T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ"

Transkript

1 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SİYAH ÇAYIN NEM KONTROLÜ BİTİRME ÇALIŞMASI FIRAT CELEP HALİL ÖZCAN HAZİRAN 2011 TRABZON

2 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SİYAH ÇAYIN NEM KONTROLÜ BİTİRME ÇALIŞMASI FIRAT CELEP HALİL ÖZCAN TEZ DANIŞMANI PROF.DR. İSMAİL H. ALTAŞ HAZİRAN 2011 TRABZON

3 ÖNSÖZ Siyah Çayın Nem Kontrolü isimli bitirme projemiz, bir çay fabrikasında kurutma fırınından çıkacak olan çayın neminin otomasyon yöntemleriyle kontrol edilmesine yönelik bir çalışmadır. Bu proje ile çay sektörünün ihtiyaç duyduğu otomatik nem kontrolü gereksiniminin karşılanması, üretim kalitesinin ve verimin arttırılması amaçlanmaktadır. Uygulamaya yönelik olarak Siemens firması ile ortak yürütülen bir proje içinde bize yer alma fırsatı veren değerli hocamız Prof. Dr. İsmail H. ALTAŞ a teşekkürü bir borç biliriz. Öyle ki bu çalışmanın mesleki hayatımızda edineceğimiz birçok deneyimi bu çalışma sayesinde önceden yaşıyor olmaktan büyük mutluluk duyuyoruz. Büyük sabır ve fedakârlıklar göstererek bugünlere gelmemizde büyük emeği olan değerli ailelerimize, çalışmalarımız boyunca bizden yardımını esirgemeyen Sayın Araş. Gör. Mehmet EKİCİ ye, Siemens firmasından Sayın Hamza KUYUMCUOĞLU na ve Can Tolga BİZEL e, Simotion Scout yazılımı hakkında bize eğitim veren Siemens çalışanlarından Sayın Hamza BALCILAR a ve üzerimizde emeği olan değerli hocalarımıza teşekkür ederiz. Halil ÖZCAN Fırat CELEP HAZİRAN 2011 TRABZON II

4 İÇİNDEKİLER Sayfa No ÖNSÖZ II İÇİNDEKİLER.. III ÖZET... V 1. GİRİŞ Projenin Amaç Ve Kapsamı İşlem Basamaklarının Tayini Zaman Planlama Tablosu SİYAH ÇAYIN KURUTULMASI Çayın Kurutulmasına Etki Eden Faktörler Fırına Giren ve Çıkan Havanın Sıcaklık Derecesi Hava Akımı Çay Yapraklarının Serilme Kalınlığı Kurutma Süresi Kurutmada Kontrol Değişkeninin Seçimi 7 3. NEM ÖLÇÜM YÖNTEMİ VE SENSÖR SEÇİMİ Uygun Nem Ölçüm Yöntemi Numune Alma Yöntemi Yüksek nem hassasiyeti Düşük Bakım Masrafı ve Uzun Ömür Kızılötesi Yöntemiyle Nem Ölçümü Mikrodalga Ölçüm Yöntemi Kullanım Yerleri ve Tipleri 10 III

5 Konveyör Band Sistemi Tasarımı Zemine Monte Tasarımı Sensörün Seçimi Sensörün Test Edilmesi Ve Siparişi KONTROLÖR SEÇİMİ VE ÖZELLİKLERİ Simotion Hareket Kontrol Seçimi Simotion Hareket Kontrolörünün En Temel Özellikleri Mekatronik Kullanılabilirlik PLC ve Hareket Kontrolünün Amacı Sürücü Tabanlı (SIMOTION D4xx) Sistem İçeriği Simotion Scout KONTROL SİSTEMİ VE DENETLEYİCİ SEÇİMİ PID Kontrol Sistemi Bir kontrol sisteminde değişkenler Kontrol Sistemlerinin Sınıflandırılması Geri beslemeye bağlı olarak sınıflandırılması Sinyal tiplerine bağlı olarak sınıflandırılması PID (Oransal+Integral+Türevsel ) Kontrol PID Parametreleri Yüksek Performans İçin P, l, D Parametrelerinin Ayarlanması SIMOTION D425 İN SCOUT İLE PROGRAMLANMASI Simotion D425'in Konfigurasyon Ayarlarının Yapılması PID Programının Simotion Scout İle Programlanması SONUÇ KAYNAKLAR 56 IV

6 ÖZET Siyah çay üretiminde fermantasyon işleminden sonraki adım kurutma sürecidir. Kurutma fırınlarında bant üzerinde hareket eden çaya uygulanan sıcak hava akımı ile çayın kurutulması, haliyle neminin azaltılması sağlanmaktadır. Kurutma işlemi ile amaçlanan ise çayın içeriğinde bulunan enzimlerin işleyişinin durdurulması, oksidasyonun önlenmesi ve çayın depolanabilir halde tutulmasıdır. Kaliteli olarak kabul edilecek bir çayın neminin %4-7 civarında olması gerekmektedir. Bu proje ile fırından çıkacak çayın neminin bu değerler arasında tutulması bir otomatik nem kontrol sistemi tasarlanarak sağlanmıştır. Kısaca nem kontrol projesi şu şekilde çalışacaktır; Çay fabrikasında fermantasyon işleminden sonra çaylar taşıma bandı ile kurutma fırınına girmektedir. Fırına giren çayın sabit sıcaklıkta ve sabit sürede fırından çıkması istenmektedir. Yani nemi azaltmak için bandın hızı yavaşlatılmayacak ve fırının sıcaklığı arttırılmayacaktır. Bu şartlarda yapılması gereken tek şey sıcak havayı üfleyen fanların hızını kontrol etmek olacaktır. Sonuç olarak kurutma fırınında kurutulma işlemine tabi tutulan çaylar bantta ilerlerken çıkışa yakın bir veya birkaç noktadan Hidronix Hydro-Probe II Mikrodalga Nem Sensör nemi okuyacak ve Simotion D425 kontrolöre analog giriş olarak verecektir. Analog giriş olarak alınan nem bilgisi kontrolörün PID bloğunun geri beslemesini oluşturacaktır. Set edilen nem bilgisi ile sensörden gelen nem bilgisi karşılaştırılacak ve eğer arada fark oluşursa PID denetim ile çıkıştaki fan hızı kontrol edilecek, böylelikle fırından çıkan siyah çayın istenen nem değerinde tutulması sağlanmış olacaktır. V

7 1. GİRİŞ 1.1. Projenin Amaç Ve Kapsamı Projemiz bir çay fabrikasında kurutma fırınından çıkan çayın neminin otomatik bir kontrol sistemi ile denetlenmesini amaçlamaktadır. Mevcut kurutma işleminde nem kontrolü, çıkan üründen numune alınması ve laboratuvarda bu numunenin neminin ölçülmesi suretiyle gerçekleştirilmektedir. Ardından ölçüm sonuçlarına göre fan hızında gerekli değişiklikler yapılmaktadır. Yani işlem üretim sürecine çok fazla zaman ve emek kaybına neden olmaktadır. Ölçüm sonuçlarının doğruluğu da numuneden bütün üretime farklılık gösterebilmektedir. İşte bu ve birçok benzer nedenlerden dolayı bu işlemin bir otomatik kontrol mekanizması ile yeniden yapılandırılması amaçlanmıştır. Bu kontrol işlemi bir PID denetleyici sistem ile yapılması düşünülmüştür. Böylece kurutma fırınında bir veya birkaç noktadan alınacak nem bilgisini geri besleme olarak alan sistem sırasıyla oransal, integral ve türev denetleyici blokları ile denetlenecek ve oldukça hızlı ve kararlı bir sistem tasarlanabilecektir. Projede kontrolör olarak Siemens Simotion D425 kullanılması planlanmıştır. Sensör olarak ise yapılan araştırmalar sonucunda Hidronix Hydro-Probe II Mikrodalga Nem Sensörü kullanılması öngörülmüştür. Bu cihazları tercih etme sebeplerimiz ve teknik ayrıntılar ileriki bölümlerde anlatılacaktır.

8 İşlem Basamaklarının Tayini Projemizde öncelikle hangi adımları atacağımızı belirlemekle başladık. Sırasıyla yapmayı planladığımız işlem basamakları aşağıda belirtilmiştir. 1. Projenin Amaç ve Kapsamının Tayini 2. İşlem Basamaklarının Tayini 3. Zaman Planlama Tablosunun Hazırlanması 4. Siyah Çayın Kurutma İşleminin Araştırılması 5. Kontrol Değişkeninin Tayini (sıcaklık, bant hızı, fan hızı vs.) 6. Uygun Ölçüm Metodu ile Sensörün Seçimi 7. Sensörün Test Edilmesi ve Siparişi 8. Kontrolör Seçimi ve Özellikleri 9. Denetleyici Seçimi (P,PI,PID,Lead-Lag) 10. Simotion Scout ile Programın Yazılımı

9 Zaman Planlama Tablosu İşlem basamaklarımızı belirledikten sonra bu çalışmaların hangi haftalarda ve hangi sırayla yapılacağına dair iş-zaman çizelgesi oluşturularak Tablo 1. de verilmiştir. Bu çizelge ile yapacağımız çalışmaların önceden planlanması hem daha verimli bir çalışma ortaya koymamızı sağlayacak hem de çalışmamızın disiplinli bir şekilde tamamlanmasına yardımcı olacaktır. Tablo 1. Zaman Planlama Tablosu Hafta ( ) Konu Başlığı SİYAH ÇAYIN KURUTULMASI X NEM ÖLÇÜM YÖNTEMİ X SENSÖR SEÇİMİ X X SENSÖRÜN TEST EDİLMESİ KONTROLÖR SEÇİMİ VE ÖZELLİKLERİ KONTROL SİSTEMİ VE DENETLEYİCİ SEÇİMİ SIMOTION D425 İN SCOUT İLE PROGRAMLANMASI X X X X X X X

10 4 2. SİYAH ÇAYIN KURUTULMASI Siyah çay üretiminde son işlem kurutmadır. Kurutmanın amacı, çay yaprağının nem kapsamını belli bir düzeye indirerek oksidasyonu durdurmak, kazanılan özelliklerin ve oluşan maddelerin kaybolmasına engel olacak ortamı hazırlayarak siyah çayı depolanabilir, paketlenebilir ve taşınabilir duruma getirmektir. Bu nedenle kurutma, yeşil çay yaprağının siyah çaya işlenmesinde kritik bir işlem olarak kabul edilir. Kurutma, oksidasyonu durduran ve çayın kazandığı özellikleriyle birlikte konserve edilmesini sağlayan bir işlemdir. Kurutulan çayın nem oranı düşer ve enzimler işleme devam etmezler. Oksidasyon tamamlandığı zaman nem oranı yaklaşık % olan çay yaprağı, kurutularak siyah çaya dönüştüğünde % 3 civarında nem içerir. Kurutma, sonsuz zincir şeklindeki tabla üzerinde hareket eden çay yaprağına sıcak hava üflenerek gerçekleştirilir. Fırına giren havanın sıcaklığı C arasında ve çıkan havanın sıcaklığı da ºC arasında değişir. Kurutma işlemi dakika arasında tamamlanır. Eğer bir kontrol işlemi yapılacaksa, kontrol edilecek sistemin öncelikle hangi parametrelerinin sabit tutulacağı, hangi parametrelerinin ise değiştirileceğine karar verilmelidir. Bunun için öncelikle sistemimize, yani çay kurutma sürecine hangi faktörlerin etki ettiğini iyi bilmemiz gerekmektedir. Aşağıda çayın kurutulmasına etki eden faktörlerin neler olduğu kısaca açıklanmıştır. [1] Burhan KACAR ın 1987 basım tarihli kaynağından daha ayrıntılı bilgi alınabilir Çayın Kurutulmasına Etki Eden Faktörler Çeşitli etmenler çayın kurutulması üzerine etki yapar. Bunlar; Fırına giren ve fırından çıkan havanın sıcaklık dereceleri, Havanın hacmi, Çay yaprağının fırına yüklenmesi, Kurutma süresidir.

11 Fırına Giren ve Çıkan Havanın Sıcaklık Derecesi Koşullara bağlı olarak fırına giren havanın sıcaklığı genelde C arasında ve çıkan havanın sıcaklığı da C arasında değişmektedir. Çay yaprağında oksidasyonu kısa sürede önleyebilmek için fırına giren havanın sıcaklığı olabildiğince yüksek tutulur. Aksi hâlde oksidasyon bir süre daha hızlı şekilde sürebilir. Bu da çay deminin zayıf olmasına, çözünebilir maddelerle koku yağların kaybolması ve aromanın azalmasına yol açar. Fırından çıkan havanın sıcaklığı da en az fırına giren havanın sıcaklığı kadar önemlidir. Genellikle fırından çıkan havanın sıcaklığının 52 C civarında olması önerilmektedir. Uygun biçimde yapılan bir kurutma sonunda çay yaprakları herhangi bir zarara uğramadan içerdiği suyu buharlaştırarak yitirir. Kurutma fırını içindeki havanın sıcaklığı ile çay yaprağının su kapsamı ve sıcaklığı arasındaki önemli ilişki üzerinde çoğu kez durulmaz. Ancak anılan ilişki çayın kurutma işleminde temel dayanağı oluşturmaktadır Hava Akımı Çay kurutma işleminde büyük etkisi olan hava akımının önemi, uygulamada çoğunlukla yeteri kadar anlaşılamamıştır. Fırına giren havanın hacmi, fırından uzaklaştırılacak nem miktarı ve fırın sıcaklığının ayarlanması yönünden büyük önem taşır. Bir kurutucunun buharlaştırma kapasitesi etkili ısıya, etkili ısı da fırına giren havanın hacmine ve sıcaklığına bağlıdır. Kurutma koşullarının ayarlanmasında en kolay yöntem hava akım miktarını değiştirmektir. Eğer havanın hacmi istenilen miktarın altındaysa yeterli ısının sağlanabilmesi için havanın sıcaklığı artırılır. Uygulamada da arzulanan randımanın sağlanamaması durumunda sıcaklık yükseltilir. Bir kurutucunun kapasitesi, havanın hacmi artırılmak suretiyle de yükseltilebilir. Hava akımının belli düzeyin üzerine çıkarılması, fırın içinde ufak çay yaprağı parçacıklarının uçmasına neden olacağı için istenmez. Bu yüzden sıcak havanın tablalar üzerinde bulunan deliklerden geçerek çay yaprağı katmanlarını kat edecek şekilde fırına verilmesi havanın doğrudan fırına üflenmesinden çok daha etkilidir.

