Küresel Boyutta Biyolojik Terör Tehdidi. The Threat of Biological Terrorism On a Global Scale

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Küresel Boyutta Biyolojik Terör Tehdidi. The Threat of Biological Terrorism On a Global Scale"

Transkript

1 Savunma Bilimleri Dergisi The Journal of Defense Sciences Kasım/November 2014, Cilt/Volume 13, Sayı/Issue 2, ISSN (Basılı) : ISSN (Online): Küresel Boyutta Biyolojik Terör Tehdidi İlker KİREMİTÇİ 1 Öz Uzun süren savaşları kısaltmak için gibi, farklı bir söylemin arkasına saklansa da Kitle İmha Silahları, devletler için günümüzdeki en önemli caydırıcılık unsurudur. Ve bu da doğal olarak güç demektir. Nükleer, kimyasal, biyolojik ve radyolojik adı altında dört değişik formatı olan bu silahlardan biyolojik silahların henüz ilk ikisi kadar sık telaffuz edilmese de uluslararası toplum tarafından önemi her geçen gün daha fazla anlaşılmaya başlanmıştır. Gerek Eylül 2001 tarihinde gerçekleştirilen şarbonlu mektup eylemleri, gerekse El-Kaide ve Aum Shinrikyo terör örgütlerinin girişimleri uluslararası toplumların dikkatini bu yeni ama aslında bir o kadar da eski olan terör çeşidine yöneltmiştir. Diğer bir deyişle, biyolojik silahlar artık terör örgütleri tarafından da caydırıcı bir unsur olarak algılanmaya başlamıştır. O halde biyolojik silahlar, terör amaçlı kullanıldıklarında ya da kullanılma tehdidinde bulunulduğunda toplumlar ya da devletler üzerinde ne çeşit bir etki yaratır? Bu etkinin ağır ve uzun süreli olacağı, panik duygusu ile karışık çok ciddi psikolojik stres oluşturacağı varılan sonuçlardan en önemlisidir. Dahası, teröristler açısından cezbedici olan bu hususun, biyolojik silahların kullanım alanlarının genişliği ile de birleştiğinde terör örgütlerine yeni ufuklar açması, ülkelerin güvenlik politikalarında dikkate alınması gereken bir önceliktir. Anahtar Kelimeler: Biyolojik Terörizm, Kitle İmha Silahları, Uluslararası Terörizm, Biyoterör. The Threat of Biological Terrorism On a Global Scale Abstract Although they have hidden back to a different discourse such as to shorten the long-lasting wars, the Weapons of Mass Destruction (WMD) are currently the most important element of deterrence for states. And, this naturally means power. Out of these weapons, which have four different formats under the name of nuclear, chemical, biological and radiological, the biological weapons importance have began to be understood by the international community more with each passing day, although they are not yet to be pronounced as often as the first two. Either the anthrax letter attacks which were held in September 2001 or the initiatives by Al-Qaeda and Aum Shinrikyo terrorist organizations have led the attention of international community to this type of terrorism, which is new but at the same time old as well. In other words, biological weapons have also begun to be perceived now by the terrorist organizations as a deterrent. Then, what sort of impact do the biological weapons create on society or on states when they are used or threatened to be used? That this effect will be severe and prolonged, create a serious psychological stress when mixed with the sense of panic is the most important conclusion reached. Moreover, that this consideration, which is attractant to terrorists, opens up new horizons to the terrorist organizations when it is coupled with the extent of the field of the use of biological weapons is a priority that the countries should take into account in their security policies. Keywords: Biological Terrorism, Weapons of Mass Destruction, International Terrorism, Bioterror. 1 Yazışma Adresi: Kara Harp Okulu, Savunma Bilimleri Enstitüsü, Makalenin geliş tarihi: Kabul tarihi:

2 28 Kiremitçi Giriş 2009 yılının ikinci yarısında hayatımıza giren önemli konulardan birisi de influenza A virüsünün alt türlerinden biri olan H1N1 virüsü ya da halk arasındaki adıyla Domuz Gribi Virüsü oldu. 1 Hepimizi bir telaş aldı. Panikledik. Her öksürdüğümüzde ya da çocuğumuzun her ateşi çıktığında doktora gittik. Acaba domuz gribi miyiz diye. Aşı yaptırıp yaptırmama konusunda bile kararsız kaldık. Vücudumuza bilmediğimiz bir mikrobun enjekte edilmesinin endişesini yaşadık. Korktuk. Telaş, panik, endişe ve korku; terör ve terörizm ile ne kadar da yakından ilgili kavramlar, değil mi? Öte yandan, içimizde hiç kimse yoktur ki, tanıdığı bir doktora, hemşire bir arkadaşına ya da bir sağlık çalışanına konu ile ilgili fikir sormamış olsun. Çünkü bahse konu aşının biyolojik silah olduğu yönündeki iddialar artmıştı. Düşünün bir kere, bir mikrop bu kadar büyük bir güvensizlik ortamı yaratabiliyorsa, insanlar bunun gibi 43 adet daha ajanın [şimdilik], bundan daha fazla terör etkisi yaratabileceğini bilseler ne yaparlardı? Nasıl bir etki altında kalırlardı? Uzun süren savaşları kısaltmak için gibi kullananların bahanesi olan farklı bir söylemin arkasına saklansa da Kitle İmha Silahları (KİS), günümüzde en önemli caydırıcılık unsurudur. Bu da doğal olarak güç demektir. Nükleer, kimyasal, biyolojik ve radyolojik adı altında dört değişik formatı olan bu silahlardan biyolojik silahlar, henüz ilk ikisi kadar sık telaffuz edilmese ve dünya üzerinde bilindik olayları çok fazla olmasa da ileride olmayacağı ve tehdidinin göz ardı edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Zira nükleer, kimyasal ve radyolojik silahlar gibi geniş kitlelere her türlü zararı verebilme kapasitesine sahip olan bu silahlar; kolay ve ucuza elde edilmeleri, etkilerinin artıcı ve kalıcı olması, kullanım kolaylıkları ve kullanıldıklarının geç farkına varılması gibi özellikleri nedeniyle diğer üçünden çok daha etkili özgünlükler sergilemektedir (Özgür, 2006). Bu çerçevede makale, biyolojik terörizmi toplum üzerindeki etkileri bağlamında inceleyecektir. Biyolojik silahların terörizm algısı içindeki yeri makalenin ana gövdesini, söz konusu silahların terör amaçlı kullanıldıklarında ya da kullanılma tehdidinde bulunulduğunda toplumlar üzerinde ağır ve uzun süreli bir etki yarattığı ve bu etkiyle birlikte kullanım alanlarının genişliğinin terör örgütlerine yeni ufuklar açtığı hususu da tezini oluşturacaktır. Bu tezin sınanmasında da ağırlıklı olarak konuyla ilgili yapılmış uluslararası anketlerden yararlanılacaktır.

3 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), Tümden Gelim yönteminin kullanılacağı bu çerçevede, ilk olarak literatürde Süper Terörizm olarak da bilinen KİS ile Terörizm konusu ele alınacaktır. Zira Soğuk Savaş döneminin en önemli caydırıcılık ve güç unsurunu bünyesinde barındıran bu silahlar, SSCB nin dağılmasından sonra terör örgütlerinin önemli ilgi alanlarından biri olmuştur. Bunlardan biri olan biyolojik silahlar, her yönüyle makalenin ikinci kısmında ele alınmaya çalışılacaktır. Özelliklerinin terör örgütlerini cezbetmesi nedeniyle, biyolojik silahlara yönelen eğilimin sebepleri diğer kısımda geniş olarak vurgulanacaktır. Değinilen tüm argümanları desteklemek adına, biyolojik silahların kullanıldıklarında ya da kullanılma tehdidinde bulunulduğunda toplum üzerinde nasıl bir etki yaratacağına dair tespitler bir sonraki kısımda uluslararası yapılmış anketlerden yararlanılarak ifade edilecektir. Sonuç kısmında ise, ülkelerin güvenlik politikalarında daha kapsamlı bir biyogüvenlik tedbirlerinin alınması gerektiğinin altı çizilecektir. Kitle İmha Silahlarıyla Terörizm (Süper Terörizm) Tarih sahnesine girişi çok daha eskilere dayanan, inanılmaz gelişmesini II. Dünya Savaşı ve sonrasındaki Soğuk Savaş döneminde gerçekleştiren, beklenen sonuç bölümü ise belki de hiç gelmeyecekmiş gibi gözüken KİS; Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) adı altında dört değişik formatı olan - ama konvansiyonel olmayan - silahlar veya onları taşımak ve fırlatmak için kullanılan her türlü ekipman (balistik füzeler 2, uçaklar, uzun menzilli toplar, mektup zarfları, vs.) için kullanılan ortak bir terimdir. Gerek tahribat potansiyelleri, gerekse de bu özelliğinden kaynaklanan caydırıcılık niteliğiyle konvansiyonel silahlardan kesin bir şekilde ayrılan KİS, her ne kadar aynı üst başlık altında toplansalar da birbirlerinden oldukça farklıdır. Daha çok muhteviyatlarında, yapım teçhizatlarında ve kullanım metotlarında kendini gösteren bu farklılığın, söz konusu silahların etkileri yönünden de benzer nitelikte olduğu görülmektedir (Tablo 1). Tablo 1. Kitle İmha Silahlarının Genel Özelliklerinin Karşılaştırılması (Kitle İmha Silahları Raporu, 2006) ÖZELLİK NÜKLEER SLH. KİMYASAL SLH. BİYOLOJİK SLH. Ağırlık 1 Megaton 15 ton 10 ton Etki Alanı 300 km 2 60 km bin km 2 Tahribat % 90 ölüm % 50 ölüm % 75 ölüm ya da % 50 ağır hasta Maliyeti 800$ / km 2 600$ / km 2 11$ / km 2

