I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI"

Transkript

1 tmmob makina mühendisleri odası I. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI 19-2O EKİM 1995 Sanayi Odası / ESKİŞEHİR MMO Yayın No: 177

2 AC GERİLİM STANDARTLARI VE AC GERELİM İZLENEBİLİRLİĞİ Saliha Selçik TÜBİTAK, Ulusal Metroloji Enstitüsü(UME), P.K.21, Gebze/Kocaeli Özet Ac elektriksel büyüklükler SI birimleri ile doğrudan tanımlanamadıklanndan dolayı, bunlar için kabul edilmiş bir sistem yoktur. Günümüzde primer seviyedeki ac ölçümler, ac/dc transfer standart olarak adlandırılan ara birimler kullanılarak, bilinen bir de gerilim ile karşılaştırmak suretiyle yapılmaktadır. Bu şekilde de gerilim doğruluğu ac gerilime taşınmakta ve ac gerilim izlenebilirliği sağlanmaktadır. Bu çalışmada genel olarak ac ölçümlerde kullanılan standart ve cihazlar hakkında kısaca bilgi verilirken, ac/dc transfer standartları ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. Çalışmada aynı zamanda, UME Gerilim Laboratuvarında mevcut ve kurulması planlanan ac gerilim izlenebilirlik sistemi de açıklanmaktadır. 1. Giriş İzlenebilirlik, yapılan her ölçümün, oluşturulan bir kalibrasyon zinciriyle, BIPM (Uluslararası Ölçü ve Ağırlıklar Bürosu) tarafından bilimsel tanımları yapılmış yedi temel ölçüm birimine bağlanması olarak tanımlanır. Bu yedi temel birim; Metre, Kilogram, Saniye, Amper, Kelvin, Kandela ve Mol olup, yapılan tüm ölçümlerin SI Uluslararası Birimler Sistemindeki temelini oluştururlar. SI birimleri içinde tanımlanan elektriksel birim, akım birimi olan "amper" dir. Amper zamanla değişmeyen, de bir büyüklüktür. SI sisteminde gerilim birimi "volt" olarak belirtilmiş ve ampere bağlı bir ifadeyle tanımlanmıştır. Bunun sonucu olarak volt, de bir büyüklüktür. Günümüzde volt birimi, "Josephson Eklem Sistemi" (Josephson Junction System) olarak adlandırılan bir sistem ile, temel fiziksel doğa sabitleri cinsinden ifade edilmektedir [1]. Diğer bir elektriksel büyüklük olan, direnç birimi "ohm" ise, "Kuantum Hail Etkisi" (Quantum Hail Effect) adı verilen bir sistem ile SI birimlerine bağlı olarak tarif edilir [2]. Ohm, tanımı gereği de bir büyüklüktür. Pratikte, akım, güç, ve enerji birimleri "volt" ve "ohm" birimleri üzerinden türetilir. Şekil 1, amper, watt ve joule için bu ilişkiyi göstermektedir. Ac elektriksel büyüklükler SI birimleri ile doğrudan tanımlanamadıklanndan dolayı, bunlar için kabul edilmiş bir sistem yoktur. Ac elektriksel büyüklüklerin ölçümünde, de elektriksel büyüklüklerinden farklı olarak bazı güçlükler söz konusudur. Bu birimlerin ölçümünde, ac/dc transfer standart olarak adlandırılan ara birimlere ihtiyaç duyulmaktadır. Ac/dc transfer standartların temel işlevi, ac büyüklüğün karakteristik bir özelliğini, ölçülebilir bir de büyüklük ile bilinen ve hesaplanabilir bir şekilde ilişkilendirilmesi olarak tanımlanabilir. Bilinmeyen ac gerilim seviyesi, transfer standartlar kullanılarak, düşük belirsizliğe sahip de gerilim ile karşılaştırılmakta ve bu şekilde, düşük de gerilim belirsizliği ac gerilime taşınarak, ac gerilim izlenebilirliği sağlanmaktadır.

3 Kuantum Hail Sistemi Direnç Standardı Jo8»phson Ekiem Sistemi Gerilim Standardı Sezyum Zaman Standardı OHM VOLT HERTZ SANİYE AMPER -n WATT l\ JOULE AMPER VOLT WATT AC/DC Akım Transfer Std. AC/DC Gerilim Transfer Std. AC/DC Güç Transfer Std. AC Amper ACVolt ACWatt Kilowatt-saat Şekil 1. Ac elektriksel büyüklüklerin SI birimleri üzerinden sağlanmaları 2. Ac Gerilim Ölçümünde Kullanılan Standartlar Ac gerilimin bir karakteristiğini (rms değeri, genlik tepe noktası vb), değeri ve belirsizliği bilinen bir de gerilim ile ilişkilendirerek belirlemek üzere pek çok standart üretilmiştir. Bu standartlar, çalışma prensiplerine bağlı olarak doğruluk ve hassasiyet bakımından birbirlerinden farklılık gösterirler. Genel olarak ac gerilim standartları 3 kategoride toplanabilir: 1. Ac gerilimi, çeşitli anahtarlama [3] ve dijital-analog çevirme [4] tekniklerini kullanarak doğrudan bilinen bir de gerilim seviyesinden elde eden standartlar bu kategoriye girer. 30 Hz'in altındaki düşük frekanslar için ac gerilimin rms değeri ile de gerilim seviyesi arasındaki fark 1 ppm'in altına kadar düşürülmüştür. Fakat, standardın doğruluğu doğrudan sentezleme tekniğine bağlı olduğundan, doğruluk yüksek frekanslarda iyi değildir. 2. Analiz tekniğine dayanan "tepe değeri" ölçen cihazlar ve "sample and hold" tekniği [5] ile ölçüm yapan cihazlar ikinci kategoriyi oluştururlar. Pek çok ac voltmetre ve multimetre çalışma prensibi olarak örnekleme tekniğine dayanmaktadır. Bu teknik, cihazlara 100 khz'e kadar iyi doğurulukta ölçüm yapma özelliğini kazandırmaktadır. Bu standartların doğrulukları 20 khz'e kadar 10 ppm'in altındadır. 3. Ac gerilim rms değerini, bilinen bir de gerilim ile karşılaştırarak ölçen cihazlar bu kategoriye girer. Dinamometreler, elektrostatik voltmetreler ve termal transfer standarlar bu kategori için verilebilen örneklerdir. Termal transfer standartlar kullanılarak yapılan

4 ölçümlerde, elde edilen ac/dc transfer farkı 0.5 ppm'in altında olabilmektedir [6]. Görüldüğü üzere, ac ölçümlerde elde edilen en iyi doğruluk, termal transfer standartlar kullanılarak sağlanmıştır. Günümüzde ulusal metroloji laboratuvarları primer olarak ac gerilimin rms değerini belirleyen, yapısında tek-eklem termal çevirici (single-junction thermal converter-sjtc), çoklu- eklem termal çevirici (multi-junction thermal converters-mjtc) veya RMS sensör bulunan bu standartları kullanmaktadır. 3. Termal Transfer Standartlar Pratikte, bütün yüksek hassasiyetli transfer standartların temelini bir termal çevirici (Thermal Converter-TC) oluşturmaktadır. Termal çeviriciler, yapılarına göre iki gruba ayrılırlar. Her iki grup, prensipte aynı ölçüm tekniği ile ac gerilim seviyesini belirlemektedir. a) Isılçift Yapılı Termal Çeviriciler : Şekil 2, en çok bilinen ve en basit yapıya sahip tek-eklem termal çeviricinin (SJTC) yapısını göstermektedir. İlk olarak 1940 'larda F.L.Hermach tarafından oluşturulan SJTC, bir direnç ve bu direncin orta noktasına oturtulmuş bir ısılçıftten (thermocouple) oluşmaktadır [7]. Isılçift elektriksel olarak dirençten izole edilmiştir. Akım Girişi Gerilim Çıkışı Şekil 2. SJTC yapısı Diğer termal çeviricilerde olduğu gibi, SJTC da çalışma prensibi olarak etkin değeri (rms) aynı olan ac ve de gerilimlerin aynı direnç üzerinde aynı gücü harcayacakları prensibine dayanmaktadır. SJTC 'a ac veya de gerilim uygulandığında, direnç üzerinde harcanan güç ısı olarak ortaya çıkmakta ve bu ısı ısılçift tarafından algılanarak sıcaklıkla orantılı olarak çıkış uçlarında bir de gerilim oluşmaktadır. Diğer bir ifadeyle, ısılçift çıkış gerilimi, ac veya de gerilim tarafından, direnç üzerinde harcanan gücün bir fonksiyonudur. Isılçift çıkış gerilimi matematiksel olarak; V inp

5 şeklinde ifade edilmektedir. Formülde, V out : Isılçift çıkışında oluşan de gerilim V inp : Giriş uçlarına uygulanan de veya ac gerilimin etkin değeri k : Sabit (genellikle 0.028) n : Termal çeviricinin karekteristik değeri (1.6<n<1.9) 'dir. İdeal durumda, ısılçiftin V inp uçlarına uygulanan de gerilim ile rms değeri bu de gerilime eşit olan ac gerilimin, V out çıkışında aynı de çıkış gerilimini oluşturması beklenir. Ancak, pratikte Thomson ve Peltier etkileri gibi çeşitli termoelektrik etkilerden dolayı farklı değerler oluşur [8]. Oluşan bu değerler arasındaki fark, termal çeviricinin ac/dc transfer farkı veya transfer hatası olarak adlandırılır. Ac/dc transfer farkımn matematiksel ifadesi şu şekildedir: V -V r_ V Y dc V ac V dc : Uygulanan ac gerilimin rms değeri : Uygulanan de gerilim değeri 8 değeri çoğunlukla ppm cinsinden ifade edilmektedir. Her termal çevirici için, değişik gerilim/frekans çiftlerinde bu farklar hesaplanmak veya ölçülmek suretiyle belirlenmektedir. SJTC'lar için 8 değeri 0.5 ppm'in altına düşürülebilmiş olmasına rağmen, uzun ısı zaman sabitine sahip olması, termoelektrik etkilerinin fazla etkin olması, düşük çıkış geriliminin (5-10 mv) olması gibi ölçümlere getirdiği dezavantajlar yeni arayışlara yolaçmış ve sonuç olarak çoklu-eklem termal çeviriciler (Multi-junction thermal converter-mjtc) üretilmiştir [9]. MJTC, sayısı 250 'ye kadar çıkabilen ısılçiftlerin direnç üzerine oturtulmasıyla oluşturulur. Isılçiftlerin çıkış ıçları seri bağlanarak, yüksek seviyeli çıkış gerilimi sağlanır. Şekil 3, bir MJTC yapısını göstermektedir. o Akım Girişi Gerilim Çıkışı Şekil 3. MJTC yapısı Transfer standartlarının de çıkış gerilimi, MJTC kullanılarak 100 mv değerine kadar artınlabilmiştir. Fakat yapılan ölçümler sonucunda, bu tip standartların yüksek frekanslarda

6 iyi performans göstermediği görülmüştür. MJTC 'lar, SJTC 'lar gibi uzun ısı zaman sabitine sahiptir. Bu gibi dezavantajlar sonucunda, ac ölçümler için standart arayışları sürmüş ve 1974 yılında W.E.Ott tarafından yeni bir transfer standart tasarlanarak üretilmiştir [10]. Standardın temelini "RMS Sensör" olarak adlandırılan bir tümleşik devre oluşturmaktadır. b) RMS Sensör Yapılı Termal Çeviriciler : Şekil 3, sensörün iç yapısını göstermektedir. Görüldüğü gibi direnç üzerinde harcanan güç diğer standartlardan farklı olarak ısılçift tarafından değil, bir transistorun baz-emiter eklemi tarafından algılanmaktadır. Yüsettld Şekil 4. RMS Sensör yapısı RMS sensörün çalışma prensibi kısaca şu şekilde açıklanabilir : R x direnci uygulanan gerilimin rms değerine bağlı olarak üzerinde harcanan güçden (V rms 2/R) dolayı ısınır. Bu ısınma, Q] transistorunun baz-emiter ekleminde sıcaklık artışına ve dolayısıyla V be geriliminde de artışa sebep olur. Baz-emiter gerilimi ile sıcaklık arasındaki ilişki aşağıdaki eşitlikle formüle edilir: k : Boltzman sabiti q : Elektron yükü I c : Kollektör akımı V be : Baz-emiter eklem gerilimi