12 Çay Yapraklarının Serilme Kalınlığı Kurutma fırını içindeki tablalar üzerinde çay yapraklarının serilme kalınlığı hava akımını engellemeyecek yükseklikte olmalıdır. Bu durum ince çay yaprağı parçacıklarının havada olup olmadığına bakılmak suretiyle de kolaylıkla anlaşılabilir. Kurutma fırınının normalin üzerinde yüklenmesi hâlinde kurutma süresinin uzatılmasına ve hava sıcaklığının yükseltilmesi ihtiyacı doğar. Genel olarak ince ve küçük çay yaprakları tablalar üzerine ince serilmelidir. Daha kalın serilen iri ve kaba çay yapraklarının kuruma süreleri ince çay yapraklarına göre biraz daha uzundur. Fırından çıkan hava sıcaklığının durağanlık kazanması, tablalar üzerinde çay yapraklarının iyi ve uygun serildiğinin de bir göstergesidir Kurutma Süresi Çay yaprağının kuruma süresi, fırındaki havanın sıcaklığına, hacmine ve fırının yüklenme durumuna bağlıdır. Tablo 2 de verildiği gibi fırının yüklenmesi ve hava akımı sabit tutulduğunda 71 C'de kurutmada 88 C'deki kurutmanın iki katı süre gerekmektedir. Eğer fırın normalden az yüklenmişse kurutma süresi kısa, normalden fazla yüklenmişse kurutma süresi uzun olur. Burada önemli olan nokta, fırının normalden az yüklenmesinin sıcaklık savurganlığına ve fırının normalin üzerinde yüklenmesinin de kurutmanın düzgün olmamasına yol açmasıdır. Fırının yüklenmesinde bu iki husus önemle göz önünde bulundurulmalıdır. Tablo 2. Kurutma süresi ile fırına giren havanın sıcaklığı arasındaki ilişki FIRININ YÜKLENMESİ VE HAVA AKIMI SABİT Giren Havanın Sıcaklığı ( C) Kurutma Süresi (Dakika)

13 7 Tablo 3. Fırının yüklenme durumu ve fırına giren havanın sıcaklığı arasındaki ilişki KURUTMA SÜRESİ 21 DK VE HAVA AKIMI SABİT Giren Havanın Sıcaklığı ( C) Yüklenme Durumu C deki yükün 1/2 si C deki yükün 1/3 daha fazlası Fırının yüklenme durumu ve fırına giren havanın sıcaklığı arasındaki ilişki ise Tablo 3 de verilmiştir. Genel olarak kurutma süresi dakika arasında değişir. Kurutma süresinin uzun tutulması, siyah çayın burukluğu ve kokusu üzerine olumsuz etki yapar. Öte yandan kurutma süresinin kısa olması da çay deminin zayıf olmasına yol açar Kurutmada Kontrol Değişkeninin Seçimi Yukarıda çayın kurutulma sürecine etki eden faktörleri irdeledik. Şimdi ise kurutma sürecinde çayın neminin istenen değerde tutulması için hangi parametrede değişiklik yapılacağına karar verilmesi gerekiyor. Aşağıdaki parametrelerde yapılacak değişiklikler ile çayın nemi arttırılıp azaltılabilir. 1. Fırın sıcaklığı 2. Hava akımı (Fan hızı) 3. Kurutma süresi Bu üç parametre ile de fırından çıkan çayın nemi değiştirilebilir; ancak kurutma süresini azaltmak üretim kapasitesini azaltacağından dolayı tercih edilmemiştir. Bunun yanında fırın sıcaklığının değiştirilmesi ise önceki bölümlerde bahsedildiği gibi çayın kalitesinin düşmesine neden olacağından sıcaklığın sabit tutulması planlanmaktadır. Bu sebeplerle en güvenilir yol, aspiratör valflerini ayarlamak suretiyle hava akımını değiştirmektir. Sonuç olarak ise bu projede çayın nemini kontrol etmek için fan hızı ile bir denetim yapılacaktır.

14 8 3. NEM ÖLÇÜM YÖNTEMİ VE SENSÖR SEÇİMİ 3.1. Uygun Nem Ölçüm Yöntemi Nem Kontrolünü gerçekleştirebilmek için öncelikle sisteme uygun bir nem sensörü gerekmekteydi. Bunun için gerekli araştırmalar yapıldı. Nem ölçümü için çeşitli seçeneklerimiz vardı; fakat çay, tahıl, bakliyat, tütün, talaş vb. ürünlerin nem ölçümlerini yapmak istediğimizde alternatif seçeneklerimiz bir hayli azalıyordu. Aşağıda bahsettiğimiz yöntemler bu tür ürünlerin nem ölçümünde hali hazırda kullanılmakta olan çeşitli yöntemlerdir. Bunları incelediğimizde; 1. Numune Alma Yöntemi 2. Kızılötesi (İnfrared) Ölçüm Yöntemi 3. Mikrodalga Ölçüm Yöntemi olarak üç farklı yöntemin projemiz için alternatif olabileceğini gördük. Bu üç yöntemin özellikleri sırasıyla irdelenmiştir Numune Alma Yöntemi Numune alma yöntemi ile nem ölçümünün temeli katı veya sıvıların ısıtıldıklarında buharlaşmaları prensibine dayanır. Buharlaşan suya bağlı olarak maddenin ağırlığı da azalır. Buharlaşma ise en nihayetinde ağırlıkta herhangi bir değişikliğin meydana gelmemesi ile son bulur. İşte bu noktada maddenin kütlesinde meydana gelen bu azalış ile numunenin nem miktarı yüzde olarak hesaplanmış olur. Bu yöntemin avantajları aşağıda belirtilmiştir

15 Yüksek nem hassasiyeti Numune alma yöntemi ile nem tayin cihazının nem ölçüm hassasiyeti 0,001%dir. Ve ölçüm ek bir kullanıcı bilgisi, pahalı sarf malzemesi ile kimyasal madde tüketimi gerektirmez Düşük Bakım Masrafı ve Uzun Ömür Numune alma yöntemi ile ölçüm yapan nem ölçerlerin yapısında bulunan halojen lamba kullanıcı tarafından kolayca değiştirilebilir. Halojen lambanın kullanım ömrü 5000 saat olup günde 8 saat ve haftada 5 gün tam mesai çalışmada lamba ömrü 2 yıldır Kızılötesi Yöntemiyle Nem Ölçümü Kızılötesi metodu ile yapılan nem ölçümü Şekil 1 de gösterilmiştir. Bu teknik doğru kalibre edildiğinde ölçüm doğruluğu yüksektir. Ayrıca sensör görerek, temassız ölçüm yapar. Fakat bu özelliğinden dolayı gördüğü malzemenin sadece yüzeyindeki nemi söyler. Malzemedeki renk değişimleri ve merceğin önünden geçecek partiküller (toz vb.) sonucu etkiler. Dolayısıyla sadece rengi değişmeyen malzemelerde, yüzey neminin önemli olduğu durumlarda ya da %100 homojen malzemelerde kullanıldığında istenilen sonucu verir. Şekil 1.Kızılötesi yöntemi ile nem ölçme

16 Mikrodalga Ölçüm Yöntemi Mikrodalga nem sensöründe bulunan rezonatör ortama mikrodalga enerjisi yollar. Mikrodalga nem sensörleri evlerde bulunan mikrodalga fırınlarla aynı prensibi kullanır. Mikrodalga enerjisi malzemenin içinde bulunan su moleküllerini titreştirerek ısı enerjisine dönüşür. Yani su tarafından absorbe edilir. Mikro dalga nem sensörü suyun mikrodalga enerjisini absorbe etmesinden faydalanır. Mikrodalga nem sensörünün, önüne konulmuş malzemeye yolladığı mikrodalga enerjisi, doğrudan (%99,9 oranında) su tarafından absorbe edildiğinden, absorbe edilen enerji miktarı bize malzemedeki su miktarını verir. Ve bu ölçüm sonucu çıkan değerler tamamıyla lineerdir. Yani absorbe edilen enerji ile malzemedeki nem birbiriyle doğru orantılıdır. Bu lineerlik ve ölçümdeki hassasiyet oranının yüksekliği bize bu sensörün kullanımını daha cazip kılar Kullanım Yerleri ve Tipleri Sensörün elektriksel yapısı önemli olduğu kadar fiziksel yapısı da sistemimize entegre olması açısından büyük önem taşır. Sensörü fiziki özellikleri ve kullanıldıkları yerler bakımından inceleyecek olursak; Konveyör Band Sistemi Tasarımı Konveyör bant üzerine yapılması olası montaj durumları Şekil 2 de gösterilmiştir. Şekil 2. Sensörün konveyörde çeşitli açılardan görünümü

17 Zemine Monte Tasarımı Sensörün zemine monte edilmesine yönelik durumlar Şekil 3 de gösterilmiştir. Şekil 3. Sensörün zemine monteli çeşitli açılardan görünümü 3.4. Sensörün Seçimi İşte bu noktada bir seçim yapılması gerekiyor. Sistemimiz için en optimum çözümü bize sağlayacak sensörü belirlemek gerekir. Yapacağımız sistemin amacı zaten mekanik sistemin daha aza indirilmesi yani bir optimizasyon söz konusu oluğundan numune alma yöntemi tercih edilmedi. Çünkü böylece sisteme entegre edilmesi gereken mekanik hareketli parçalara gereksinim artacaktı. Bu da bizim istediğimiz bir durum değildi. Ayrıca nem ölçme işleminin çok kısa sürede gerçekleşmesi ve nem bilgisinin kontrolöre milisaniyeler mertebesindeki sürelerde iletilmesi gerekmekteydi. Bunun için Numune alma yöntemi tercih edilmedi. Elimizde kullanabileceğimiz iki yöntem kalıyordu. Sistemimizde eğer temassız bir nem ölçme gerçekleştirmek istiyorsak bu işlem için kullanılabilecek tek yöntemin alternatifsiz İnfrared (Kızılötesi) Metodu ile Nem Ölçme yöntemi olduğunu söyleyebiliriz. Fakat diğer bir yandan maliyet konusunu da düşünecek olursak bu İnfrared transmitter lerin fiyatının Euro arasında olduğunu gördük. Eğer yapacağımız ölçümde sensörün ürün ile teması olacaksa bunun için ise en ideal ölçüm yönteminin Mikrodalga Ölçüm Yöntemi olduğunu söyleyebiliriz. Hydronix mikrodalga nem sensörlerinde; mikrodalga nem ölçüm kısmının arkasında, çeşitli filtreler ve yazılımla ham değeri işleyen kontrol bölümü, bu değeri standart analog sinyale (0-10V, 0-20mA, 4-20mA) dönüştüren transmiter kısmı ve bilgisayar vb. cihazlara doğrudan bağlanma imkanı veren haberleşme elektroniği (RS485) vardır. Hydronix

18 12 mikrodalga nem sensörleri bu özellikleri sayesinde, mümkün olan en hızlı şekilde doğru nem değerini hesaplar. Hydronix mikrodalga nem sensörünün en önemli özelliklerinden birisi de içerisinde bulunan dahili hafızası ve üzerindeki dijital girişleri sayesinde toplam malzemenin ortalama nem değerini söyleyebilmesidir. Örneğin bir bunker uygulamasında, kapak açık-kapalı sinyalini sensörün dijital girişine bağlamamız halinde, sensör malzeme alınmaya başladığında yaptığı ölçümleri aynı zamanda kendi hafızasında biriktirecek ve kapak kapandıktan sonra almış olduğumuz malzemenin ortalama nemini söyleyecektir. Hydronix mikrodalga nem sensörünün evrensel çıkışları sayesinde (0-10V, 0-20mA, 4-20mA, RS485 haberleşme) her türlü otomasyon sistemine kolayca bağlanabilir. Ayrıca bu yöntem ile elde edilen sonuçlar oldukça yüksek hassasiyette ve kızılötesi yöntemine göre daha düşük maliyetler ortaya çıkıyor. Firmanın Türkiye Distribütörü ile görüşmemizde fiyatın Euro aralığında olduğunu öğrendik. Maliyet konusu da hesaba katıldığında açıkça görülüyorki, bizim için en optimum çözümü sağlayacak sensör mikrodalga nem sensörüdür. Bu yüzden de sensör olarak mikrodalga nem sensörü seçildi. Uygulama amaçlı çalışmalar yapan okuyucular için özellikle. kaynağın incelenmesi tavsiye edilebilir Sensörün Test Edilmesi Ve Siparişi Bu Proje Siemens ile yürütülen ortak bir çalışma olduğundan, sensörün test edilmesi ve sipariş edilmesi süreci Siemens İstanbul ofisinde Siemens Personeli tarafından gerçekleştirilmiştir. Hydro-Probe II nem ölçer sensör Şekil 4 de gösterilmiştir. Yüksek doğrulukta ölçüm yapılabilmesi için ölçüm yapılacak ürünün, sensörün uç kısmında bulunan seramik yüzeyi tamamen içine alması gerekmektedir. Şekil 4. Hydro Probe II Mikrodalga Nem Sensör

19 13 İşte bu yüzden sensör ucunda bulunan seramik yüzey tamamen çayın içinde kalacak şekilde Şekil 5 deki gibi yerleştirilmiştir. Şekil 5. Sensörün Çayın İçinde Yerleştirilmesi Şekil 6. Sensörün analog çıkışlarının simotion a bağlanması

20 14 Şekil 6 da gösterilen Simotion D435 demo setidir. Hydro-Probe II nem ölçer sensörden gelen analog sinyal TB30 kartının AI 0 (X482 pin 1(+), pin2(-)) kanalından okunmuştur. TB30 analog kanallarından -10V +10V arasında sinyal okumaktadır. Hydro-Probe II de ise mA ya da mA çıkış sinyali vermektedir. Şekil 7 de gösterildiği gibi HydroProbe II bilgisayar ile USB-S485 dönüştürücü yardımıyla mA çıkış verecek şekilde ayarlanmıştır mA çıkışı V a dönüştürmek için X482 pin 1-pin 2 arasına paralel 500 Ohm luk direnç bağlanmıştır. Şekil 7. Sensör bağlantısı Sensör çıkış voltajı voltmetre yardımıyla da ayrıca Şekil 8 de gösterildiği gibi ölçülmüştür.