4 30 Kiremitçi Rusya Federal Güvenlik Komitesi (FSB) Başkanı Aleksandr Bortnikov, 2009 yılında İrkutsk şehrindeki Uluslararası Güvenlik Toplantısında yaptığı bir açıklamada; son dönemde uluslararası terör örgütlerinin daha aktif hale geldiklerini ve eylemlerinde KİS kullanmayı hedeflediklerini, bu amaçla KİS e sahip olmak için çalışmalar yaptığını belirtmiştir (Rusya Online, 2009). Böyle bir açıklamanın, uluslararası kamuoyunca KİS in yayılmasından birinci derecede sorumlu tutulan SSCB nin halefi olan bir ülkeden gelmesi ilginçtir. Zira KİS in terör örgütlerinin eline geçme endişesinin sebebi ya da diğer bir ifadeyle KİS in devletlerin kontrolü dışında da kullanılabilir olmasından kaynaklanan güvenlik sorununun başlangıcı, SSCB nin dağılması ve geride kontrolsüzce bıraktığı muazzam ama envanteri belli olmayan stoğudur 3 (Kibaroğlu, 2006). Rusya Federasyonu (RF) nun Atom Enerji Eski Bakanı, Viktor Mikhailov un; SSCB nin halefi olan RF nin elinde artı eksi adet nükleer başlık olduğu şeklinde açıklamalar yapması bu belirsizliğin bir diğer ifadesidir (Kibaroğlu, 2003.) 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra ABD de kurulan Kitle İmha Silahları Terörizmi ve Yayılmanın Önlenmesi Komisyonu; 2014 yılı sonunda dünyanın herhangi bir yerinde nükleer veya biyolojik bir terör saldırısının meydana gelmesi ihtimali her zamankinden çok daha fazladır şeklinde bir çıkarımda bulunarak Bortnikov u destekleyen daha spesifik bir öngörü ortaya koymuştur (Allison, 2010: 18). Bu olumsuz çıkarımlara, bir de SSCB nden ayrılan devletlerin kendi iç yapılanmalarını oluşturamamaları, dolayısıyla bu tür maddelerin gerek ithali gerekse de ihracatı ile ilgili gümrük kontrol sistemlerini tesis edememiş olmaları eklenince, terör örgütlerinin kontrolsüz kalan söz konusu tehlikeli silahlar için gerekli olan maddeleri elde etmeleri günümüzde çok daha kolaylaşmıştır. Sektördeki tecrübeli bilim adamlarının da bu kapsamda terör örgütlerinin veya mafyanın bünyesinde yer almasının ortamı doğmuştur. Örneğin, Çin 1991 ve 1993 yılları arasında Rus bilim adamı ve mühendise teklifte bulunmuş, bunlardan 1000 i (300 ü uzun vadeli kalmak üzere) teklifi kabul etmiştir (Chandler, 1998). Bu bağlamda ve günümüze kadar gerçekleşen gelişmeler ışığında Uzak Doğu, Orta Doğu, Güney Asya, Basra Körfezi ve Kuzey Afrika nın tehdit riski yüksek olan bölgeler olarak değerlendirilmesi kaçınılmazdır. Zira aralarında İran, Irak, Libya ve Kuzey Kore nin bulunduğu bir takım ülkeler, SSCB nin dağılmasından sonra onun elinde bulunan KİS e ve yapımında kullanılan malzeme, teknoloji ve bilgiye sahip olmak amacıyla girişimlerde bulunmuştur (Kibaroğlu, 2006). Devletlerin bile sahip olmak

5 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), için yararlandığı bu otorite boşluğundan, terör örgütlerinin yararlanmaması için hiçbir sebep yoktur. Bu noktadan hareketle kitle imha terörü kısaca; Terör örgütlerinin siyasi ve/veya diğer amaçları uğruna, kitle imha silahlarını, insanları toplu şekilde öldürmek, ekolojik zarar vermek, psikolojik etkileşim yaratmak için kullanması veya kullanma tehdidi içeren eylemleri gerçekleştirmesidir şeklinde Demirci nin (2009) nükleer terörizm tanımı genişletilerek ifade edilebilir. Yukarıda ifade edilmeye çalışılan ve SSCB nin dağılmasından kaynaklanan büyük tehlikenin farkında olan ABD, söz konusu güvenlik açığını kapatmak için harekete geçmiştir. Geniş çapta bir şeylerin yapılmasının gerekliliğine inanan ABD nin iki senatörü, Sam Nunn ve Richard Lugar, 1992 yılında destekledikleri bir kanunla Ortak Tehdit Azaltma Programı nın hayata geçmesini sağlamışlardır. Eski SSCB devletlerinden Rusya, Gürcistan, Ukrayna, Azerbaycan, Belarus, Özbekistan ve Kazakistanda mevcut KİS i ve onlarla ilişkili olan her türlü alt yapıyı güvenlik altına almak ve gerekirse yok etmek amacında olan söz konusu programa (Nunn-Lugar programı), o dönem için 10 milyar dolar bütçe ayrılmıştır. SSCB deki kontrolsüz ve güvensiz KİS in silah tüccarlarının ve de dolayısıyla terör örgütlerinin eline geçmesinden duyulan endişenin bir tezahürü olan bu programın dört ana hedefi vardır: Eski SSCB nin KİS ve ilişkili tüm alt yapıyı yok etmek, KİS ve ilgili teknoloji ve materyali emniyet altına almak, Şeffaflığı artırmak ve yönetimde standartlığı teşvik etmek, KİS in yayılmasını önlemek amacıyla savunma ve askerî iş birliğini desteklemek, Şekil 1 de Nunn-Lugar Programının 31 Mayıs 2013 tarihine kadar gerçekleştirdiği işlemler yer almaktadır. Hedeflerinden çoğunda % 50 yi geçen program, 2018 yılına kadar adı geçen ülkelerdeki tüm KİS i ve altyapısını kontrol altına almayı ya da pasif hale getirmeyi amaçlamaktadır. Ancak, görüldüğü gibi bu başarılardan en düşük seviyede (% 58,5) olanlardan birisi, Biyolojik Laboratuarların Güvenliği konusudur. KİS in yayılması sorunu sadece devletlerle ilgili değil, ele geçirmeleri ve/veya kullanmaları durumunda terör örgütleri tarafından çok ciddi ve içeriği bilinenden farklı bir terörizm tehdidi yaratabilecek ortamın hâlihazırda oluşması nedeniyle de önemlidir. Çünkü tahmin edilen senaryoların gerçekleşmesi durumunda, bugüne kadar yaşanan acılar ve karşılaşılan zararlardan çok daha korkunçlarının yaşanması olasıdır. Bu

6 32 Kiremitçi hususun ciddiye alınmamasının, olasılığının çok düşük görülmesinin ve ihmal edilmesinin de tehdidin boyutlarını artırdığı kesindir. Şekil 1. Nunn-Lugar Programının Skor Tabelası (Nunn-Lubar CTR Scorecard) yılları arasında yaklaşık 245 KBRN olayı rapor edilmiştir. Nükleer terör olayının hiç kaydedilmediği bu dönemde 4 ; 200 olayla kimyasal silahlarla gerçekleştirilen eylemler, 32 biyolojik ve 12 olayla da radyolojik silahlarla yapılan terör hareketleri yer almaktadır. Azımsanamayacak miktarda olan bu saldırılar, en çok 2001 yılında görülmüş olup 1000 nin üzerinde ölüme ve çok daha fazla insanın da yaralanmasına sebep olmuştur (Global Terrorism Database, 2013). Şekil- 2 de KİS ile gerçekleştirilen eylemlerin yıllara göre dağılımı sunulmuştur. Bununla birlikte, 2013 yılının başına kadar Ulaşım ve Kalkınma Politikası Enstitüsü ne kayıtlı 120 ülke, nükleer ve diğer radyoaktif maddelerle ilgili 2331 olayı rapor etmiştir. Bu sayıdan 419 u izinsiz bulundurma ve ilgili suç faaliyetleri, 615 i çalıntı veya kayıp, 1244 ü diğer yetkisiz faaliyetler ve olaylar, 69 u ise kategorisi belli olmayan vaka olarak bildirilmiştir (IAEA Incident and Trafficking Database, 2013). Kontrol dışı gerekleşen bu olayların sayısı gerçekten ürkütücüdür. Altı adet nükleer

7 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), silahın ise hâlen bulunamamış olması bu vahameti daha da artırmaktadır (Broken Arrows: Nuclear Weapons Accidents). Şekil 2. Yıllara Göre KİS Eylemleri (Global Terrorism Database, 2013) Sonuç olarak; endişe duyulması gereken konu, devlet destekli terörizm kavramı içinde KİS in kullanılması değil, terör örgütlerinin bu silahları bir şekilde elde etmeleri, hatta üretmeleri ve en nihayetinde de kullanmalarına dayanan ürkütücü terör senaryolarıdır. Sonunda hangi güdü (dinsel, ideolojik, psikolojik) ya da çıkar unsuruyla hareket ederlerse etsinler, terör örgütlerinin KİS ile gerçekleştirecekleri her eylemin fırsatın bir kere ele geçmesiyle bile masum pek çok insanın ölümüne yol açacağı kesindir. 7 Şekil 3 de çatışma ortamının geleceğinde, terörizmin kullanılması ve KİS e sahip olma eğilimleri ifade edilmeye çalışılmıştır. Görüldüğü gibi yakın gelecekte KİS in terör amaçlı kullanılması öngörülmektedir. Bu amaçtaki beklentiler ise; toplu ölüm ve yaralanmalar, acil yardım sistemlerine (hastane ve benzeri sağlık kuruluşları) aşırı yüklenmeler, normal yaşamın alt üst olması, panik ve şaşkınlık, önemli tesislerin kapatılması, hükümete ve devlete güvenin kaybolması olarak özetlenebilir.

