AFRİKA DAN AMAZON A TAŞINDI Bir avuç tozun kırılgan gezegenimiz hakkinda söyledikleri Jeffrey Bartholet, Scientific American, Şubat 2012

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AFRİKA DAN AMAZON A TAŞINDI Bir avuç tozun kırılgan gezegenimiz hakkinda söyledikleri Jeffrey Bartholet, Scientific American, Şubat 2012"

Transkript

1 AFRİKA DAN AMAZON A TAŞINDI Bir avuç tozun kırılgan gezegenimiz hakkinda söyledikleri Jeffrey Bartholet, Scientific American, Şubat 2012 Sahra nın güneyindeki Bodele çöküntüsü ürkütücü, terkedilmiş bir yerdir. Rüzgârlar, yanındaki Tebesti dağlarından ve Ennedi plâtosundan uğuldayarak eserek California büyüklüğündeki bir boş yere inerken de hızlanırlar. Orada bir zamanlar büyük bir tatlı su gölü vardı. Ama şu anda ondan geriye yalnızca küçük, çamurlu bir birikinti kaldı. O kırsaldan geriye hemen hemen hiç bir şey kalmamış gibi. Ya da böyle görünecekti. Ama, rüzgârlar, birkaç bin yıldan beri buranın çoğunu su altında bırakmış olan eski göl yatağını süpürdükçe, trilyonlarca küçük parçacıkları, savrulan büyük beyaz bulutlar halinde kaldırıyor. Sonra bu toz bilim adamlarının daha iyi anlamaya çalıştıkları esrarlı bir yolculuğa başlıyor. Araştırmacılar yalnızca bir kaç onyıl öncesine kadar toza fazla önem vermediler. Geri kalan hepimiz gibi, mobilyalarını temizlediler, zaman zaman etrafa saçılan tozları aldılar genellikle ölü böceklerin parçalarını, bitki lifleri ve mutfak kırıntılarını da içeren tanecik karışımları. Dünya atmosferini inceleyen bilim adamları daha fazla insan tarafından üretilmiş olan toz zerreleriyle ilgileniyorlardı kirlenme. Dünyanın etrafında milyonlarca ton toprak ve mineral tozunun her zaman dönüp durması ve iklimi etkilemesi, okyanusları

2 gübreleyerek, diğer yerler arasında Amazon yağmur ormanlarına hayatî önemi olan gıdayı sağlaması çok az kişiyi ilgilendiriyordu. Bu öncülerden biri Joseph M. Prospero ydu. Miami Üniversitesi nde, atmosfer kimyasında emeritüs profesör olan Prospero, Amerika daki toz incelemelerinin büyük babası olarak anılıyordu. O, aynı zamanda 1960 larda ve 1970 başlarında makaleler yayınlayıp, büyük miktarda Afrika tozunun Atlantik üzerinden Amerika ya aktırıldığını yazınca, bazı arkadaşları, bunun bilimin önemli ilgi alanında olmasından şüpheye düştüler. İnsanlar, toz konusunu gülünç buluyorlar, diyordu. Onunki, Barbados ve diğer bozulmamış yerlere ait, hava süzgeçleriyle ne yakalarsa tahlil edip, ölçerek yaptığı yalnız bir girişimdi. Ama sonunda ilgi arttı, çünki uydu fotoğrafları, Prospero nun ve bazı diğerlerinin betimlediklerini bütün açıklığıyla gösteriyordu: Yüzlerce kilometre genişliğindeki muazzam parçacık savruntuları Afrika kıtasından, büyük bir fırtınanın kaldırdığı deniz serpintisi gibi savrulup, Atlantiğin diğer tarafına düşüyorlardı. Aynı zamanda, iklim değişikliğine karyı ilgi arttı ve tozun dünya sıcaklığını değiştirmede anahtar rolü oynadığının farkına varıldı. Prospero, Şu anda toz hakkında o kadar çok bilimsel makale çıkıyor ki, hepsini okumanın olanağı yok, diyor. Sahra tozu hakkındaki yayınlar, bir sayıma göre, tarihleri arasında her dört yılda bir iki katına çıkıyordu. El Paso daki Teksas Üniversitesi nde yardımcı jeolojik bilimler profesörü ve toz hakkında bir veri bankası oluşturmasında yardımcı olan Thomas E. Gill, takip etmede zorluk çektiğini söylüyor. Gizli bir konu olduğunu sanırsın, ama toz hakkında her hafta 50 ile 100 kadar yayın görüyorum. Bütün bu incelemeler bize ne söylüyor? Tozun hikâyesi, aslında, gezegenimize ne olduğunu anlama mücadelesidir. O, dünya ekosisteminin bir bölgesindeki bir etkinin nasıl diğer bölgeleri büyük çapta etkileyeceğini gösteriyor. Virginia Üniversitesi nde çevre incelemeleri profesörü ve Amazon daki Afrika tozu hakkındaki bir makaleyi birlikte kaleme almış olan Robert J. Swap, Bilimsel gereçlerimiz bizi bir cevap bulmaya ne kadar cesaretlendiriyorlarsa, ortaya o kadar soru da çıkartıyorlar ve toz incelemesinin bir sonuca götürdüğünü söylüyor: Doğanın karmaşıklığına saygı duymalıyız. Bu karmaşıklığı anlamanın bir yolu, Sahra dan Atlantiği aşıp gelen bir avuç farazî parçacığı izlemeliyiz. Yol boyunca, toz parçacıklarımız bir kere sonraki hedeflerine varınca, (son hedef diye bir şey yok), etraflarındaki dünyayla nasıl etkileşime girdiklerini inceleyebiliriz. Bodele yle başlıyoruz, çünki dünyanın en tozlu yeri olarak ün salmış. Geniş Sahra ve hemen yanındaki Sahel bölgesi de katkılarından geri kalmıyor: Afrika tozu, güney ve doğu Amerika üzerinden her yaz taşınıyor ve Florida ya yağan tozun % inden sorumlu. Miami ye yağınca da, oranın sakinleri araçları üzerinden, aslında Afrika dan gelen bu uzak mesafe teslimatını siliyorlar. Bahama adaları veya Florida Keys de bir yürüyüş yaparsan, Afrika toprağı üzerinde yürümüş olursun.