21 15 Şekil 8. Voltmetreden okunan değer Gelen V analog nem değişim sinyali olarak ölçeklendirilip trace de kaydedilip Şekil 9 da gösterilmiştir. İlk olarak kuru çaydan gelen ölçümlerde gelen sinyalin genliği %5.2 civarındadır. Daha sonra çay yavaş yavaş ıslatılmıştır ve gelen sinyal de %5.9, %7.5 civarında olmuştur. Şekil 9. Sensörden okunan değer

22 16 Şekil 10. Senser bağlantı diyagramı Şekil 10 da analog sinyalin konfigrasyonu gösterilmiştir. Yapılan testler sonucunda sensörün çayın nemini oldukça hassas bir ölçüm yaparak belirlediği anlaşılmıştır. Ve bu projenin gerçekleşme sürecinde kullanılması kararına varılmıştır. Buna bağlı olarak ise dağıtıcı firmadan 10 Adet Hydro-Probe II Nem Sensörü için fiyat teklifi talep edilmiştir.

23 17 4. KONTROLÖR SEÇİMİ VE ÖZELLİKLERİ 4.1. Simotion Hareket Kontrol Seçimi Etkili bir kontrol sistemi, üretim makineleri alanındaki bugünün görevlerinin ve yarının eğilimlerinin açık kontrol kavramları kullanılarak uygulanmasına ihtiyaç duymaktadır. SIMOTION, hareket kontrolü uygulamalarına ve teknoloji görevlerine önem veren otomasyon ve kontrol çözümleri için iyileştirilmiş bir sistem platformudur. En genel haliyle tanımlanırsa otomasyon kontrolü üzerine odaklanan üniform bir hareket kontrol sistemidir. Üniformluk; mühendislik, programlama, iletişim, veri yönetimi ve insanmakine ara yüzü (HMI) ile ilgilidir ve dolayısı ile farklı donanım platformlarında dahi tüm sistemi kapsamaktadır. Konu hakkında daha ayrıntılı bilgi için [2, 3] Siemens tarafından cihaz için 2006 da basılan D4x5 sistem ve Donanım kurulum klavuzundan, ve [4] kaynaklarından yararlılanılabilir Simotion Hareket Kontrolörünün En Temel Özellikleri: Mekatronik Mekatronik, sadece mekanik açıdan değil, mekanik elemanların, elektrik aksamların, ve kontrol ve yazılım teknolojilerin içerisinde eşit derecede entegre edilmiş olduğu komple bir sistem olarak kabul edilen bir makine anlamına gelmektedir. Mekatronik parçalar nispeten daha sabit mekanik parçalar (kamlar, dişliler, kuplajlar, transmisyon milleri, v.s. gibi) olduklarından akıllı yazılım çözümleri ile yerleştirilirler Kullanılabilirlik Bir uniform teknik sistem (SIMOTION SCOUT), konfigürasyonda, parametrelerin belirlenmesinde ve programlamada tutarlılığı sağlamaktadır. Otomasyon görevleri ve hareket kontrol görevleri ayni lisan ile programlanır. Uygulamanıza bağlı olarak, temel işlevleri kuşatmak için hangi çalıştırma yazılımını (konumlandırma, senkronize işlem,...) yükleneceğine karar verilebilir.

24 PLC ve Hareket Kontrolünün Amacı Simotion açık döngü kontrol Şekil 11 de gösterildiği gibi, teknoloji ve hareket kontrolünü birleştirir. Böylelikle, gerekli kontroller arasında donanım ve yazılım ara yüzleri yoktur. PLC Fonksiyonelliği HAREKET KONTROLÜ Teknolojik fonksiyonlar Hareket kontrolü + PLC fonksiyonelliği + Teknoloji fonksiyonları = SIMOTION Üretim makinelerinin üniform sistem çözümleri için temel teşkil etmektedir Sekil 11. PLC ve Hareket Kontrolünün Birleşimi Donanım yönünden bu, programlanabilir kontrolörün hareket fonksiyonlarını islemeye muktedir olduğu anlamına gelmektedir. Donanım platformu ayrı ayrı seçilebilir. Yazılım yönünden, otomasyon fonksiyonları ile hareket fonksiyonlarının füzyonu daha basit bir mühendisliği temin etmektedir. Bu konfügürasyon ile baslar ve parametre tahsisi ve programlama süresince devam eder. Her iki sistem de tek bir tesis içerisinde birlikte kullanılabildiği için, simatic ile tutarlılık bir diğer temel özelliktir Sürücü Tabanlı (SIMOTION D4xx) Simotion D, simatics S120 çok eksenli sürücü sisteminin kapalı döngü kontrol modülü içerisine direkt olarak entegre edilmiştir. Üzerinde Profi sürücü arayüzlü iki adet profibus bağlantısı ve iki adet endüstriyel Ethernet arayüzü mevcuttur.

25 Sistem İçeriği Cihazın (SIMOTION kernel) temel işlevselliği, açık döngü ve kapalı döngü kontrol ve ayni zamanda mantık ve aritmetik fonksiyonlarını kapsar. Program yürütümü çevrimsel, zaman tetiklemeli ya da is-kesme-tetiklemeli olabilir. Neticede, SIMOTION çekirdeği hemen hemen tüm uygulamalar için gerekli fonksiyonları içerir ve girdiler - çıktılar gibi çeşitli elemanların kontrolüne dair sistem fonksiyonlarına uygun Programlanabilir Mantık Kontrolörünün (PLC) yerini tutar. Cihazın SIMOTION çekirdeğini teknoloji paketleri yükleyerek genişletilebilir. SIMOTION cihazının yazılım yapısının genel bir görüntüsünü şekil 12 de vermektedir. SIMOTION kullanıcı programı Fonksiyon kütüphanesi Özelleştirilmiş SIMOTION uygulaması IEC e uygun olarak temel işlevsellik Hareket kontrol teknoloji paketleri Diğer teknoloji pakettleri Kullanıcı programı + Fonksiyon kütüphanesi + Teknoloji paketleri Sistem fonksiyonları (işletim sistemi, I/O ların ele alınması, iletişim, ) + Temel işlevselik Sürücüler I/O (şifreleyiciler, erişim düzenekleri) İlave bileşenler Sekil 12. Simotion yazılımın yapısı Simotion, sistem fonksiyonlarını ve hareket fonksiyonlarını içeren fonksiyon kitaplıkları sunar. İşlev kitaplıkları fonksiyonları ve bir teknoloji objesinin sistem değişkenlerine erişimi içerir ve Simotion scout içerisindeki ilişkili cihaz ve teknoloji paketine bağlıdırlar.

26 Simotion Scout Simotion scout, simotion hareket kontrol sistemi için mühendislik sistemidir ve önceden programlanmış çok çeşitli fonksiyonları bünyesinde sunarken, yeni parametreler atanabilir ve özel kullanımlar için programlanabilir. Bunun için, gerekli mühendislik aşamaları için en iyi destek ve kullanım kolaylığı sağlayan yüksek-performans araçları gerekmektedir.

27 21 5. KONTROL SİSTEMİ VE DENETLEYİCİ SEÇİMİ 5.1. PID Kontrol Sistemi Bir kontrol sistemi, sistemdeki diğer değişkenin değerini işleterek istenilen sonucu koruyan bileşenler grubudur. Bu bileşenler elektrik, elektronik, mekanik, hidrolik, pnömatik, insan olabildiği gibi bunların herhangi bir kombinasyonu da olabilir Bir kontrol sisteminde değişkenler Kontrol edilen değişken, kontrol edilmesi gereken işlemin çıkış değişkenidir. Bir süreç kontrol sisteminde, kontrol edilen değişken üretimin kalitesini belirler. Yaygın olarak kullanılan işlem değişkenleri, pozisyon, hız, sıcaklık, basınç, seviye ve akış miktarıdır. Ölçülen değişken, kontrol edilen değişkenin ölçülen değeridir. Genellikle kontrol edilen değişkenin gerçek değerinden küçük miktarlarda farklıdır. Hata sinyali (E), ayarlama noktasıyla kontrol değişkeninin ölçülen değeri arasındaki farktır. Bozucu etki değişkenleri (D), kontrol sistemi tarafından kontrol edilmeyen ve kontrol edilen değişkeni etkileyen süreç giriş değişkenleridir. Bozucu etki değişkenleri süreç üzerindeki işlem değişkenini değiştirebilirler bu yüzden kapalı döngü kontrol sisteminin kullanılma nedenidirler Kontrol Sistemlerinin Sınıflandırılması Kontrol sistemleri geri besleme ve sinyal tipine bağlı olarak iki şekilde sınıflandırılabilir.[4] Geri beslemeye bağlı olarak sınıflandırılması Açık döngü kontrol sistemleri Kapalı döngü kontrol sistemleri

28 22 Bir açık döngü kontrol sisteminde kontrolü gerçekleştirmek için işlemin sonucu istenilen değerle karşılaştırılmaz. Bunun yerine, istenilen değeri elde etmek için daha önceden bir çeşit ayarlama işlemine veya hesaplamasına göre belirlenmiş değerler kullanılır. Kapalı döngü kontrol sistemlerinde gerçek sonuç geri besleme ile istenilen değerle karşılaştırılır. Karşılaştırma sonucunda elde edilen hata sinyali kontrol ediciye giriş sinyali olarak verilir. Kontrol edicinin çıkısı kontrol edilen sistemin girişidir, bu nedenle ölçülen sinyal değeri kontrol edilen sistemin çıkısından girişine beslenir. Açık döngü kontrol sistemleri fazla kullanılmaz, fakat kapalı döngü kontrol sistemleri yaygın olarak kullanılır. Kapalı döngü kontrolün temel avantajı sürecin daha doğru kontrolünü sağlamasıdır. Dezavantajları ise, kapalı döngü kontrol, açık döngü kontrolden daha pahalıdır ve kapalı döngü kontrolün geri besleme özelliği sistemin kararsız olmasına yol açabilir Sinyal tiplerine bağlı olarak sınıflandırılması Analog kontrol sistemleri Dijital ( Ayrık ) kontrol sistemleri Analog sinyal sürekli bir sinyal olup, zaman içerisinde sürekli bir değer alır. Dijital sinyal ise ayrık biçimde değişir ve sınırları içinde sadece belirli ayrık değerler alabilir PID (Oransal+Integral+Türevsel ) Kontrol PID içinde yer alan P harfi Proportional (oransal), I harfi Integral (integral), D harfi ise Differential (türevsel) anlamını taşımaktadır. PID olarak adlandırılmasının nedeni budur. PID kontrol geniş bir alanda kullanılır, sıcaklık, basınç, su akışı ve hava akışının kontrolü gibi. Referans değer ile geri besleme ile alınan değer arasındaki sapmaya göre PID hesaplaması temel alınarak inverterın çıkış frekansı kontrol edilir. İnvertör sapmaları düzelterek motor çıkış frekansını ayarlamaktadır. Bu kontrol blok diyagramı Şekil 13 de gösterildiği gibi olacaktır.