8 34 Kiremitçi Şekil 3. Çatışma ve Terörizm Ortamında KİS e Sahip Olma (Chandler, 1998) Biyolojik Silahların Tanımı, Özellikleri ve Tarihi İki farklı kelimeden oluşan Biyolojik Silah kavramını açıklayabilmek için öncelikle her iki kelimenin ayrı ayrı ele alınması gereklidir. Bu bağlamda Latince bios (yaşam) kökünden türeyen biyoloji; Yaşamı ve yaşayan canlıların yapısını, işlevini, gelişimini, kökenini, evrimini, yayılımını ve sınıflandırılmasını inceleyen bilim dalı dır. Silah ise; Kullanıldığında uzaktan veya yakından canlıları öldürebilen, yaralayan, etkisiz hale getiren, canlı organizmaları hasta eden, cansız varlıkları parçalayan ve ortadan kaldıran ve yok eden araçların tümü olarak tanımlanmaktadır (Biyolojik Silah Nedir?). Bu noktadan hareketle, Eylül 2001 tarihinde ABD de şarbonlu mektup saldırıları ile dünya kamuoyunun dikkatinin yöneldiği biyolojik silahlar; Canlılar üzerinde zararlı etkiler bırakmak amacıyla kullanılan ve milyonlarca kez üretilebilen mikroorganizmalar, toksinler, arakonak hayvanlar, bitki öldürücüler, zararlı haşarat ve hayvanlar, vb. ajanlar olarak tanımlanabilir (Kenar, 2002). Bu çerçevede, henüz nükleer ve kimyasal silahlar kadar sık telaffuz edilmese ve dünya üzerinde bilindik olayları çok fazla olmasa da geniş kitlelere zarar veren ve öldürücü nitelikte olan biyolojik silahlar; kolay ve ucuza elde edilmeleri, etkilerinin artıcı ve kalıcı olması, kullanım kolaylıkları ve kullanıldıklarının geç farkına varılması gibi özellikleri nedeniyle, diğer KİS lerden bariz bir şekilde ayrılmaktadır (Özgür, 2006). Zira başka bir bakış açısıyla biyolojik silahlar; Fakir Ülkelerin Kitle İmha Silahı 6 olarak da nitelendirilmektedir. Birleşmiş Milletler (BM), Dünya

9 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), Sağlık Örgütü, NATO gibi uluslararası kuruluşlar ve Biyolojik Silahlar Konvansiyonunun belirlemelerine göre, insanlara karşı biyolojik silah haline getirilebilme özelliğine sahip 43 adet mikroorganizma (15 bakteri, 24 virüs, 2 mantar ve 2 parazit) mevcuttur. 7 Bu silahların öldürücülük gücü o kadar artmıştır ki alanın önde gelen bilim adamlarından ve SSCB nin biyolojik silah uzmanı olan Alıbek, Dünya üzerinde nükleer silahların yarattığı ölümcül etkilerden kat ve kat daha güçlü biyolojik silahlar üretilmiş durumdadır diyerek bu konunun ehemmiyetine dikkat çekmektedir (Alıbek ten aktaran Özgür, 2006). Yine kendisinin ifadesine göre, büyük ihtimalle bu silahlar RF ve SSCB nin eski cumhuriyetlerinin sınırlarının dışına çoktan çıkmıştır (Arda, 2009). Söz konusu mikroorganizmaların atılması, yayılması ve dağıtılmasında uçak, insansız hava aracı, roket, füze, top, bomba, mayın, jeneratör vb. araçlar ile posta/kargo ya da haşarat/böcek ile yayma, havalandırma sistemine enjekte veya yiyecek/içeceklere sabotaj yöntemleri kullanılabilir. Diğer KİS lerden çok daha önceleri tarih sahnesinde yerini alan bu silahlarla yapılan en yakın dikkat çekici eylem, 11 Eylül 2001 tarihli saldırıların hemen sonrasında Amerika da, mektuplu şarbonlar nedeniyle 17 kişinin hastalanması ve 5 kişinin de hayatını kaybetmesidir. Tablo 2 de KİS in öldürücü etkileri bakımından bir diğer karşılaştırma sunulmuştur. Tablo 2. Kitle İmha Silahlarının Öldürücü Etkilerinin Karşılaştırılması (Lele, 2008) Biyolojik Kimyasal 10 gram şarbon veya 1000 kg. sarin ölüme neden olmaktadır. Biyolojik Nükleer 100 kg. şarbon 1,5 3 milyon ölüme yol açmaktadır. Bir hidrojen bombası ise; 0,9 1,9 milyon ölüme neden olmaktadır. Duyularla varlıkları anlaşılmayan ve açık alanda belirlenmeleri oldukça zor ve zaman alıcı olan biyolojik silahlar; uygun ortamlarda hızla çoğalabilir, kalıcı hale gelebilir ve tüm koruyucu önlemleri etkisiz hale getirebilecek şekilde ortama uyum sağlayabilirler. En ufak miktarı bile öldürücü olabilen biyolojik silahlar, canlılara zarar veren en büyük ve tehlikeli silahların başında gelmektedir. Örneğin, botulinum toksini kimyasal bir sinir ajanı olan sarinden kat daha zehirlidir (Karayılanoğlu, 2009). Bununla beraber kimyasal silahlar, dağıldıklarında ya da sulandırıldıklarında daha az öldürücüdürler.

10 36 Kiremitçi Biyolojik maddeler kokusuz, tatsız ve aerosol bulutu halinde hedef kitle üzerine atılabilirler. O zaman boyutları 1 ile 5 mikrometre veya mikron olabilir (Özgür, 2006). Doğal olarak, bu son derece küçük partiküller insan gözüyle görülemez. Bu da pek çok alanda kullanışlı olan bir özelliktir. Örneğin: askerî harekâtta ciddi bir etki yaratmak adına yüz binlerce ton kimyasal ajanın kullanılması gerekirken aynı derecedeki olumsuz etkiyi yaratabilmek için birkaç kilogram biyolojik madde yeterli olabilmektedir. Bazı biyolojik silah ajanlarının ortaya çıktıklarındaki ölüm oranı Tablo 3 de sunulmuştur. Bu tabloda, söz konusu etkilerin ölçülebilir bir değerle vurgulanması açısından 50 kg. toz şarbon, veba ve tularemi ajanlarının kişilik bir yerleşim merkezinde 2 km 2 lik alana atılmasının muhtemel sonuçları da gösterilmiştir. Günümüzden yıl öncesinde dahi varlığı bilinen biyolojik silahların kullanımı çok eski tarihlere dayanmaktadır. 8 Örneğin, ilk çağda insanlar, bitki ve kendilerinden elde ettikleri toksin bulaştırılmış okları kullanmışlar, dışkılardan elde ettikleri zehirli maddeleri su kaynaklarına bulaştırarak düşmanlarını öldürmeye çalışmışlardır (Introduction to Biological Weapons, 2013) da Tatar savaşçıları, Kırım Savaşı nda Cenevizlileri mağlup etmek amacıyla, vebalı cesetleri mancınıklarla Kaffa (O dönemde Cenevizlilerin Karadeniz i kontrol etmek için kullandıkları şehir, bugünkü Ukrayna'da Feodossia) şehrinin surlarından içeri atarak salgın oluşturmaya çalışmıştır (Croddy, 2001). 16 ncı yüzyılın sonlarına doğru, Amerikan yerlilerinden kurtulmak için yine biyolojik silah olarak tanımlanabilecek çiçek ve kızamık virüsleri bulaştırılmış battaniyeler iyi niyet gösterisi! olarak dağıtılmıştır. 9 Daha sonra bu yöntemi, 1763 yılındaki Pontiac Ayaklanması esnasında İngilizler General Jeffrey Amherst komutasında Amerikan yerlilerine karşı bir kez daha kullanmışlardır (Christopher vd, 1997). Japonya nın, Ünite 731 ile başlayan biyolojik silah programı 10, Mançurya da binlerce Çinlinin ölmesine sebep olmuş; İngilizler, İskoçya açıklarındaki Gruinard Adası nda 11 şarbonla pek çok deneme yapmıştır (Hüşan, 2010). ABD, 1942 yılında kendi biyolojik silah programını başlatmış, silahlanmasını 1969 yılında tamamlamış, ancak müteakiben Başkan Nixon yaptığı açıklamada biyolojik silahların her türlü yöntemle kullanılmasından şartsız olarak vazgeçtiklerini duyurmuştur (Özgür, 2006). SSCB, biyolojik silah programı alanındaki girişimleri için çalışanı ile dünyada en fazla sayıdaki biyolojik silah araştırmacısı ve bilim adamını barındırmış olan Sverdlovsk Üretim Merkezi ni kurmuştur (Karayılanoğlu vd, 2006). 12 Öte yandan Vietnam ve müttefikleri de 1981

11 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), yılında, Laos ve Kamboçya'da, sarı yağmur (yellow rain) denilen mikro toksinleri biyolojik silah olarak kullanmışlardır (Tucker, 2001). Benzer şekilde BM, Körfez Savaşı döneminde Irak ta, şarbon ve botulinum içeren biyolojik silah temelli projelere ulaşmıştır (UN Compendium: The Biological Weapons Programme). Tablo 3. Bazı Biyolojik Silah Etkenlerinin Ortaya Çıktıklarındaki Ölüm Oranı (Dizer, 2009 ve Leblebicioğlu, 2011) ETKEN DİRENÇ ÖLÜM ORANI Şarbon >>20 km Çok stabil Yüksek (ölüm: etkilenen: ) Çiçek Çok stabil Yüksek Veba (yayılım 10 km) Tularemi >20 km. Canlı dokuda 270 gün Nemli toprakta birkaç ay 24 saat içinde tedavi edilmezse yüksek (ölüm: etkilenen: ) Tedavisiz olgularda orta (ölüm: etkilenen: ) Q ateşi Toprakta aylarca Çok düşük Kolera Temiz su ve aerosolde stabil değil Tedavisiz olgularda yüksek Ruam Çok stabil >%50 Botulismus Su ve yiyecekte haftalarca Solunum desteksiz yüksek Ricin toksini Stabil Yüksek Terör Örgütlerinin Biyolojik Silahlara Eğilimlerinin Sebepleri Terör örgütleri, zaman zaman KİS e sahip olmak niyetlerini açıkça ifade etmişlerdir. Örneğin, ABD nin 2 Mayıs 2011 tarihinde sınır ötesi bir operasyonla öldürdüğü El Kaide terör örgütü eski lideri Useme Bin Ladin, 1999 yılında yaptığı bir bildiride; Müslümanların, kafirlerin Müslümanlara zarar verilmesini engelleyecek silahları denememelerinin onlar için bir günah olabileceğini belirtmiştir (Yusufzai, 1999). Bu motivasyona paralel