3 Dünya, her yıl yaklaşık iki milyar ton toz saçıyor ve bunun yarıdan fazlası Afrika çöllerinden ve kuru ülkelerden geliyor. Çin in saçtığı toz Hawaii ve Kuzey Amerika nın batısına göç ediyor; Patagonya tozunu Antarktika ya gönderiyor. Grönland a düşen tozun çoğu Asya dan geliyor, ama kuraklık 1930 arda Amerika nın Toz Torba sını ürettiği zaman, o toz Grönland ın buzullarına da gitti. Afrika nın havada asılı tozunun çoğu, Atlantik üzerinden, ticaret rüzgârlarıyla batıya doğru, yaklaşık 40 milyon tonluk bir kütle halinde, içinde, demir ve fosforla yaşamı desekleyecek malzemeyle birlikte, 6400 km lik bir yolculukla, her yıl amazon yağmur ormanlarına halı gibi serilir ve bunun yarısı Bodele den gelmiş olabilir. (Bodele: Çad daki bir çukurluk yukarıdaki şekilde görünüyor.) Bodele tozu kalkmadan önce jeolojik bir bekleme odasındadır. Her bir katman sıyrıldıkça, açığa yeni bir katman çıkar. Toz parçacıklarını yüzeyden kaldırmak ve onları sağa, sola çarptırmak için gerekli rüzgâr hızı yüzey durumuna ve iklim şartlarına bağlıdır, ama genel olarak, alt sınırı, saniyede dört ilâ 12 metredir. Parçacıklar savrulmaya başlayınca, dierlerini de gevşetirler. En küçükleri yukarı kaldırılır. Toz bir kere de havya çıkınca, karışmaya başlar önce Bodele den diğer savrulan parçacıklarla, sonra Afrika nın diğer her hangi bir yerinden gelen toz ve pislikle. Sonunda, Atlantiği geçen muazzam bir toz cephesi haline gelir. Prospero yla Miami Üniversitesi ndeki bürosunda karşılaşınca, bilgisayarında peyk fotoğraflarıyla bu olayı gösterdi ve başanı salladı. Bir tür karışıklık, dedi ve Afrika ve Atlantik teki değişik renkteki toz savruntularını gösterdi. Burada ne olduğunu, kantitatif olarak parmakla gösteremezsiniz. Her şey karmakarışık. Kuzey Afri-ka nın tümü her zaman savrulu-yor.

4 Binlerce yıl bir şey yapmamış olan toz, bir kere havaya çıkınca birdenbire dünya iklimini değiştirmeğe başlıyor. Güneşten gelen ışımayı ve yerden uzaya yansıtılanın bir kısmını emerek atmosferin ısınmasına sebeboluyor. Ve, diğer ışımayı gerisin geriye uzaya yansıtarak bir soğutucu etki yaratıyor. Işımanın hangi oranının yansıtılıp, hangisinin yutulduğu, tozun kimyasal bileşimine, mineralojisine ve boyutuna ve aynı zamanda ışığın dalga uzunluğuna bağlıdır. Toz, çoğunlukla uzaydan gelen kısa dalgalı ışımayı yansıtır ve yer yüzüne inen uzun dalga boyluyu yutar. Parçacıklar kurumla karışmışlarsa, daha da fazla ısı yutarlar. Başka fatörler de etkili. Okyanuslar gibi karanlıkça yerlerden geçen toz, gezegeni soğutur, çünki, aksi halde yüzeyde yutulacak olan ışığın bir kısmını yansıtır. Ama, buz ve kum gibi açık renkli yerlerden geçen tozun ısıtıcı bir etkisi vardır, çünki genel olarak yüzeye göre daha fazla ısı yutar. Toz kar veya buz üzerine düşerse daha da fazla ısıtır. California Üniversitesi nden profesör Charlie Zender, Her hangi bir aerosol, her hangi bir toz veya kirlilik yüzeyi koyulaştırır, diyor. Sabahleyin karlı bir alanda yürür ve bir kar parçası üzerine biraz pislik koyar da, bırakıp öğleden sonra tekrar gelirseniz, karın bu kısmı içeri çökmüş olur. Konuştuğum birkaç bilim adamı, atmosfer tozunun genel etkisinin belki de gezegeni soğuttuğunu, ama sera gazlarının ısıtıcı etkisini karşılayabilmek için yeterli olmadığını söylediler. Havada asılı toz iklimi dolaylı olarak da etkiler. Örneğin, bulut oluşumunda hayatî önemi olan bir kımı vardır. Havadaki nem, kendi başına damlacık oluşturmaz. Partiküllere yapışması gerekir. Bilim adamları, tozun hangi ölçüde yoğuşma çekirdeği oluşturduğu hakkında aynı fikirde değiller. Cor-nell Üniversitesi nde atmosfer model-leri geliştiren Natalie Mahowald, su ve buzun toz üzerinde yoğuştuğuna kesinlikle inanıyor. NOAA daki Geo-fizik Dinamiği, Akışkan lâboratuva-rından Paul Ginoux, tozun buz için bir yoğuşturucu olduğunu kabul edi-yor ama, suyun ancak çoğunlukla kirlenmeden gelen sülfatlarla karış-ması halinde yoğuşacağına inanıyor. Mahowald ve Ginoux en azından bir noktada birleşiyorlar: Bulut olu-şumu hakkında muazzam bilgi eksiğimiz olduğu hakkında. Atmos-ferde minik parçacıkar asılı kalırsa, büyük yoğunlukta su damlaları oluşumuna yardımcı olabilirler, ama damla-cıkların çok küçük olmaları dolayısıyla, yere yağmur şeklin-de düşmeleri pek olası değil. Küçük damlacıkların oluşturduğu bulutlar, bü-yük damlacık bu-lutlarından daha parlak ve böylece gerisin geriye daha fazla ışıma yansıtı-yorlar. Eğer toz parçacıkları ısı emerlerse, çektikleri nem daha hızlı buharla-şır. Bulutlar o kadar uzun dayanmazlar. Mahowald, Toz, atmosferin geri kalanının yaptığına bağlı olarak, yağışı daha çok veya az olanaklı yapabilir, diyor. Sandığınızdan daha karmaşık. Ginoux, en iyi bilgisayar simülâsyo-nunun bile işe yarar tam bir teşhis yapamıyacağını söylüyor: Fiziksel süreç-leri biliyoruz, ama ne olduğunun belirli bir doğrulukla değerlendirilmesi çok zor. Bulutların dünya iklimi üzerindeki önemini aşırı belirtmek zor ve, yağmur veya kar oluşturdukları için değil. Her hangi bir zamanda dünya yüze-