29 23 Sapma P: Proportional (Oransal) + Fan, pompa, vb Yük Hedeflene n kontrol + - I: Internal (integral) + + İnvert er Motor D: Differential (türev) Frekans komutu Sensör, dönüştürücü Şekil 13. PID kontrol Şekil 14 de projemizde yer alan fan hızı kontrolü bağlantı şeması verilmiştir. Projede referans değeri ve geri besleme sinyalini set ederek, PID kontrolü yapılmaktadır. Target Dijital sinyal L100/ SJ100 Geribesleme DC 0-10v, 4-20mA Transducer Sensör Fan Motor Şekil 14. PID fan kontrol şeması

30 PID Parametreleri Sisteme ve şartlara göre PID kazancı değişir. Bunun anlamı sistemin bireysel kontrol karakteristiği dikkate alınarak parametrelerin ayarlanması gerekmektedir. İyi bir PID kontrolü için kararlı performans, çabuk cevap, küçük kararlı sapmalar önemlidir. Kp, Ki, Kd parametreler kararlı bir performans aralığında ayarlanmalıdır. Genellikle, her bir kazanç değeri (Kp, Ki, Kd ) parametreler artırılırsa (=İntegral zamanı: Ti zamanı azaltılmalı), kısa bir zamanda cevap alınacaktır. Ama eğer bu değerleri çok fazla artırırsak, kontrol kararsız olacaktır, çünkü geri besleme değeri sürekli artacak veya azalacaktır. Her bir parametreyi ayarlamak için Tablo 4 de gösterilen yol izlenir: Tablo 4. Parametrelerin ayarlanması Referans değeri Cevap hızlı ama Kararsız ise P (kazanç) azaltılır Referans ve geri besleme Eşit olmadığında Ti zamanını azaltılır Kp değerinin artırıldıktan Sonra bile Cevap hala yavaş ise Hala kararsız ise D-kazanç (Kd) arttırılır D-kazanç (Kd) azaltılır 5.4. Yüksek Performans İçin P, l, D Parametrelerinin Ayarlanması Bu konuda detaya girmeden önce önemli bir noktaya temas etmek yerinde olacaktır. Biraz sonra aşağıda verilen ayar yöntemleri her türlü proses için aynı olmakla birlikte gereken oturma zamanı, gerek reaksiyon zamanı ve gerekse de üst ve alt salınımların optimum değerleri doğal olarak prosesten prosese değişiklik göstereceğinden her proses için ortaya çıkacak olan P, l, D değerleri de doğal olarak birbirinden farklı olacaktır. Diğer bir deyişle herhangi bir nem kontrol projesi için ayarlanmış bulunan P, l, D parametreleri bir basınç projesi için uygun olmayabilir. Ancak daha önce ayarlanarak optimum değerleri

31 25 tespit edilmiş bulunan PID parametreleri birbirine benzeyen proseslerde ufak-tefek değişikliklerle kullanılabilir. Aşağıda açıklanan ayar yöntemi oldukça basit ve en pratik olanıdır. Yöntemin tatbiki sırasında ayarı yapan kişinin proses hakkındaki bilgi ve yorumları şüphesiz ayarlamanın daha kısa ve az deneme yanılmaya yol açarak sonuçlanmasında etken olacaktır. Ayarlama işlemine başlamadan önce sisteminizin olası üst ve alt sapmalarda herhangi bir problem çıkarıp çıkarmayacağından emin olunmalıdır. Örneğin %0-100 rh lık nem kontrol sisteminin kontrolüne yönelik bir sistemde bu ayarı yaparken denemeler sırasında nemin ayar değeri olan (örnek olarak 10 rh) miktardan %100 rh a veya 0 rh a kadar yükselip alçalması eğer sisteme zara verecekse bu durumda daha önce bilinen (varsa) PID değerleri ile başlamak yerinde olacaktır. İlk olarak P %100 e, I maksimuma (OFF) ve D minimuma (OFF) getirilmelidir. Bu durumda cihaz integral ve türevsel etkiden yoksun olarak sadece oransal cihaz olarak çalışacaktır. PID sistemlerini [5] Mehmet POYRAZ PID Kontrol, aralık 2006 yazımlı kaynağından daha ayrıntılı incelenebilir.

32 26 6. SIMOTION D425 İN SCOUT İLE PROGRAMLANMASI 6.1. D425 in Konfigurasyon Ayarlarının Yapılması Scout ile simotion programlamaya geçmeden önce yapılması zorunlu olan bir dizi konfigurasyon ayarları bulunmaktadır. Bu ayarlar sırası ile aşağıda anlatılmıştır. Simotion cihazı ile bağlantı cross kabosu vasıtasıyla yapılır. Kablonun bir ucunu cihazın ethernet port girişine, diğer ucunu ise bilgisayarın ethernet kablosu girişine bağlanır. Ardından cihazın IP bilgilerini bilgisayara girilmesi gerkmektedir. Bunun için Ağ bağlantılarınından yerel Ağ Bağlantısına sağ tıklayıp özellikler seçilmelidir. Buradan TCP/IP Properties seçeneğini tıklayıp istenilen IP ye bağlanmak için Use the following IP addres seçeneğini işaretlend,kten sonra IP adres satırına girilmelidir. Daha sonra Şekil 15 de görüldüğü gibi alt satıra tıklanmalıdır ın otomatik olarak geldikten sonra ok tıklanmalıdır. Şekil 15. Cihazın IP sine bağlanmak Bigisayar ile cihazın bağlanıp bağlanmadığını kontrol etmek için ping atılmalıdır. Bunun için Şekil 16 da gösterildiği gibi Başlat-Çalıştır-cmd yazıp ok tıklanır.

33 27 Şekil 16. Ping atma komut ekranı Şekil 17. de görülen siyah komut satırına ping yazıp Enter a basılır. Eğer Packets: Sent ve Received değerleri birbirine eşitse ve Lost=0 <0% loss> komutu görülüyor ise cihaz ile bilgisayar bağlantısı kurulmuş demektir. Şekil 17. Komut satırı ve bağlantı kontrol ekranı Cihaz ile bilgisayarın bağlantısının sorunsuz olarak sağlandığından emin olduktan sonra, masaüstünden simotion scout programını açılır. Ardından sırasıyla Project-New Project tıklanır, Şekil 18 deki ekrandan projemize bir isim verlip kaydedileceği yer seçilir.

34 28 Şekil 18. Yeni bir proje oluşturma Sol kısımdan Create new device seçilip, Şekil 19 da gerekli CPU type ve variant seçeneklerini belirleyip ok tıklanır. Şekil 19. CPU type ve variant seçimi

35 29 Daha sonra bağlantıyı Şekil 20 de görüldüğü gibi Ethernet IE2/NET (X130), parameterizations TCP/IP-> ethernet kartı seçilir. Bunun seçilme nedeni cihazımızı bu porttan haberleştirmemizden kaynaklıdır. Şekil 20. Bağlantı birimini seçme Bağlantı birimi olarak ethernet seçtikten sonra karşımıza Şekil 21 deki gibi bir HW Config sayfası çıkacaktır. Bu sayfa Simotion D425 ile ara birim bağlantılarını gösterir. Kontrol ettikten sonra sayfa kapatılabilir.

36 30 Şekil 21. Hw config ekranı Daha sonra ana program ekranına dönerek Target System-Select target devices seçilir. Sonra ekrana gelen Şekil 22 deki sayfadan D425 ve Sinamics_integrated işaretlenip ok tıklanır. Şekil 22. Target eklemek

37 31 Bu aşamadan sonra yaptığımız değişiklikleri cihaza yüklemek için download yapmamız gerekir. Bunun için önce cihaza program üzerinden bağlanılır. Şekil 23 de Connect to the target system onilne olma butonuna basarak D425 ile bağlantı kurulur. Şekil 23. Program bağlantı konsolu Ardından Şekil 24 de gösterilen Download CPU butonuna basarak yaptığımız tüm değişiklileri cihaza yüklenir. Şekil 24. Cihaza program yükleme Karşımıza çıkan uyarı ekranından After loading, copy RAM to ROM seçeneği işaretlenip Yes tıklanır. Bu aşamada bütün bağlantılar yeşil renge dönüşür, artık Sinamics integrated a bağlanabiliyor durumdayız anlamına gelmektedir. Cihaza sürücü üzerinden bağlı olan servo motorlarımızı cihaza tanıtılması gerekmektedir. Bunun için Şekil 25 de Sinamics_integrated başlığı altındaki Automatic Configuration deyip ardından çıkan ekranda Configure seçilir.

38 32 Şekil 25. Servoları tanıtma için otomatik konfigurasyon seçmek Ardından Şekil 26 da görüldüğü gibi karşımıza çıkacaktır. Bu pencerede servoları görüp, hangi ismin hangi servoya ait olduğu ledler ile belirlenebilir. Şekil 26. Servoların led vasıtasıyla belirlenmesi

39 33 Bu aşamadan sonra servolarımız Drive başlığı altında görülecektir. Daha sonra save and compile yaparak program kaydedilir. Ardından Şekil 27 de Disconnet from target system butonu vasıtası ile offline olunarak servolarımızın isimleri değiştirilebilir. Şekil 27. Offline Offline olduktan sonra servolara sağ tıklanıp, rename seçeneği seçilerek ismi değiştirilebilir. Biz Şekil 28 de gösterildiği gibi burada renklerine göre Servo_turuncu ve Servo_yesil olarak isimlendirdik. Burada dikkat edilmesi gereken, isim verirken türkçe karakter kullanılmamasıdır. Şekil 28. Servoları isimlendirmek Ardından tekrar online olup, Download CPU diyerek prgram Simotion cihazına yüklenir. Ve tekrar offline olup, Sinamics İntegrated başlığı altında communicationmessage from configuration tıklanır. Sonra Şekil 29 da servolar ve contol unit için telegram atanması gerekmektedir.

40 34 Şekil 29. Servolara telegram ataması Message from type kısmında servolar için 105, CU_I_003 için 390 seçilir. Ardından Şekil 30 da Transfer to Hw Config seçerek bunların aktif hale gelmesi sağlanır. Şekil 30. Telegramları aktif hale getirilmesi Download tuşuna tıklayarak program değişiklikler cihaza yüklenir. Bu aşamadan sonra eksen belirleme işlemini yapacağız. AXES başlığı altında, insert axis seçeneği seçilir.

41 35 Şekil 31. Eksen oluşturulması Şekil 32. de çıkan sayfada speed control, positioning ve synchronous operation seçeneklerini işaretlenir. Eksenin ismini Axis_turuncu olarak değiştirip ok tıklanır. Şekil 32. Turuncu servo için eksen oluşturma Devamında gelen 2 sayfadan da next deyip ilerlenir. Sonraki Drive assignment ekranı ve encoder assignment ekranlarının her ikisinde de data transfer from the drive seçilir.

42 36 Ve ardından finish tıklanarak turuncu servoya ait eksen tanımlanmış olur. Ardından aynı işlem diğer servoya da aynen uygulanır. Download CPU tıklanarak yapılan configurasyon ayarları cihaza yüklenir. Şekil 33 de Bütün bağlantıların yeşil rengi aldığı gözlenir. Ardından Sinamics İntegrated başlığı altında communication-message from configuration tıklanarak çıkan sayfadan eksenlerin simotion cihazı tarafından tanımlandığı gözlenir. Şekil 33. Eksenlerin simotion tarafından tanınması CU_I_003 başlığı altında Şekil 34 de görüldüğü gibi inputs/outputs tıklayarak input outputları görüntüleyebiliriz. Çıkan ekranda sadece inputlar bulunur. Bidirectional inputs/outputs sayfasını seçerek hem input hem de output olarak belirleyeceğimiz sayfa açılır. Buradan 7 nolu pin i output olarak değiştiriyoruz. Sinamics integrated seçilip rom a kaydedilmelidir.

43 37 Şekil 34. Pinlerin input/output olarak tanıtılması Sonra bilgisayara da kaydetmek için Şekil 35 de upload edilir. Daha sonra offline olup I/O lara input, output eklenmelidir. Şekil 35. Cihazdan pc ye programın upload edilmesi Bundan sonraki aşamada Şekil 36 da dijital input ve dijital output olarak giriş ve çıkışlarımıza isim vereceğiz. Ardından Online olunup, kaydedilip, download yapmamız gerekmektedir. Şekil 36. Dijital input ve output ların girilmesi

44 38 Şekil 37. İmmediate kontrol ile anahtarların kontrol edilmesi Şekil 37. de görülen pencerde Control Value true yapılır ve immediate control butonuna tıklanır. 1. Anahtara bastığımız zaman input true, output led imizinde kırmızı renk yandığı görülür. Şekil 38. Kontrol panel vasıtası ile servoların denenmesi Servo motorları denemek amaçlı kontrol panelden kontrol etmek istenirse Şekil 38 de drives-commissioning-control panel seçilir. Ardından Şekil 39 da Assume control priority seçilip, Şekil 40 da enables seçeneği seçilmelidir.

45 39 Şekil 39. Kontrol panelinin aktif edilmesi Şekil 40. Kontrol paneli Şekil 41 de Servoların hızı için deneme amaçlı bir devir sayısı girilerek I butanuna bastığımızda servo motorun istenilen devirde çalıştırılır. Şekil 41. Servoyu 100 d/dk da çalıştırma Trace komutu ile sürücünün yada değişkenlerin anlık değerlerini grafiksel olarak izlemek ve kaydetmek mümkündür. Başlatmak için Şekil 42 de Trace function generator tuşuna basılarak trace özelliği açılır.