12 38 Kiremitçi olarak Afganistan da El Kaide tarafından desteklenen eğitim kamplarında terör örgütü üyelerine; internetten, bilimsel ve teknolojik kaynaklardan ve konferanslardan yararlanılarak KİS ile ilgili bilgiler verilmiştir. El Kaide nin Afganistan daki bürosunda bulunan belgelerinde, nükleer silah üretimi için sanılandan daha ciddi projeleri olduğu belirlenmiş ve bu maksatla örgüt üyeleri birçok kez nükleer silah üretiminde kullanılan maddelere ulaşmak için girişimlerde bulunmuştur. Örneğin Rusya İstihbarat Servisi, 1998 yılında Bin Ladin in yönettiği Pakistan kaynaklı terör örgütüne, nükleer silah üretiminde kullanılan belirlenemeyen miktarda uranyum satmaya çalışan bir grup teröristin yakalandığını belirtmiştir (Rustemova, 2006). El Kaide nin de benzer şekilde tehlikeli kimyasal madde ve toksinler elde etmek için girişimlerde bulunduğu bilinmektedir. Aynı şekilde, El Kaide nin Irak liderlerinden Abu Ayyub al-masri de, 2006 yılının Eylül ayında yaptığı açıklamada; Nükleer uzmanlar ve patlayıcı mühendisleri gibi seçkin özellikleri olan üst düzey uzmanların kendileriyle birlikte çalışmasını önermiştir (Rising, 2006). Bu son açıklamanın dayanak noktası olarak; 2003 yılında verilmiş bir Fetva nın olduğunu vurgulamak konunun bir diğer boyutuna dikkat çekecektir: Düşmanı yenmek adına KİS kullanımı, Kur ana uygundur ve kabul edilebilir (Roberts, 2009). Buradan hareketle El Kaide nin Sözcüsü Ebu Ghait; 4 milyon Amerikalıyı öldürme hakkımız var demesi, terör örgütlerinin mümkün olan en fazla sayıda insan öldürmek niyetinde olduğunun da göstergesidir (Allison, 2010). Örgüt, 1990 lı yılların sonuna doğru, çok güçlü etkisi olduğunu keşfettiği şarbon üretimine yönelmiştir yılında bu maksatla, daha önce Pakistan Bilim ve Endüstri Araştırma Konseyi nde çalışan gıda patologu ve veteriner Rauf Ahmed i kiralamıştır. Ahmed, Khandahar da küçük bir laboratuar kurmuş ve öldürücü keskinlikte şarbon üretimine başlamıştır yılının ilk aylarında ise örgüt, Yazid Sufaat adında bir başka bilim adamını işe almıştır. Sufaat, daha önce Malezya Ordusu nda görev yapmış ve Kaliforniya Devlet Üniversitesinde biyoloji eğitimi almıştır (Larssen, 2010). Bunlara ilave olarak El Kaide, zirai ilaçlama uçaklarının, ürettiği biyolojik silahları nüfusu kalabalık yerlere yaymak amacıyla kullanışlı olduğu kanaatine varmış ve bu maksatla da girişimlerde bulunmuştur. Örneğin, ABD de yaşayan ve örgüt üyesi olan Zacarias Moussaoui, Minnesota daki ilaçlama uçakları için pilot eğitimi veren bir kursta ehliyet almak üzereyken yakalanmıştır (Tucker, 2009). Moussaoui nin yakalanması akıllara El Kaide nin bu tür uçakları kullanarak şarbonu insanlar üzerine yayacağı fikrini getirmektedir. Ancak,

13 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), gerek Sufaat ın 2001 yılında Malezya ya girme teşebbüsünde bulunurken gerekse Ahmed in Pakistan yetkilileri tarafından yakalanması, El Kaide nin bu tarz çalışmalara ara vermesine sebep olmuştur. Fakat 11 Eylül 2001 saldırılarının tam da bu yıla denk gelmesi ve arkasından şarbonlu mektuplarla biyolojik terör saldırıları gerçekleştirilmesi düşündürücüdür. Öte yandan, küreselleşmenin etkileri neticesinde terör örgütlerinin mali gücünün artması ve devlet destekli terörizmin de yaygın bir mücadele stratejisi haline gelmesi terör örgütlerine yeni ufuklar açabilmektedir. Bu nedenle, elinde tehlikeli kimyasal silahlar, bulaşıcı hastalık taşıyan bakteriler veya binlerce insanın ölümüne yol açabilecek etkiye sahip nükleer bomba bulunan teröristlerin olabileceği, artık kabul edilmesi gereken bir gerçektir. Bu noktada asıl vurgulanmak istenen teröristleri biyolojik silah kullanmaya motive eden unsurlardan ziyade, terör amaçlı biyolojik silah kullanımının toplum üzerinde oluşturacağı ve terör örgütleri için cezbedici olan psikolojik etkisidir. Ancak yine de terör örgütlerinin biyolojik silahlara eğilim göstermelerine neden olan sebepleri özetle ifade etmek gerekirse: Biyolojik silahlarla gerçekleştirilen terör eylemlerinde, küçük miktarlarda kullanılan ajanlarla büyük kitleler, gerek fiziksel gerekse de ruhsal olarak etkilenebilir. Zira bu eylemlerde amaç, kitle imhasından daha ziyade kitle paniğidir. Bu nedenle, önümüzdeki dönemde gerçekleşmesi muhtemel bir biyolojik terör saldırısının da bu yönde olabileceği yargısına varılabilir ki bu çıkarım bir sonraki kısımda anketlerle desteklenmiştir. Biyolojik silahlar, üretilmesi ve elde edilmesi en kolay KİS dir. Teröristlerin kullanım amaçları için ufak ev tipi veya m 2 lik küçük laboratuarlarda büyük miktarda biyolojik silah maddesi üretilebilir (Kenar, 2002). 13 Maliyeti en düşük KİS, biyolojik silahlardır. Bu özelliğinden dolayı söz konusu silahlara fakir ülkelerin atom bombası da denir. Biyolojik silahların kuluçka dönemine sahip olması teröristlerin tespit edilmeden kaçmalarına imkân tanır. Biyolojik silahlar sadece canlı varlıklarda hastalık ve ölüm meydana getirmektedirler. Diğer KİS gibi tahribat etkileri yoktur. Bu özellik de kullanana açığa çıkmama imkânı sağlamakta ve suçlunun bulunmasını son derece zor duruma sokmaktadır ki devletlerin ve terör örgütlerinin en gözde tercih sebebi de aslında budur (Özgür, 2006). İlave olarak küreselleşme, başta teknolojik etkileri olmak üzere, terör örgütlerine hem bu tür silahların nasıl bir şey olduğunu, ne gibi etkileri

14 40 Kiremitçi olduğunu, nerelerde hangi şartlar altında kullanılmasının çok daha büyük tesir yapacağı konusunda gerekli girdileri sağlamakta ve algı oluşturmakta, hem de bu tür silahların nükleer olanları da dâhil nasıl yapılabildiğini şematik olarak adım adım göstermektedir. Diğer bir ifadeyle, KİS in nasıl yapılacağına dair bilgileri sağlamada internet büyük bir faktör olmuştur. Arama motorlarından herhangi birine girilerek kimyasal ve biyolojik silah yapmak için gerekli bilgiler elde edilebilir. Ayrıca, bu konuda basılmış el kitapları da bulunmaktadır. 14 Bu özelliği ile küreselleşme, terör örgütlerinin kapasiteleri üzerinde bir kuvvet çarpanı etkisi yapmıştır. Sonuç olarak, son yıllarda biyolojik silahların askerî ve sivil topluluklar üzerinde oluşturabileceği etkiler, yukarıda belirtilen teknolojik gelişmeler ışığında, inanılmaz derecede tehlikeli boyutlara ulaşmıştır. Bunda küreselleşmenin de büyük etkisi olmuştur. Zira anlaşılamayan fakat yaygın olan bir duyguyu belirttiği 15 de iddia edilen küreselleşme; erişim, ulaşım, iletişim ve hıza karşılık gelen teknolojik boyutu ile biyolojik maddelerin terör amaçlı kullanılabilmesine yönelik bilgiler ve ortam sağlamaktadır. Bu nedenle de uluslararası terörizmin en önemli kırılma noktalarından birisi hiç şüphesiz küreselleşmedir. Teknolojik boyutunun yanı sıra; ekonomik, askerî, sosyal, kültürel ve siyasi boyutlarıyla devasa bir değişim ve gelişim süreci sergileyen küreselleşme; uluslara ait politik ve fiziki sınırların anlamını yitirmesine sebep olmuş ve bu negatif etkisiyle biyolojik maddelerin olağanüstü bir hızla yer değiştirmesine, diğer bir ifadeyle transferine ortam sağlamıştır. Buna bağlı olarak çok uluslu terör örgütleri ortaya çıkmış, terörizm küreselleşmiş ve terör eylemleri dünyanın egemenlik ilişkilerini hedef almaya başlamıştır. Biyolojik Terörün Toplum Üzerindeki Etkisi Yukarıda belirtilen ifadeleri bir tanımda birleştirecek olursak; Biyolojik terörizm (biyo-terör), toplumda normal yaşamı durdurmak veya ideolojik bir avantaj kazanmak amacı ile biyolojik etkenlerin şahıslara, gruplara veya daha geniş nüfusa karşı korku yaratmak, hastalık oluşturmak veya hastalık oluşturma korkusu yaratmak amacıyla kullanılmasıdır (Yenen ve Doğanay, 2008). Yeni bir disiplinlerarası bilim konusu olarak öne çıkmaya başlayan biyo-terörde hedef; toplumlar, amaç yani istenen etki; korku yaratmaktır ve terörizmin birinci hedeflerinden olan korku yaratmak hususu bu terör çeşidinde de ön plandadır. Hal böyle olunca, terör örgütleri adlarını ve güçlerini geniş kitlelere duyurma imkânı bulmakta, politik hedeflerinin ve ideolojilerinin yayılmasını sağlamakta ve böylelikle isteklerine ulaşmaları için pazarlık yapabilme kabiliyetine kavuşmaktadırlar (Yenen ve Doğanay, 2008).