5 yinin yaklaşık %60 ı bulutla kaplı. Bir tahmine göre, kısa dalga bulut zorla-ması ndaki % 5 lik bir artış, 1750 ve 2000 yılları arasındaki sera gazı artışını karşılamaya yeter. Tozun, dünyanın var oluşundan beri onun etrafında dönüp durduğu bir gerçek. Ama şu anda neden daha önce olduğundan daha etkili olsun? Maho- wald, gezegenin üzerinde, bütün geçmiş tarihi boyunca olandan, hareket ha-linde daha fazla toz var, diyor. Öyle görünüyor ki, 20 yüzyılda tozu dünyanın çoğunda iki katına çıkarttık, diyor, 20 yüzyıl artışına neyin sebep olduğunu kesin olarak bilmiyoruz, ama insan etkinliği bu değişimi desteklemiş olabilir. Reno Nevada daki Çöl Araştırma Enstitüsü nden Joseph R. McConnell, tam da bu soru ve etkiler üzerinde çalışıyor. Cevap bulmak için Grünland ve Antarktika buzuna gömülmüş olan tozu inceliyor. Zamanda ne kadar geri gitmek istediğine bağlı olarak, 20 metreden üç kilometre derinliğe kadar buz çekirdeleri çıkartıp, onları lâboratuvarına uçurtuyor. İki tane $ lık makinesi var yüksek çözünürlüklü kütle spektrometreleriyle buz içinde bulduğu elementleri inceliyor. Bu elementlerin içinde aluminyum ve tozda, ama deniz suyunda bulunmayan seryum, ender toprak elementleri veya yanardağ püskürmelerinden ve orman yangınlarından çıkanlar bulunuyor. Makinalar şöyle işliyor: Buz çubuklarından çıkan su, güneş yüzeyi kadar sıcak 6000 Kelvin olan bir plâzma içine püskürtülüyor. Bu, hemen hemen her şeyi buharlaştırıyor ve biz de, her geri kalmış elementin iyonize olmuş atomlarını, kütle ve elektrik yüküne göre sayıyoruz, diyor McConnell. Çok duyarlı. Bazı element yoğunlukları bir kuvadrilyonda bir. Bunu, geçen yüzyıllardan kalan sığ buz çekirdeklerinde kullandık ve şu anda da son buzul çağının daha derindeki buz çekirdeklerine uyguluyoruz. McConnell in ölçmeğe çalıştığı şey, zaman içindeki toz seviyeleri, böylece neyin onları havalandırıp, tekrar yere inmelerine yol açtığını bulmayı umuyor. Elde ettiği sonuçlardan, Patagonya daki çölleşme ve toprak kullanımı, 20 yüzyılın başlarındaki koyun sürüsü otlatmak dahil, bu sürede Antarktika daki toz seviyesinin iki katına çıkmasına yol açtığını görüyor. Sebep ve sonuç için daha basit bir süreci ileri sürmek çok aşırıya kaçmak olurdu: Toprağın aşırı kullanılması çölleşmeye götürerek daha fazla toz oluşturur ve o da iklim değişikliğini tetikler. McConnell, bir çok toz üreticisi var, diye uyarıyor. İklimin kendisi de bu üreticilerden biri, ama onun rolü tamamen anlaşılmış değil. Toprağın nemini azaltıp çölleşmeye götüren yükselen sıcaklıklar,

6 artan toz miktarının sebebi olabilir, ama bu kısa süreli bir olay olurdu. Uzun süre içinde, tozlu periyotlar soğumayla ilişkili. McDonnell, Antaktika tozunun daha az olduğunu gösteren deliller görüyor, örneğin, 10. ve 13. asırlarda orta derecede ısınma ve Kuzey Atlantik bölgesinde daha az yağış daha fazla toz ve 13. ve 19. asırlarda bir hafif soğuma periyodu. Orta Grönland ın buz kayıtlarının incenmesinde, 1930 lara kadar üç asır boyunca bir artma ve 1930 dan sonra esrarlı bir azalma görülüyor. Ama, Afrika dan gelen farazî parçacıklarımız dünya üzerinde her hangi bir yerdeki en büyük ve en ısrarcı toz göçü atmosferde hayatî bir rol oynamadı. Onlar, aynı zamanda, hem okyanus, hem de kara üzerinde muazzam bir gübre püskürtüsü gibi etki ettiler. Ççoğu toz parçacığı, batıya doğru gittikleri zaman Atlantiğe düştü. Onlar burada, atmosferde yaptıklarından farklı bir iklim ayarlaması yaptılar, ama bunun aynı zamanda soğutucu bir etkisi de vardı: Demir sağlayıp, karbondioksit emip, ölünce derinlere götüren fotoplânktonların üremesine yardımcı oldular. Karbon burada atmosferden yüzyıllar boyunca ayrılmış olarak kalır. Aeolian Research dergisinin 2011 sayısında, okyanus, yer yüzündeki kayalarda tutulmayan karbonun yaklaşık % 85 ini içerir ve okyanus fotoplânktonları, jeolojik zamanlardan beri çoğu ayrılmış karbondan sorumludur, deniyor. Ama, okyanusun büyük bölgelerinde yüksek yoğunluklu azot ve fosfor gübreleri varsa da, aynı zamanda oralarda demir kıtlığı da var ve bu, gelişebilecek plânktonların sayısını sınırlıyor. Rüzgârın taşıdığı Afrika tozu işte burada yüksek demir içeriğiyle sahneye çıkıyor. Demirin karbon devrindeki önemli rolü ve tozun dolaylı rolü bir kaç yıl önce keşfedilince, heyecan çok arttı. Öyle ki, bazı bilim adamları çok hırslı jeomühendislik projeleri rüyaları görmeye başladılar. Düşünce şuydu: Güneydeki okyanusların ve pasifiğin kuzey batısının büyük alanları, plânkton üremesinin azaldığı, çok besleyici, az klorofilli bölgeler olarak adlandırılıyordu ve biz insanlar oraya büyük miktarda demir boşaltabilirdik. Plânktonlar, böylece deli gibi gelişip, karbondioksit yutacak, ölüp, okyanus dibine çökerek. Sera gazı etkisine elveda! Bu yaklaşımdaki tehlikeleri görmek çok uzun zaman almadı. Prospero, bir çok istenmeyen sonuçlar var, diyordu. Bunların arasında şu andaki su kütlesindeki mikroorganizma türünün dağılımının çok önemli değişimi var. Bunun kötü bir şey olması gerekmez, ama etkisini öngörmek olanaklı değil; yeni ekosistemler, çoğunlukla yerini aldıklarındakiler kadar çeşitli ve üretken değillerdir. Aynı zamanda, demir demir açısından fakir, ama diğer gıdalar açısından zengin yerlere dökülürse, yeni plânkton türleri derinlere yalnızca karbondioksit değil, aynı zamanda azot ve fosfor da indirirler. Bu gıdalar, okyanusun ihtiyaç duyulan diğer yerlerinde bulunmayacaklar. Başka yeni bulgular demir çözümünü daha fazla zayıflattı. Mahowald, okyanus kimyasını görüşümüz şeklinde tamamen yeni bir değişme oldu. 10 yıl önce düşündüğümüz şey, şu anda gördüğümüzden tamamen farklı. Büyük ortaya çıkışlardan biri, her toz türü, demir sağlama bakımından aynı değil.