46 40 Şekil 42. Trace özelliğinin aktif edilmesi Şekil 43. Trace edilecek parametrelerin seçimi Ardından görüntülemek istediğimiz değişkenleri Şekil 43 de seçerek ekranlamış oluruz. Şekil 44. de görülmektedir. Şekil 44. Trace özelliği ile servonun çektiği akımın çizdirilmesi

47 PID Programının Simotion Scout ile Programlanması Bir önceki bölümde yapılan konfigurasyon ayarları sonrasında souct MCC programlma dili kullanılarak PID sistemi oluşturulacaktır. Konfigurasyonda yapılan sürücü tanımlamaları giriş çıkış değişkenlerinin atanması ve adresleme işlemleridir. MCC de yapacak olduğumuz ise blok diyagram şeklinde programlama yapıp işleyişi sağlamaktır. Programlama hazırlanırken ilk başta tasks dosyaları oluşturulup bu dosyalar execition levels seçeneği seçilerek her biri bir dosya altına atanır böylece programın işleyiş sırası sağlanmış olacaktır. Bunun için ilk önce D425-PROGRAMS - insert MCC unit sıra ile tıklanarak bir MCC_Fault isimli dosya oluşturulmuştur. Bu dosyanın içinden insert MCC chart tıklanarak Şekil 45. deki menü ekrana gelecektir. Bu ekranda Name kısmına istenilen bir isim atandıktan sonra yeni bir mcc blok programının yazılacağı bir ekran açılacaktır. Burada task dosyasına atama yapmak için beş ayrı dosya oluşturmamız gerekmektedir. Şekil 45. MCC unit dosyası oluşturulması.

48 42 Şekil 46. de görüldüğü gibi oluşturulan insert MCC chart dosyası atanacakları task dosyaları ismi kolaylık açısından verilmiştir. Böylece atamalar rahat yapılabilir. Atamaları yapmak için ekranın solundaki menüden Execition levels tıklanarak sağ kısmında bulunan pencerede task dosyaları açılmalıdır. Atama yapmak istenen dosya seçilerek ekrandaki ok işareti tıklanmalıdır böylece oluşturulan dosya istenilen dosyanın altına atanmış olacaktır. Bu işlem her oluşturulmuş dosya için yapılmalıdır. Şekil 46. execition levels içeriği Programlamaya geçmek için ayrı olarak D425 PROGRAMS - insert MCC unit dosyası tıklanarak MCCunit_Nem başlığı adı altında yeni bir programlama bloğu açılmıştır. Bu bloğun içinde insert MCC unit seçeneği tekrar seçilerek mcc_nem_kontrol programlama bloğu açılmıştır (Şekil 47.).

49 43 Şekil 47. insert MCC chart dosyası açılması. Açılan bu sayfa içinde blok diyagram ile programlama yapılmalıdır. Şekil 48. Yeni açılan sayfanın ilk görünümü

50 44 Programlama blok diyagramlarla sağlanmaktadır. İhtiyaca göre bu blok diyagramlar Şekil 49 da görüldüğü gibi program sütunundan alınmaktadır. Şekil 49. Program bloğu mcc_nem_kontrol dosyası içine Şekil 50 deki gibi bir program bloğu yerleştirilmiştir. Bu programlama start-st zoom-system function- st zoom-end sırasıyla işleyiş sağlanmaktadır. Her blok bir veya birden fazla komut içerebilmektedir. Komutlar elle veya blok diyagram içeriğine göre programlanmıştır. Program dili Pascal diline benzer özellikler içermektedir. Şekil 50. Program içeriği.

51 45 Bloklar içerisine yazılan tanımlamaların ve değişkenlerin program tarafından anlaşılabilir olması için bu değişkenleri program oluştururken açılan MCCunit_Nem programı altındaki interface penceresinde tanımlanır. Bu değişkenler Şekil 51 deki gibidir ve tanımlanır. Şekil 51. Değişkenlerin tanımlanması Sonra blok diyagramların içi tanımlanmalıdır. İlk olarak ST zoom bloğunun içine alttaki program yazılmıştır:

52 46 task_cycle := TIME_TO_REAL(TSI#cycleTime); CTRL_dataPid.cycletime := REAL_TO_DINT(task_cycle); CTRL_dataPid.reset := my_pid_reset; CTRL_dataPid.lowerlimit := my_pid_lowerlimit; CTRL_dataPid.upperlimit := my_pid_upperlimit; CTRL_dataPid.manualmode := my_pid_manual_mode; CTRL_dataPid.manualvalue := my_pid_manual_value; CTRL_dataPid.numericactvalue := my_pid_actualvalue; CTRL_dataPid.setpointvalue := my_pid_setpointvalue; CTRL_dataPid.disturbvalue := 0; CTRL_dataPid.deadband := my_pid_deadband; CTRL_dataPid.propgain := my_pid_propgain; CTRL_dataPid.integtime := my_pid_integtime; CTRL_dataPid.numericoutvalue CTRL_dataPid.deviationvalue

53 47 System function call blok diyagramı içi Şekil 52 deki gibi tanımlanmıştır. Şekil 52. System function call blok görünümü. İkinci ST zoom bloğu için aşağıdaki fonksiyon tanımlanmıştır tanımlanmıştır. my_pid_outvalue := CTRL_dataPid.numericoutvalue; pid_out_value := my_pid_out_factor * my_pid_outvalue; fan_hizi_set := limit(in:=lreal_to_real(fan_hizi - pid_out_value),mx:=3000,mn:=0); (my_pid_out_factor=15, fan_hizi=50 değerleri atanmıştı) End bloğu programın sonlandırılması anlamındadır. Yukarıda bahsettiğimiz kısıma bağlı olarak servo motorların kontrolleri de gerekmektedir. Bunun için Execition levels daha önce bahsettiğimiz seçeneği altında BackgroundTask dosyası ve motiontask_1 dosyası altına yeni dosyalar açıp atamamız gerekmektedir. MCCUnit_1 insert MCC chart dosyası çift tıklatarak yukarıda belirtilen şekilde isimlendirilerek eklenmiştir (Şekil 53. görüldüğü gibi dosyalar açılıp eklenmiştir).

54 48 Şekil 53. Açılan yeni dosyaların tasklara atanması. Oluşturulan mcc_backgr dosyası içine blok şekilde bir programlamanın yazılması gerekmektedir. Yeni açılan penceredeki start ve end blokları arasına sırasıyla ST zoom-ifstart task yerleştirilmiştir. Şekil.54. mcc_backgr dosyası içeriği.

55 49 Bloklar yerleştirildikten sonra dışarıdan gelen başla-dur komutlarının verilebilmesi için ST zoom bloğu içine program yazılması gerekmektedir. Böylece bir butonla sistemimizi çalıştırıp durdura biliriz. Şekil 55. ST zoom içine yazılan program. Sonrasında If bloğu çift tıklanarak Formula seçeneği seçilip blok içine _getstateoftask(motiontask_1) = TASK_STATE_STOPPED komutu yazılmıştır. Start task bloğu içine ise MotionTask_1 seçeneği seçilip ok tuşuna basılır. Bu bloğun görevi daha önce MotionTask_1 altına atanan mcc_mt_1 dosyasını çağırarak içine yazılan programı işletecektir. Programın kısaca işleyişi şöyledir. Cihaz RUN komutuna alındıktan sonra START butonuna basılmadığı takdirde herhangi bir işlem yapmadan END bloğuna gidecektir. Eğer dışarıdan atadığımız START komutu gelirse if komutu aktif hale gelip start task bloğunu çalıştıracaktır. Bu blokta programı MotionTask_1 dosyası altındaki mcc_mt_1 programını aktif hale getirecektir. Butona basılıp basılmadığı komutu ST zoom içine yazılmıştır. mcc_mt_1 programının içine Şekil 56. gibi bir program yazılması gerekmektedir.

56 50 Şekil.56. mcc_mt_1 programının görünüşü mcc_mt_1 programı içine START ve END komutları arasına motorların hareketi sağlaması için istenilen koşullar göz önünde bulundurularak blok diyagramlar yerleştirilerek programlanmıştır. Bu blok içinde en önemli komut CASE bloğudur. Bu blok kollardan oluşturularak program akışına göre bu kollar sırasıyla işlenmesi sağlanabilmektedir. Bunun için CASE içine otomatik_step değeri atanmalıdır (Şekil 57.). Şelil 57. Case bloğu atanması CASE bloğu toplam 11 koldan oluşmaktadır.

57 51 Şekil 58. Case bloğunun 0 ile 3 kolları arası programlanması Şekil 59. Case bloğunun 4 ile 8 kolları arası programlanması Şekil 60. Case bloğunun 8 ile 101 kolları arası programlanması Bu işlemler sırasında yapılan programın belli aralıklarla kaydedilmesi gerekmektedir. Kaydetme işlemi Şekil 61 de Project-save and compile tıklanarak yapılabilir.

58 52 Şekil 61. Dosyanın kaydedilmesi. Dosya kaydedildikten sonra simotion cihazına bağlanmak için connect to target system kısa yoluna basılarak cihaza bağlanılır. Online işareti görüldükten sonra sol kısımdaki D425 üzerine tıklanır. Şekil 62 de Download CPU butonu tıklanarak cihaza program kaydedilir. Şekil 62. Programın cihaza yüklenmesi Program içinde belirlenen referans değer ile dışarıdan giren geribesleme değeri karşılaştırılmaktadır. Sensör nem değerini analog olarak okuduğundan, gelen analog bilgi dijital sinyale çevrilmektedir. Direkt analog bilgiyi simotion cihazı okumamaktadır. Bu

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ S7 1200 EĞİTİM SETİ DENEY KİTAPÇIĞI

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ S7 1200 EĞİTİM SETİ DENEY KİTAPÇIĞI BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ S7 1200 EĞİTİM SETİ DENEY KİTAPÇIĞI V1.0 1 İÇİNDEKİLER 1. EĞİTİM SETİNİN TANITILMASI... 3 1.1. ANA ÜNİTE (ÇANTA TİPİ)... 3 1.2. GENEL UYGULAMA MODÜLÜ

Detaylı

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ 1. Deneyin Amacı Bu deneyde, bir fiziksel sistem verildiğinde, bu sistemi kontrol etmek için temelde hangi adımların izlenmesi gerektiğinin kavranması amaçlanmaktadır.

Detaylı

1. PROGRAMLAMA. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

1. PROGRAMLAMA. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com . PROGRAMLAMA UTR-VC Windows altında çalışan konfigürasyon yazılımı aracılığıyla programlanır. Programlama temel olarak kalibrasyon, test ve giriş/çıkış aralıklarının seçilmesi amacıyla kullanılır. Ancak

Detaylı

SSM - 4 ORANSAL SERVOMOTOR SSM 4 TANITIM BİLGİLERİ :

SSM - 4 ORANSAL SERVOMOTOR SSM 4 TANITIM BİLGİLERİ : SSM - 4 ORANSAL SERVOMOTOR SSM 4 TANITIM BİLGİLERİ : SSM Serisi servo motorlar Era Ltd.Şti. ticari ürünüdür. Saha da çalışması için basit ve sorunsuz bir yapıya sahiptir. 4 Pinli bağlantı soketi ile, kolay

Detaylı

S7 300 HABERLEŞME SİSTEMİ. S7 300 plc MPI, Profibus ve Endüstriyel Ethernet gibi haberleşme ağlarına bağlanabilme olanağı sağlar.

S7 300 HABERLEŞME SİSTEMİ. S7 300 plc MPI, Profibus ve Endüstriyel Ethernet gibi haberleşme ağlarına bağlanabilme olanağı sağlar. S7 300 HABERLEŞME SİSTEMİ S7 300 plc MPI, Profibus ve Endüstriyel Ethernet gibi haberleşme ağlarına bağlanabilme olanağı sağlar. CP 5611 PCI HABERLEŞME KARTI: CP511 HABERLEŞME KARTI VE ADAPTÖR: S7 300

Detaylı

ORION ECHO ECH0201 Kullanıcı Kitapçığı Ver. 1.03

ORION ECHO ECH0201 Kullanıcı Kitapçığı Ver. 1.03 ORION ECHO ECH0201 Kullanıcı Kitapçığı Ver. 1.03 İÇİNDEKİLER 1.0. Orion ECH 0201 Ultrasonic Seviye Transmitteri 3 1.1. Ech_0201 Dc Hata Kontrolü Özellikleri 3 1.2. Uygulamalar 3 1.3. Teknik Özellikler

Detaylı

EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ. 1 - Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma:

EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ. 1 - Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma: EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ 1 Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma 2 Web Sayfasına Yeni Element Ekleme Ve Özelliklerini Belirleme Değişiklik Yapma 3 Web Sayfası Tasarımını

Detaylı

ROKAY. Robot Operatör Kayıt Cihazı KULLANMA KILAVUZU V:1.0

ROKAY. Robot Operatör Kayıt Cihazı KULLANMA KILAVUZU V:1.0 ROKAY Robot Operatör Kayıt Cihazı KULLANMA KILAVUZU V:1.0 1 İÇİNDEKİLER SAYFA Cihazın Genel Özellikleri... 3 Programın Kurulumu... 4 Windows-7 Sürücülerin Yüklenmesi... 5 Windows-Vista Sürücülerin Yüklenmesi...

Detaylı

KATES Yazılım Güncelleme Dokümanı

KATES Yazılım Güncelleme Dokümanı KATES Yazılım Güncelleme Dokümanı Yazılım Güncelleme için aşağıdaki işlemler sırasıyla yapılmalıdır. 1. Gerekli Yazılımları ve Dokümanları İndirin 2. KATES i sürekli çalışma moduna alın. 3. Bluetooth bağlantısını

Detaylı

VOLÜMETRİK DEBİMETRE KDDM 2

VOLÜMETRİK DEBİMETRE KDDM 2 VOLÜMETRİK DEBİMETRE KDDM 2 Volümetrik debimetre nedir?? Fark basınç ölçümü ile hava akış verimini kontrol etmenizi sağlayan, bakım gerektirmeyen, yenilikçi bir Pnömatik otomasyon kontrol sistemidir, bu

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak amacıyla tasarlanmış, kapalı

Detaylı

MİKROSAY YAZILIM VE BİLGİSAYAR SAN. TİC. A.Ş.