15 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), Devletler tarafından başta caydırıcılık olmak üzere çeşitli amaçlarla geliştirilip üretilen biyolojik silahlar, bazen bir savaş bazen de bir terör aracı olarak hemen her dönemde kullanılmıştır. Makalenin odak noktası olan terörizm açısından bu kullanım dikkate alındığında; günümüze kadar gerçekleşen bir takım terör olaylarında, biyolojik silah özelliği kazandırılmış etkenlerin/mikroorganizmaların kullanıldığı görülmektedir. Çünkü biyolojik silahlar ile en basit terör eylemlerini bile artık gerçekleştirebilecek bilgi ortamı oluşmuştur ve biyolojik silahlar bu tür eylemlerin başlıca aracı olabilmektedir. Örneğin bazı yazarlar ve bilim adamları tarafından bugüne kadar gerçekleştirilmiş en etkili biyolojik terör olayı olarak nitelendirilen ve ABD de 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra gerçekleştirilen şarbon (anthrax) terörü bunlardan biridir. 16 ABD de 2001 yılında meydana gelen mektuplu şarbon eylemleri, 11 Eylül 2001 saldırılarından bir hafta sonra, 18 Eylül 2001 tarihinde başlamış ve birkaç hafta sürmüştür. FBI tarafından soruşturma kapsamında Amerithrax olarak da nitelendirilen söz konusu saldırılar sonucunda 5 kişi yaşamını yitirmiş ve 17 kişi de şarbondan etkilenmiştir. Bahse konu olay, sadece ABD yi değil, aynı zamanda bütün dünyayı da sarsmıştır. Ancak, sadece tıbbi olarak rakamlandırılan bu etkilenmelerin aslında psikolojik olarak çok ama çok daha fazla olduğunu aşağıdaki Harvard Halk Sağlığı Okulu anketi belirtmektedir. Çünkü söz konusu saldırılarla birlikte (şarbon sporlarıyla kirletilmiş mektup ve posta paketleri) ABD de, biyoterörizm kaynaklı ciddi bir anlayış hâkim olmaya başlamıştır. Zira anılan saldırılardan sonra ABD, 1997 yılında 137 milyon dolar olan biyolojik savunma bütçesini yaklaşık 6 milyar dolara çıkarmıştır (Hall, 2010). Söz konusu anket, biyo-terörün rapor edildiği üç şehirdeki 17 şarbon olaylarının, anılan şehirlerde yaşayan insanların endişelerini ve davranışlarındaki değişiklikleri istatistikî olarak ortaya koymaktadır. 29 Kasım 3 Aralık 2001 tarihleri arasında yapılan ve ilk defa 17 Aralık 2001 tarihinde 11 Eylül saldırılarından yaklaşık üç ay sonra yayınlanan bahse konu anketin en önemli bulgusu; anılan üç metropoldeki insanların, söz konusu saldırılardan doğrudan ya da dolaylı olarak etkilendiğidir. İşte bu nokta, biyolojik bir maddeyi silah olarak kullananın, devletlerden birisinin değil de terörist güçlerin olması nedeniyle farklı anlamlar ifade etmektedir. Anketin diğer bulguları aşağıda sıralanmıştır (Blendon ve diğerleri, 2001): 1. Şarbona maruz kalma, bu sebeple teste tabi tutulma veya şarbon ya da şüpheli şarbon nedeniyle iş yerinin kapatılması durumu: a. Washington da: % 21; b. Trenton/Princeton da: % 19

16 Katılımcıların Sayısı 42 Kiremitçi 2. Şarbondan etkilenenler arasında, eve veya işyerine gelen bir mektubu açarak şarbona maruz kalacağına dair duyulan endişe durumu: a. Washington da: % 43 b. Trenton/Princeton da: % Kendisinin ya da yakın aile bireylerinden birinin, sonraki 12 ay içinde herhangi bir zamanda şarbona maruz kalabileceği korkusu: a. Washington da: % 26 b. Trenton/Princeton da: % Mektup açarken birtakım önlemler almak (elleri yıkamak, eldiven giymek ya da hiç açmamak): a. Washington da: % 47 b. Trenton/Princeton da: % 58 Makalenin tezini destekler nitelikteki bir başka çalışma; 25 Ekim 15 Kasım 2006 tarihleri arasında, 52 üst düzey ABD hükümet yetkilileri ve milletvekilleri, eski üst düzey yetkililer ve sivil toplum uzmanları arasında Biyolojik Silah Tehdidi ve Silahsızlanma Seçenekleri üzerine düzenlenen ankettir. Bu anketin önemli bulguları ve şemaları aşağıdadır (Csis Report, 2006): a. Biyolojik silahlar, kimyasal silahlardan daha büyük, artan ve çok önemli bir tehdittir. Küçük bir kesime göre de nükleer silah tehdidinden daha büyük ya da en azından ona eşit bir tehdittir (Şekil 4, 5 ve 6). 40 % % Büyük Tehdit Küçük Tehdit * Katılımcılara Fikrim Yok seçeneği de sunulmuştur ama hiçbiri bu seçeneği seçmemiştir. Şekil 4. Biyolojik Silah Tehdidinin Değerlendirilmesi

17 Katılımcıların Sayısı Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), Nükleer Silahlarla Karşılaştırma Kimyasal Silahlarla Karşılaştırma %48 %17 %9 %74 %35 %17 Daha Az Tehdit Aynı Seviye Tehdit Daha Büyük Tehdit 0% 50% 100% * Katılımcılara Fikrim Yok seçeneği de sunulmuştur ama hiçbiri bu seçeneği seçmemiştir. Şekil 5. KİS Tehdidinin Karşılaştırılması 30 % %17 % Aynı Seviyedeki Tehdit Oldukça Artan Tehdit Önemli Derecede Artan Tehdit * Katılımcılara Oldukça Azalan Tehdit, Önemli Derecede Azalan Tehdit ve Fikrim Yok seçenekleri de sunulmuştur ama hiç biri bu seçenekleri seçmemiştir. Şekil 6. Biyolojik Silah Tehdidinin Durumu

18 Katılımcı Sayısı 44 Kiremitçi b. On yıl içinde önemli bir biyolojik terör saldırısının gerçekleşme ihtimali büyük bir olasılıktır (Şekil 7). 30 % %27 %17 %2 %0 10 Yıl İçinde İhtimal Dışı Kısmen İhtimal Dışı İhtimal Büyük İhtimal Kesin * Katılımcılara Fikrim Yok seçeneği de sunulmuştur ama hiçbiri bu seçeneği seçmemiştir. Şekil 7. On Yıl İçinde Bir Biyolojik Terör Saldırısı İhtimali c. Biyolojik silahların yayılmasının önlenmesine yönelik en faydalı olduğuna inanılan politika seçenekleri; çok yanlı biyo-güvenlik ve biyoemniyet önlemleridir. Katılımcılar % 100 e yakın bir oranda bu tarz sert güvenlik önlemlerine destek vermiştir. ç. Biyolojik silahların kullanılmasına dair en olası senaryoların başında, hükümete olan kamu güvenini zayıflatmak için devletler ya da teröristler tarafından aralıklı olarak gerçekleştirilecek küçük ölçekli biyolojik saldırılar gelmektedir (Tablo 4).

19 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), Tablo 4. Biyolojik Silahların Kullanılmasına Dair Olası Senaryolar İhtimali En Yüksek Olarak Görülen Senaryolar Yüzde Yerel, devlet ya da milli iktidarlara olan kamu güvenini zayıflatmak için devlet ya da teröristler tarafından aralıklı olarak küçük ölçekli biyolojik saldırılar gerçekleştirilmesi %75 Bazı aktörlerin ya da bireylerin biyolojik silahlar üretmesi ve kullanması %71 İkinci Sırada Yer Alan Senaryolar Yüzde Teröristlerin sıfırdan biyolojik silah edinimi %60 Klasik biyolojik silahların devlet düzeyinde edinimi (örneğin; şarbon, botulinum toksini, vs.) Malzeme veya teknik bilgi ile ilgili devlet yardımı alındıktan sonra biyolojik silahların teröristlerce edinimi Üçüncü Sırada Yer Alan Senaryolar Mümkün olduğunca çok insanı öldürmek için sivil topluma yönelik devlet ya da terörist saldırıları Tarıma ve/veya hayvancılığa yönelik ağır zayiatlar vermek amacıyla devlet veya teröristlerce gerçekleştirilen saldırılar Gelişmiş teknolojileri kullanarak hastalıkları, mevcut tedavilere karşı daha dirençli, öldürücü ve bulaşıcı hale getirmek için yeni biyolojik ajanların devlet düzeyinde edinimi %58 %54 Yüzde * Katılımcılara Fikrim Yok ve Yukarıdakilerin Hiçbiri seçenekleri de sunulmuştur ama hiçbiri bu seçenekleri seçmemiştir. Biyolojik terörün toplum üzerindeki etkisini vurgulamak açısından Aum Shinrikyo (Kıyamet Günü) adlı Japon bir dini örgütün (yeni adı Aleph ) faaliyetlerinden de bahsetmek destekleyici olacaktır. Söz konusu örgüt, 1991 ile 1994 yılları arasında Tokyo da, biyolojik terör eylemleri gerçekleştirmeye çalışmıştır. Örgüt, en dikkat çekici olayını ise, 1993 yılında aerosol haldeki binlerce litre şarbonu Tokyo şehir merkezinde 9 farklı yerdeki binaların çatılarından serbest bırakarak gerçekleştirmiştir (Smithson, 2000). Amaçları on binlerce insanı öldürmek ve böylece dünyayı kurtarmak olan grup, 1992 yılında 40 kadar doktor ve hemşire üyesi ile Ebola kurbanlarına yardım etmek için Afrika/Zaire ye gitmiştir. Asıl hedefleri ebola virüsünü elde etmek ve onu kendi amaçları için kullanmak olan grup, öldürücü biyolojik ajanları elde edemeyeceğini anlayınca Sarin gazını üretmeye ve kullanmaya başlamıştır (Clinehens, 2000). Üç biyolojik ve üç kimyasal olmak üzere toplam altı öne çıkan saldırı gerçekleştiren %48 %42 %38