7 Öyle anlaşılıyor ki, atmosferdeki biyokütle yakılmasından veya diğer kirlenmelerden oluşan asitler, tozla etkileşip, demiri daha eriyebilir yapıyor. Eğer yakıt veya artık yakarsak, atmosfer ve okyanuslardaki demire katkımız oluyor. Mahowald, Okyamuslardaki çökelti demir, insan katkısı dolayısıyla iki katına çıkmış olabilir. Aynı zamanda, okyanuslardaki çökelti demir, daha önce düşünülenden iki kat daha fazla. Okyanus sığlıklarından çok daha fazlası geliyor. Böylece, atmosferik demir, önceleri sandığımızdan daha az önemli hale geliyor. Seyahat, Atlantiği geçen parçacıklar için bir hafta veya biraz daha uzun sürebilir. Yaazları, Miami üzerinde Afrika pusunu görmek veya Amazon daki yağmurdan sonra aracınızın üzerinde bu tür partiküller bulmak artık normal oldu. Virginia Üniversitesi nden Swap, işte bu şekilde daha 1980 lerde toz nakli konusuna ilgi duydu. Brezilya da ihtisas yaparken bir kaç günlük yağmurdan sonra, beyaz Volkswagen lerinin üzerinde toz birikmeğe başladığını gördüler. Swap, Denizden 1000 mil içerdeydik ve burada deli gibi yağmur yağıyor, günde 7,5 veya 12,5 santim, diye hatırlıyor. Yağmurdan sonra arabalarımıza bakınca, kırmızı toz buluyoruz. Ve düşüncemiz, burada ne oluyor? Bu soru, uzun zamandır Amazon hakkında düşündürüyordu. Bu çanak yağmurlarla sürekli hırpalanan ve büyük olasılıkla da uzun zaman önce asıl gıda maddelerini kaybetmiş olan eski topraklardan ibaret. Öyleyse, Amazon nasıl tazeleniyor? Bu kadar verimli kalmayı nasıl başardı? Bazıları kendini, bitkilerin çürümeleriyle tazelediğini düşünüyor. Diğerleri bu kadar verimli olmasının olanaksız olmadığını düşünüyor ve şaşırıyor. Amazon un verimliliğinin Afrika tozunun gelmesiyle oluğu, ok geçerli bir hipotez, diyor, Amerikan Jeolojik Teftiş Heyeti nde bilim adamı olan Daniel Muhs. Yoksa Amazon bitki ve hayvan türlerindeki bu inanılmaz farklılığı, böylesine sıcak, nemli ve yaşlı, zeminin bu derece asitle aşındığı bir ortamda nasıl destekleyebilecekti? Yeni araştırmalar başka bölgelerde de bu şekilde kıtalararası toz birikimini teyit etti. Muhs, Karayipler deki birkaç adadan jeokimyasal parmakizleri aldı. Afrika tozu bazı yerlerde zeminin tek kaynağı; diğerlerinde kısmî kaynağı, diyor. Bazı adalar kireç, mercan kayalıkları ve kumdan yapılmış, ama en üst toprakları, hiç alâkası olmayan alçı ve aluminyum silikatlar açısından zengin. İki olası kaynak var, diyor Muhs: Karayipler deki faal yanardağların külü veya Afrika dan gelen toz. Barbados dahil bazı yerlerde, toprakta her ikisi de var. Bahama ve Florida Keys gibi yerlerde neredeyse tamamen Afrika - dan. Muhs, Barbados taki farklı zamanlardaki deniz dibi kayalıklarındaki çalışmamız, bu sürecin (Afrika dan toz naklinin) yüzlerce, hattâ binlerce yıldır sürdüğünü gösteriyor, diyor. Bu süreç daha ne kadar zaman sürecek? Burada, toz parçacıkları arasındaki yolculuğumuz hakkında bilmeniz gereken son bir şey var: Onların yalnızca dünya iklimi üzerinde çok önemli etkileri yok, aynı zamanda dünya ikliminin de onlar üzerinde engin etkileri var. Prospero, Toz, diğer aerosollardan farklı çünki, atmosferdeki toz diğer insan yapısı kirlilikten farklı olarak iklimin kendine bağlı, diyor. Eğer iklim değişikliği yağışı ve rüzgâr hızını etkili-

8 yorsa, çok büyük etkisi vardır. Toz, rüzgâr ve yağıştaki küçük değişimlere çok duyarlıdır. Tam en son bir geri besleme çevrimidir. Bu tür ilişkilerin kanıtı buz çekirdeklerinde ve diğer kayıtlarda görülebilir. Buzul çağları, buzul çağı arasındaki zamanlara göre çok daha tozluydu. Muhs, Ama biz halâ yumurta ve tavuk olayını çözmeğe çalışıyoruz, diyor. Buzul çağı mı daha fazla toz üretti, yoksa daha fazla toz mu buzul çağını başlattı? Burada bir çok değişik geri besleme var. Kısa zamanda çok karmaşıklaşıyor. İşte bu, iklim değişikliği hakkındaki bilimsel çözümleri demirdeki gibi biyomühendisliğin başarısı gibi basit, zarif çözüm rüyalarını bu kadar zor hale getiriyor. Muhs, Bütün geri besleme içindeki geribeslemelerle, daha ne kadar çok öngörülmemiş geribeslemelerle karşılaşacağız?, diyor. Prospero, daha şimdiden bazı beklenmeyen garipliklerin farkına vardı ve 1980 lerde, Barbados ve Miami deki toz yoğunlukları büyük ölçüde Kuzey Amerika daki kuraklık ve yağışla ilişkiliydi. Ama bütün bunlar 1990 başlarında değişmeğe başladı. Prospero, Artık bir ilişki hiç yok gibi ve ne olduğunu bilemiyoruz, diyor. Endişesi, tozun, karmaşık dünya sistemlerinin raydan çıktığının bir başka işareti olması ve gelecek için yapılacak öngörüleri olanaksız hale ve geleceği de gittiçe belirsiz hale getirmesi.

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

Bölüm 7. Mavi Bilye: YER

Bölüm 7. Mavi Bilye: YER Bölüm 7 Mavi Bilye: YER Japon uzay ajansının (JAXA) AY yörüngesinde bulunan aracı KAGUYA dan Yer in doğuşu ilk defa yüksek çözünürlüklü olarak görüntülendi. 14 Kasım 2007 Yeryüzü: Okyanus tabanındaki büyük

Detaylı

İnsanlar tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma denmektedir.

İnsanlar tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma denmektedir. Küresel Isınma İnsanlar tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma denmektedir. fosil yakıtların yakılması, ormansızlaşma,hızlı

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk

Sunan: Prof.Dr.Alper Çabuk Bir CBS Akademisyeni Gözüyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı CBS Genel Müdürlüğü Belgelendirme ve Yaygınlaştırma Dairesi Başkanlığı nın Projeleri ve Ülkemiz Geleceği Açısından Önemi Sunan: Prof.Dr.Alper

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS 18. Doğal ve beşerî unsurlar birbirleriyle karşılıklı etkileşim içindedir. 19. Arazide yön ve hedef bulma sporlarında pusula ve büyük ölçekli haritalar sporcuların en önemli yardımcılarıdır. Sporcular

Detaylı

Atoller (mercan adaları) ve Resifler

Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atol, hayatlarını sıcak denizlerde devam ettiren ve mercan ismi verilen deniz hayvanları iskeletlerinin artıklarının yığılması sonucu meydana gelen birikim şekilleridir.