MİKROSAY YAZILIM VE BİLGİSAYAR SAN. TİC. A.Ş. TEOS IO SERVER SIMATIC NET OPC SERVER S7 300 PLC ve MPI haberleşme için CP5611 kartı kullanılmaktadır. Bu kart aracılığı ile S7 300 PLC ye bağlanmak için SIMATIC NET OPC Server yazılımı kullanılmaktadır.

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

Karşılaştırma Yazılımı Kullanıcı Kılavuzu

Karşılaştırma Yazılımı Kullanıcı Kılavuzu Karşılaştırma Yazılımı Kullanıcı Kılavuzu 1. Cihaz Kurulumu: Ölçümlerde kullanılacak diz üstü bilgisayar ygerilim kullanıcı adı ile açılmaktadır. Şifre alanına da ygerilim yazarak bilgisayarı kullanıma

Detaylı

Presinizi Servoprese Dönüştürmek Pres Sürücüsü PSH

Presinizi Servoprese Dönüştürmek Pres Sürücüsü PSH Presinizi Servoprese Dönüştürmek Pres Sürücüsü PSH Presinizi Yenilikçi Bir Anlayışla Kontrol Edin. Yenilikçilik PSH Pres sürücüsünde Servopompalar klasik valf ve kontrol teknolojisinin yerini alır. Bu

Detaylı

Şekil 2.1 : Şekil 2.2 : Şekil 2.3 :

Şekil 2.1 : Şekil 2.2 : Şekil 2.3 : BÖLÜM 2 MĐCROWIN 32 PROGRAMININ BĐLGĐSAYARA YÜKLENMESĐ 2.1 - Giriş: PLC de tasarlanan projeyi çalıştırabilmek için Micro/WIN 32 veya Micro/WIN 16 paket programın öncelikle bilgisayara yüklenmesi gerekmektedir.

Detaylı

BÖLÜM 5 OTOMATİK KONTROL FORMLARI 5.1 AÇIK KAPALI KONTROL (ON-OFF) BİLGİSAYARLI KONTROL

BÖLÜM 5 OTOMATİK KONTROL FORMLARI 5.1 AÇIK KAPALI KONTROL (ON-OFF) BİLGİSAYARLI KONTROL BÖLÜM 5 OTOMATİK KONTROL FORMLARI Otomatik kontrolda, kontrol edici cihazın, set değeri etrafında gereken hassasiyetle çalışırken, hatayı gereken oranda minimuma indirecek çeşitli kontrol formları vardır.

Detaylı

Feedback sinyal (Geribeslem sinyali): Hitachi inverterlerine analog giriş gerilim(10v max.) ve akım(20ma max) olarak verilir..

Feedback sinyal (Geribeslem sinyali): Hitachi inverterlerine analog giriş gerilim(10v max.) ve akım(20ma max) olarak verilir.. PID KONTROL 1 GENEL BAKIŞ Hitachi inverterler standart olarak PID kontrol özelliğine sahiptir. Hava veya sıvı akışkan kontrollü için fan ve pompa uygulamalarında akışkan değerini sabit tutmak PID kontrol

Detaylı

INVT IVC1. -Kompakt Tip PLC. Marketing 2014 HM

INVT IVC1. -Kompakt Tip PLC. Marketing 2014 HM INVT IVC1 -Kompakt Tip PLC Marketing 2014 HM Özelikler IVC1 Özelikleri Genişleme 128 IO 7 modül genişleme Haberleşme Arayüzü 2 seri port: 1xRS232, 1xRS232/485 Temel komut işlem Hızı 0.3μs Pulse Girişi

Detaylı

1 Nem Kontrol Cihazı v3

1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM KONTROL CİHAZI v5.0 Nem Kontrol Cihazı v3.0 1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM Havada bulunan su buharı miktarına nem denir. Nem ölçümlerinde mutlak nem, bağıl nem ve spesifik nem hesaplanır. Mutlak nem birim

Detaylı

5.55. SERAMİKLERE SIR ATMA VE KURUTMA OTOMASYONU

5.55. SERAMİKLERE SIR ATMA VE KURUTMA OTOMASYONU 5.55. SERAMİKLERE SIR ATMA VE KURUTMA OTOMASYONU Prof. Dr. Asaf Varol avarol@firat.edu.tr Abdulkadir Şengür ksengur@firat.edu.tr Engin Avcı enginavci@firat.edu.tr Özet Bu benzetim projesinde seramiklere

Detaylı

GĐRĐŞ. 1 Nisan 2009 tarihinde BDP programının yeni bir sürümü yayınlanmış ve bu sürümde yapılan değişikliklere

GĐRĐŞ. 1 Nisan 2009 tarihinde BDP programının yeni bir sürümü yayınlanmış ve bu sürümde yapılan değişikliklere e-bildirge Versiyon : Yakamoz 3.6.7.7 ve Genel Muhasebe 3.6.7.8 İlgili Programlar : Yakamoz ve üstü ticari paketler & Genel Muhasebe Tarih : 02.04.2009 Doküman Seviyesi (1 5) : 3 (Tecrübeli Kullanıcı)

Detaylı

Fatih Üniversitesi. İstanbul. Haziran 2010. Bu eğitim dokümanlarının hazırlanmasında SIEMENS ve TEKO eğitim dokümanlarından faydalanılmıştır.

Fatih Üniversitesi. İstanbul. Haziran 2010. Bu eğitim dokümanlarının hazırlanmasında SIEMENS ve TEKO eğitim dokümanlarından faydalanılmıştır. Fatih Üniversitesi SIMATIC S7-200 TEMEL KUMANDA UYGULAMALARI 1 İstanbul Haziran 2010 Bu eğitim dokümanlarının hazırlanmasında SIEMENS ve TEKO eğitim dokümanlarından faydalanılmıştır. İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ...

Detaylı

ELEKTRONİK ÇİZELGE. Hücreleri Biçimlendirme. Formülleri Kullanma. Verileri Sıralama. Grafik Oluşturma 1) HÜCRELERİ BİÇİMLENDİRME

ELEKTRONİK ÇİZELGE. Hücreleri Biçimlendirme. Formülleri Kullanma. Verileri Sıralama. Grafik Oluşturma 1) HÜCRELERİ BİÇİMLENDİRME Hücreleri Biçimlendirme ELEKTRONİK ÇİZELGE Formülleri Kullanma Verileri Sıralama Grafik Oluşturma 1) HÜCRELERİ BİÇİMLENDİRME Elektronik Çizelge de sayıları; bin ayracı, yüzde oranı, tarih/saat ve para

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 DC MOTORUN AYRIK ZAMANDA KONUM VE HIZ KONTROLÜ 1. Amaç: Bir DC motorunun konum

Detaylı

DESTEK DOKÜMANI. Ürün : Tiger Enterprise/ Tiger Plus/ Go Plus/Go Bölüm : Kurulum İşlemleri

DESTEK DOKÜMANI. Ürün : Tiger Enterprise/ Tiger Plus/ Go Plus/Go Bölüm : Kurulum İşlemleri LOGO PROGRAM KURULUMU VE AYARLARI Logo programlarının yüklemesi için kullanılacak,setup dosyaları ftp://download.logo.com.tr/ adresinden indirilerek yapılır. Örneğin Kobi ürünleri için; ftp://download.logo.com.tr/windows/kobi/guncel/go_plus/klasöründen

Detaylı

MENÜ AYARLAMA 1. MENÜ AYARLAMA. [X] Fusion@6. [X] Fusion@6 Standard. [X] Entegre@6. [X] Yeni Fonksiyon

MENÜ AYARLAMA 1. MENÜ AYARLAMA. [X] Fusion@6. [X] Fusion@6 Standard. [X] Entegre@6. [X] Yeni Fonksiyon MENÜ AYARLAMA Ürün Grubu [X] Fusion@6 [X] Fusion@6 Standard [X] Entegre@6 Kategori Versiyon Önkoşulu [X] Yeni Fonksiyon @6 Uygulama Fusion@6 serisi ürünlerde ürün ana menüsü çeşitli temalarla görsel olarak

Detaylı

ÜRETİM SÜREÇLERİNİ GÖZLEMLEMEK VE KONTROL ETMEK İÇİN KABLOSUZ ÇÖZÜM

ÜRETİM SÜREÇLERİNİ GÖZLEMLEMEK VE KONTROL ETMEK İÇİN KABLOSUZ ÇÖZÜM NETWORKER GÖZLEMLEME SİSTEMİ ÜRETİM SÜREÇLERİNİ GÖZLEMLEMEK VE KONTROL ETMEK İÇİN KABLOSUZ ÇÖZÜM Her tür makinene de kullanılabilir Kullanıcının bilgisayarına ilave bir yazılım yüklenmesi gerekmiyor Bağımsız

Detaylı

ideal Sistem Tester Kullanım Klavuzu

ideal Sistem Tester Kullanım Klavuzu 1- Sistem Modülüne Giriş ideal Sistem Tester Kullanım Klavuzu Herhangi bir Grafik penceresinin başlığındaki S harfine basılarak açılan menüden yapılabilen seçimlerle kullanılmaya başlanır. Bu menüden,

Detaylı

Kullanım Uygulamaları Ön Görünüş. Dijital Ekran Mode Butonu Programlama Tuşu Sıcaklık Değiştirme tuşu ( - ) Sıcaklık Değiştirme tuşu ( +)

Kullanım Uygulamaları Ön Görünüş. Dijital Ekran Mode Butonu Programlama Tuşu Sıcaklık Değiştirme tuşu ( - ) Sıcaklık Değiştirme tuşu ( +) Kullanım Uygulamaları Ön Görünüş Dijital Ekran Mode Butonu Programlama Tuşu Sıcaklık Değiştirme tuşu ( - ) Sıcaklık Değiştirme tuşu ( +) Dijital Ekran Üzerindeki Bilgiler 1.Manuel Çalışma 2.Çalışma Fonksiyonları

Detaylı

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELĐŞTĐRME PROJESĐ. 1. Endüstride kullanılan Otomatik Kontrolun temel kavramlarını açıklayabilme.

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELĐŞTĐRME PROJESĐ. 1. Endüstride kullanılan Otomatik Kontrolun temel kavramlarını açıklayabilme. PROGRAMIN ADI DERSĐN ADI DERSĐN ĐŞLENECEĞĐ YARIYIL HAFTALIK DERS SAATĐ DERSĐN SÜRESĐ ENDÜSTRĐYEL OTOMASYON SÜREÇ KONTROL 2. Yıl III. Yarıyıl 4 (Teori: 3, Uygulama: 1, Kredi:4) 56 Saat AMAÇLAR 1. Endüstride

Detaylı

TECO N3 SERĐSĐ HIZ KONTROL CĐHAZI HIZLI BAŞLAT DÖKÜMANI. ADIM 1: Sürücü beslemesini ve motor uçlarını bağlama

TECO N3 SERĐSĐ HIZ KONTROL CĐHAZI HIZLI BAŞLAT DÖKÜMANI. ADIM 1: Sürücü beslemesini ve motor uçlarını bağlama 1/6 TECO N3 SERĐSĐ HIZLI BAŞLAT DÖKÜMANI ADIM 1 Sürücü beslemesini ve motor uçlarını bağlama Monofaze N3 serisinde 220 volt beslemesi L1 (L) ve L3 (N) girişlerine bağlanarak cihaza enerji verilir. Aşağıdaki

Detaylı

CLR-232-ES RS232 - Seri Ethernet Çevirici

CLR-232-ES RS232 - Seri Ethernet Çevirici CLR-232-ES RS232 - Seri Ethernet Çevirici BÖLÜM I Genel Bu kılavuzda, CLR-232-ES seri sunucu kullanılarak, uzaktaki bir otomasyon sistemine nasıl bağlantı kurulacağı anlatılmaktadır. Ethernet ağ üzerinden

Detaylı

CHF100A KOLAY DEVREYE ALMA KİTAPÇIĞI

CHF100A KOLAY DEVREYE ALMA KİTAPÇIĞI CHF100A KOLAY DEVREYE ALMA KİTAPÇIĞI LED PANEL LCD PANEL PANEL ÜZERİNDEKİ BUTONLAR VE AÇIKLAMALARI GÜÇ VE KONTROL TERMİNALLERİ BAĞLANTI ŞEMASI Hız kontrol cihazları, panel üzerinden start/stop ve panel

Detaylı

SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V 2.0

SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V 2.0 SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V 2.0 EKİM, 2010 KONTAL ELEKTRONİK :: SEESAW BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V2.0 0 SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KARTI VE KULLANIMI Seesaw

Detaylı

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa.