20 46 Kiremitçi örgüt, 27 Haziran 1994 te Motsumoto da ve 20 Mart 1995 te Tokyo Metrosu nda beş değişik noktada gerçekleştirdiği kimyasal saldırılarla halk arasında korku ve paniğe yol açmıştır. Anılan saldırılarda; 19 kişi ölmüş, in üzerinde kişi gaza maruz kalmış ve yaklaşık kişi de psikolojik olarak etkilenmiştir (Chronology of Aum Shinrikyo s CBW Activities, 2001). Saldırılardan hemen sonra 9 Nisan 1995 tarihinden yapılan seçimlerde Tokyo ve Osaka Belediye Başkanlığını Bağımsızlar kazanmıştır. Bu seçimlerde oy kullanan seçmenlerin düşüncelerinde, Sosyalist Başbakan Murayama ya siyasi bir yargılama göndermek yattığı değerlendirilmektedir. Söz konusu saldırıyla ilgili olarak çeşitli kaynaklardan derlenen anketlerin ve istatistikî çalışmaların sonuçları aşağıda sunulmuştur: a. 17 Mayıs 1995 tarihinde Japon halkının görüşüne yönelik yapılan ankette; o dönemki Murayama Hükümeti nin oylarında, Mart ayında yapılan ankete göre % 4,6 düşüş olduğu saptanmıştır. Buna karşılık hükümeti onaylamayanların oranı % 4,2 artarak % 50 gibi bir rakama ulaşmıştır ki bu, Japonya daki Koalisyonun Haziran 1994 te kurulduğundan beri en yüksek rakamdır (Purver, 1995). b. Söz konusu kişinin tamamı, kendilerini gaza maruz kalmış gibi düşündükleri için psikolojik travma geçirmişlerdir (Beaton ve Murphy, 2002). c. Associated Press in 1998 yılındaki raporuna göre, söz konusu grubun % 50 si aradan 3 yıl geçmiş olmasına rağmen kendilerini hala psikolojik ve mental olarak maluliyet durumunda hissetmektedir (Beaton ve Murphy, 2002). ç. Japonya Milli Polis Teşkilatının 1999 yılında mağdurdan topladığı anket bilgilerine göre 1) Mağdurların % 72 si sinirlerini yatıştırmak için uyku ilacı ya da alkol kullanmakta, % 57 si saldırıyı ve korkuyu tekrar yaşıyormuşçasına geriye dönüş (flashback) ler görmekte (Eifried, 2001), d. Tokyo daki St. Luke s Hastanesinde olayla ilgili tedavi gören 610 hastadan altı ay sonra toplanan anket bilgilerinde (Zalman, 2010); % 32 si korktuğunu, % 29 u uyuyamadığını, % 16 sı depresyonda olduğunu, %16 sı kızgın olduğunu, bir diğer % 16 sı sürekli kabuslar (büyük canavarlar ve üzerine düşen büyük kayalar) gördüğünü ve % 10 u da metro sistemini kullanmaktan korktuğunu beyan etmiştir.

21 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), e. Saldırıdan sonraki gün metrodaki yolcu sayısı % 30 azalmıştır. Metro yetkilileri 11,1 milyon dolar harcayarak 150 istasyona yeni güvenlik kameraları yerleştirmiştir (Purver, 1995). Söz konusu anketlerden çıkarılacak sonuç; konvansiyonel olmayan ve toplum tarafından çok da bilinmeyen biyolojik ve kimyasal silahların kullanılmasının toplum üzerindeki psikolojik etkisinin ağır ve uzun süreli olacağı ve bunun panik duygusunun hızla yayılmasına sebep olacağıdır. Böylelikle yerel otoritelerin kapasitelerinin tükendiğini görmek ve hükümete karşı olan güveni sarsmak bu tür silahları kullanma eğiliminde olan teröristler açısından çok daha cezbedici olarak algılanacaktır. Bu nedenle devletler, biyolojik terör konusunu her zamankinden çok daha fazla önemsemeli ve güvenlik politikalarında ciddi bir şekilde yer vermelidir. Sonuç Makalenin bölümlerinde vurgulandığı gibi yeterli maddi imkânlara sahip terör örgütleri biyolojik silahları kolaylıkla elde edebilir. Bunları, gerek kendileri üreterek gerekse ve daha büyük olasılıkla hâlihazırda üretilmişleri satın alarak temin edebilirler. Terör örgütlerinin bu isteklerinin arkasında biyolojik silahların onlara sağladığı önemli avantajlar yatmaktadır. Etkilerini belirli bir zaman geçtikten sonra göstermesi ve terör amaçlı kullanımının zamanında fark edilememesi biyolojik silahların terörist örgütlere sunduğu avantajlardan bazılarıdır. Ancak günümüze kadar gerçekleştirilen terör eylemlerinde biyolojik silahların etkin ve yaygın bir şekilde kullanıldığı iddia edilemez. Fakat bu ileride büyük psikolojik etkiler yaratacak şekilde kullanılmayacağı ya da kullanılma tehdidinde bulunulmayacağı anlamına da gelmez. Zira yukarıda belirtilen özellikleri, sağladığı avantajları ve kullanım alanlarının genişliği sayesinde kendilerine yeni ufuklar açtığının daha fazla farkına varacak olan terör örgütleri bunları kullanma cihetine gidebilecektir. İşte bu noktada devletlerin hazırlıklı olması ve öncesinde gerekli tedbirleri alması çok önemlidir. Çünkü yıllardan beri bu silahlar, bir tehdit ve caydırıcılık unsuru olarak sürekli gündemde tutulmuştur. Daha geniş bir ifadeyle biyolojik silahlar, özellikle II. Dünya Savaşı ve sonrasındaki Soğuk Savaş döneminde diğer ülkelere karşı güç ve güven gösterisi, konvansiyonel silahları dengeleme unsuru ve bir şantaj silahı olarak üretilmeye, geliştirilmeye ve stoklanmaya devam edilmiştir. Bu sürecin nihai sonucu olarak da biyolojik silahlar dünya için önemli bir tehlike arz etmektedir. Yapılan değerlendirme göstermiştir ki biyolojik silahların en büyük tehlikesi, ölümcül olmalarının yanında, elde edilmelerinin nükleer ve kimyasal silahlardan daha ucuz olmasıdır. Haliyle

22 48 Kiremitçi bu durum da az gelişmiş ülkeleri, güçlü devletlerle eşit koşullarda mücadele edebilmek için en ucuz yol olan biyolojik silah üretimine sevk etmektedir. Bu sebeple, yirmi birinci yüzyılda nükleer yayılmadan daha çok biyolojik silahların üretiminin ve yaygınlaşmasının gündemde olması da beklenebilir. Bu durumda şöyle bir soru akla gelebilir: biyolojik silah maddeleri tamamen yasaklanabilir mi? Bu mümkün değildir. Çünkü bu tür maddelerin aynı zamanda barışçıl amaçlara hizmet eden kullanım alanları da oldukça fazladır. Bu yüzden dünya kamuoyu, bundan sonra meydana gelen her salgın hastalığın arkasında, bilerek ve planlı olarak hazırlanmış terör niyetli hareketlerin olabileceğini düşünmeden edemeyecektir. Böyle bir durumda da suçlunun bulunması, özellikle de devlet bazında, neredeyse imkânsızdır. Sonuç olarak ülkeler, biyolojik silahlardan korunmanın yollarını aramalıdır. Çünkü bu tür silahları kontrol etme ve yönetme yetisine sahip devletlerin veya terör örgütlerinin, tabir-i caizse içinde bulunduğumuz yüzyılın silahını ellerinde tuttukları söylenebilir. Diğer bir yaklaşımla, günün birinde, anılan silah veya maddelerin hayatımıza terör örgütleri tarafından hiç beklemediğimiz anlarda sokulması muhtemeldir. O yüzden de acaba, biyolojik terör olur mu olmaz mı tartışmalarından ziyade, ne zaman olacağı konusu üzerine yoğunlaşmak daha akılcı olacaktır. Unutulmamalıdır ki yirminci yüzyılda icat edilen tüm silahlar eninde sonunda kullanılmıştır. Kaynakça Allison, G. (2010). İçinde K. Koçak (Ed.), Küresel Terörizm ve Uluslararası İş Birliği Sempozyumu. Ankara: Genelkurmay Basımevi. Arda, C. (2009). How credible is the threat of chemical and biological weapons?. İçinde O. Aytaç ve M. Kibaroğlu (Ed.). Defence against weapons of mass destruction terrorism (s ). Amsterdam: IOS Press. Aytaç, O. ve M. Kibaroğlu (Ed.). (2009). Defence against weapons of mass destruction terrorism. Amsterdam: IOS Press. Beaton, R. ve Murphy, S. (2002). Psychosocial responses to biological and chemical terrorist threats and events. Official Journal of the American Association of Occupational Health Nurses, 50 (4), Biyolojik Silah Nedir? (2014). 19 Ocak 2014 te asp?yazid=688 adresinden alınmıştır. Blendon, R.J., Benson, J.M., Desroches, C.M. ve Herrmann, M.J. (2001). The impact of anthrax incidents in three metropolitan areas. Boston: Harward School of Public Health. Broken Arrows: Nuclear Weapons Accidents. 20 Eylül 2013 te, atomicarchive.com/almanac/brokenarrows adresinden alınmıştır.

23 Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2014, 13 (2), Chandler, R.W. (1998). The new face of war: Weapons of mass destruction & the revitalization of America's transoceanic military strategy. McLean, VA: Amcoda Press. Christopher, G.W., Cieslak, T.J., Pavlin, J.A. ve Eitzen, E.M. (1997). Biological warfare a historical perspective. JAMA, 278 (5), Ocak 2014 te adresinden alınmıştır. Chronology of Aum Shinrikyo s CBW Activities. (2001). reports/pdfs/aum_chrn.pdf adresinden alınmıştır. Clinehens, N. A. (2000). Aum Shinrikyo and weapons of mass destruction: A case study. Araştırma Raporu, Alabama: Hava Komuta ve Kurmay Koleji. Cooperative Threat Reduction Program. 18 Ocak 2014 de web/ /http://www.dtra.mil/oe/ctr/programs/ adresinden alınmıştır. Croddy, E. (2001). Chemical and biological warfare. New York: Copernicus. Çankaya, S. ve M. Kibaroğlu (Ed.).(2010). Bioterrorism: Threats and deterrent, Ankara: Terörle Mücadele Mükemmeliyet Merkezi. Demirci, S.R. (2009). Nükleer terörizm tehdidi. 29 Ocak 2014 te tasam.org/tr-tr/icerik/1014/nukleer_terorizm_tehdidi adresinden alınmıştır. Dizer, U. (2009). Biyolojik savaş etkenlerinin kliniği, tedavi ve korunma yolları. İçinde T. Karayılanoğlu (Ed.), Kimyasal ve Biyolojik Terörizm (ss ). Ankara: GATA Basımevi. Eifried, G. (2001). Psychological effects of chemical and biological (CB) terrorism: Lessons from the past. Defence Technical Information Center, 01 Şubat 2014 te adresinden alınmıştır. Global Terrorism Database. (2013). 18 Kasım 2013 te gtd/search/results.aspx?chart=weapon&casualties_type adresinden alınmıştır. Hall, K. E. (2010). The Dangerous Decline in the US Military s Infectious-Disease Vaccine Program. pdf adresinden alınmıştır. Hüşan, U. H. (2010). Biyolojik terör riskine karşı tıbbi müdahalenin etkinliğinin irdelenmesi ve yerel yanıtın geliştirilmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale. IAEA Incident and Trafficking Database (ITDB). (2013). 20 Eylül 2013 te www-ns.iaea.org/downloads/security/itdb-fact-sheet.pdf adresinden alınmıştır.