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

DÜNYAMIZIN KATMANLARI FEN BİLİMLERİ

DÜNYAMIZIN KATMANLARI FEN BİLİMLERİ DÜNYAMIZIN KATMANLARI FEN BİLİMLERİ DÜNYAMIZIN KATMANLARI Uzaydan çekilen fotoğraflara baktığımızda Dünya yı mavi bir küreye benzetebiliriz. Bu durum, Dünya yüzeyinin çoğunluğunun su ile kaplı olmasının

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

Bize En Yakın Yıldız. Defne Üçer 30 Nisan 2011

Bize En Yakın Yıldız. Defne Üçer 30 Nisan 2011 Bize En Yakın Yıldız GÜNEŞ Defne Üçer 30 Nisan 2011 Sayılar sayılar Güneş Kütlesi = 300.000 Dünya Kütlesi Güneş çapı = 110 Dünya çapı Güneş yoğunluğu = Dünya yoğunluğu/4 Güneş Uzaklık= 1 Astronomik Birim

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

Çöl Tozuyla Seyahat. Afrika dan Amazon a

Çöl Tozuyla Seyahat. Afrika dan Amazon a Kadir Demircan Afrika dan Amazon a Çöl Tozuyla Seyahat Elbiselerimizin, otomobillerimizin üzerindeki, içtiğimiz meyve suyundaki tozun nereden geldiğini hiç düşündük mü acaba? Büyüklükleri bir saç kılının

Detaylı

5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ KİMYA KONULARI MADDENİN DEĞİŞMESİ VE TANINMASI

5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ KİMYA KONULARI MADDENİN DEĞİŞMESİ VE TANINMASI 5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ KİMYA KONULARI MADDENİN DEĞİŞMESİ VE TANINMASI Yeryüzündeki sular küçük damlacıklar halinde havaya karışır. Bu damlacıklara su buharı diyoruz. Suyun küçük damlacıklar halinde havaya

Detaylı

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği Nedir? Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır.böylece güneş ışınları dünyaya daha fazla

Detaylı

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası İklim Değişikliği Dünyamız Isınıyor! Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler İnsan etkinlikleri sonucunda atmosfere salınan kimyasal maddeler,

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

SU HALDEN HALE G İ RER

SU HALDEN HALE G İ RER SU HALDEN HALE GİRER Doğada Su Döngüsü Enerji Kaynağı Güneş Suyun yeryüzünde, buharlaşma, yağış, yeraltına süzülme, kaynak ve akarsu olarak tekrar çıkma, bir göl veya denize akma vs gibi hareketlerine

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

Suyun yeryüzünde, buharlaşma, yağış, yeraltına süzülme, kaynak ve akarsu olarak tekrar çıkma, bir göl veya denize akma vs gibi hareketlerine su

Suyun yeryüzünde, buharlaşma, yağış, yeraltına süzülme, kaynak ve akarsu olarak tekrar çıkma, bir göl veya denize akma vs gibi hareketlerine su Suyun yeryüzünde, buharlaşma, yağış, yeraltına süzülme, kaynak ve akarsu olarak tekrar çıkma, bir göl veya denize akma vs gibi hareketlerine su döngüsü denir. Su döngüsünü harekete geçiren güneş, okyanuslardaki

Detaylı

Yıldızların: Farklı renkleri vardır. Bu, onların farklı sıcaklıklarda olduklarını gösterir. Daha sıcak yıldızlar, ömürlerini daha hızlı tüketirler.

Yıldızların: Farklı renkleri vardır. Bu, onların farklı sıcaklıklarda olduklarını gösterir. Daha sıcak yıldızlar, ömürlerini daha hızlı tüketirler. Yıldızların Hayatı Yıldızların: Farklı renkleri vardır Bu, onların farklı sıcaklıklarda olduklarını gösterir Daha sıcak yıldızlar, ömürlerini daha hızlı tüketirler. Yıldız Oluşum Bölgeleri Evren, yıldız

Detaylı

Dünyanın ısısı düzenli olarak artıyor. Küresel ortalama yüzey ısısı şu anda15 santigrat derece civarında. Jeolojik ve diğer bilimsel kanıtlar,

Dünyanın ısısı düzenli olarak artıyor. Küresel ortalama yüzey ısısı şu anda15 santigrat derece civarında. Jeolojik ve diğer bilimsel kanıtlar, Dünyanın ısısı düzenli olarak artıyor. Küresel ortalama yüzey ısısı şu anda15 santigrat derece civarında. Jeolojik ve diğer bilimsel kanıtlar, geçmişte yüzey ısısının en yüksek 27 santigrat,en düşük de

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA CEVAP 1: (TOPLAM 10 PUAN) 1.1: 165 150 = 15 meridyen fark vardır. (1 puan) 15 x 4 = 60 dakika = 1 saat fark vardır. (1 puan) 12 + 1 = 13 saat 13:00 olur. (1 puan) 1.2:

Detaylı

Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri

Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri Hedefimiz Arizona, Phoenix te yaşayan sizleri büyük Phoneix bölgesindeki musonların olası riskleri hakkında bilgilendirmek. Bir

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ

5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ SU SU HALDEN HALDEN HALE HALE GİRER GİRER 5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ KİMYA KONULARI SUYUN SERÜVENİ Su; katı, sıvı, gaz olmak üzere üç halde bulunur. Bulutta suyun gaz hali olan su buharı bulunmaktadır.

Detaylı

PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI. Ders Sorumlusu:Prof. Dr. Đnci Morgil

PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI. Ders Sorumlusu:Prof. Dr. Đnci Morgil KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE ĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI Ders Sorumlusu:Prof. Dr. Đnci Morgil Proje Hedef Sorusu: Sıcaklık bitkilerin CO2 emilimini azaltıp, küresel ısınmayı daha da arttırır mı? Küresel

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

Sera gazlarý iklimi deðiþtiriyor!

Sera gazlarý iklimi deðiþtiriyor! Sera gazlarý iklimi deðiþtiriyor! SERA ETKÝSÝ NASIL OLUÞUYOR? SERA GAZI TÜRLERÝ NELER? SERA ETKÝSÝNÝ HANGÝ FAKTÖRLER ETKÝLÝYOR? SERA ETKÝSÝNÝNÝN NASIL FARKINA VARILDI? SERA GAZLARINI KONTROL ALTINA ALMA

Detaylı

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI DERSĐN SORUMLUSU:Prof.Dr.Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN:S.Erman SEVDĐ DENEYĐN ADI:FOTOVOLTAĐK PĐL YAPIMI;GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK ÜRETĐMĐ DENEYĐN AMACI:GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK

Detaylı

DEV GEZEGENLER. Mars ın dışındaki dört büyük gezegen dev gezegenler grubunu oluşturur.