7 Vbe gerilimindeki artış kollektör geriliminin artmasına sebep olur. Qj ve Q 2 transistörlerinin kollektör gerilimlerini karşılâşîıran'fark yükselticisi, bu değişimi dengelemek amacıyla R 2 direnci üzerindeki V out gerilimini artüttf. Gerilimdeki bu artış, R 2 direncinin ısınmasına, bu ısınmayı algılayan Q 2 trarisrstörünûfi V be2 ge'riliminin artmasına sebep olur. Denge durumunda her iki transistorun kollektör gerîfimlefi aynı olup, dirençler üzerinde aynı güç harcanmaktadır. Bu durumda V out gerilimi V inp geriliminin rms değerine eşit bir de gerilimdir. RMS Sensör, yüksek çıkış gerilimi ve 2 mv rms ile 1100 V rms değerleri arasında 1 MHz e kadar ölçüm yapabilme özellikleri dolayısıyla pekçok transfer standardın yapısını oluşturmaktadır. 4. UME Gerilim Laboratuvarı AeÖlçüm Sistemiıv,.,, Gerilim Laboratuvarında ac ölçümler, ac/dc transfer standartlar kullanılarak yapılmaktadır. Laboratuvarda bir âdet ısilçift iermaî çevirtei yapılı "FLUKE 540B Thermal Standard" ve iki adet RMS sensör yapılı "FL'UKE 7*>2A AC/DC Transfer Standard" olmak üzere 3 transfer standart bulunmaktadır. Ac gerilimin uluslararası birimlere izlenebilirliği, FLUKE 792A transfer standardının Almanya'nın" ulusal metroloji enstitüsü PTB'ye (Physikalisch-Technische Bundesanstalf) gönderilmesi suretiyle sağlanmaktadır. Standart, burada kendinden daha iyi bir transfer standartla kârşılkştırîîmakta ve çeşitli gerilim/frekans noktalarındaki ac/dc transfer farkları hdsâplanmaktadir. Daha sonra, laboratuvarımızda bulunan diğer standartlar bu referans standart kullanılarak kalibre edilmekte ve ac/dc transfer farkları saptanmaktadır. Kalibre edilen' bu iki stâridart da, dışarıdan gelen endüstriyel kalibrasyon taleplerinin karşılanmasında kullanılmaktadırlar. Bu şekilde oluşturulan bir kalibrasyon zinciri ile ac gerilim izlenebilirliği uluslararası tammlı birimlerden testlerde kullanılan en küçük ac voltmetreye kadar indirilmesi sağlanır. Şekil 5, UME Gerilim Laboratuvarında mevcut bulunan ac gerilim izlenebilirliğini göstermektedir. PTB Birindi Seviye Ac/dc Transfer Std. /Hesaplanabilir Tsrmal\ ^ Çeviriciler j u M E 792A (RMS Sensör) G ER İ L i M 792A (RMS Sensör) 540B (SJTC) A B. Ac Gerilim Kaynaklar! Ac Voltmetreler Şekil 5. UME Gerilim Laboratuvarı ac gerilim izlenebilirlik zinciri

8 Laboratuvarımızda ac ölçümler için otomatik sisteme geçiş çalışmaları başlatılmış bulunmaktadır. Bu sistem kullanılarak, ölçümlerin doğruluğunun göstergesi olan ac/dc transfer farklarının düşürülmesi amaçlanmaktadır. Gerilim Laboratuvannın mevcut kalibrasyon imkanları 10 Hz-1 MHz frekans bandında 100 mv^-looov^ gerilim aralığında ac/dc transfer standart, ac voltmetre, ac kalibratör kalibrasyonlan olarak sayılabilir. Kaynaklar 1. Pöpel R., Josephson Effect and Voltage Standards, Metrologia, 1992, 29, Hartland A., The Quantum Hail Effect and Resistance Standards, Metrologia, 1992, 29, Vastrade C, IEEE Trans. Instrum. Meas., 1980, IM-29, Oldham N.M., Hetrick P.S., Zeng X., IEEE Trans. Instrum. Meas., 1989, IM-38, Clarke J.J.J., Stockton J.R., J.Phys. E., 1982, 15, Klonz M., IEEE Trans. Instrum. Meas., 1987, IM-36, Hermach F.L., J. Res.Nat. Bur. Stand., 1952, 48, Inglis B.D., Standards for AC-DC Transfer, Metrologia, 1992, 29, Wilkins F.J., Deacon T.A., Becker R.S., Prac. Inst. Elect. Eng., 1965, 112, Calibration: Philosophy in Practice, Fluke, Second Edition,

9 AGMC DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ VE KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ Hv. Müh. Kd. Bnb. Ayhan SEZGİN İnci HİMB. K.LIĞI ELEKTRONİK SİSTEMLER MÜDÜRLÜĞÜ ^^fl TAKDİM PLANI I / AGMC DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ / KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ Y-1 Kalibrasyon Programının Uluslararası geçerliliği için AGMC tarafından yapılan değerlendirmelerde dikkate alınan kriterler ile kalite güvence sisteminin önemi nedeniyle bilgi sunmak amacıyla hazırlanan "AGMC değerlendirme kriterleri ve kalite güvence sistemi" konulu brifing yansıda görülen başlıklar altında arz edilecektir. Bilindiği gibi test/ölçü aletleri ve tezgahlar, imalat, test yada bakım işlerinde referans olarak kullanılar. İmalat test ve bakım işlerinde kullanılan test/ölçü aletleri ile tezgahlar, yapılan işlemin /ürünün dğıruluğunun yada kalitesinin ölçümünde eya izlenmesinde kullanılan en önemli vasıtadır. Bu bakımdan, doğrudan kalitenin bir ölçme vasıtası olan test/ölçü aletlerinin doğru ve kaliteli ya da güvenilir olmasına ihtiyaç vardır. Bu kapsamda kalitenin ayrılmaz bir parçası olan kalibrasyon zinciri, belgelendirme (sertifikasyon) ve kalite güvence sistemi yönünden anlatılacaktır. Öncelikle belgelendirme nedir? Ona bakalım.

10 BELGELENDİRME (SEKTİFİKASYON) YAPILAN İŞ, KULLANILAN TEÇHİZAT DOKÜMAN, TESİS VE YÖNTEMİN, MEVCUT ULUSLARARASI STANDARTLARA GÖRE GÜVENİLİRLİĞİNİN VE DOĞRULUĞUNUN BELGELENDİRLMESİDİR. Y-2 BELGELENDİRME (SERTIFİKASYON) Yapılan iş, kullanılan teçhizat, doküman, tesis ve yöntemin mevcut uluslararası standartlarla göre güvenilirliğinin ve doğruluğunun belgelendirilmesidir.

11 SERTIFIYENIN ANA KRİTERLERİ / KALİBRE DOĞRULUK DEĞERLENDİRMESİ (AUDIT) / KALİTE GÜVENCE PROGRAMI (QAP) / ÇEVRE ŞARTLAR (ECS) / TESİS (FACILITY) Y-3 İki yılda bir periyodik olarak AGMC tarafından yapılan değerlendirmelerde labaratuvar genel olarak tüm fonskiyonlanyla değerlendirmeye tabi tutulur. Fakat sadece yansıda görülen 4 ana konuda tespit edilen eksiklikler labaratuvarın direk olarak sertifiye olamamısna sebep olur. Bunlar: Kalibre Doğruluk Dğerlendirmesi (AUDİT) Kalite Güvence Programı 1 Çevre Şartlan > Tesif (QAP) (ECS) (Facility)'dir. 10

12 KALİBRE DOĞRULUK DEĞERLENDİRMESİ (AUDIT) MEVCUT ENVANTERE GÖRE, KALİBRE EDİLEN ÜNİTELERDEN BELLİ ORANDA ÖRNEKLER SEÇİLEREK YENİDEN KALİBRE ETTİRİLMESİDİR. BU YÖNTEMLE KALİBRASYON LABARATUVARI PERSONELİNİN PERFORMANSI DEĞERLENDİRİLMEKTEDİR. Y-4 KALİBRE DOĞRULUK DEĞERLENDİRMESİ (AUDIT) Mevcut envantere göre, kalibre edilen ünitelerden belli oranda örnekler seçilerek yeniden kalibre ettirilmesidir. Bu yöntemle kalibrasyon laboratuarı personelinin performansı değerlendirilmektedir. Değerlendirmeye alınacak cihaz sayısı laboratuvarın envanterinde yani sorumluluğunda bulanan cihaz miktarına bağlı olarak belirlenir. Bu cihazlar envanterin %1'ini oluşturan ve kalibreleri yapılarak birliklerine sevk edilmeyi bekleyen cihazlar ile son bir ay içerisinde kalibreleri yapılmış laboratuvarda ait cihazlar arasından rastgeie (random) seçilir, seçilen 10 cihazdan en az 3 tanesinin laboratuardan olmasına dikkat edilir. Hatalı cihaz sayının tespit edilen sınırları aşması laboratuvar için temel bir eksiklik olarak kabul edilir ve labaratuvar belgelendirilmez. 11

13 KALİTE GÜVENCE PROGRAMI (QAP) MEVCUT ULUSLARARASI KALİTE STANDARTLARINA UYGUN KALİBRE HİZMETİ VERİLMESİNİ SAĞLAYAN, PERSONELİN PERFORMANISINI SÜREKLİ İZLEYEN VE KALİTE İHYAÇLARINI ORTAYA KOYAN BİR SİSTEMİN DEĞERLENDİRİLMESİDİR. Y-5 KALİTE GÜVENCE PROGRAMI (QAP) Mevcut uluslararası kalite standartlarına uygun kalibre hizmeti verilmesini sağlayan, personelin performansını sürekli izleyen ve kalite ihtiyaçlarını ortaya koyan bir sistemin değerlendirilmesidir. Bu program teknik emirlerde belirtilen esaslara uygun olarak yürütülmeli ve gerçekleştirilen her türlü faaliyet kayıt altına alınmalıdır. Labaratuvarın değerlendirilmesinde kalite güvence programı ağırlıklı bir yer tutar. 12

14 ÇEVRE ŞARTLARI (ECS) KALİBRE İŞLEMLERİNİN YAPILDIĞI ORTAMIN SON BİR YILDA ULUSLARARASI STANDARTLARDAKİ LİMİTLER İÇİNDE OLUP OLMADIĞININ DEĞERLENDİRİLMESİDİR. LİMİT: TOPLAM ÇALIŞMA SÜRESİNİN MAX. %10'UDUR. Y-6 ÇEVRE ŞARTLARI (ESC) Kalibre işlemlerinin yapıldığı ortamın son bir yılda uluslararası standartlardaki limitler içinde olup olmadığının değerlendirilmesidir. 13

15 ÇEVRE ŞARTLARI (ECS) SICAKLIK NEM TOZ AYDINLATMA SICAKLIK NEM AYDNT ÇALIŞMA ALANI C %RH TOZ (FC) BOYUT KLB. 20 +/ * 50 min ELKT/MEK. KLB / min f 1 FEET KÜP'TE 5 MİKRONDAN BÜYÜK BULUNABİLECEK TOZ SEVİYESİ MAX. 700 ADETTİR. Y-7 Sahip olunan ölçüm standartlarının ölçme ve kalibrasyon programında öngörülen, bilimsel olarak belirlenmiş ideal çevresel şartların sağlandığı bir ortamda muhafaza edilmesi ve kullanılması gerekmektedir. Bu şekilde yapılan her kalibre ve ölçüm işleminin NIST'te bulunan milli ölçüm standartlarıyla izlenebilirliğini sağlamak mümkün olabilecektir. Bu nedenle labaratuvarın çevresel şartları sürekli olarak gözlenmeli, kayıt altına alınmalı ve herhangi bir prametrenin sınır değerler dışına çıkması durumunda derhal düzeltici tedbirler alınmalıdır. Sıcaklık, nem, toz ve aydınlatma değerleri toleranslanya birlikte yansıda verilmiştir. 14

16 TESİS (FACIL1TY) \ MEVCUT İŞ YÜKÜNE GÖRE İSTENİLEN STANDART HACİMLERDEKİ KAPALI ALANLARIN FİZİKİ ANLAMDA UYGUNLUĞUNUN KONTROL EDİLMESİDİR. Y-8 TESİS (FACIUTY) Mevcut işyüküne göre istenilen standart hacimierdeki kapalı alanların fiziki anlamda uygunluğunun kontrol edilmesidir. Laboratuvarın hizmet verdiği cihaz sayısını karşılayacak derecede büyük ve planlı bir çalışma ortamına sahip olunması gerekmektedir. Toz kontrolü için gerekli pozitif basıncı oluşturacak ve koruyacak çift kapılı, yeterli giriş rahatlığı sağlayan, kapıları kontrollü açılan ve "AIRLOCK DOOR" diye adlandırılan giriş kapısı olmalıdır. Laboratuvarın aydınlatılması teknisyenlerin cihaz üzerinde rahat çalışmalarını sağlayacak şekilde, gölgesiz olmalıdır. 15

17 KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ KALİTE GÜVENCE KONTROL METODLARI KALİTE DOĞRULAMA METODU UYGULAMALARI KALİTE GÜVENCE RAPORLAŞMA USULLERİ PERSONEL Y-9 KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ Kaiibrasyonun bizzat kendisi bir kalite güvence işlevi olmakla birlikte, kalibrasyon labaratuvarlarının kendine has ayrı bir kalite güvence programı vardır. Bu program hava kuvvetleri ölçme ve kalibrasyon programının bir parçası olup, teknisyenler arasında seçilen tecrübeli ve kabiliyetli personel tarafından yürütülür. Kalite güvence sistemi yapılan kalibrelerin kontrol metodlarını, kalibre doğrulama metodu uygulamalarını, raporlaşma usulleri ile kalite personelini kapsamaktadır.