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa. KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU Kaynak : www.veppa.com Hakkında EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü

Detaylı

TestLAB KONSOLİDASYON TEST YAZILIMI KULLANIM KLAVUZU

TestLAB KONSOLİDASYON TEST YAZILIMI KULLANIM KLAVUZU TestLAB KONSOLİDASYON TEST YAZILIMI KULLANIM KLAVUZU Yazan: Eren AKGÜN Düzenleyen: - Tarih: 04.05.2010 Sürüm: 1.01 Dosya: TestLABKonsolidasyon v1.01 İçindekiler 1. GENEL GÖRÜNÜM VE GİRİŞ... 3 2. DENEYE

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ KULLANIM KİTAPÇIĞI ve Deneyler İÇİNDEKİLER Eğitim Seti Özellikleri 3 Hibrid Şarj Regülatörü Modülü Özellikleri 4 DC-AC İnverter Modülü Özellikleri 5 AKÜ Modülü Özellikleri

Detaylı

HMI (insan makine ara yüzü) EĞİTİM NOTLARI

HMI (insan makine ara yüzü) EĞİTİM NOTLARI HMI (insan makine ara yüzü) EĞİTİM NOTLARI İÇİNDEKİLER; 1. Lincon HMI ile yeni proje oluşturma 1.1 Boş bir proje oluşturuma 1.2 Veri tabanı ve bu veri tabanının altındaki gerçek zamanlı veri tabanı oluşturma

Detaylı

Ontrol E110 KONTROL PANELİ MÜHENDİSLİK KILAVUZU KP0048

Ontrol E110 KONTROL PANELİ MÜHENDİSLİK KILAVUZU KP0048 Ontrol E0 KONTROL PANELİ MÜHENDİSLİK KILAVUZU KP0048 GİRİŞ E0 Kontrol Paneli, bir dizi parametre ayarına dayanan basit konfigürasyon olanağıyla, çok geniş bir yelpazede kapsamlı otomatik kontrol çözümleri

Detaylı

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ AÇIKLAMALAR-KULLANIM-BAĞLANTILAR Sayfa 1 ĠÇĠNDEKĠLER SAYFA 1-) Sistemin Genel Tanıtımı 3 2-) Sistemin ÇalıĢma ġekli.4 3-) Sistem Yazılımı 5 4-) Sistemin Elektrik ve Bağlantı

Detaylı

NİTELİKLİ ELEKTRONİK SERTİFİKA KURULUM AŞAMALARI

NİTELİKLİ ELEKTRONİK SERTİFİKA KURULUM AŞAMALARI NİTELİKLİ ELEKTRONİK SERTİFİKA KURULUM AŞAMALARI Kurulum Aşamaları: 1. Java Kurulumu 2. E-imza Sürücülerinin İndirilmesi 3. Kart Okuyucu Kurulumu 4. Akıllı Kart Kurulumu 5. Sertifikayı Kullanıma Açma Bilgisayarların

Detaylı

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir.

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir. 1.1.3. Scada Yazılımından Beklenenler Hızlı ve kolay uygulama tasarımı Dinamik grafik çizim araçları Çizim kütüphaneleri Alarm yönetimi Tarih bilgilerinin toplanması Rapor üretimi 1.1.4. Scada Sistemleri

Detaylı

MS Outlook Programında İmzamatik Kullanımı

MS Outlook Programında İmzamatik Kullanımı MS Outlook Programında İmzamatik Kullanımı Öncelikle MS Outlook programında mevcut sertifikalarınızın tanıtılması gerekmektedir. Bu işlem manuel olarak yapılmalıdır. 1.) MS Outlook Programında sertifikaları

Detaylı

CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KONTROL VE OTOMASYON LABORATUVARI

CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KONTROL VE OTOMASYON LABORATUVARI CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KONTROL VE OTOMASYON LABORATUVARI Kuruluş Amacı Celal Bayar Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Kontrol

Detaylı

KST Lab. Shake Table Deney Föyü

KST Lab. Shake Table Deney Föyü KST Lab. Shake Table Deney Föyü 1. Shake Table Deney Düzeneği Quanser Shake Table, yapısal dinamikler, titreşim yalıtımı, geri-beslemeli kontrol gibi çeşitli konularda eğitici bir deney düzeneğidir. Üzerine

Detaylı

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık çevrim kontrol ileri kontrol prosesi olarak da ifade edilebilir. Yandaki şekilde açık çevrim oda sıcaklık kontrolü yapılmaktadır. Burada referans olarak dışarı

Detaylı

1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ

1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ 1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ 1.1. Microsoft Excel Penceresi ve Temel Kavramlar Excel, Microsoft firması tarafından yazılmış elektronik hesaplama, tablolama ve grafik programıdır. Excel de çalışılan

Detaylı

OBJECT GENERATOR 2014

OBJECT GENERATOR 2014 OBJECT GENERATOR 2014 GİRİŞ Sonlu elemanlar modellemesindeki Mechanical ortamında temas tanımlanması, bağlantı elemanı, mesh kontrolü veya yük girdilerinin uygulanması aşamasında çoklu bir yüzey varsa

Detaylı

T.C. istanbul ÜNiVERSiTESi ÖĞRENCi BiLGi SiSTEMi. ÖĞRETiM ELEMANI KULLANIM KILAVUZU

T.C. istanbul ÜNiVERSiTESi ÖĞRENCi BiLGi SiSTEMi. ÖĞRETiM ELEMANI KULLANIM KILAVUZU T.C. istanbul ÜNiVERSiTESi ÖĞRENCi BiLGi SiSTEMi ÖĞRETiM ELEMANI KULLANIM KILAVUZU 1 1. Sisteme Giriş Nokta Üniversite Otomasyonu sistemini kullanabilmek için öncelikle Windows işletim sisteminde bulunan

Detaylı

WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12. WiFi RS232 Converter. Teknik Döküman

WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12. WiFi RS232 Converter. Teknik Döküman WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12 WiFi RS232 Converter Teknik Döküman WiFi RS232 Converter Sayfa 2 / 12 1. ÖZELLĐKLER 60.20mm x 40.0mm devre boyutları (5-15)VDC giriş gerilimi Giriş ve çalışma gerilimini

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SÜREÇ KONTROL Süreç Kontrol Süreç kontrolle ilişkili işlemler her zaman doğada var olmuştur. Doğal süreç kontrolünü yaşayan bir

Detaylı

Türkiye Mümessili. F.A.S.T Fabrika Aygıtları Sistem Teknolojisi Ltd.Şti. FAST PLAZA Karaman Çiftlik Yolu No:51 Küçükbakalköy / Kadıköy / İstanbul

Türkiye Mümessili. F.A.S.T Fabrika Aygıtları Sistem Teknolojisi Ltd.Şti. FAST PLAZA Karaman Çiftlik Yolu No:51 Küçükbakalköy / Kadıköy / İstanbul Türkiye Mümessili F.A.S.T Fabrika Aygıtları Sistem Teknolojisi Ltd.Şti FAST PLAZA Karaman Çiftlik Yolu No:51 Küçükbakalköy / Kadıköy / İstanbul Tel: 0216 574 9434 pbx Fax: 0216 574 1660 Web: http://www.fastltd.net

Detaylı

MIRACLE DATA WORKS KURULUM DOKÜMANI

MIRACLE DATA WORKS KURULUM DOKÜMANI MIRACLE DATA WORKS KURULUM DOKÜMANI İçindekiler Server Kurulumu... 3 Microsoft.NET Framework 4.0 Kurulumu... 3 Crystal Reports 2008 Redistributable Package (C12) Kurulumu... 5 Microsoft SQL Server 2008

Detaylı

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES ELECTRICAL ELECTRONIC CORP ı. GÜVENLİK BİLGİSİ Ölçü aleti ile servis ya da çalışma yapmadan önce aşağıdaki güvenlik bilgilerini dikkatle okuyunuz.

Detaylı

Bu ekrana Kullanıcı adı ve şifre ile giriş yapıldığında ekranda giriş yapabilmeniz için yetki almanız

Bu ekrana Kullanıcı adı ve şifre ile giriş yapıldığında ekranda giriş yapabilmeniz için yetki almanız MHRS (MERKEZİ HASTANE RANDEVU SİSTEMİ) Kurum üzerinden MHRS entegrasyonunun yapılabilmesi için ; WEB Tabanlı Sistemimizi kullanan Kurumlar WebHBYS ekranından Menü / Program Parametreleri ekranından Sağlık

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak

Detaylı

MPLAB IDE ve ISIS ile ASSEMBLY DİLİNDE UYGULAMA GELİŞTİRMEK

MPLAB IDE ve ISIS ile ASSEMBLY DİLİNDE UYGULAMA GELİŞTİRMEK MPLAB IDE ve ISIS ile ASSEMBLY DİLİNDE UYGULAMA GELİŞTİRMEK 1.1 Programın Başlatılması 1.2 Yeni Proje Oluşturma 1.3 MCU Seçimi Yrd.Doç.Dr.Bülent Çobanoğlu 1.4 MCU Programlama Dil Seçimi 1.5 Proje İsmi

Detaylı

IP Sistem Özellikleri ve Kablo Türleri

IP Sistem Özellikleri ve Kablo Türleri IP AKS Sistemi IP Sistem Özellikleri ve Kablo Türleri Özellikleri: Sınırsız kapasite Daireler arası görüşme Çevre birimi olarak sadece switch kullanılır Bloklar birbiriyle switchler üzerinden bağlanır

Detaylı

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1605 KULLANMA KLAVUZU

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1605 KULLANMA KLAVUZU TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1605 KULLANMA KLAVUZU TES ELECTRICAL ELECTRONIC CORP ı. GÜVENLİK BİLGİSİ Ölçü aleti ile servis ya da çalışma yapmadan önce aşağıdaki güvenlik bilgilerini dikkatle okuyunuz.

Detaylı

MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ

MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ 1. GĠRĠġ Endüstride kullanılan birçok ısı değiştiricisi ve benzeri cihazda ısı geçiş mekanizması olarak ısı iletimi ve taşınım beraberce

Detaylı

SIEMENS STEP 7 SP1 ve SP5 KURULUM KILAVUZU

SIEMENS STEP 7 SP1 ve SP5 KURULUM KILAVUZU SIEMENS STEP 7 SP1 ve SP5 KURULUM KILAVUZU 1. Siemens Step 7 SP1 Kurulumu Siemens in PLC editörü olan Step 7 SP1 i kurmak için aşağıdaki işlemler uygulanmalıdır. Step 7 SP5 programının kurulumu için önce

Detaylı

SIEMENS MICROMASTER 430 ve FAN UYGULAMA ÖRNEKLERİ

SIEMENS MICROMASTER 430 ve FAN UYGULAMA ÖRNEKLERİ SIEMENS MICROMASTER 430 ve FAN UYGULAMA ÖRNEKLERİ Fan yükleri, uygulama ihtiyaçları ve bu uygulamayı motor hız kontrol cihazları ile çözerken, uygulamanın özel ihtiyaçlarının neler olabileceğine daha yakından

Detaylı

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA. Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA. Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 EXCEL DE GRAFİK UYGULAMA GRAFİKLER Grafikler, çok sayıda verinin ve farklı veri serileri arasındaki ilişkinin anlaşılmasını

Detaylı

RS-232 ile Seviye Ölçüm Cihazı Kullanım Talimatnamesi

RS-232 ile Seviye Ölçüm Cihazı Kullanım Talimatnamesi RS-232 ile Seviye Ölçüm Cihazı Kullanım Talimatnamesi......... RS - 232 Cihazın ön görüntüsü. +5V -5V NC 0V +5V Ölçüm Cihazın arka görüntüsü. Cihazın ön yüzündeki RS-232 bağlantısı bilgisayarın seri (COM)

Detaylı

Excel de çalışma alanı satır ve sütunlardan oluşur. Satırları rakamlar, sütunları ise harfler temsil eder. Excel çalışma sayfası üzerinde toplam

Excel de çalışma alanı satır ve sütunlardan oluşur. Satırları rakamlar, sütunları ise harfler temsil eder. Excel çalışma sayfası üzerinde toplam Microsoft Excel Microsoft Office paket programı ile bizlere sunulan Excel programı bir hesap tablosu programıdır. her türlü veriyi tablolar yada listeler halinde tutmak ve bu veriler üzerinde hesaplamalar

Detaylı

CSA - BEKO YAZARKASA ARABİRİMİ AYAR VE BAĞLANTILARI BEKO YAZARKASALARINA UYUMLU

CSA - BEKO YAZARKASA ARABİRİMİ AYAR VE BAĞLANTILARI BEKO YAZARKASALARINA UYUMLU CSA - BEKO YAZARKASA ARABİRİMİ AYAR VE BAĞLANTILARI BEKO YAZARKASALARINA UYUMLU 12.10.2006 CSA Akaryakıt ve LPG sayaçlarına bağlı BEKO ABÜ (yazarkasa arabirimi) ayarları ----------------------------------------------------------------BEKO

Detaylı

MODEL HCC SICAK YOLLUK KONTROL MODÜLLERİ KULLANMA KILAVUZU

MODEL HCC SICAK YOLLUK KONTROL MODÜLLERİ KULLANMA KILAVUZU MODEL HCC SICAK YOLLUK KONTROL MODÜLLERİ KULLANMA KILAVUZU OPKON OPTİK ELEKTRONİK KONTROL SAN.TİC.LTD.ŞTİ. Terazidere Mah.60.Yıl Cad.No:46 Kat:3 Bayrampaşa / İstanbul Tel:0212 501 48 63 Faks:0212 501 48

Detaylı

1.2 Bu cihazı kullanan kişinin işinde profesyonel olması gerekir ve sıradan vasıfsız bir çalışan olmamalıdır.

1.2 Bu cihazı kullanan kişinin işinde profesyonel olması gerekir ve sıradan vasıfsız bir çalışan olmamalıdır. Vertex MultiCure için Kullanım Talimatları 1.0. Genel Uyarılar: 1.1. Cihaz kullanılmadan önce bu kullanım kılavuzu dikkatle okunur. 1.2 Bu cihazı kullanan kişinin işinde profesyonel olması gerekir ve sıradan

Detaylı

DENEME SINAVI. ECDL BAŞLANGIÇ Hesap Tablosu

DENEME SINAVI. ECDL BAŞLANGIÇ Hesap Tablosu DENEME SINAVI ECDL BAŞLANGIÇ Hesap Tablosu 1. Hesap Çizelgesi (Microsoft Office - Excel) uygulamasını açınız. Başlat > Programlar > Microsoft Office > Microsoft Office Excel 2003 yolu izlenerek Excel programı