DEV GEZEGENLER. Mars ın dışındaki dört büyük gezegen dev gezegenler grubunu oluşturur. DEV GEZEGENLER DEV GEZEGENLER Mars ın dışındaki dört büyük gezegen dev gezegenler grubunu oluşturur. Bunlar sırasıyla Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün gezegenleridir. Bunların kütle ve yarıçapları yersel

Detaylı

EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER

EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER EKOLOJİ EKOLOJİK BİRİMLER EKOLOJİK BİRİMLER *Ekoloji: Canlıların birbirleriyle ve yaşadıkları ortamla olan ilişkisini inceleyen bilim dalıdır. Ekolojik birimlerin küçükten büyüye doğru sıralaması: Ekoloji

Detaylı

Hava Durumu İKLİM İklim Değişiyor Peki Siz Bunun Farkında mısınız? Sera Etkisi Ve İklim Değişikliği En önemli sera gazları Karbon dioksit (CO2) Metan (CH4) Diazot monoksit(n2o) İklim Değişikliğine Sebep

Detaylı

Dü nyamızdaki Hassas Denge

Dü nyamızdaki Hassas Denge Dü nyamızdaki Hassas Denge 4,5 milyar yıllık geçmişi olan Dünya'da insanın macerası yaklaşık 100.000 yıldır. Hamam böceklerinin bile 200 milyon yıllık fosillerine rastlanıldığı düşünülürse, ne kadar yeni

Detaylı

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN EKOSİSTEM Cihangir ALTUNKIRAN Ekosistem Nedir? Bir bölge içerisinde bulunan canlı ve cansız varlıkların karşılıklı oluşturdukları sisteme ekosistem denir. Ekosistem Bileşenleri Canlı Öğeler Üreticiler

Detaylı

Bölüm 9. Yer Benzeri Gezegenler

Bölüm 9. Yer Benzeri Gezegenler Bölüm 9 Yer Benzeri Gezegenler Yer Benzeri Gezegenlerin Boyutları Đç ç Gezegenler Ülker Venüs Merkür Merkür ve Venüs batı çevreninde ve en büyük uzanımlarında (29 Mart 2004) Gezegen görüntüleri için NASA

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

Güneş Sistemi (Gezi Öncesinde)

Güneş Sistemi (Gezi Öncesinde) Güneş Sistemi (Gezi Öncesinde) ODTÜ Toplum ve Bilim Uygulama ve Araştırma Merkezi Boston, The Museum of Science tan uyarlanmıştır. Gezegen Evi 'Evrendeki Vaha' Gösterimi İçin Öğrenci Etkinliği (6. ve daha

Detaylı

SU, HALDEN HALE GİRER

SU, HALDEN HALE GİRER Atmosferde yükselen buhar soğuk hava tabakasıyla karşılaştığında yoğuşur. Gaz halindeki bir madde dışarıya ısı verdiğinde sıvı hale geçiriyorsa bu olaya yoğuşma denir. Sıcak Hava Yükselir ve Soğuyup Yağış

Detaylı

SONUN BAŞLANGICI KÜRESEL ISINMA HÜLYA KUZU METİN ÇİVİLER LİSESİ/ANTALYA

SONUN BAŞLANGICI KÜRESEL ISINMA HÜLYA KUZU METİN ÇİVİLER LİSESİ/ANTALYA SONUN BAŞLANGICI KÜRESEL ISINMA HÜLYA KUZU METİN ÇİVİLER LİSESİ/ANTALYA Küresel ısınma nedeniyle ortaya çıkan trajik görüntüler 31 Temmuz 2009 Humboldt buzulunun erimesinden sonra geriye kalanlar. 27 Ekim

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

ÖSYM YGS / SOS M Diğer sayfaya geçiniz.

ÖSYM YGS / SOS M Diğer sayfaya geçiniz. 17. 18. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti sadece iki şeye güvenir. Biri millet kararı, diğeri en elim ve güç şartlar içinde dünyanın takdirlerine hakkıyla layık olan ordumuzun kahramanlığı; bu iki şeye güvenir.

Detaylı

Volkanİzlanda Yanardağ 190 yıllık uykusundan uyandı

Volkanİzlanda Yanardağ 190 yıllık uykusundan uyandı Volkanİzlanda Yanardağ 190 yıllık uykusundan uyandı İzlanda'nın küçük buzullarından birisi olan Eyjafjallajökull Buzulu altındaki yanardağ geçtiğimiz Mart ve Nisan aylarında iki defa püskürdü. Gelişen

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü. Öğr. Gör. Kayhan ALADOĞAN

Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü. Öğr. Gör. Kayhan ALADOĞAN Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü Öğr. Gör. Kayhan ALADOĞAN ÇORUM 2017 Alp - Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde yer alan ülkemizde tüm jeolojik zaman ve devirlere ait araziler görülebilmektedir.

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

BİNA BİLGİSİ 2 ÇEVRE TANIMI - İKLİM 26 ŞUBAT 2014

BİNA BİLGİSİ 2 ÇEVRE TANIMI - İKLİM 26 ŞUBAT 2014 BİNA BİLGİSİ 2 ÇEVRE TANIMI - İKLİM DOÇ. DR. YASEMEN SAY ÖZER 26 ŞUBAT 2014 1 19.02.2014 TANIŞMA, DERSLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER, DERSTEN BEKLENTİLER 2 26.02.2014 ÇEVRE TANIMI - İKLİM 3 05.03.2014 DOĞAL

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

İKLİM TİPLERİ. Yıllık ortalama sıcaklık 25 C dolayındadır. Yıllık ve günlük sıcaklık farkı 2-3 C yi geçmez. Yıllık yağış miktarı 2000 mm den

İKLİM TİPLERİ. Yıllık ortalama sıcaklık 25 C dolayındadır. Yıllık ve günlük sıcaklık farkı 2-3 C yi geçmez. Yıllık yağış miktarı 2000 mm den İKLİM TİPLERİ Dünya'nın hemen her bölgesinin kendine özgü bir iklimi bulunmaktadır. Ancak, benzer iklim kuşaklarına sahip alanlar büyük iklim kuşakları oluştururlar. Yüzlerce km 2 lik sahaları etkileyen

Detaylı

Yandaki SOS oyununda toplam 100 tane kutu vardır. Bu oyunda en fazla 100 tane harf kullanabiliriz. MAKSİMUM NEM

Yandaki SOS oyununda toplam 100 tane kutu vardır. Bu oyunda en fazla 100 tane harf kullanabiliriz. MAKSİMUM NEM NEMLİLİK VE YAĞIŞ Su buharına nem denir. Miktarı bazen azalan bazen çoğalan ve yağışları oluşturan nem atmosferin en alt katmanı olan troposferde en çok bulunur. Nem le ilgili olarak nem konusunu, yoğunlaşma

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

TARIM SİSTEMLERİ 3. Nemli Tarım

TARIM SİSTEMLERİ 3. Nemli Tarım NEMLİ TARIM TARIM SİSTEMLERİ 3 Nemli Tarım Nemli Tarım Yağan yağışlarla gelen su, evaporasyon ve transpirasyonla harcanan sudan fazla olur ise böyle yerlere nemli bölgeler denir. Bu bölgelerde uygulanan

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : İNSAN VE ÇEVRE

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : İNSAN VE ÇEVRE ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : İNSAN VE ÇEVRE C ÇEVRE SORUNLARI VE ETKİLERİ (5 SAAT) 1 Ekosistemlerin Bozulma Nedenleri (Çevre Sorunları) 2 Çevre Kirliliğine Neden Olan (İnsan Kaynaklı) Faktörler

Detaylı

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Günümüzde çok amaçlı bir kullanım alanına sahip olan Mısır, Amerika Kıtası keşfedilene kadar dünya tarafından bilinmemekteydi. Amerika Kıtasının 15. yüzyıl sonlarında keşfedilmesiyle

Detaylı

Dünya ve Uzay Test Çözmüleri. Test 1'in Çözümleri. 5. Ay'ın atmosferi olmadığı için açık hava basıncı yoktur. Verilen diğer bilgiler doğrudur.