18 KALİTE GÜVENCE DOĞRULAMA METODLAR1 / KALİTE DOĞRULAMA METODU / KALİTE GÖZLEM METODU / GİRİŞ KONTROLLARI / ÇALIŞMA STANDARTLARININ KONTROLÜ / ÇIKIŞ KONTROLLARI / YERİNDE KALİBRE EKİP KONTROLLARI Y-10 KALİTE GÜVENCE DOĞRULAMA METODLARI Kalite güvence programı kapsamında yürütülen kalite doğrulama metodu onarım/kalibresi bitirilmiş test/ölçü aletlerine uygulanan kontrol metodudur. Cihazın kalibresinde ve dokümanlarda tespit edilecek hata, teknisyen seviye değişikliğini gerektirir. "Hata" lı durumda cihaz yeniden kalibre işlemine tabi tutulur. Kalite doğrulama metodu uygulanan her cihaz için AFTO FORM 422 (Kalite kontrol değerlendirme formu) doldurulur. Ölçü aletlerinin kalibresi sırasında gözlem şeklinde yapılan kalite gözlem metodunda her teknisyen yılda en az iki defa kontrol edilir. Ölçü aletleri, kullanıcı sorumluluğunda bulunan aksesuar, teknik doküman, sandıklama ve kalite uygunluk kontrollerine tabi tutulur ki bu işleme giriş kontrolü adı verilir. Çalışma standartlarının kontrolü ise kalibrasyon laboratuvarlarmm sahip olduğu ve kullanılan çalışma standartlarının % i "inin kalite güvence elemanları tarafından gelişigüzel seçilerek kalite doğrulama metoduna tabi tutulmasıdır. Onarım ve Kalibrasyonu biten bütün ölçü aletleri emniyet, temizlik, fiziki durum ve forma/dökümantasyon konularında çıkış kontrollarına tabi tutularak çıkış işlemleri yapılır. Yerinde kalibre ekipleri tarafından birliklere gidilerek yapılan kalibre işlemleri kalite güvence programı dahilinde yürütülür. Yerinde kalibre ekiplerinde kalibrasyon laboratuvarında uygulanan kalite güvence programı aynen uygulanır. Eğer ekipte kalite güvence elemanı bulunmuyorsa yerinde kalibre ekip şefi tüm kalite güvence programını yürütür. 17

19 KALİTE DOGRULAM METODU UYGULAMALARI / ÇOK SEVİYELİ ÖRNEKLEME SİSTEMİ / TEKNİSYEN SEVİYESİ / CİHAZ KONTROLÜ Y-ll KALİBRE DOĞRULAMA METODU Kalite doğrulama metodu çok seviyeli örnekleme sistemine uygun olarak yapılır. Çok seviyeli örnekleme sisteminde başlangıç olarak tecrübeli teknisyenler 3 seviyesinden, tecrübesiz ve yeni teknisyenler ise 2 seviyesinden göreve başlatılır. Teknisyen seviyeleri, üretim ve kalite metodlarmdaki başarı ve verimliliğe bağlı olarak değişir. Cihaz kontrollerinde kontrole alınmadan geçebilecek maksimum cihaz sayısı her seviyede ayn ayn belirlenmiştir. 18

20 KALİTE GÜVENCE RAPORLAŞMA USULLERLİ / AFTO FORM-442 KALİTE KONTROL / KALİTE GÜVENCE RAPORU / ACİL EĞİTİM İHTİYACININ BİLDİRİMİ / TEKNİSYEN SEVİYLERİ PANOSU Y-12 KALİTE GÜVENCE RAPORLAŞMA USULLERİ Kalite güvence personeli, yaptığı her kontrol sonucu ve teknisyen hakkındaki bilgileri AFTO FORM 442 kalite kontrol değerlendirme formu tanzim ederek kalite güvence başkanlığına gönderir. Kalite personeli her ayın sonunda yaptıkları kontrolleri kapsayan "Kalite Güvence Raporu" nu kalibrasyon laboratuvarı yönetimi ile kalite güvence başkanlığına gönderir. Yapılan kontrollerde tespit edilen eğitim ihtiyaçlarını laboratuvar yönetimine yazıyla bildirir. Böylece hata yapılmasını ve eğitim seviyesinin yükselmesini sağlar. Teknisyenlere ait seviye değişiklikleri güncel olarak teknisyen seviyeleri panosuna işlenir. 19

21 PERSONEL / KALİTE GÜVENCE ŞEFİ / KALİTE GÜVENCE ELEMANI Y-13 PERSONEL Kalite güvence programının uygulanmasını sağlayan kalite güvence şefi ve kalite güvence elemanları, kalibrasyon laboratuvarında görev almaktadır. Bu personel uygulanan tüm metodların takip edilmesini, raporlaşmalann yapılması ve kalitenin vazgeçilmez parçası olan kalibrenin uluslararası standartlarda yapılmasına temin eder. 20

22 AVRUPA BİRLİĞİNDE AKREDİTASYON Hüseyin Uğur TÜBİTAK, Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME), P.K. 21, 41470, Gebze, Kocaeli Özet: Avrupa Birliği'nde akreditasyon konusunda farklı ülkelerce çeşitli sistemler uygulanmaktadır. Ancak son zamanlarda kabul gören bir oluşum, laboratuvar, sistem, ürün/hizmet ve personel konularında tek elde akreditasyon hizmetlerini toplamak olarak, ortaya çıkmıştır. Buna göre her ülke önce bütün akreditasyon hizmetlerini bir noktada birleştirecek daha sonra da ülkeler arası tanınmaya gidilecektir. Tanınma, teknik denetimler sonucu bir ülkenin akreditasyon sistemini uluslararası normlara göre kurup çalıştırdığının belirlenmesi ile olacaktır. 1. Giriş Bilindiği gibi uluslararası ticaretin yaygınlaşması, son yıllarda yeni düzenlemeleri beraberinde getirmiştir. GATT antlaşması ve Avrupa Topluluğu ile gümrük birliği güncel olarak Ülkemizi ilgilendiren en önemli iki ticari uygulamadır. Tamamen serbest rekabet ortamına dayanan bu iki antlaşma ile gümrük duvarları kademeli olarak kalkmakta, yerine belirli hukuksal önlemler ile teknik denetim ve üreticinin belirli bir kaliteyi sağlaması yükümlülükleri gelmektedir. Hukuksal düzenlemeler, patent, telif, tüketiciyi koruma, serbest rekabeti teşvik, anti-kartel gibi yasaları içermekte ve genel olarak "ticari ahlak" ile ilgili yapıyı oluşturmaktadır. Küreselleşen ticaretin organizasyonu için sadece yasal düzenlemeler yeterli olmamakta, bunun yanı sıra teknik düzenlemeler de gerekmektedir. Bununla hedeflenen ise, her ülkenin, üretim, hizmet ve ticaret sektörlerinin oto-kontrol mekanizmaları ile uluslararası sisteme uygunluğunun tescil edilmesidir. Bu düzenlemeler aynı zamanda teknik engellerin kaldırılması için de son derece önemlidir. Ancak her çeşit uygunluğun onaylanması, organize bir belgelendirme sistemini gerektirir. Böylece çeşitli unsurların, yayınlanan standart, direktif, yönetmelik veya diğer kurallara uygunluğu, belgelendirme kuruluşlarınca incelenip onaylanır. Bu nedenle de ticarete ve üretime konu olan her türlü belgelendirme faaliyetlerinde bulunan kuruluşların yetkilendirilmeleri veya bir başka deyişle akredite edilmeleri gerekmektedir. Doğal olarak böyle bir sistemin oluşması gereği akreditasyon yöntemleri ve kurumlarına çok büyük önem kazandırmıştır. Gerek GATT, gerekse Gümrük Birliği antlaşmaları, Türkiye'de de, uluslararası nitelikte, teknik olarak yeterli, özerk ve kanunla kurulmuş bir akreditasyon sisteminin varlığını gerekli kılmaktadır. Bu sistem, ya çeşitli akreditasyon unsurlarından meydana gelir, ya da Batı Avrupa ülkelerinin üzerinde çalıştıkları ve bazılarının da kurdukları gibi, her türlü akreditasyondan sorumlu tek bir "Milli Akreditasyon Konseyinden oluşur. Böyle bir Konsey'in varlığı bir yandan Türkiye'yi muhtemel bir teknik engellemeye karşı koruyacak, diğer yandan da organize bir akreditasyon sistemini kurmamış ülkelere karşı gerektiğinde teknik engellemelerde bulunabilecektir. Birçok ülkede son otuz yılda önem kazanmaya başlayan akreditasyon kavramı, ne yazık ki tam olarak olgunlaşmamıştır. Hemen hemen her ülke, akreditasyon sistemini farklı oluşturmuştur. Ancak son beş yıldır süregelen çalışmalar sonucunda, AB ve EFTA ülkeleri (Avrupa Ekonomik Alanı) akreditasyon sistemlerini önce harmonize etme, daha sonra da bir çatı altında toplama kararı almışlardır. Bu gelişmeler üzerine ABD, Japonya, Güney Doğu Asya ve Güney Amerika ülkeleri de benzer çalışmalara başlamışlardır. Burada vurgulanması gereken en önemli husus, bütün bu 21

23 ülkelerde şu anda da akreditasyon işlemlerinin çeşitli kuruluşlarca yürütülüyor olmasıdır. Yapılan çalışmalar büyük ölçüde her türlü akreditasyonun bir ülke içinde, önce hoinojenleştirilmesi, daha j sonra tek bir merkezde toplanması ve en son aşamada da uluslararası sisteme entegrasyonunun / sağlanmasına yöneliktir. Avrupa'nın oluşturduğu ve diğer ülkelerin de katılmayı tasarladıkları bu sistem Türkiye için de son derece uygundur. Türkiye'de henüz bir akreditasyon sisteminin olmaması ve tamamen yeni bir sistemin kurulmasının planlanması ülkemiz için çok büyük bir fırsattır. Ancak bunun doğru yapılabilmesi ve ileride problemsiz olarak uluslararası sisteme entegre olabilmesi için öncelikle Avrupa'daki akreditasyon işlemleri ve organlarının iyi incelenmesi gerekir. Avrupa'da yürürlükte olan sistem ve kullanılan yöntemlerle ile ilgili bilgiler aşağıdadır. 2. Avrupa Birliği'nde Akreditasyon İşlemleri j Şekil l'de gösterildiği gibi, genel olarak tüketiciye sunulan bir ürünle ilgili olarak temel altı aşama vardır : - 1. Tasarım - 2. Üretim - 3. Üretim Testi - 4. Satış - 5. Tip Testi ve Onayı - 6. Denetim, Performans Testi ve Onayı > Bu aşamalardan ilk dördü üretimi yapan kuruluş içinde yapılır ve bunlarla ilgili temel prensipler ve sağlanması gereken minimum şartlar ISO 9000 serisi standartlarla belirlenmiştir. Avrupa bu standartları EN29000 serisi olarak aynen kabul etmiştir. Beşinci ve altıncı aşamalar üretici dışında bağımsız laboratuvarlar tarafından yapılır ve teknik ölçüm ve test gerektirir. Bu laboratuvarların çalışma prensipleri ise EN45001 ve ISO Guide 25 standartları tarafından belirlenmiştir. ISO Guide 25 tam bir standart olmamasına rağmen, EN45000 serisi standartlardan daha kapsamlı olması nedeni ile bir standart olarak nitelendirilip kullanılmaktadır. EN45000 serisi ve ISO Guide 25 temel alınarak yeni bir standartın hazırlanma çalışmaları teknik birimlerce başlamış bulunmaktadır. Yeni standart bütün dünyada uygulanacaktır. Ancak, bu standart / oluşuncaya kadar EN45000 serisi standartlar kullanılmaya devam edilecektir. Gerek EN29000, gerekse EN45001 standartlarının doğru uygulandıkları, bağımsız kuruluşlar tarafından kontrol edilmelidir. Bu kuruluşlara "Belgelendirme Kuruluşları" denir. ISO9000/EN29000 konusunda faaliyet gösteren belgelendirme kuruluşlarının çalışmaları ile ilgili düzenlemeler EN45012 standardı, EN45001 konusunda faaliyet gösteren kuruluşların çalışmalarını düzenleyen kurallar ise EN45002 standardı ile belirlenmiştir. Yukarıda belirlenen belgelendirme işlemlerinin yanı sıra, son ürün ile ilgili laboratuvar testlerinin dışında kalan işlemler için ürün belgelendirmesi ve bu sektörde çalışan kişilerin eğitimi ve / sınanmasını içeren personel belgelendirmesi de gerekmektedir. Bu konularda faaliyet gösterecek kuruluşlarla ilgili kurallar da, ürün için EN45011, personel için EN45013 standartları ile belirlenmiştir. Özetle, her ülkede temel dört tip belgelendirme yapılmaktadır. Bunun sonucunda belgelendirme işlemleri her ülkede farklı uygulanmasına rağmen temel olarak dört unsurdan oluşmaktadır: 22