Hazırlayan Selma KILIÇ Destek Hizmetler Müdürlüğü Ġlkyardım ve Afet Birim Sorumlusu Afet ÇalıĢmaları Koordinatörü selmakl@hacettepe.edu.

Hazırlayan Selma KILIÇ Destek Hizmetler Müdürlüğü Ġlkyardım ve Afet Birim Sorumlusu Afet ÇalıĢmaları Koordinatörü selmakl@hacettepe.edu. Hazırlayan Selma KILIÇ Destek Hizmetler Müdürlüğü Ġlkyardım ve Afet Birim Sorumlusu Afet ÇalıĢmaları Koordinatörü selmakl@hacettepe.edu.tr 0312 305 4350 Başbakanlık AFAD, KBRN yönetmelik çalışması sonucunda

Detaylı

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler Türkiye ve Kitle İmha Silahları Genel Bilgiler Nükleer Silahlar ABD nin nükleer güç tekeli 1949 a kadar sürmüştür. Bugün; Rusya, İngiltere, Fransa, Çin, İsrail, Hindistan ve Pakistan ın nükleer silahları

Detaylı

Biyolojik Silahlar 1/ 51

Biyolojik Silahlar 1/ 51 Biyolojik Silahlar 1/ 51 Takdim Planı Tanımlar Tarih Mikroorganizmaların Özellikleri BHM Tespiti Savunma 2/ 52 Evdeki biyolojik terörden haberiniz var mı? 3/ 51 4/ 51 5/ 51 2 KİLOGRAM? 6/ 51 2 KİLOGRAM

Detaylı

Ülkelerin Siber Savaş Kabiliyetleri. SG 507 Siber Savaşlar Güz 2014 Yrd. Doç. Dr. Ferhat Dikbıyık

Ülkelerin Siber Savaş Kabiliyetleri. SG 507 Siber Savaşlar Güz 2014 Yrd. Doç. Dr. Ferhat Dikbıyık Ülkelerin Siber Savaş Kabiliyetleri SG 507 Siber Savaşlar Güz 2014 Siber Savaş Kabiliyeti Nasıl Ölçülür? Cyber War The Next Threat to National Security and What to Do about it, Richard Clarke, 2010. Siber

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri

Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri Hacettepe Beslenme ve Diyetetik Günleri V. Mezuniyet Sonrası Eğitim Kursu Hacettepe Üniversitesi Kongre Merkezi 26.06.2015

Detaylı

İNTİHAR EYLEMLERİ Kasım 2003 İstanbul Saldırıları HALİM ALTINIŞIK STRATEJİ-GÜVENLİK-YÜZ OKUMA UZMANI

İNTİHAR EYLEMLERİ Kasım 2003 İstanbul Saldırıları HALİM ALTINIŞIK STRATEJİ-GÜVENLİK-YÜZ OKUMA UZMANI EYLEMLERİ 15-20 Kasım 2003 İstanbul Saldırıları HALİM ALTINIŞIK STRATEJİ-GÜVENLİK-YÜZ OKUMA UZMANI EYLEMLERİ A. Programın Amaç ve Gerekliliği 11 Eylül gününden beri "terör" daha fazla tartışılmaya başlanmıştır.

Detaylı

Venatron Enterprise Security Services W: P: M:

Venatron Enterprise Security Services W:  P: M: VENATRON Enterprise Security Services Ltd. Şti. Danger is a click away. (Tehlike bir tık ötede ) sloganı ile 2011 de Siber Güvenlik sektöründe yerini alan Venatron Security güvenlik ihlallerini önlemek

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) KBRN

TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) KBRN TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) KBRN KBRN TEHDİTLERİ (Kitle İmha Silahları) 2 TANIMLAR Kimyasal harp maddeleri ve zehirli endüstriyel kimyasal maddeler Biyolojik harp maddeleri

Detaylı

Temmuz Ayı Tekstil Gündemi

Temmuz Ayı Tekstil Gündemi Temmuz Ayı Tekstil Gündemi 05.08.2016 Temmuz Ayı Tekstil Gündemi «Bangladeş de 5 yeni denim firması kuruluyor» «Etiyopya devasa endüstriyel tekstil parkı açacak» «Hindistan, İran tekstil pazarını keşfediyor»

Detaylı

Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği

Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği 3. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Sempozyumu 21-23 Ekim 2011, Çanakkale Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği Aslı

Detaylı

İÇİNDEKİLER. YAZAR HAKKINDA... v SÖZE BAŞLARKEN...vii İÇİNDEKİLER... xv KISALTMALAR LİSTESİ...xxi GİRİŞ... 1

İÇİNDEKİLER. YAZAR HAKKINDA... v SÖZE BAŞLARKEN...vii İÇİNDEKİLER... xv KISALTMALAR LİSTESİ...xxi GİRİŞ... 1 İÇİNDEKİLER Küresel Terörizmin Yeni Yüzü Canlı Bombalar YAZAR HAKKINDA... v SÖZE BAŞLARKEN...vii İÇİNDEKİLER... xv KISALTMALAR LİSTESİ...xxi GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM KÜRESELLEŞME ÇAĞININ TEHDİTLERİ VE

Detaylı

BİYOLOJİK TEHDİTLER GİRİŞ BİYOLOJİK SİLAHLARIN TARİHÇESİ BİYOLOJİK AJANLARIN SINIFLANDIRILMASI BİYOLOJİK SALDIRILAR VE KORUNMA

BİYOLOJİK TEHDİTLER GİRİŞ BİYOLOJİK SİLAHLARIN TARİHÇESİ BİYOLOJİK AJANLARIN SINIFLANDIRILMASI BİYOLOJİK SALDIRILAR VE KORUNMA BİYOLOJİK TEHDİTLER GİRİŞ BİYOLOJİK SİLAHLARIN TARİHÇESİ BİYOLOJİK AJANLARIN SINIFLANDIRILMASI BİYOLOJİK SALDIRILAR VE KORUNMA GİRİŞ TANIMLAR Biyolojik Ajanlar Canlıları öldüren ya da hastalanmalarına

Detaylı

İÇİNDEKİLER EDİTÖR NOTU... İİİ YAZAR LİSTESİ... Xİ

İÇİNDEKİLER EDİTÖR NOTU... İİİ YAZAR LİSTESİ... Xİ İÇİNDEKİLER EDİTÖR NOTU... İİİ YAZAR LİSTESİ... Xİ BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GÜVENLİK KONSEYİ NİN SURİYE KRİZİNDEKİ TUTUMU... 1 Giriş... 1 1. BM Organı Güvenlik Konseyi nin Temel İşlevi ve Karar Alma Sorunu...

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

İKAZ VE ALARM İŞARETLERİ

İKAZ VE ALARM İŞARETLERİ İKAZ VE ALARM İŞARETLERİ Sivil Savunma Genel Müdürlüğü tarafından; hava saldırısı ihtimali olduğunda, hava saldırısı başladığında ve saldırının durduğunda halkın alacağı tedbirleri/önlemleri uygulamak

Detaylı

Yeni Çağın Ayırt Edici Yeteneği Kıtaların Buluştuğu Merkezde Yeniden Şekilleniyor.

Yeni Çağın Ayırt Edici Yeteneği Kıtaların Buluştuğu Merkezde Yeniden Şekilleniyor. Yeni Çağın Ayırt Edici Yeteneği Kıtaların Buluştuğu Merkezde Yeniden Şekilleniyor. Günümüz Hava ve Uzay Gücü İnsansız Uçak Sistemlerinin (İUS) Geleceğin Hava Harekâtındaki Rolü Teknolojideki Gelişmelerin

Detaylı

1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254

1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254 1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254 BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ VE İL ÖZEL İDARELERİ TARAFINDAN AFET VE ACİL DURUMLAR İLE SİVİL SAVUNMAYA İLİŞKİN YATIRIMLARA AYRILAN BÜTÇEDEN YAPILACAK HARCAMALARA

Detaylı

Terör Olayları ve Enerji Zinciri : İstatistiksel bir İnceleme

Terör Olayları ve Enerji Zinciri : İstatistiksel bir İnceleme Terör Olayları ve Enerji Zinciri : İstatistiksel bir İnceleme Giriş Dünyadaki terör olaylarının ne kadarının enerji kaynaklarına yönelik olduğu veya bu olayların temelinde kaynak kontrol etme kaygılarının

Detaylı

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU TÜRKİYE DE ÜRETİM VE TÜKETİM Sağlıklı beslenme konusunda her geçen gün daha da duyarlı davranmaya başlayan tüketiciler kırmızı ete alternatif olarak, daha az yağlı ve daha ucuz

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

AFETLERİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ GENEL ETKİLERİ...

AFETLERİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ GENEL ETKİLERİ... İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: AFETLERİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ GENEL ETKİLERİ... 1 BÜTÜN DOĞAL AFETLERDE ORTAK SAĞLIK SORUNLARI... 3 Toplumsal Tepkiler... 3 Bulaşıcı Hastalıklar... 4 Nüfusun Başka Bir Yere Taşınması...