Dünya ve Uzay Test Çözmüleri. Test 1'in Çözümleri. 5. Ay'ın atmosferi olmadığı için açık hava basıncı yoktur. Verilen diğer bilgiler doğrudur. 5 ve Uzay Test Çözmüleri Test 'in Çözümleri 5. Ay'ın atmosferi olmadığı için açık hava basıncı yoktur.. Gezegenlerin Güneş'e olan uzaklıkları sırasıyla; Merkür, Venüs,, Mars, Jupiter, Sütarn, Uranıs ve

Detaylı

topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor.

topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor. Kuzey Çin Kuruyor! 12 Ekim 2013 topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor. Perkin'deki Carnegie-Tsinghua

Detaylı

Kar tanelerinin büyüleyici yapıları ve gizli hayatları(hurriyet gazetesi /Bilim 19.02.2004)r tanelerini çıplak gözle inceleyen kişitli çimlere

Kar tanelerinin büyüleyici yapıları ve gizli hayatları(hurriyet gazetesi /Bilim 19.02.2004)r tanelerini çıplak gözle inceleyen kişitli çimlere Kar tanelerinin büyüleyici yapıları ve gizli hayatları(hurriyet gazetesi /Bilim 19.02.2004)r tanelerini çıplak gözle inceleyen kişitli çimlere Kar taneleri veya daha bilimsel adıyla kar kristalleri de

Detaylı

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ GÜNEŞ GEZEGENLER ASTEROİTLER METEORLAR KUYRUKLU YILDIZLAR GÜNEŞ SİSTEMİ Merkezinde Güneş, çevresinde elips

Detaylı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı HİDROLOJİ: Yer yuvarının yaklaşık 3/4 'lük bir bölümünü örten hidrosferi inceleyen

Detaylı

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 1. Atmosfer ve İçeriği

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 1. Atmosfer ve İçeriği Havacılık Meteorolojisi Ders Notları 1. Atmosfer ve İçeriği Yard.Doç.Dr. İbrahim Sönmez Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ballıca Kampüsü Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü

Detaylı

KÜRESEL ISINMA NEDİR?

KÜRESEL ISINMA NEDİR? HAVA Hava, dışarıda kısa sürede meydana gelen olaylar bütünüdür. Soğur, yağmur yağar, ısınır. Basınç artar veya düşer, ısı yükselir veya düşer. Rüzgar oluşur. Meydana gelenler o güne ve kısa zamana aittir.

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar 1/36 İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, Dünya da ve Türkiye de gözlemler IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar Uluslararası Kuruluşlar, Aktiviteler için Sektörler

Detaylı

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir.

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir. 2012 LYS4 / COĞ-2 COĞRAFYA-2 TESTİ 2. M 1. Yukarıdaki Dünya haritasında K, L, M ve N merkezleriyle bu merkezlerden geçen meridyen değerleri verilmiştir. Yukarıda volkanik bir alana ait topoğrafya haritası

Detaylı

Hava nedir? Hava durumu nedir?

Hava nedir? Hava durumu nedir? İKLİM VİDEO 1 Hava nedir? Hava durumu nedir? Diyelim yarın pikniğe gideceksiniz. Bir gün önceden yapacağınız hazırlık esasında hava durumunu seyretmekle başlar. Hava durumu ertesi gün yağmurlu olacaksa

Detaylı

Enerji kaynaklarının dünyaya verdiği zararların kimyasal olarak etkileri nelerdir?

Enerji kaynaklarının dünyaya verdiği zararların kimyasal olarak etkileri nelerdir? Enerji kaynaklarının dünyaya verdiği zararların kimyasal olarak etkileri nelerdir? Çağımız insanının vazgeçilmez gereksinimlerinden söz ederken akla gelen ilk konulardan biri de enerjidir. Ancak enerji

Detaylı

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 7. Yağış

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 7. Yağış Havacılık Meteorolojisi Ders Notları 7. Yağış Yard.Doç.Dr. İbrahim Sönmez Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ballıca Kampüsü Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü isonmez@omu.edu.tr

Detaylı

1 - S u H a l d e n H a l e G i r e r Doğada su halden hale girer.yeryüzündeki sular birçok hava olayı ile yeryüzüne geri döner.

1 - S u H a l d e n H a l e G i r e r Doğada su halden hale girer.yeryüzündeki sular birçok hava olayı ile yeryüzüne geri döner. 1 - S u H a l d e n H a l e G i r e r Doğada su halden hale girer.yeryüzündeki sular birçok hava olayı ile yeryüzüne geri döner.yeryüzündeki sular Güneş in etkisiyle buharlaşır.buharlaşan su buharı havaya

Detaylı

Küresel. İklim değişikliği

Küresel. İklim değişikliği Küresel İklim değişikliği ÇEVRE KORUMA ve KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 nedir? Küresel iklim değişikliği Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır. Böylece güneş

Detaylı

Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik

Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik TARIM VE EKONOMİ Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik düzeyine bağlıdır. Bazı ülkelerde tarım tekniği

Detaylı

4.SINIF KİMYA KONULARI

4.SINIF KİMYA KONULARI K A İ M Y 4.SINIF KİMYA KONULARI MADDEYİ TANIYALIM MADDE NEDİR? Çevremizde dokunduğumuz,kokladığımız,gördü ğümüz birbirinden farklı birçok varlık vardır.az veya çok yer kaplayan her varlık madde olarak

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre Çevre Yüzyılı Çevre; canlıların yaşamı boyunca ilişkilerini sürdürdüğü dış ortamdır. Hava, su ve toprak bu çevrenin fizikî unsurlarını; insan, hayvan, bitki ve diğer mikroorganizmalar ise, biyolojik unsurlarını

Detaylı

Çelikle Çay Üretimi. Ayhan Haznedar -Ziraat Mühendisi

Çelikle Çay Üretimi. Ayhan Haznedar -Ziraat Mühendisi Çelikle Çay Üretimi Ayhan Haznedar -Ziraat Mühendisi Nitelikleri, kalitesi ve diğer özellikleri belirlenen çay klonlarının hızlı, yoğun ve ucuz bir şekilde üretilmesi için en uygun yöntemdir. Çelik alınacak

Detaylı

GÖL EKOSİSTEMİNDE EKOLOJİK KUŞAKLAR

GÖL EKOSİSTEMİNDE EKOLOJİK KUŞAKLAR GÖL EKOSİSTEMİNDE EKOLOJİK KUŞAKLAR ILIMAN KUŞAK GÖLLERİNDE MEVSİMLERE BAĞLI OLARAK GÖRÜLEN TABAKALAŞMA VE KARIŞMA Ilıman veya subtropikal bölgelerde 20 metreden derin ve büyük göllerde mevsimsel sıcaklık

Detaylı

Kentlerde İklim Dostu Ulaşım Zorunluluğu. Önder Algedik

Kentlerde İklim Dostu Ulaşım Zorunluluğu. Önder Algedik + Kentlerde İklim Dostu Ulaşım Zorunluluğu Önder Algedik + İklim, Karbondioksit, Sıcaklık ilişkisi 394 ppm* * 2012 ortalaması, Mauna Loa + Daha fazla ısıtsak ne olur? 3 2 C İklimin Devrilme Noktası Kutup

Detaylı

Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler

Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler Nüfusun Dağılışında Etkili Faktörler Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler 1-Doğal Faktörler: 1.İklim : Çok sıcak ve çok soğuk iklimler seyrek nüfusludur.