24 1. Kalibrasyon, analiz ve test hizmeti veren laboratuvarlar : Bunlar üretim veya ticarete konu olan her türlü ölçümü yapan laboratuvarlardır. Yapılan ölçümlerin, ulusal metroloji merkez veya enstitülerinde bulunan ulusal ölçme standartlarına izlenebilir olması ve ölçümlerin uluslararası kuruluşlarca belirlenen kurallara göre yapılması gerekir. 2. Ürün veya Hizmet sertifikası veren kuruluşlar: Bunlar tüketiciye sunulan her ürünün (hizmet dahil) çeşitli standart, direktif veya kurala uygun olarak üretilip, pazarlandığını onaylayan bağımsız kuruluşlardır. Bu kuruluşlar ister kendileri test laboratuvarları işletir, isterse bir üst maddede tanımlanan bağımsız laboratuvarların yaptıkları ölçümleri kullanırlar. 3. Sistem belgelendirmesi yapan kuruluşlar : Üretim veya hizmet sektöründe faaliyet gösteren bir kuruluşun belli bir kalite güvence modeline (örneğin ISO-9000 serisi) uygun faaliyet gösterdiğini tescil eden kuruluşlardır. 4. Eleman belgelendirmesi yapan kuruluşlar : Yukarda belirtilen her üç konuda faaliyet gösteren kuruluşlarda çalışan teknik kişileri eğitip, sertifika veren bütün kuruluşlardır. Her ülkede ulusal ölçekte bir kalite sisteminden bahsetmek için gerekli olan bu dört unsuru oluşturan kuruluşların etkinliklerini düzenleyen ve yetkilendiren bir akreditasyon sistemi gerekmektedir. Bazı ülkelerde bu dört konuda çalışan kuruluşlar birbirlerinden bağımsız olarak çalışan farklı organizasyonlar tarafından akredite edilirler. Ancak son yıllarda yaygınlaşan bir uygulamayla yukarıda bahsedilen dört belgelendirme konusunda birer kuruluş akreditasyondan sorumludur; ancak bu dört kuruluş bir şemsiye organizasyon içinde koordineli bir şekilde faaliyet gösterirler. Şemsiye organizasyon genellikle bağımsız çalışan, tüzel kişiliğe sahip ve endüstri tarafından oluşturulan kuruluşlardır. Akreditasyonu yapan dört uzman kuruluşun, akredite ettikleri kuruluşların üzerinde olması ve bu kuruluşlarla herhangi bir çıkar ilişkisinde bulunmamaları gerekir. Ancak sistemin bu şekilde çalışması uluslararası alanda saygınlık kazanır ve tanınır. 3. Karşılaşılan Güçlükler Avrupa'de belgelendirme kuruluşları için geçerli olan temel kurallar yukarıda da değinildiği gibi EN45011, EN45002, EN45012 ve EN45013 standartlarıdır. Avrupa içinde genel olarak her dört akreditasyon konusunu tek bir kurallar dizisi içinde tek bir elden yürütme eğilimi vardır. Bu kurallar dizisi ise laboratuvarlar için EN45003 standardı ile belirlenmiştir. Bütün akreditasyonu kapsayacak şekilde EN45003 standardı EN45010 olarak genişletilmektedir. Devam eden bu çalışmanın en son ürünü pren45010 olarak yayınlanıp ilgili kuruluşların görüşlerinin alınması amacı ile dağıtılmaktadır. EN45010, standart olarak yayınlandığında, akreditasyonun, tarafsız, bağımsız ve hukuksal bir temele dayanan tüzel kişiliğe sahip bir kuruluş olmasını öngörmektedir. Bu nedenle Avrupa Birliği'ne mensup ülkeler ya bir "Milli Akreditasyon Konseyi" kurmuşlardır, ya da mevcut çeşitli akreditasyon unsurlarım birleştirerek merkezi bir konseyin oluşturulması için çalışmaktadırlar. Şu ana kadar her türlü akreditasyonu tek bir konsey altında toplamış ülke sayısı yedidir. Diğer ülkeler de bu konudaki çalışmalara devam etmektedir. Avrupa sisteminin homojenleşmesi aşamasında karşılaşılan en büyük güçlük laboratuvar akreditasyonu açısından yaşanmaktadır. Bu konuda ilk problem, yıllardır kalibrasyon ve test laboratuvarlannın yapay bir şekilde ayrılmış olmasından kaynaklanmaktadır. Test laboratuvarları birliği WELAC ile kalibrasyon laboratuvarları birliği WECC 1994 yılı sonunda EAL (Avrupa Laboratuvar Akreditasyonu) bünyesinde birleşmişlerdir. Bu gelişme, test ve kalibrasyonu ayrı tutmaya çalışan bazı ülkeler için zorluk yaratmış ise de bütün laboratuvar akreditasyonun tek bir merkezden yürütülmesi için çalışmalara da başlamışlardır. 23

25 İkinci güçlük laboratuvar akreditasyonlarının genel olarak ulusal metroloji enstitüleri tarafından yapılması ile oluşmuştur. Teknik olarak akreditasyon ve sonraki kontroller sırasında ulusal enstitünün laboratuvar ve elemanlarından yararlanılması, akredite olan laboratuvarlar arasında î yapılan teknik karşılaştırmaların ulusal enstitü tarafından organize edilip denetlenmesi, idari olarak / da akreditasyonun bu enstitülerce yapılmasını gerektirmiştir. Ancak laboratuvar akreditasyonu ile diğer üç tip akreditasyonun sıkı bir ilişki içinde olması sorun yaratmış, Batı Avrupa, uzun dönemde laboratuvar akreditasyonunun da diğerleri gibi akreditasyon konseyleri aracılığı ile yapılmasına karar vermiştir. Başta Fransa, İngiltere, Almanya ve İtalya olmak üzere birçok ülke yeni sisteme geçmek için çalışmalara başlamıştır. Fransa ve İngiltere, ülkelerinde gerekli yasal değişikliklere yaparak yeni sisteme uyum sağlamışlardır. Diğer ülkeler de bu konuda önümüzdeki yıllarda gerekli düzenlemeleri yapacaklardır. Üçüncü güçlük, uzun zamandır çalışmakta olan laboratuvar akreditasyonu ile diğer konular j arasındaki kopukluktan kaynaklanmaktadır. Bunun en büyük nedeni laboratuvar akreditasyonunun, / üzerinde uzlaşılmış kurallarca, yapılması, uzun zamandır organize bir sistemin varlığı ve Avrupa'da laboratuvarın bugüne kadar akredite olmasına karşın, diğer akreditasyon konularında belli bir belirsizliğin bulunması, sistemin çok yeni ve kapsamının da oldukça dar olmasıdır. Bu farklılığın en belirgin örneği uluslararası kuruluşlar bünyesinde görülmektedir. Avrupa'da laboratuvar akreditasyonundan sorumlu kuruluşlar EAL (European Accreditation of Laboratories), diğer akreditasyon kuruluşları ise EAC (European Accreditation of Certification) bünyesinde toplanmaktadır. Bu iki kuruluşun birleşme çalışmaları devam etmekte olup, kısa zamanda sonuç alınması beklenmektedir. Doğal olarak Avrupa Ekonomik Bölgesindeki bütün ülkeler bu birleşmenin gerçekleşeceğini varsayarak kendi sistemlerini oluşturmaktadırlar. : Bu oluşumun başım Fransa, İngiltere, Finlandiya, İsveç, Norveç, Danimarka ve Portekiz çekmektedir. Bu yedi ülke her türlü akreditasyondan sorumlu bağımsız, yasal temeli olan tüzel kişiliğe sahip Akreditasyon Konsey veya Kurumlarını kurmuşlardır. Sadece İngiltere hazırlanan kanun metnini henüz parlementosundan geçirmemiştir. İngiltere bu aşamada laboratuvar akreditasyonundan sorumlu kuruluş olan NAMAS'ı ulusal metroloji kuruluşu olan NPL bünyesinden alarak NACCB bünyesine katmaktadır. Bu şekilde NACCB her türlü akreditasyondan sorumlu olacaktır. Ancak NAMAS, NACCB bünyesinde yarı özerk bir statü ile çalışmaya devam edecektir. Kanun üzerinde görüşmeler tamamlanmış olup kesin sonuç sonbaharda alınacaktır. Bu ülkelerdeki durum Tablo l'de verilmiştir. i Avrupa'daki diğer ülkelerde durum daha karışıktır. En büyük problem Almanya ve italya'da yaşanmaktadır. Bu ülkelerde henüz test ve kalibrasyon akreditasyonları birleştirilememiştir. Her iki ülkede de kalibrasyon laboratuvarlanmn akreditasyonu eskiden Fransa ve İngiltere'de de olduğu gibi ulusal metroloji enstitülerince oluşturulan organlarca yürütülmektedir. Almanya için bu kuruluş DKD, İtalya için SIT'tır. Test laboratuvarları konusunda İtalya'da SINAL yetkili kuruluştur. Ancak Almanya'da test laboratuvarlarının akreditasyonundan sorumlu 19 ayrı kuruluş mevcuttur. Bu durum Almanya'yı çok zor durumda bırakmıştır. Bunun sonucu olarak Almanya önce bütün laboratuvar akreditasyonlarım tek bir çatı altında toplama, daha sonra da laboratuvarla birlikte diğer akreditasyon faaliyetlerini DAR adlı bir kuruluş bünyesinde birleştirmek üzere çalışmaktadır. Birleştirme çalışmaları başta Hollanda olmak üzere diğer Avrupa ülkelerinde de devam etmektedir. / Bu ülkeler ile ilgili özet bilgiler ise Tablo 2'de verilmiştir. 24

26 4. Ülkeler Arası Tanınma ve Türkiye'nin Durumu Ülkeler arası tanınma ise hükümetler seviyesinde olmayıp, birliğe üye ülkelerin akreditasyon kuruluşları arasında olmaktadır. Buna göre Akreditasyon Sisteminin tanınmasını isteyen ülkenin Akreditasyon Konseyi, daha önce tanınma işlemlerinden geçmiş ülkelerin kuruluşlarınca, başta EN45003 olmak üzere, çeşitli kuralla göre denetlenmekte ve bu denetime göre karar verilmektedir. Her ne kadar EN45003 laboratuvar akreditasyonu yapan kuruluşlar için hazırlanmışsa da EN45010 standardı yürürlüğe girdiği zaman diğer akreditasyon konularını da kapsayacaktır. Bu konularda hükümetler ise ülkeyi temsil ile görevli akreditasyon kuruluşunu oluşturmak ve bunu Avrupa Topluluğu'na bildirmekle yükümlüdürler. Özetle, Konseyin bir kanunla oluşması veya Dışişleri Bakanlığı'nın, bu kuruluşu, resmen bildirmesi yeterli olmamakta, mutlaka birlik üyesi diğer kuruluşlarca teknik ve idari denetimden geçmesi gerekmektedir. Bu denetimden beklenenler arasında, Akreditasyon Konseyi'nin özerk bir yapıya sahip olması, akredite edeceği kuruluşlarla menfaat ilişkisi veya çıkar çatışması bulunmaması, teknik olarak yeterli olması ve ülkenin tamamı için (askeri ve bilimsel kuruluşlar dahil) faaliyet göstermesi vardır. Teknik denetim, akreditasyon sisteminin tamamını içerebileceği gibi tercihan sistemin her unsurunun (örneğin laboratuvar akreditasyonu gibi) teker teker denetlenmesi olarak da yapılabilir. Bu, verimliliği büyük ölçüde arttıran bir uygulamadır. Denetlemeden geçen ülke MRA (Multilateral Recognition Agreement) kapsamına alınır ve verdiği belgeler MRA kapsamındaki diğer ülkeler tarafından tanınır. MRA bazı dokümanlarda MLA (MultiLateral Agreement) olarak da geçer ve Türkiye için asıl hedeftir. Politik nedenlerle Türkiye gerek EAL gerekse EAC'a üye olmakta son derece güçlük çekecektir. Ayrıca Yunanistan'ın veto olasılığı da son derece yüksektir. Ancak, Türkiye'nin (eğer M AK doğru kurulursa) Avrupa bünyesindeki MRA kapsamına alınması daha büyük bir olasılıktır. Bunun sonucunda Türkiye'deki belgelendirme faaliyetleri Avrupa tarafından, Avrupa'daki belgelendirme faaliyetleri de Türkiye tarafından tanınacaktır. Avrupa'nın kurduğu sistem idari ve teknik konuları birbirinden ayırmıştır. Bu nedenle Yunanistan hatta İspanya gibi ülkeler EAL'a üye iken yeterli teknik altyapıyı oluşturamadıklarından MRA dışında kalmışlardır. Bir başka deyişle, EAL karar organlarında yer almalarına ve alınan kararları etkilemelerine rağmen kendi kuruluşlarının verdikleri sertifikalar diğer ülkelerce tanınmayabilir. Ancak Topluluk üyesi ülkeler politik nedenlerle birbirlerine gerekli kolaylığı göstermektedirler. Aynı kolaylığın Topluluk dışındaki ülkelere gösterilip gösterilmeyeceği konusunda belirsiz bir durum vardır. Bu konunun aynı zamanda teknik korumacılığın bir parçası olduğu düşünülürse Türkiye için durumun önemi daha iyi anlaşılabilir. Türkiye, öncelikle MRA kapsamına girmeyi hedeflemeli daha sonra da EAL (laboratuvar) ve EAC'a (ürün, hizmet, sistem, personel) tam üye olmaya çalışmalıdır. UME, EAL başkanı ve Hollanda Metroloji Enstitüsü müdürü Prof. Robert Kaarls ile 1994 yılı Kasım ayında Türkiye'nin EAL üyeliği üzerine bir görüşme yapmıştır. Gebze'de yapılan görüşmede Prof. Kaarls, UME'nin teklif ettiği akreditasyon sisteminin Avrupa'nın kurmaya çalıştığı sistem olduğunu, ancak Avrupa için önemli olanın, işin teorisinden çok, nasıl çalıştığını görmek olduğunu vurgulamıştır. Bunun için de Türkiye'nin öncelikle laboratuvar akreditasyon sistemini oluşturması ve 5-6 laboratuvarın akreditasyonu bittikten sonra EAL'a üyelik ve MRA kapsamına girmek için başvurmasını önermiştir. Kendisi, şu anda bütün gözlerin Doğu Avrupa ülkelerinde olduğu ve Türkiye'nin çok acele etmesi gerektiğini de defalarca belirtmiştir. Ayrıca laboratuvar akreditasyonunun uzun bir süreç aldığı ve sistem tam oturmadan EAL'a başvurmanın hatalı olacağını belirten Prof. Kaarls, eğer laboratuvar akreditasyon sistemi doğru kurulursa kendisinin her türlü desteği vereceğini de belirtmiştir. Ancak akreditasyonun diğer konularında belirsizlik devam etmektedir. Türkiye ancak uluslararası geçerlilikte bir akreditasyon sistemini oluşturup, akreditasyona başlayınca EAC ve benzeri kurumlara başvurabilecektir. 25

