

Termik Santrallerden Çıkan Atık Enerji ile Isıtılan Seralarda Sebze Yetiştirilmesi

Termik Santrallerden Çıkan Atık Enerji ile Isıtılan Seralarda Sebze Yetiştirilmesi Termik Santrallerden Çıkan Atık Enerji ile Isıtılan Seralarda Sebze Yetiştirilmesi Prof. Dr. H. Yıldız DAŞGAN Çukurova Üniversitesi Bahçe Bitkileri Bölümü dasgan@cu.edu.tr Elektrik enerjisi elde etmek

Detaylı

Hava Kirliliğinin Sucul Ekosistemlere Etkileri

Hava Kirliliğinin Sucul Ekosistemlere Etkileri Hava Kirliliğinin Sucul Ekosistemlere Etkileri Prof. Dr. Gülen GÜLLÜ Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü E-mail: ggullu@hacettepe.edu.tr Ulusal Su ve Sağlık Kongresi Antalya-26-30 Ekim 2015

Detaylı

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Doğal Ürünler! Bu ürünler tamamen doğal koşullarda üretilen ürünlerdir. Kimyasal gübre ve tarım ilacı kullanmadan, doğal tohumlarla üretilirler. Organik Ürünler!

Detaylı

KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE

KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE EKONOMİK-ÇEVRESEL- AHLAKİ YÖNLERDEN KIYASLANMASI KÜRESEL ISıNMA

Detaylı

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa Ülkemizde sulakalanların tarihi, bataklıkların kurutulmasının ve tarım alanı olarak düzenlenmesinin tarihiyle birlikte

Detaylı

KÜRESEL ISINMA NEDİR?

KÜRESEL ISINMA NEDİR? HAVA Hava, dışarıda kısa sürede meydana gelen olaylar bütünüdür. Soğur, yağmur yağar, ısınır. Basınç artar veya düşer, ısı yükselir veya düşer. Rüzgar oluşur. Meydana gelenler o güne ve kısa zamana aittir.

Detaylı

ALLERJİNİN NEDENİ NEDİR?

ALLERJİNİN NEDENİ NEDİR? Saman nezlesi tanımı yanlış isimlendirilmektedir. Çünkü saman bu olaya neden olmaz. Hastalık; akan / kaşınan burun ve göz, hapşırma, boğaz kaşıntısı ve burun, boğazda çok miktarda akıntıdan oluşmaktadır.

Detaylı

Sulama Ot Mücadelesi ve Çapalama Gübreleme ve Toprak Islahı Seyreltme Gölgeleme veya Siperleme Budama Yerinde Kök Kesimi

Sulama Ot Mücadelesi ve Çapalama Gübreleme ve Toprak Islahı Seyreltme Gölgeleme veya Siperleme Budama Yerinde Kök Kesimi FİDAN ÜRETİMİNDE BAKIM ÇALIŞMALARI Sulama Ot Mücadelesi ve Çapalama Gübreleme ve Toprak Islahı Seyreltme Gölgeleme veya Siperleme Budama Yerinde Kök Kesimi SULAMA Sulamada kullanılan suyun miktarı; toprağın

Detaylı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Doç. Dr. Seral YÜCEL Dr. Hale GÜNAÇTI Adana Biyolojik Mücadele Araştırma İstasyonu Dünyanın en önemli sorunlarından biri hızla artan nüfusudur. Dünya nüfusunun gittikçe

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

Ufuk TÜRKER* * A.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü, Ankara uturker@agri.ankara.edu.tr

Ufuk TÜRKER* * A.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü, Ankara uturker@agri.ankara.edu.tr HASSAS TARIM TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI Ufuk TÜRKER* * A.Ü.Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü, Ankara uturker@agri.ankara.edu.tr HASSAS TARIM NEDİR? Tarımda hedeflere ulaşmak 3 anahtar unsur gereklidir.

Detaylı

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 ÖNEMLİ! Gıdaları insanların sağlıklarını çok ciddi şekilde etkiler. Bu nedenle, gıda üreten kişilerin temizlik kurallarına uyması çok önemlidir.

Detaylı

BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ GÜZ YARIYILI BÜTÜNLEME SINAVI PROGRAMI 12.01.2016 Salı

BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ GÜZ YARIYILI BÜTÜNLEME SINAVI PROGRAMI 12.01.2016 Salı Serin İklim Sebzeleri BAHÇE BİTKİLERİ BÖLÜMÜ GÜZ YARIYILI BÜTÜNLEME SINAVI PROGRAMI Botanik Matematik Fizik Kimya Bahçe Bit. Fizyolojisi Proje Haz. Tek. Türkiye Meyveciliği Genel Meyvecilik Genel Bağcılık

Detaylı

3. ( ) Hayvanlar, bitkilerin oluşturduğu besinlerle

3. ( ) Hayvanlar, bitkilerin oluşturduğu besinlerle Aşağıdaki tümcelerin, doğru olanların başına "D", yanlış olanların başına "Y" yazınız. 1. ( ) Ateş küre, Dünya'nın en sıcak katmanıdır. 2. ( ) Yeryüzünden derinlere inildikçe sıcaklık artar. 3. ( ) Yer

Detaylı

aof LmP7 P r a X o06ox0ax aa7xy upge. YAZARLAR KOMİSYON

aof LmP7 P r a X o06ox0ax aa7xy upge. YAZARLAR KOMİSYON aof LmP7 P r a X o06ox0ax aa7xy upge. YAZARLAR KOMİSYON DEVLET KÝTAPLARI BİRİNCİ BASKI..., 2012 5: ft Lm8P 8rt 5 0 :06:X05X 04P04 u8ge.. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI YAYINLARI...: 5749 DERS KÝTAPLARI DÝZÝSÝ...:

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER SARP BARIŞ ORHON (7-E) ARDA KÖROĞLU (7-E) DANIŞMAN ÖĞRETMEN Meral BEŞİRACI İZMİR 2014 İÇİNDEKİLER 1. Proje özeti...2 2. Projenin amacı...2 3. Giriş...2-3

Detaylı

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER,

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, mikrobiyal formülasyondan ve bitki menşeli doğal ürünlerden oluşur. Bu grupta yer alan gübreler organik tarım modelinde gübre girdisi olarak kullanılırlar. Bitkilerin ihtiyaç

Detaylı

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013 Tarımsal Meteoroloji Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 2 EKİM 201 Prof. Dr. Mustafa Özgürel ve Öğr. Gör. Gülay Pamuk Mengü tarafından yazılan Tarımsal Meteoroloji kitabından faydalanılmıştır. Hava ve İklim ile

Detaylı

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk Bir CBS Akademisyeni Gözüyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı CBS Genel Müdürlüğü Belgelendirme ve Yaygınlaştırma Dairesi Başkanlığı nın Projeleri ve Ülkemiz Geleceği Açısından Önemi Sunan: Prof.Dr.Alper

Detaylı