Detaylı

Güneş Sistemi nin doğum öncesi resmi

Güneş Sistemi nin doğum öncesi resmi Yüzüğünüz süpernova patlamasının, akıllı telefonunuz beyaz cüce nin tanığı Güneş Sistemi nin doğum öncesi resmi Tabii o zaman bizler olmadığımızdan fotoğrafı kendimiz çekemeyeceğimize göre o resim yukarıdaki

Detaylı

Artan Küresel ısınma bilinci..

Artan Küresel ısınma bilinci.. ENVER Artan Küresel ısınma bilinci.. Enerji ve yiyecek krizinin Türkiye yansımaları.. Hangisi Enerji Tasarruflu ampul? Evinizde 10 adet Ampulünüzü enerji tasarruflu ampul ile değiştirseniz? Yılda 200 YTL

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ

GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ GÖZDE BEDİR 2010292060 İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİLERİ İklim değişiklikleri, bilimsel olarak klimatoloji dalına göre incelenen bir tür atmosferik ya da astronomik değişikliklerdir. Atmosferdeki CO 2 (Karbon

Detaylı

Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım

Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım Denizlerimizi ve Kıyılarımızı Koruyalım Denizlerimiz ve kıyılarımız canlı çeşitliliği bakımından çok zengin yerler. Ancak günümüzde bu çeşitlilik azalma tehlikesiyle karşı karşıya. Bunun birçok nedeni

Detaylı

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır.

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır. MADDE VE ISI Madde : Belli bir kütlesi, hacmi ve tanecikli yapısı olan her şeye madde denir. Maddeler ısıtıldıkları zaman tanecikleri arasındaki mesafe, hacmi ve hareket enerjisi artar, soğutulduklarında

Detaylı

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com KUTUP IŞINIMI AURORA www.astrofotograf.com Kutup ışıkları, ya da aurora, genellikle kutup bölgelerinde görülen bir gece ışımasıdır. Aurora, gökyüzündeki doğal ışık görüntüleridir. Genelde gece görülen

Detaylı

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 İsim/ Soy isim: Sınıf:.. SORULAR 1. Yukarıdaki şekilde de

Detaylı

World Energy Outlook Dr. Fatih BİROL UEA Baş Ekonomisti İstanbul, 1 Aralık 2011

World Energy Outlook Dr. Fatih BİROL UEA Baş Ekonomisti İstanbul, 1 Aralık 2011 World Energy Outlook 2011 Dr. Fatih BİROL UEA Baş Ekonomisti İstanbul, 1 Aralık 2011 Bağlam: halihazırda yeterince kaygı verici olan eğilimlere yeni zorluklar ekleniyor Ekonomik kaygılar dikkatleri enerji

Detaylı

Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler)

Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler) Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler) Başak Avcıoğlu Çokçalışkan Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Biraz ekolojik bilgi Tanımlar İlişkiler

Detaylı

İKLİM VİDEO 3 Sera etkisi ne demek? Sera gazları hangileri? Sera gazı nedir? karbondioksit metan diazot monoksit

İKLİM VİDEO 3 Sera etkisi ne demek? Sera gazları hangileri? Sera gazı nedir? karbondioksit metan diazot monoksit İKLİM VİDEO 3 Sera etkisi ne demek? Güneşten dünyaya belli bir miktar enerji geliyor. Bu enerji dünyanın atmosferi olmayacak olsa dışarı kaçacak ve dünya şimdi olduğundan çok daha serin olacaktı. Fakat

Detaylı

METEOROLOJİ. VI. Hafta: Nem

METEOROLOJİ. VI. Hafta: Nem METEOROLOJİ VI. Hafta: Nem NEM Havada bulunan su buharı nem olarak tanımlanır. Yeryüzündeki okyanuslardan, denizlerden, göllerden, akarsulardan, buz ve toprak yüzeylerinden buharlaşma ve bitkilerden terleme

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 PROJE HEDEF SORUSU: Seralarda oluşan karbondioksit (CO2) gazı, sera etkisine neden olur mu? KÜRESEL ISINMA NEDĐR? Küresel ısınma,

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

Proses Tekniği TELAFİ DERSİ

Proses Tekniği TELAFİ DERSİ Proses Tekniği TELAFİ DERSİ Psikometrik diyagram Psikometrik diyagram İklimlendirme: Duyulur ısıtma (ω=sabit) Bu sistemlerde hava sıcak bir akışkanın bulunduğu boruların veya direnç tellerinin üzerinden

Detaylı

GENEL JEOLOJİ. y e r i n d ı ş o l a y l a r ı

GENEL JEOLOJİ. y e r i n d ı ş o l a y l a r ı GENEL JEOLOJİ y e r i n d ı ş o l a y l a r ı D I Ş D İ N A M İ K y e r i n d ı ş o l a y l a r ı - Dış olayların genel değerlendirmesi - İklim - Ayrışma - Deniz ve okyanusların genel özellikleri - Dış

Detaylı

Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur

Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur AY Ay Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur Çapı 3476 km Kütlesi 7.349 x 10 22 kg. Dünyaya ortalama uzaklığı 384,400 km

Detaylı

EKOLOJİ #1 EKOLOJİK TERİMLER EKOSİSTEMİN CANSIZ BİLEŞENLERİ SELİN HOCA

EKOLOJİ #1 EKOLOJİK TERİMLER EKOSİSTEMİN CANSIZ BİLEŞENLERİ SELİN HOCA EKOLOJİ #1 EKOLOJİK TERİMLER EKOSİSTEMİN CANSIZ BİLEŞENLERİ SELİN HOCA EKOLOJİK TERİMLER EKOLOJİ: Canlıların kendi aralarındaki ve çevreleri ile olan ilişkilerini inceleyen bilim dalına EKOLOJİ denir.

Detaylı

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER SARP BARIŞ ORHON (7-E) ARDA KÖROĞLU (7-E) DANIŞMAN ÖĞRETMEN Meral BEŞİRACI İZMİR 2014 İÇİNDEKİLER 1. Proje özeti...2 2. Projenin amacı...2 3. Giriş...2-3

Detaylı