27 5. Sonuç Avrupa, genel olarak akreditasyon hizmetlerini nasıl yürüteceğine büyük ölçüde karar vermiştir, j Verilen kararlar EN45000 standartları çerçevesinde uygulamaya konmuştur. Ayrıca sistemin / ayrıntılarının belirlenmesi de çeşitli uzman kuruluşlarca yapılmaktadır. Akreditasyon sistemleri tamamen hükümetlerin dışındaki organlarca, doğrudan sistemin kullanıcılarına uygun bir şekilde tasarlanmıştır. Bazı ülkeler sistemlerini, üzerinde uzlaşılan kavramları baz alarak kurmuşlar, akreditasyonu çeşitli kuruluşlarla uzun bir süredir yapan diğerleri de kendilerini yeni sisteme uyarlama yolundadırlar. Fransa ve İngiltere gibi ülkeler oturmuş akreditasyon sistemlerine sahip olmalarına rağmen, mevzuatlarında gerekli değişiklikleri yaparak hızla yeni sisteme uyum sağlamış ve bunun sonucunda da yeni kurulan sistemde önemli ölçüde söz sahibi olmuşlardır. j ' I Avrupa'nın akreditasyon konusunda öncülük etmesi ve uluslararası standartların kendine uygun olarak hazırlanmasını sağlaması, ticari yönden de kendisine büyük bir avantaj sağlamıştır. ABD ve Japonya da kendi sistemlerini Avrupa'ya uygun hale getirmek için çalışmalara başlamışlardır. Mevcut temponun bozulmaması durumunda dünya yeni yüzyıla tek bir akreditasyon sistemi ile girecektir. 26

28 TABLO 1 Akreditasyon Konseyini Kurmuş Ülkeler: Ülke İsveç Norveç Danimarka Finlandiya Fransa İngiltere Portekiz Kuruluş SWEDAC NA DAN AK CMA COFRAC NACCB IPQ TABLO 2 Laboratuvar ve Üike adı Hollanda İtalya Almanya Avusturya Belçika İspanya Diğer Akreditasyon Konularını Birleştirmeye Çalışan Üll Laboratuvar Diğer Akreditasyonlardan Test Kalibrasvon sorumlu kuruluş STERLAB STERLAB RvC SINAL SIT SINCERT (19 adet) DKD DAR BMwA BMwA Ekonomi Bakanlığı BELTEST BKO BELCERT RELE RELE 27

29 BOYUT METROLOJİSİ VE KALİBRAŞYONUNDA LASER İNTERFEROMETRİK SİSTEMLERİN KULANILMASI j Emre SEZER (Uzman) TSE Bursa Bölge Müd. Üretim kalitesinde Kalite Emniyet Sistemlerinin ve Kalite Kontrolün önemi bilinmektedir. Ancak, Kalite Kontrolda kullanılan ölçme ve Kontrol Cihazlarının istenilen doğrulukta (müsaade edilen toleranslar içersinde) netice verip vermediği konusu gündeme geldiğinde, cihazların kalibrasyonunun ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır. Kalibrasyonu yapılmamış cihazlar sağlıksız neticeler vermeye, buna bağlı olarak üretimin hatalı olmasına ve dolayısı ile geri dönüş maliyeti çok yüksek olan büyük maddi zararların doğmasına sebebiyet verebilecektir. Endüstriyel imalat sanayisinde yerleştirilmeye çalışılan Kalite Emniyet Sistemlerinde, Mamul ölçümlerinde, imalatta ve Kalite Kontorolde boyut metrolojisi ile ilgili şu kalibrasyonlarm yapılması gündeme gelmektedir. Etalonların Kalibrasyonu Ölçü ve Alet ve Cihazlarının Kalibrasyonu İş ve Ölçme Tezgahlarının Kalibrasyonu Teknolojinin gelişmesine paralel olarak bu tip hasas ölçme işlemi Teknolojinin gelişme- /. sine paralel olarak bu tip teknolojiler getirilmekte ve buna bağlı olarak da daha hassas, daha sağlıklı ölçümlere imkan tanınmaktadır. İşte Laser Ölçme Tekniği ve Teknolojisi son yıllarda Metroloji ve Kalibrasyon sahasına kazandırılan en önemli ve faydalı tekniklerden birisidir. Son 20 yıldır üzerinde çalışılan LaserÖlçüm Sistemleri (laser interferometreler) ölçme tekniğinin hizmetinde kullanılmaya sunulmuş olup gündün güne kabiliyetleri geliştirilmekte stabilezesi arttırılmakta ve ölçme belirsizliği küçültülmektedir. Ölçme tekniğinin dışında sağlık sektörü savaş sanayisi, reklam sanayi, araştırma geliştirme labaratuvarları uzay sanayi, imalat sanayi gibi değişik sektörlerde de hizmet veren laser teknolojii ölçme tekniğinde aşağıdaki hizmetleri uzmanların hizmetine sunmaktadır. Lineer Ölçümler Doğrusallık Ölçümleri Açısal Sapmaların Ölçümleri Diklit Ölçümleri Hız Ölçümleri Paralellik Ölçümleri Laser interferometresinin sunduğu bu ölçme imkanları ile;. "^Koordinat ölçme cihazlarının kalibrasyonu / (kalınlık ölçen cihazlar, linear uzunluk ölçen cihazlar, hassas mihengirler vb) i j 28

30 - Koordinat ölçme cihazlarının kalibrasyonları (Ünivesal ölçme cihazları, profil projektörler optik cihazlar vb.) - Koordinat ölçme cihazlarının kalibrasyonları (optik, mekanik ve elektromekanik üç koordinat ölçme cihazları v.b.) CNC ve NC tezgah ve iş makinalarmm kalibrasyonları (torna, freze vb. tezgahlar vb.) Pleytlerin kalibrasyonları Etalonların kalibrasyonları yapılmaktadır. T.S.E. Boyut Metrolojisi ve kalibrasyonu biriminde de en son teknoloji bir Laser Interferometre cihazı bulunmakta olup, bu cihazla sanayimizin yukarıda zikredilen kalibrasyon ihtiyaçları uzman personelimiz nezaretinde yerinde karşılanmaktadır. 1- Laser Interferometrelerin Esasları Boyut ölçümlerinde Etalonların, ölçü alet ve cihazlarının yanısıra interferometrik ölçümlerin de tatbiki gittikçe artan bir sıklıkta ölçme tekniğine girmektedir. Burdaki esas Etalolarda veya ölçü alet ve cihazlarında olduğu gibi ölçülerek külteyi, ölçüm değeri daha önceden hassas bir şekilde daha hassas cihazlarla değeri tespit edilmiş başka kütlelerle (Etalonlar, taksimatlandırlımış cetveller vb.) mukayese ederek ölçüm değerini tesbit etmek değildir, interferometrik sistemlerde kütle, ışığın dalga boyu (dalga uzunluğu) ile mukayese edilmektedir. Interfenez ölçü diye adlandırılan bu ölçümün en büyük faydası dalga boylarının simetrik takimatlı hassas ve eşit uzunluklarda elde edilebilir olmasından kaynaklanmaktadır. Ancak iyi bir Interformetrik ölçümde havanın kırılma endeksinin, havadaki nem oranının, hava basıncının ve hava sıcaklığının iyi bilinmesi ve kontrol altına alınması gerekmektedir. Bunun yanısıra bütün kolaylıklarına karşın interferometrik sistemlerde elde edilebilen ölçünün, ölçümü istenen kütleye (boyuta) aktarılmasındaki güçlükler bazen bazı yardımcı aperatlar vasıtası ile çözülebilse de bazen de dalga boyunun, ölçümü istenen boyut ile karşılaştırabilmesi için ayarlanabilmesi oldukça güç olmakta hatta bazen de imkansızlaşmaktadır. Laser Interferometreler uzunluk ölçümünde kullanılan Kripton ya da Kadmiyum lambalı diğer interferometrik sistemlerden bir ışık kaynağı ile ayrılır. Bahsi geçen bu sepektral lambaların ışıkları yaklaşık 80 cm. ve 20 cm civarındadır. Daha büyük uzunluklar için laser interferometrik sistemler kullanılır. Laser interferometrik sistemlerle metrelerce uzunluklar sürekli olarak ölçülebilir. Ölçme amacı ile kullanılmaya hazır hale getirilmiş bir laser ışığının gözle incelemede interferenz çizgileri açık olarak görülebilir. Diğer araftan sık kullanılan He-Ne laser Int. ölçüm sistemlerinde laser ışığının gönderilen yayılma güvü 1 mw civarındadır ve ışık kaynağına direkt olarak bakılmadığı sürece zararsızdır. Bir He-Ne Laser Interferometre ile relatif doğruluğu 2 x 10 ~ 6 dan daha iyi bir uzunluk ölçme kabiliyeti istenirse Laser frekans stabilizasyonuna gerek duyulmaktadır. Laser Interferometrelerin Ölçüm Teknikleri (Prensipleri) Laser interferometrelerde bir laser ışık kaynağı vardır. Bu ışık kaynağından elde edilen ve çıkan kırmızı laser ışıkları intefere edilerek laser interferometrenin yapılış metoduna göre 29

31 iki frekans tekniği veya tek frekans tekniği ile kendi yansıma doğrultularında yol alırlar. Bir prizma yardımı ile 90 ayrıştırılan ve iki ayrı ışına dönüştürülen laser ışıkları, yansıtıcı aynalar vasıtası ile yeniden laser ınt. cihazı içerisinde bulunan alıcılara geri yansıtırlar. Işıkların geri yansımalarını sağlayan aynalardan birisi referans ışığı yansıtan sabit ayna, diğeri ise ölçme işlemine esas teşkil eden ve (A,=Dalga boyu) Ln=x (mesafe) kadar uzunluk kateden, ışığı elektronik dalga sayıcılarına yansıtan hareketli aynadır. İki frekans metodunda iki ayrı frekanstaki ışınlar fi ve f2, prizma vasıtası ile 90 ayrıştırırlar, fi ışını sabit kırılarak tekrar laser cihazı içerisindeki dalga boyu sayıcılarına yönlendirilir. Prizma vasıtası ile direk yoluna devam eden f2 ışını ise hareketli ayna tarafından 180 geri yansıtılarak prizma içinden direk olarak laser cihazı içerisindeki elektronik sayıcılarak yönlendirilir. Hareketli ayna ölçülecek mesafe kadar (x) hareket ettirildiği takdirde x mesafesi kadar ^(dalga boyu) artışı elektronik sayıcılar tarafından sayılacaktır. Dalga boylarının sayılabilmesi için fi ışınının sabit dalga boyu adedi referans olarak alınarak j f2 ışının x hareket miktarı X.r\ kadar elektronik sayıcılar tarafından sayılarak belirlenir. / Tek frekans metodunda ise laser ışığı prizma vasıtası ile birbiri ile faz farkı olan iki ışına dönüştürülerek diğer metoda olduğu gibi birisi referans olarak kullanılıp diğeri bu referansa göre aldığı x mesafesi A.(dalga boyları) adetleri sayılarak ölçme uzunluk değeri belirlenir. Frenkans stabilizasyonu yapılmış bir He-Ne laser ölçüm cihazında vakum ortamında kırmızı ışık X= 0,6.33 mm olarak elektronik hesaplayıcılar tarafından hassas bir şekilde x=x.r\ olarak hesaplanır ve ölçülen mesafenin değeri hassas bir şekilde elde edilmiş olur. Laser Interferometrelerin Ölçme Belirsizlikleri Frekans stabilizasyonu yapılmış bir laser int. ölçüm cihazında 10 7 mertebesinde bir il ölçme belirsizliği elde edilebilmektedir. ' '. Laser interferometreler ile yapılan boyut ölçümlerinde aşağıdaki ölçme belirsizlikleri nazarı dikkate alınmalıdır. - Laser interferometrelerin ölçme belirsizliği "-» Ölçü aktarımmdaki ölçme belirsizliği Eletronik aktarıcılardan kaynaklanan Mekanik aktarıcılardan kaynaklanan " * Ölçülen cihaz veya kütlenin sıcaklık farklılığından kaynaklanan ölçme belirsizliği + Çevre şartlarından kaynaklanan belirsizlikler Interferometrelerde uzunluk ölçümlerinde kullanılan dalga boyu h=xç/n dır. Burada "Xo" vakum ortamındaki dalga boyu, "n" ise havanın kırılma indeksini tanımlar. Uzunluk ölçümelerinde stabilize edilimiş bir He-Ne laser ölçüm cihazında, vakum ortamında elde edilen ölçme belirsizlği, bugüne kadar elde edilen tecrübelerle yukarıda zikredildiği gibi 10~ 7 metrebesindedir. Mukayeseli ölçümlerde Kypton lambası ile elde edilen belirsizlik ise 3x10 8 veya daha küçük olabilmektedir. Burada havanın kırılması indeksi olarak tanımladığımız "n" in fonksiyonları olarak hava sıcaklığı "v", hava basıncı "p" ve relatif nem miktarı "RF" olarak tanımlanabilir. O takdirde / n=f (v,p,rf) i i 30