Detaylı

BÖLÜM 23 TD 200... F8 F4 SHIFT ESC ENTER M1.7 M1.6 M1.5 M1.4 M1.3 M1.2 M1.1 M1.0 F8 F7 F6 F5 F4 F3 F2 F1. Shift + F1

BÖLÜM 23 TD 200... F8 F4 SHIFT ESC ENTER M1.7 M1.6 M1.5 M1.4 M1.3 M1.2 M1.1 M1.0 F8 F7 F6 F5 F4 F3 F2 F1. Shift + F1 BÖLÜM 23 231 -TD 200 ( OPERATÖR PANEL) KULLANIMI TD 200 operatör paneli; PLC' ye mesaj göndermek, PLC' de daha önce yüklenmiş olan mesajları almak, analog işlemli projelerde ısı, nem, gaz, ışık gibi değerleri

Detaylı

INTERNET BAĞLANTISININ KURULMASI İÇİN GEREKLİ YÖNLENDİRİCİ AYARLARI

INTERNET BAĞLANTISININ KURULMASI İÇİN GEREKLİ YÖNLENDİRİCİ AYARLARI INTERNET BAĞLANTISININ KURULMASI İÇİN GEREKLİ YÖNLENDİRİCİ AYARLARI Not: Bu klavuza geçmeden önce, ürününüzün paketinden çıkan Hızlı Kullanım Klavuzu nda açıklanan adımları gerçekleştiriniz. Internet Bağlantısının

Detaylı

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU GENEL BİLGİLER SÜRÜCÜ KONTROL BAĞLANTILARI PLC 24 VDC CM DİJİTAL GİRİŞ COM UCU FWD REV DİJİTAL GİRİŞLER ( PNP / NPN SEÇİLEBİLİR ) SW1 X1 - X7 EN ENABLE GİRİŞİ Y1 - Y4

Detaylı

Stok Modülü Muhasebeleştirme İşlemleri

Stok Modülü Muhasebeleştirme İşlemleri Stok Modülü leştirme İşlemleri 1- Stok girişlerinin(tesellüm/faturalar) muhasebeleştirilmesi Stoktan muhasebeleştirme işlemi için öncelikle tanımlamaların tam ve doğru şekilde yapılması gerekmektedir.

Detaylı

1 Organizasyon Tanımlama

1 Organizasyon Tanımlama İçindekiler 1 Organizasyon Tanımlama... 3 1.1 Şirket Tanımlama... 3 1.2 Kullanıcı Tanımlama... 3 1.3 İş Akışında Kullanılacak Grup/Birimlerin Oluşturulması... 3 1.4 Oluşturulan Grup/Birim Altına Kullanıcı

Detaylı

Smartnet PRO-W Kullanım Kılavuzu

Smartnet PRO-W Kullanım Kılavuzu Sayfa 1 / 22 Kutu Đçeriği 1-) Smartnet PRO-W Kablosuz Adsl2+ 1Port Modem 2-) Güç adaptörü 3-) Sesli görüntülü interaktif kurulum CD si 4-) Türkçe Kulanım kitapçığı ve Garanti Belgesi 5-) Ayırıcı Splitter.

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM II

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM II 0 BÖLÜM 1 ORCAD PROGRAMINA GİRİŞ: OR-CAD programını başlatmak için Başlat menüsünden programlara gelinir. Programların içerisinde ORCAD Release 9 ve bunun içerisinden de ORCAD Capture seçilir. Karşımıza

Detaylı

SM 100 Terazi Ayarları. Digi SM 100. SM 100 Terazi Ayarları

SM 100 Terazi Ayarları. Digi SM 100. SM 100 Terazi Ayarları Digi SM 100 SM 100 Terazi Ayarları Digi SM 100 Terazi Ayarları Teraziyi ayarlamaya başlamak için öncelikle X S Z ENTER Raporlar Program Ayarlar FONKSIYON Bölümlerine geçiş yapabilmemiz gerekmektedir. Bunun

Detaylı

NİTELİKLİ ELEKTRONİK SERTİFİKA KURULUM AŞAMALARI

NİTELİKLİ ELEKTRONİK SERTİFİKA KURULUM AŞAMALARI NİTELİKLİ ELEKTRONİK SERTİFİKA KURULUM AŞAMALARI Kurulum Aşamaları: 1. Java Kurulumu 2. E-imza Sürücülerinin İndirilmesi 3. Kart Okuyucu Kurulumu 4. Akıllı Kart Kurulumu 5. Sertifikayı Kullanıma Açma Bilgisayarların

Detaylı

robotsan idea Kontrol Kartı (idea Board) Kurulum

robotsan idea Kontrol Kartı (idea Board) Kurulum robotsan idea Kontrol Kartı (idea Board) 1 Genel Bakış Bu dokümanda, robotsan tarafından geliştirilmiş olan idea Kontrol Kartları nın programlanabilmesi için işletim sistemine tanıtılması sırasında yapılması

Detaylı

JAL IN İNTERNET TEN İNDİRİLMESİ VE KURULMASI

JAL IN İNTERNET TEN İNDİRİLMESİ VE KURULMASI JAL IN İNTERNET TEN İNDİRİLMESİ VE KURULMASI WINDOWS TA JAL IN İNDİRİLMESİ VE KURULMASI JAL derleyicisi aslında Jal.exe isimli tek bir dosyadan oluşur. Jal.exe derleyici programı, yazılan JAL programı

Detaylı

SUPERVISOR (YETKİLİ KULLANICI) KAMPANYA YÖNETİMİ EĞİTİM DOKÜMANI

SUPERVISOR (YETKİLİ KULLANICI) KAMPANYA YÖNETİMİ EĞİTİM DOKÜMANI SUPERVISOR (YETKİLİ KULLANICI) KAMPANYA YÖNETİMİ EĞİTİM DOKÜMANI Sürüm 1.3.5 Ağustos 2013 TegsoftCC Supervisor (Yetkili Kullanıcı) Kampanya Yönetimi Eğitim Dokümanı Sayfa 2 / 14 İÇİNDEKİLER A. SES KAMPANYASI

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

KÖHLER. Okuma Programı Kullanma Klavuzu v 2.86 TEL: 0212 256 81 90 TEL: 0322 352 75 70-07 FX: 0212 256 81 97-98 FX: 0322 352 13 19

KÖHLER. Okuma Programı Kullanma Klavuzu v 2.86 TEL: 0212 256 81 90 TEL: 0322 352 75 70-07 FX: 0212 256 81 97-98 FX: 0322 352 13 19 KÖHLER Okuma Programı Kullanma Klavuzu v 2.86 MERKEZ ADANA BÖLGE TEL: 0212 256 81 90 TEL: 0322 352 75 70-07 FX: 0212 256 81 97-98 FX: 0322 352 13 19 İZMİR BÖLGE ANKARA BÖLGE TEL: 0232 459 59 95 TEL: 0312

Detaylı

LMS PC aracı ACS420. LMS parametre ayarlarının yapılması için PC yazılımı. Kurlum ve çalıştırma talimatları

LMS PC aracı ACS420. LMS parametre ayarlarının yapılması için PC yazılımı. Kurlum ve çalıştırma talimatları LMS PC aracı ACS420 LMS parametre ayarlarının yapılması için PC yazılımı Kurlum ve çalıştırma talimatları 1 İçindekiler 1. ACS420 programının kurulumu.. 3 2. OCI430 ara yüzün sürücü kurulumu.. 7 OCI430

Detaylı

Operatör panelleri FED

Operatör panelleri FED Operatör panelleri FED 120x32 to 1024x768 piksel çözünürlük Text bazlı monokrom ve renkli dokunmatik ekranlı tipler Entegre web tarayıcılı tipler Kullanıșlı WYSIWYG editörleriyle kolay tasarım Sistemden

Detaylı

Kontrol Sistemlerinin Analizi

Kontrol Sistemlerinin Analizi Sistemlerin analizi Kontrol Sistemlerinin Analizi Otomatik kontrol mühendisinin görevi sisteme uygun kontrolör tasarlamaktır. Bunun için öncelikle sistemin analiz edilmesi gerekir. Bunun için test sinyalleri

Detaylı

SQL Uyarı Programı Kurulum ve Kullanımı

SQL Uyarı Programı Kurulum ve Kullanımı SQL Uyarı Programı Kurulum ve Kullanımı Kurulum 1. SQL Uyarı.zip dosyası açılır. 2. SQL Uyarı.exe programı çalıştırılır. 3. Üstteki ekran açılır ok. Butonuna basılır. 4. Ayarlar ekranı seçilir. 4.1 Server

Detaylı

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ AUTOMATIC CONTROL TELELAB (ACT) ile UZAKTAN KONTROL DENEYLERİ Automatic Control Telelab (ACT), kontrol deneylerinin uzaktan yapılmasını sağlayan web tabanlı bir sistemdir. Web

Detaylı

G E N E L K A T A L O G w w w. s p t. t c 1

G E N E L K A T A L O G w w w. s p t. t c 1 G E N E L K A T A L O G www.spt.tc 1 İNDEX KATLI FIRIN RESİN HATTI 4 TEK KULE DİKEY KURUTMA FIRINI 6 ÇİFT KULE DİKEY KATALİZE FIRINI 7 BEKLETME ÜNİTESİ 10 PLAKA ÇEVİRİCİ 11 OTOMATİK SPREYLEME ÜNİTESİ 11

Detaylı

Kablosuz 802.11N USB Adaptör

Kablosuz 802.11N USB Adaptör Kablosuz 802.11N USB Adaptör Hızlı Kurulum Kılavuzu ve Garanti Belgesi NWD-270N Kablosuz 802.11n USB Adaptör Genel Bakış NWD-270N, WPS (Kablosuz Gu venlik Yapılandırması) destekli USB arayu zu ne sahip

Detaylı

CAEeda ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU. EDA Tasarım Analiz Mühendislik

CAEeda ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU. EDA Tasarım Analiz Mühendislik CAEeda TM ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU EDA Tasarım Analiz Mühendislik 1. Kapsam Çözümü yapılmış *.pos.edf dosyasında bulunan çözümağını al. Sonlu eleman modeli üzerinde bulunan

Detaylı

Oransal Kontrol Cihazı RWF 40

Oransal Kontrol Cihazı RWF 40 Oransal Kontrol Cihazı RWF 40 Güç artımı AÇ/2. kademe Güç azaltma KAPAT/1ci kademe Brülör devrede Değer azaltma 2ci kademe çalışma Gerçek değer görünümü (kırmızı) Ayar noktası görünümü (yeşil) El kontrol

Detaylı

MUHABERE CİHAZLI ÇEVİK KUVVET KASKI FREKANS YÜKLEME YAZILIMI KULLANIM KILAVUZU

MUHABERE CİHAZLI ÇEVİK KUVVET KASKI FREKANS YÜKLEME YAZILIMI KULLANIM KILAVUZU İÇİNDEKİLER 1. Giriş 2 1.1. Kask Alıcı Modülü Frekans Yükleme Yazılımı 2 1.2. Ana Ekran 2 1.3. Genel Ayarlar 3 1.3.1. Freq Range (Frekans Aralığı) 3 1.3.2. Squelch Level (Gürültü Bastırma Seviyesi) 3 1.3.3.

Detaylı

Okul Web Sitesi Yönetim Paneli Kullanımı

Okul Web Sitesi Yönetim Paneli Kullanımı Millî Eğitim Bakanlığı Bilgi İşlem Grup Başkanlığı tarafından ortak web sitesi tasarım çalışması yapılmıştır. Çalışmanın amacı tüm kurumlarımızın standart bir web sayfasına sahip olmalarını sağlamaktır.

Detaylı

Kontrol ünitesi açıldıktan sonra sol üstte bulunan Windows simgesine tıklanarak menüden MagnetField programı seçilir.

Kontrol ünitesi açıldıktan sonra sol üstte bulunan Windows simgesine tıklanarak menüden MagnetField programı seçilir. MAGNET FIELD PROGRAMINDA CORS-TR SİSTEMİNİN KULLANILMASI Kontrol ünitesi açıldıktan sonra sol üstte bulunan Windows simgesine tıklanarak menüden MagnetField programı seçilir. Magnet Field programının açılması

Detaylı

www.sinyalizasyon.com.tr Sayfa 2

www.sinyalizasyon.com.tr Sayfa 2 GİRİŞ ATG06/AG TRAFİK DÜZENİNİ VE YAYA GÜVENLİĞİ SAĞLAMAK AMACIYLA SİNYALİZASYON ELEKTRONİK TARAFINDAN TASARLANAN GELİŞTİRİLEN VE ÜRETİLEN CİHAZDIR. ANKARA TRAFİK GELİŞTİRME BAŞ HARFLERİNDEN OLUŞAN KAVŞAK

Detaylı

T.C. BAŞBAKANLIK ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU PROJE TAKİP VE YÖNETİM SİSTEMİ KULLANICI KILAVUZU

T.C. BAŞBAKANLIK ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU PROJE TAKİP VE YÖNETİM SİSTEMİ KULLANICI KILAVUZU T.C. BAŞBAKANLIK ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU PROJE TAKİP VE YÖNETİM SİSTEMİ KULLANICI KILAVUZU I. İçindekiler 1. PROJE SİSTEMİ WEB ADRESİ... 2 2. GİRİŞ EKRANI... 2 3. KAYIT VE SİSTEME GİRİŞ...

Detaylı