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ VII. UUSA ÖÇÜMBİİM KONGRESİ 543 UME DE AC AKIM ÖÇÜMERİ Mehedin ARİFOVİÇ Naylan KANATOĞU ayrettin ÇINAR ÖZET Günümüzde kullanılan yüksek doğruluklu çok fonksiyonlu kalibratör ve multimetrelerin AC akım

Detaylı

Laboratuvar Akreditasyonu

Laboratuvar Akreditasyonu Laboratuvar Akreditasyonu Akreditasyon, Laboratuvarların, Muayene Belgelendirme ve Yeterlilik Deneyi Sağlayıcı Kuruluşlarının Ulusal ve Uluslararası Kabul Görmüş Teknik Kriterlere Göre Değerlendirilmesi,

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU TÜRK AKREDİTASYON KURUMU LABORATUVAR AKREDİTASYON BAŞKANLIĞI KALİBRASYON LABORATUVARLARININ AKREDİTASYONU Soner KARATAŞ Laboratuvar Akreditasyon Başkan V. 13.02.2013 TÜBİTAK UME 1 AKREDİTASYON Akreditasyon

Detaylı

ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TARAFINDAN PİLOT SEÇİLEN BÖLGELERDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR

ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TARAFINDAN PİLOT SEÇİLEN BÖLGELERDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TARAFINDAN PİLOT SEÇİLEN BÖLGELERDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Yönetim anlayışındaki değişimler "önce insan" anlayışıyla şekillenen, müşteri odaklı, süreçlerle yönetilen,

Detaylı

METROLOJİ NEDİR? Metrolojinin Temel Amacı Nedir?

METROLOJİ NEDİR? Metrolojinin Temel Amacı Nedir? METROLOJİ NEDİR? Diğer bütün bilim alanları ile ilişkisi olan "Metroloji", ölçme sistemleri ve birimlerle ilgili ölçme bilimidir. Metroloji üç ana başlıkta incelenebilir; 1. Bilimsel Metroloji: Uluslararası

Detaylı

TÜRKAK ve Akreditasyon Çalışmaları

TÜRKAK ve Akreditasyon Çalışmaları TÜRKAK ve Akreditasyon Çalışmaları Erdinç MALHATUN Türk Akreditasyon Kurumu Laboratuvar Akreditasyon Başkanlığı Başdenetçi 1 TÜRK AKREDİTASYON KURUMU Mustafa Kemal Mahallesi 2125. Sokak No:1 Çankaya/Ankara

Detaylı

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ YÖNETMELİĞİ ( 1 )

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ YÖNETMELİĞİ ( 1 ) TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ YÖNETMELİĞİ ( 1 ) BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu

Detaylı

UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU

UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU 01.12.2011 Özlem YILMAZ, Hüseyin ÇAYCI TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ Güç ve Enerji Laboratuvarı İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 1 TABLOLAR LİSTESİ...

Detaylı

Asıl başlık stili için tıklatın Ulusal Metroloji Enstitüsü ve Mikrodalga Metrolojisi

Asıl başlık stili için tıklatın Ulusal Metroloji Enstitüsü ve Mikrodalga Metrolojisi Asıl başlık stili için tıklatın Ulusal Metroloji Enstitüsü ve Mikrodalga Metrolojisi Dr. Murat CELEP 2015 Asıl başlık(ölçüm stili için tıklatın Metroloji bilimi) 2 Asıl başlık stili için tıklatın Tarihçesi

Detaylı

TANIMLAR, STANDARTLAR, STEMĐ, HATALAR, BELĐRS YER DEĞĐŞ MLERĐ KUMPASLAR, MĐKROMETRELER, ÇÜMLER KOMPARATÖRLER. RLER BOYUTSAL ve ŞEK EN KÜÇÜK

TANIMLAR, STANDARTLAR, STEMĐ, HATALAR, BELĐRS YER DEĞĐŞ MLERĐ KUMPASLAR, MĐKROMETRELER, ÇÜMLER KOMPARATÖRLER. RLER BOYUTSAL ve ŞEK EN KÜÇÜK Metroloji ve SI Temel Birimleri TANIMLAR, STANDARTLAR, BOYUTLAR VE BĐRĐMLER, B GENELLEŞTĐRĐLM LMĐŞ ÖLÇME SĐSTEMS STEMĐ, HATALAR, BELĐRS RSĐZL ZLĐK K ANALĐZĐ, ĐSTAT STATĐKSEL ANALĐZ YER DEĞĐŞ ĞĐŞTĐRME ÖLÇÜ

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi :251. sokak No: 33/1-2 Bayraklı 35030 İZMİR / TÜRKİYE Tel : 0232 348 40 50 Faks : 0232 348 63 98 E-Posta : kalmem@mmo.org.tr Website

Detaylı

HAZIRLAYAN. KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ.

HAZIRLAYAN. KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ. HAZIRLAYAN ISO 9001 KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ. OTOMATİK KONTROLDA GÜVENİLİR İSİM... 1 KALİTE SİSTEMLERİ Günümüzde tüm işletme ve firmalarda belli bir kalite anlayışı ile buna bağlı

Detaylı

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI 465 100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI Ahmet MEREV Serkan DEDEOĞLU Kaan GÜLNİHAR ÖZET Yüksek gerilim, ölçülen işaretin genliğinin yüksek olması nedeniyle bilinen ölçme sistemleri ile doğrudan ölçülemez.

Detaylı

1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ

1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ 1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ E-Posta: ibrahim@uzmanakreditasyon.com Web: http: // www.uzmanakreditasyon.com Konusunda

Detaylı

DOKÜMAN KODU BAKIM VE KALİBRASYON TALİMATI YAYIN TARİHİ 01.04.2013 REVİZYON NO 00 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ - TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6

DOKÜMAN KODU BAKIM VE KALİBRASYON TALİMATI YAYIN TARİHİ 01.04.2013 REVİZYON NO 00 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ - TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6 TIBBİ CİHAZ SAYFA NO 1 / 6 1. AMAÇ Hastanemizde bulunan tıbbi cihazların etkin ve verimli olarak çalışmasını sağlamak üzere belirlenen şart ve periyotlarda bakım ve kalibrasyon işlemlerinin kendi bünyesinde

Detaylı

+90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg."

+90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg. +90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg." Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Laboratuvarı Akreditasyon No: Adres: Fevzi Çakmak Mah. 10564 Sok. No:44 42050 KONYA / TÜRKİYE Tel : 0 332 342 70 20 Faks : 0

Detaylı

LABORATUVAR AKREDİTASYON BAŞKANLIĞI

LABORATUVAR AKREDİTASYON BAŞKANLIĞI TÜRK AKREDİTASYON KURUMU LABORATUVAR AKREDİTASYON BAŞKANLIĞI Soner Karataş Standardı ve EA 2/17 Revizyon Değişiklikleri 08 Ekim 2015 İstanbul 1 Kapsam Akreditasyon ve Uluslararası Durum ISO 17025 Standardının

Detaylı

T.C. % ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ ^ "âı ~JJ)İ 5 Personel Daire Başkanlığı

T.C. % ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ ^ âı ~JJ)İ 5 Personel Daire Başkanlığı Al T.C. % ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ ^ "âı ~JJ)İ 5 Personel Daire Başkanlığı Sayı : 76600635-200^^ 1 7 U9 1 4 * Q ü f ] Konu : Avrupa Metroloji Araştırmaları ' > O u Destekleri Bilgi Günü

Detaylı

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ 253 MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ Özge ALTUN ÖZET Ülkemizde gelişen teknoloji ve ileri seviye mühendislik uygulamalarının artmasıyla

Detaylı

TEST VE ÖLÇÜ CİHAZLARININ KALİBRASYONU VE KALİBRASYONUN ÖNEMİ

TEST VE ÖLÇÜ CİHAZLARININ KALİBRASYONU VE KALİBRASYONUN ÖNEMİ _ 761 TEST VE ÖLÇÜ CİHAZLARININ KALİBRASYONU VE KALİBRASYONUN ÖNEMİ Selman ÖLMEZ ÖZET Bu çalışmada test ve ölçü cihazlarının kalibrasyon konusu ele alınarak sektörümüzde kalibrasyonun önemi açıklanmaya

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Laboratuvarı Adresi :Kurtuluş Mah. 64015 sk. No:4/B Seyhan 01120 ADANA / TÜRKİYE Tel : 0322 454 70 77 Faks : 0322 454 70 63 E-Posta : info@anadolukalibrasyon.com.tr

Detaylı

TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ DENEY VE KALİBRASYON MERKEZİ BAŞKANLIĞI

TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ DENEY VE KALİBRASYON MERKEZİ BAŞKANLIĞI TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ DENEY VE KALİBRASYON MERKEZİ BAŞKANLIĞI Endüstriyel Metrolojinin Fizik mühendisliği ve Eğitiminden Beklentileri Aynur DAVUT 1 Ölçülemeyen hiçbir olgu kontrol edilemez. ANKARA

Detaylı

DENEY VEYA KALİBRASYON LABORATUVARLARININ TS EN ISO/IEC 17025:2005 STANDARDINA GÖRE DENETİMİ VE AKREDİTASYONU

DENEY VEYA KALİBRASYON LABORATUVARLARININ TS EN ISO/IEC 17025:2005 STANDARDINA GÖRE DENETİMİ VE AKREDİTASYONU 583 DENEY VEYA KALİBRASYON LABORATUVARLARININ TS EN ISO/IEC 17025:2005 STANDARDINA GÖRE DENETİMİ VE AKREDİTASYONU Şahin ÖZGÜL ÖZET Deney veya kalibrasyon laboratuarları kendi sözcük dağarcıklarını özenle

Detaylı

MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR BÖLÜM 1

MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR BÖLÜM 1 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR BÖLÜM 1 TEMEL KAVRAMLAR Bir Cihazın Okunabilirliği: (Readability) Bir cihazın ölçtüğü verilerin okunması iki şekildedir. Ölçme cihazının okuma skalasının genişliğidir. Analog

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Adresi : Koşuyolu caddesi Netes Binası No: 124 Kadıköy 34718 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0216 340 50 50 Faks : 0216 340 51 51 E-Posta : kalibrasyon@netes.com.tr Website

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI TOLERANSLAR P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L I H O Ğ LU Tolerans Gereksinimi? Tasarım ve üretim

Detaylı

Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman

Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman Betül KESKİN ÇATAL Çevre ve Orman Uzmanı Ölçüm ve İzleme Dairesi Başkanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Amaç Çevresel gürültünün kontrolü

Detaylı

Kalibrasyon/Deney Sonuçlarının Raporlanması ve Yorumlanması

Kalibrasyon/Deney Sonuçlarının Raporlanması ve Yorumlanması Kalibrasyon/Deney Sonuçlarının Raporlanması ve Yorumlanması Saliha TURHAN Kalite 13, 6. Kontrol, Metroloji, Test Ekipmanları ve Endüstriyel Yazılım Fuarı İstanbul, 16/11/2013 İçerik Sonuçların raporlanması

Detaylı

TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı

TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı 10-50 L/min Debi Aralığında Gaz Debi Ölçüm Karşılaştırma Protokolü UME-G2AL-TR-K005 Temmuz 2013 - Gebze İçindekiler

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. 24. İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ HAFTASI

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. 24. İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ HAFTASI TÜRK AKREDİTASYON KURUMU 24. İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ HAFTASI İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Laboratuvarlarının Akreditasyonu Recep YEŞİLÖZ Başdenetçi Akreditasyon Uzmanı Mayıs 2015 Ankara 1 TASLAK

Detaylı

SICAKLIK ALGILAYICILAR

SICAKLIK ALGILAYICILAR SICAKLIK ALGILAYICILAR AVANTAJLARI Kendisi güç üretir Oldukça kararlı çıkış Yüksek çıkış Doğrusal çıkış verir Basit yapıda Doğru çıkış verir Hızlı Yüksek çıkış Sağlam Termokupldan (ısıl İki hatlı direnç

Detaylı

Türk Akreditasyon Kurumu -TÜRKAK- 04.12.2013

Türk Akreditasyon Kurumu -TÜRKAK- 04.12.2013 Türk Akreditasyon Kurumu -TÜRKAK- 04.12.2013 1 Tanımlar Uygunluk değerlendirmesi : Deney, analiz, kalibrasyon, ölçüm hizmetleri, ürün, sistem, personel belgelendirmesi, hammadde, malzeme, ürün, tesis,

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : Nilüfer Ticaret Merkezi 2.kısım 635 sokak Otomasyon plaza No:7 Nilüfer 16120 BURSA / TÜRKİYE Tel : 0 224 441 55 77 Faks : 0 224

Detaylı

10 kn KAPASİTELİ KUVVET KALİBRASYON MAKİNASININ TASARIMI, İMALATI ve PERFORMANS ÖLÇÜMLERİ

10 kn KAPASİTELİ KUVVET KALİBRASYON MAKİNASININ TASARIMI, İMALATI ve PERFORMANS ÖLÇÜMLERİ 1 10 kn KAPASİTELİ KUVVET KALİBRASYON MAKİNASININ TASARIMI, İMALATI ve PERFORMANS ÖLÇÜMLERİ Besim YÜKSEL* Uğur USLUKILIÇ Bülent AYDEMİR KALMET Kalibrasyon Tic. Ltd.Şti. Üçevler Mh. Akva San. Sit. 79. Sk.

Detaylı

TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.

TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-400.2014. TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 24 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ

Detaylı

23.3.2015. Metroloji - Kalibrasyon. Hatalı ölçüm yapma ihtimali olan bir EKG cihazı ile kalp ritmi grafiğinizin çekilmesini ister misiniz?

23.3.2015. Metroloji - Kalibrasyon. Hatalı ölçüm yapma ihtimali olan bir EKG cihazı ile kalp ritmi grafiğinizin çekilmesini ister misiniz? - Kalibrasyon «Ölçemediğiniz hiçbir olguyu kontrol edemezsiniz.» Hatalı ölçüm yapma ihtimali olan bir EKG cihazı ile kalp ritmi grafiğinizin çekilmesini ister misiniz? Pazardan aldığınız meyve sebzelerin

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Fevzi Çakmak Mah. 10564 Sok. No:44 42050 KONYA / TÜRKİYE Tel : 0 332 342 70 20 Faks : 0 332 342 70 23 E-Posta : ukm@ukm.com.tr

Detaylı

KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON

KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON 83 KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON Levent YAĞMUR Sevda KAÇMAZ Ümit Y.AKÇADAĞ ÖZET Günümüz ihtiyaçları ve kütle kalibrasyonları göz önüne alındığında kütle ölçümlerinde otomasyonun kaçınılmaz olduğu değerlendirilebilir.

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. Ürün Hizmet ve Muayene Akreditasyon Başkanlığı Muayene Kuruluşu Akreditasyonu

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. Ürün Hizmet ve Muayene Akreditasyon Başkanlığı Muayene Kuruluşu Akreditasyonu TÜRK AKREDİTASYON KURUMU Ürün Hizmet ve Muayene Akreditasyon Başkanlığı Muayene Kuruluşu Akreditasyonu Muayene Kuruluşu Akreditasyonu Akreditasyon, Muayene, Belgelendirme ve Yeterlilik Deneyi Sağlayıcı

Detaylı

Laboratuvar Akreditasyonu

Laboratuvar Akreditasyonu Akreditasyon Laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre değerlendirilmesi, yeterliliğin onaylanması ve düzenli aralıklarla denetlenmesi

Detaylı

BAKIM VE KALİBRASYON PROSEDÜRÜ YAYIN TARİHİ 01.05.2006 REVİZYON NO 02 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ 01.04.2013 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7

BAKIM VE KALİBRASYON PROSEDÜRÜ YAYIN TARİHİ 01.05.2006 REVİZYON NO 02 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ 01.04.2013 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7 1.AMAÇ Bu prosedürün amacı Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesine ait tüm tıbbi amaçlı kullanılan ölçüm cihazlarının (teşhis, tedavi, ölçme ve deney

Detaylı

OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK

OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK 2 KÜTLE M k (kiloram) Uluslararası kiloram prototipinin kütlesine eşittir. Türkiye nin Tubitak-UME de bulunan prototipin numarası 54 tür. 39 mm İridyum

Detaylı

1.Hafta: Ölçme ve önemi, Ölçü sistemleri, Temel ve Türetilmiş Birimler

1.Hafta: Ölçme ve önemi, Ölçü sistemleri, Temel ve Türetilmiş Birimler 1.Hafta: Ölçme ve önemi, Ölçü sistemleri, Temel ve Türetilmiş Birimler ÖLÇMENİN TANIMI Bir büyüklüğü karakterize eden şey ölçebilme olanağıdır. Diğer bir ifade ile bir büyüklüğü ölçmek demek; o büyüklüğü

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ VE BAĞLI SAĞLIK KURULUŞLARI KALİBRASYON LABORATUVARI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ VE BAĞLI SAĞLIK KURULUŞLARI KALİBRASYON LABORATUVARI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ VE BAĞLI SAĞLIK KURULUŞLARI KALİBRASYON LABORATUVARI Başkent Üniversitesi Hastanesi ve Bağlı Sağlık Kuruluşları Kalibrasyon Laboratuvarı, Başkent Üniversitesi Hastanesi başta

Detaylı

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu ÖZET Yük. Müh. Uğur DOĞAN -Yük. Müh Özgür GÖR Müh. Aysel ÖZÇEKER Bu çalışmada Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Jeodezi

Detaylı

İYİ LABORATUVAR UYGULAMALARI. Prof. Dr. Dilek BOYACIOĞLU İ.T.Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü

İYİ LABORATUVAR UYGULAMALARI. Prof. Dr. Dilek BOYACIOĞLU İ.T.Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü İYİ LABORATUVAR UYGULAMALARI Prof. Dr. Dilek BOYACIOĞLU İ.T.Ü. Gıda Mühendisliği Bölümü 80626 Maslak - İstanbul Ulusal Düzeyde Standartlar Uluslararası Pazardaki Spesifikasyonlar GIDA KALİTESİ Tüketici

Detaylı

GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ VE PROTEİN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU

GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ VE PROTEİN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ VE PROTEİN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-500.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ

Detaylı

Bilgi Teknolojileri Ürün Güvenliği İçin Ortak Kriterler Sertifikasyonu ve Türkiye

Bilgi Teknolojileri Ürün Güvenliği İçin Ortak Kriterler Sertifikasyonu ve Türkiye Bilgi Teknolojileri Ürün Güvenliği İçin Ortak Kriterler Sertifikasyonu ve Türkiye Mariye Umay AKKAYA-TSE ORTAK KRİTERLER nedir? ORTAK KRİTERLER; BİLİŞİM TEKNOLOJİSİ ÜRÜNLERİ İÇİN GELİŞTİRİLMİŞ GÜVENLİK

Detaylı

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES ELECTRICAL ELECTRONIC CORP ı. GÜVENLİK BİLGİSİ Ölçü aleti ile servis ya da çalışma yapmadan önce aşağıdaki güvenlik bilgilerini dikkatle okuyunuz.

Detaylı

BİLİŞİM SEKTÖRÜNDE ÜRÜN BELGELENDİRMESİ. Belgelendirilen Ürün Grupları ORTAK KRİTERLER BELGESİ

BİLİŞİM SEKTÖRÜNDE ÜRÜN BELGELENDİRMESİ. Belgelendirilen Ürün Grupları ORTAK KRİTERLER BELGESİ BİLİŞİM SEKTÖRÜNDE ÜRÜN BELGELENDİRMESİ Bilgi Teknolojileri ve Güvenliği Belgelendirme faaliyetlerimizle 5 ana alan grubunda yer alan yüzlerce ürünün kalitesini; Ortak Kriterler Belgesi (TSE-OKBS) (TS

Detaylı

www.neoenerji.com Fotovoltaik Performans Testleri ve İzlenebilirlik

www.neoenerji.com Fotovoltaik Performans Testleri ve İzlenebilirlik Fotovoltaik Performans Testleri ve İzlenebilirlik Okan YILMAZ TÜBİTAK UME, Gebze Fotovoltaik Teknolojileri ve Uygulamaları Sempozyumu 12 Mart 2010 İçerik FV Ürünler ve IEC standartları Kalibrasyon Yöntemleri

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Adresi : Çavuşoğlu Mah. Barbaros Hayrettin Paşa Cad. No:16 KARTAL 81430 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 216 374 99 24 Faks : 0 216 374 99 28 E-Posta : metkal@metkal.com.tr

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/16) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/16) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/16) Kalibrasyon Laboratuvarı Akreditasyon No: AB0066K AB0066K Adresi : Meclis mah. Teraziler cad. No:13 Sancaktepe/İSTANBUL İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0216 329 55 38

Detaylı

YÜKSEK KAPASİTELİ YÜK HÜCRELERİNİN DOĞRULANMASI

YÜKSEK KAPASİTELİ YÜK HÜCRELERİNİN DOĞRULANMASI 295 YÜKSEK KAPASİTELİ YÜK HÜCRELERİNİN DOĞRULANMASI Besim YÜKSEL ÖZET Ölü ağırlıklarla direkt yükleme metoduyla doğrulanamayacak kadar yüksek kapasiteli yük hücrelerinin ( load cell ), endüstride direkt

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Laboratuvarı Adresi : Güzelyalı Mah. Süleyman Demirel Bulvarı, 81215 Sok. Maşuk Apt. Asma Kat No: 43 Çukurova 01100 Tel : 0322 247 07 43 Faks : 0322 247 07 44 E-Posta

Detaylı

MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU

MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU Dr. Bülent AYDEMİR Cemal VATAN Dr. Haldun DİZDAR 19.09.2014 TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ Kuvvet Laboratuarları İÇİNDEKİLER 1. Giriş...

Detaylı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı DENEY 0 Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı Amaç: Ölçüm metodu ve cihazına bağlı hata ve belirsizlikleri anlamak, fiziksel bir niceliği ölçüp hata ve belirsizlikleri tespit etmek, nedenlerini açıklamak. Genel

Detaylı

GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ, PROTEİN ve GLÜTEN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU

GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ, PROTEİN ve GLÜTEN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU GIDA MADDELERİNDE NEM, KÜL, YAĞ, PROTEİN ve GLÜTEN TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-190.2013.02 Koordinatör:Dr. Fatma

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/17) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/17) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/17) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : İçmeler mah. Koçak sok. no:9-a Tuzla 34763 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0216 4469929 Faks : 0216 4464022 E-Posta : isokal@isokal.com.tr

Detaylı

TSE KURULUŞU VE GÖREVLERİ

TSE KURULUŞU VE GÖREVLERİ 1 TSE KURULUŞU VE GÖREVLERİ Türk Standardları Enstitüsü; her türlü madde ve mamüller ile usul ve hizmet standardlarını yapmak amacıyla 18.11.1960 tarih ve 132 sayılı kanunla kurulmuştur. Enstitünün ilgili

Detaylı

LCR METRE KALİBRASYONU

LCR METRE KALİBRASYONU 599 LCR METRE KALİBRASYONU Yakup GÜLMEZ Gülay GÜLMEZ Mehmet ÇINAR ÖZET LCR metreler, genel olarak indüktans (L), kapasitans (C), direnç (R) gibi parametreleri çeşitli frekanslardaki alternatif akımda ölçen

Detaylı

Prosedür. Kalite Yönetim Sisteminde Neden gerçekleştirilecek?

Prosedür. Kalite Yönetim Sisteminde Neden gerçekleştirilecek? Prosedür Bir faaliyeti veya bir bir amaca ulaşmak için izlenen yol ve yöntem (TDK) Prosesi icra etmek için belirlenen yol (ISO 9000) Faaliyetleri yeterli kontrolü sağlayacak detayda tarif eden dokümanlardır

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/75) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/75) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/75) Uluslar Teknik Kontrol Ve Belgelendirme Anonim Şirketi Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : Adalet Mah. 2131/12 Sk. Kesim Đş Tel : 0 232 461 91 00 Merkezi No:2 Kat

Detaylı

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa EECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa Elektriksel Sıcaklık Kalibratörlerinin Isıl-çift İşlevi Kalibrasyonu ve Kalibrasyon Sonucunun Kullanılması

Detaylı

Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği 1

Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği 1 Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından: Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği 1 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı;

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM Test Başvuru Esasları

İKİNCİ BÖLÜM Test Başvuru Esasları VHF VE UHF BANDINDA ÇALIŞAN AMATÖR TELSİZ CİHAZLARININ PERFORMANS STANDARTLARI HAKKINDA YÖNETMELİK (TGM-ST-008) Yayımlandığı R.Gazetenin Tarihi : 3/7/1995 No: 22332 BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler BİRİNCİ

Detaylı

KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU

KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU 235 KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU Kemal ÖZCAN Aliye KARTAL DOĞAN ÖZET Kızılötesi kulaktan sıcaklık ölçen termometreler sağlık sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır.

Detaylı

GEMİ DİZEL MOTORLARININ NOx EMİSYONU ÖLÇÜM DENETİM VE BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ

GEMİ DİZEL MOTORLARININ NOx EMİSYONU ÖLÇÜM DENETİM VE BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ GEMİ DİZEL MOTORLARININ NOx EMİSYONU ÖLÇÜM DENETİM VE BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ GEREKÇE Bu Yönetmeliğin amacı, 1978 Protokolü ile Değişik 1973 Tarihli Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine

Detaylı

22/02/2012 tarihli ve 28212 sayılı Resmî Gazete de yayımlanmıştır

22/02/2012 tarihli ve 28212 sayılı Resmî Gazete de yayımlanmıştır RÜZGAR VE GÜNEŞ ENERJİSİNE DAYALI LİSANS BAŞVURULARINA İLİŞKİN ÖLÇÜM STANDARDI TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 - (1) Bu Tebliğ; Rüzgâr ve Güneş enerjisine

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R10.09 AKREDİTASYON DENETİMLERİ İÇİN DENETİM SÜRELERİNİN (ADAMGÜN) HESAPLANMASI REHBERİ Rev.01 01-2008 Genel Bu Rehber, uygunluk değerlendirme kuruluşlarının akreditasyon denetimleri için görevlendirilen

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. Sistem Akreditasyon Başkanlığı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. Sistem Akreditasyon Başkanlığı TÜRK AKREDİTASYON KURUMU Sistem Akreditasyon Başkanlığı Sistem Akreditasyon Başkanlığı Akreditasyon; Uygunluk değerlendirme kuruluşlarınca gerçekleştirilen çalışmaların ve dolayısıyla bu çalışmalar sonucunda

Detaylı

P704. Revizyon No : 05 Yürürlük Tarihi : 17.12.2014. Yeterlilik Deneyleri ve Laboratuvarlar Arası Karşılaştırma Programları Prosedürü

P704. Revizyon No : 05 Yürürlük Tarihi : 17.12.2014. Yeterlilik Deneyleri ve Laboratuvarlar Arası Karşılaştırma Programları Prosedürü P704 Revizyon No : 05 Yürürlük Tarihi : 17.12.2014 Yeterlilik Deneyleri ve Laboratuvarlar Arası Karşılaştırma Programları Prosedürü Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ Bu prosedürün amacı, TÜRKAK tarafından akredite olmak

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. Personel Akreditasyon Başkanlığı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU. Personel Akreditasyon Başkanlığı TÜRK AKREDİTASYON KURUMU Personel Akreditasyon Başkanlığı Personel Belgelendirme Kuruluşlarının Akreditasyonu Uygunluk Değerlendirmesi; Ürünlerin veya hizmetlerin istenilen şartlara uygunluğunu göstermek

Detaylı

Bilişim Teknolojileri Test ve Belgelendirme Hizmetleri. Mustafa YILMAZ mustafayilmaz@tse.org.tr

Bilişim Teknolojileri Test ve Belgelendirme Hizmetleri. Mustafa YILMAZ mustafayilmaz@tse.org.tr Bilişim Teknolojileri Test ve Belgelendirme Hizmetleri Mustafa YILMAZ mustafayilmaz@tse.org.tr Türk Standardları Enstitüsü tarafından yapılan Bilişim Teknolojileri Test ve Belgelendirme Hizmetleri Yazılım

Detaylı

ĐÇĐNDEKĐLER. UME-G3SI-10-02 Direnç Termometre Karşılaştırması Teknik Protokolü 1/13

ĐÇĐNDEKĐLER. UME-G3SI-10-02 Direnç Termometre Karşılaştırması Teknik Protokolü 1/13 ĐÇĐNDEKĐLER 1. Kapsam... 2 2. Katılımcılar... 2 3. Laboratuvarlar Arası Dolaşan Cihaz (LADC)... 2 4. Zaman Çizelgesi... 2 5. Karşılaştırma Paketi... 4 6. Sigorta... 4 7. Sonuçların Geçerliliği... 4 8.

Detaylı

Merkezi Analog TV Notları 2015 V1

Merkezi Analog TV Notları 2015 V1 Merkezi Analog TV Notları 2015 V1 (SMATV) Analog sistemler Merkezi TV Sisteminin temelini oluşturur. Tüm toplu TV erişiminin uygulandığı yerlerde, eski-yeni bütün televizyonların ek cihaz/çevirici vb.

Detaylı

Wintex Konfekiyon Yönetimi Sistemi

Wintex Konfekiyon Yönetimi Sistemi Wintex Konfekiyon Yönetimi Sistemi ÖN MALİYET Siparişin üretiminden önceki verilerle hesaplanan ilk maliyetidir. Wintex ön maliyet modülü tüm maliyet etkenlerinin doğru ve hızlı girilebilmesine olanak

Detaylı

TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci

TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci Nihan Ocak 1, Feride Erdal 2, Prof. Dr. Kürşat Çağıltay 3 1 Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Bilişim Sistemleri Bölümü, Ankara 2

Detaylı

OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR

OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR Ankara da ozon ölçümlerine 13 Ocak 1994 tarihinde başlanmıştır. Ozon Ölçüm Yöntemi Ülkemizde ozon ölçümleri Ozonsonde Yöntemi ile yapılmaktadır. Ozonsonde Yöntemi,

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME (ADEK) ESASLARI

ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME (ADEK) ESASLARI ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME (ADEK) ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 Bu Esaslar 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu

Detaylı

Akreditasyon Hizmet Ücretleri Rehberi

Akreditasyon Hizmet Ücretleri Rehberi R10.02 Revizyon No : 05 Yürürlük Tarihi : 18.08. 2014 Akreditasyon Hizmet Ücretleri Rehberi Hazırlayan: Kontrol: Onay: Turgay ÖZTÜRK Ahmet GÖZÜKÜÇÜK Dr. Halil İbrahim ÇETİN 1. AKREDİTASYON BEDELİ 1.1.

Detaylı

TC KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ AR-GE LABORATUVARI DESTEKLEME PROGRAMI PROJELERİ PROJE SONUÇ RAPORU,

TC KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ AR-GE LABORATUVARI DESTEKLEME PROGRAMI PROJELERİ PROJE SONUÇ RAPORU, TC KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ AR-GE LABORATUVARI DESTEKLEME PROGRAMI PROJELERİ PROJE SONUÇ RAPORU, Laboratuvar Adı Mühendislik Fakültesi / Makine Mühendisliği Otomotiv Laboratuvarı Araştırma Konusu Buji ateşlemeli

Detaylı

R Akreditasyon Hizmet Ücretleri Rehberi. Revizyon No : 06 Yürürlük Tarihi :

R Akreditasyon Hizmet Ücretleri Rehberi. Revizyon No : 06 Yürürlük Tarihi : R10.02 Revizyon No : 06 Yürürlük Tarihi : 15.08. 2016 Akreditasyon Hizmet Ücretleri Rehberi Hazırlayan: Kontrol: Onay: Mustafa EROĞLU Ahmet GÖZÜKÜÇÜK Dr. Halil İbrahim ÇETİN 1. AKREDİTASYON BEDELİ 1.1.

Detaylı

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ 13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Akım Ölçülmesi-Ampermetreler 2. Gerilim Ölçülmesi-Voltmetreler Ölçü Aleti Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Ölçü aletlerinin seçiminde yapılacak ölçmeye

Detaylı

YÖNETMELİK RÜZGÂR VE GÜNEŞ ENERJİSİNE DAYALI LİSANS BAŞVURULARINA İLİŞKİN ÖLÇÜM STANDARDI TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ

YÖNETMELİK RÜZGÂR VE GÜNEŞ ENERJİSİNE DAYALI LİSANS BAŞVURULARINA İLİŞKİN ÖLÇÜM STANDARDI TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ 31 Mart 2012 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28250 Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: YÖNETMELİK RÜZGÂR VE GÜNEŞ ENERJİSİNE DAYALI LİSANS BAŞVURULARINA İLİŞKİN ÖLÇÜM STANDARDI TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Adresi : Sincan Organize Sanayi Bölgesi Büyük Selçuklu Bulvarı No:2/A 06930 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 267 32 43 Faks : 0312 267 17 61 E-Posta : eldas@eldas.com.tr

Detaylı

SERTLĐK TEST CĐHAZLARI KALĐBRASYONU LABORATUVARLAR ARASI KARŞILAŞTIRMASI TEKNĐK PROTOKOLÜ

SERTLĐK TEST CĐHAZLARI KALĐBRASYONU LABORATUVARLAR ARASI KARŞILAŞTIRMASI TEKNĐK PROTOKOLÜ SERTLĐK TEST CĐHAZLARI KALĐBRASYONU LABORATUVARLAR ARASI KARŞILAŞTIRMASI TEKNĐK PROTOKOLÜ UME-G2ST-12-02 TÜBĐTAK UME KUVVET GRUBU LABORATUVARLARI - SERTLĐK Şubat, 2012 Özet SERTLĐK TEST CĐHAZLARI KALĐBRASYONU

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

*Toplam Kül Tayini TS 1564, 1990. *Suda Çözünen Kül Tayini TS 1565, 1990. *Suda Çözünen Külde Alkalilik Tayini TS 1567, 1990

*Toplam Kül Tayini TS 1564, 1990. *Suda Çözünen Kül Tayini TS 1565, 1990. *Suda Çözünen Külde Alkalilik Tayini TS 1567, 1990 RİZE TİCARET BORSASI ÖZEL GIDA KONTROL LABORATUVARI 213 FAALİYET RAPORU FAALİYET ALANI: T.C Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ndan 14.2.28 tarihinde Kuruluş İzin Belgesini alan laboratuvarımız Faaliyet

Detaylı

Endüstriyel Metroloji

Endüstriyel Metroloji Ölçme: Bilinmeyen bir büyüklüğün değerini öğrenmek için, bu büyüklüğü bilinen bir büyüklük(standart) ile karşılaştırma ve bir değer belirleme işlemidir. Kontrol: Yapılan işlemlerin saptanmış değerlere

Detaylı

YÜKSEK AC-DC AKIM ŞÖNTLERİNİN YAPIMI VE KARAKTERİZASYONU

YÜKSEK AC-DC AKIM ŞÖNTLERİNİN YAPIMI VE KARAKTERİZASYONU 1 YÜKSEK AC-DC AKIM ŞÖNTLERİNİN YAPIMI VE KARAKTERİZASYONU Mehedin ARİFOVİÇ* Naylan KANATOĞLU Serdar UZUN TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü PK. 54 41470 Gebze/KOCAELİ Tel: 0262 679 50 00 E-Mail*: meheddin.arifovic@tubitak.gov.tr

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Kalibrasyon Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Osmaniye mah. Ümraniye Sok. No:11/B Bakırköy 34144 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 212 660 87 81 Faks : 0 212 660

Detaylı

ANTALYA Kalibrasyon Merkezi

ANTALYA Kalibrasyon Merkezi TÜRKAY KALİBRASYON MEHMET ÇOLAK ANTALYA Kalibrasyon Merkezi LABORATUVAR SORUMLUSU ! Terimler ve Kavramlar? Standart Sapma Metroloji Kalibrasyon Ölçüm Belirsizliği İzlenebilirlik Ölçme Doğrulu Tolerans

Detaylı

TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-250.2013.02. Koordinatör: Dr.

TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-250.2013.02. Koordinatör: Dr. SUDA ELEKTROLİTİK İLETKENLİK TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-250.2013.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 6 Ocak 2014

Detaylı

TSE den Aldığınız Helal Gıda Uygunluk Belgesi İle Tüketicilere Güvenle Ulaşın. TSE Helal Gıda Belgeli Ürünleri Güvenle Tüketin STANDARD ÇALIŞMALARI

TSE den Aldığınız Helal Gıda Uygunluk Belgesi İle Tüketicilere Güvenle Ulaşın. TSE Helal Gıda Belgeli Ürünleri Güvenle Tüketin STANDARD ÇALIŞMALARI TSE ve HELAL GIDA Gıdaların, helal hassasiyeti taşıyan insanlara; hammaddenin üretiminden başlayarak, tüm üretim süreçleri dahil olmak üzere, ambalajlama, nakil, depolama ve sunum zincirinde sürdürülebilir

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat Hulusi KARA Grup Başkanı Sunum Planı Yenilenebilir Enerji Kaynakları Potansiyelimiz ve Mevcut Durum İzmir ve Rüzgar Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına İlişkin

Detaylı