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

KITALARARASI GRİP SALGINI. Aileniz ve sizin için önemli bilgiler

KITALARARASI GRİP SALGINI. Aileniz ve sizin için önemli bilgiler KITALARARASI GRİP SALGINI Aileniz ve sizin için önemli bilgiler Dünya Sağlık Örgütü uzmanları, kıtalararası bir grip salgını olacağını öngörmektedirler. Bu broşürde grip salgını, bu ülkede ortaya çıkma

Detaylı

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi

Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi tarafından tam algılanmadığı, diğer bir deyişle aynı duyarlılıkla değerlendirilmediği zaman mücadele etmek güçleşecek ve mücadeleye toplum desteği sağlanamayacaktır.

Detaylı

Bilgisayar ve İnternet Tutumunun E-Belediyecilik Güvenliği Algısına Etkilerinin İncelenmesi

Bilgisayar ve İnternet Tutumunun E-Belediyecilik Güvenliği Algısına Etkilerinin İncelenmesi Bilgisayar ve İnternet Tutumunun E-Belediyecilik Güvenliği Algısına Etkilerinin İncelenmesi Tuna USLU Gedik Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Programı Özel Gebze Doğa Hastanesi Sağlık Hizmetleri A.Ş.

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir;

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir; Yrd. Doç Dr. Gonca Güzel Şahin SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE Sağlık Turizmi; insanların tedavi olmak amacıyla yaşadıkları ülkeden, kaliteli ve görece daha ucuz hizmet alabilecekleri başka ülkelere

Detaylı

KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ MÜSTEŞARLIĞI 2014 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU

KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ MÜSTEŞARLIĞI 2014 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ MÜSTEŞARLIĞI 2014 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ MÜSTEŞARLIĞI 2013 2014 2014 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU GİRİŞ: Resmi

Detaylı

Entegre Acil Durum Yönetimi Sistemine Giriş

Entegre Acil Durum Yönetimi Sistemine Giriş İstanbul Teknik Üniversitesi Geomatik Mühendisliği Bölümü CBS & UA ile Afet Yönetimi Entegre Acil Durum Yönetimi Sistemine Giriş Amaçlar (1) Kriz yönetimi kavramının tartışılması Tehlike, acil durum ve

Detaylı

VİZYON BELGESİ (TASLAK)

VİZYON BELGESİ (TASLAK) VİZYON BELGESİ (TASLAK) VİZYON BELGESİ İSTANBUL GÜVENLİK KONFERANSI 2016 Devlet Doğasının Değişimi: Güvenliğin Sınırları ( 02-04 Kasım 2016, İstanbul ) Bilindiği üzere ulus-devlet modern bir kavramdır

Detaylı

KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK. Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz

KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK. Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz KUZEYDOĞU ASYA DA GÜVENLİK { Yrd. Doç. Dr. Emine Akçadağ Alagöz Soğuk Savaş sonrası değişimler: Çin in ekonomik ve askeri yükselişi Güney Kore nin ekonomik ve askeri anlamda güçlenmesi Kuzey Kore nin

Detaylı

SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU

SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU İçindekiler DÜNYA ÜRETİMİ... 3 DÜNYA TİCARETİ... 4 TÜRKİYE DE İLAÇ ve ECZACILIK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ... 5 Türkiye de Sağlık Harcamaları... 5 TÜRKİYE DE DIŞ TİCARET... 6 İhracat... 7 İthalat...

Detaylı

T.C. BATMAN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı Sivil Savunma Amirliği

T.C. BATMAN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı Sivil Savunma Amirliği T.C. BATMAN ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı Sivil Savunma Amirliği KİMYASAL, BİYOLOJİK, RADYOLOJİK VE NÜKLEER TEHLİKELERE DAİR GÖREV YÖNERGESİ 2013 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

18 Ocak 2002 de STK olarak kuruldu. 19 Ocak 2006 tarih ve 2006-9982 no lu Bakanlar Kurulu kararı ile Kamu Yararına Çalışan Dernek statüsü kazandı.

18 Ocak 2002 de STK olarak kuruldu. 19 Ocak 2006 tarih ve 2006-9982 no lu Bakanlar Kurulu kararı ile Kamu Yararına Çalışan Dernek statüsü kazandı. YETİM RAPORU 18 Ocak 2002 de STK olarak kuruldu. 19 Ocak 2006 tarih ve 2006-9982 no lu Bakanlar Kurulu kararı ile Kamu Yararına Çalışan Dernek statüsü kazandı. Bakanlar Kurulu nun 6 Şubat 2007 tarihli

Detaylı

ÜLKELERİN 2015 YILI BÜYÜME ORANLARI (%)

ÜLKELERİN 2015 YILI BÜYÜME ORANLARI (%) 2016/17 Global İhracat-Büyüme Tahminleri Kaynak : EDC Export Credit Agency - ÜLKE ANALİZLERİ BÜYÜME ORANLARI ÜLKELERİN YILI BÜYÜME ORANLARI (%) Avrupa Bölgesi; 1,5 % Japonya; 0,50 % Kanada ; 1,30 % Amerika;

Detaylı

Basiskele. Basiskele

Basiskele. Basiskele STOP DO NOT ENTER RESERVED PARKING Akılcı ilaç kullanımı; kişilerin hastalığına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı, uygun sürede, uygun dozda, uygun doz aralıklarında en düşük maliyetle

Detaylı

İran'ın Irak'ın Kuzeyi'ndeki Oluşum ve Gelişmelere Yaklaşımı Kuzey Irak taki sözde yönetimin(!) Parlamentosu Kürtçü gruplar İran tarafından değil, ABD ve çıkar ortakları tarafından yardım görmektedirler.

Detaylı

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları 29 Mayıs 2013 tarihinde MMKD Stratejik İletişim Planı nı oluşturmak amacıyla bir toplantı yapıldı. Toplantının ardından, dernek amaç ve faaliyetlerinin

Detaylı

Mayın İzleme 2012. Büyük Bulgular Ve Türkiye

Mayın İzleme 2012. Büyük Bulgular Ve Türkiye Mayın İzleme 2012 Büyük Bulgular Ve Türkiye Sözleşme nin evrenselleştirilmesi 2012 de, iki ülke, Finlandiya - Ocak 2012 Somali -Nisan 2012 Mayın Yasaklama Anlaşması na katıldı. Mayın Kullanımı 1 ülkede,

Detaylı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı Sunu Planı Dünya da Tarım İlacı Kullanımı Türkiye de Tarım İlacı Kullanımı İlaç Alet

Detaylı

T.C. MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ KİMYASAL, BİYOLOJİK, RADYOLOJİK VE NÜKLEER TEHLİKELERE İLİŞKİN GÖREV YÖNERGESİ

T.C. MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ KİMYASAL, BİYOLOJİK, RADYOLOJİK VE NÜKLEER TEHLİKELERE İLİŞKİN GÖREV YÖNERGESİ T.C. MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ KİMYASAL, BİYOLOJİK, RADYOLOJİK VE NÜKLEER TEHLİKELERE İLİŞKİN GÖREV YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Yasal Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Amaç MADDE 1- (1) Bu

Detaylı

Bilgi Teknolojisi Çözümleri

Bilgi Teknolojisi Çözümleri Bilgi Teknolojisi Çözümleri ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı KİMYASAL, BİYOLOJİK, RADYOLOJİK VE NÜKLEER TEHLİKELERE DAİR GÖREV YÖNERGESİ ADANA Ç. Ü. İ d a r i v e M a l i İ ş

Detaylı

GENEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ ÖRNEK FORMU

GENEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ ÖRNEK FORMU GENEL RİSK DEĞERLENDİRMESİ ÖRNEK FORMU Risk Değerlendirme No: Tarih: İşveren: İşyeri Adresi: Yapılan İş Nedir? (Kısaca açıklayınız) İşçi sayısı: Erkek Kadın Çocuk Çırak Öğrenci RİSK DEĞERLENDİRMESİ YAPILMASININ

Detaylı

Biyolojik ve Kimyasal Silahların Tarıma Etkisi

Biyolojik ve Kimyasal Silahların Tarıma Etkisi Forum: Sorun: Yazar: GK6 Silahsızlanma Komitesi Biyolojik ve Kimyasal Silahların Tarıma Etkisi Maya Beresi Pozisyon: Başkan vekili Giriş Biyolojik ve kimyasal silahlar, Nükleer Silahları da içine alan

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Türk Savunma ve Havacılık Sanayii 2012 Yılı Performans Özeti

Türk Savunma ve Havacılık Sanayii 2012 Yılı Performans Özeti 1 Türk Savunma ve Havacılık Sanayii 2012 Yılı Performans Özeti Genel Her yıl olduğu gibi Savunma ve Havacılık Sanayii İmalatçılar Derneği (SASAD) Üye firma ve kurum ve kuruluşlardan topladığı veriler ile

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları,

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Bugün, ulusal savunmamızın güvencesi ve bölge barışı için en önemli denge ve istikrâr unsuru olan Türk Silahlı Kuvvetleri nin etkinliğini ve

Detaylı

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE İŞYERİ HEMŞİRELİĞİNİN ÖNEMİ ROLÜ KURSU 4 MAYIS 2014 İSTANBUL VII. ULUSLARARASI İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KONFERANSI SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI Uzm.

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

TÜRKİYE'NİN DIŞ TİCARETİ

TÜRKİYE'NİN DIŞ TİCARETİ 0 MEYVE SULARI Tablo 1. Meyve Suyunun Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları Ürün Adı GTİP No Portakal Suyu (Dondurulmuş) 200911 Diğer Portakal Suları 200912, 200919 Greyfurt Suyu 200921, 200929 Diğer Turunçgil

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi Mart 2017 2 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2017 ŞUBAT İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir. İçişleri Bakanı Sayın İdris Naim ŞAHİN nin Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı Aşama 1 Eşleştirme projesi kapanış konuşması: Değerli Meslektaşım Sayın Macaristan İçişleri Bakanı, Sayın Büyükelçiler, Macaristan

Detaylı

Bilgi Uçurma Politikası

Bilgi Uçurma Politikası Bilgi Uçurma Politikası Naspers, işletme faaliyetlerinin doğruluğuna büyük önem vermektedir. Bu nedenle Naspers, Naspers'in veya onun herhangi bir Çalışanının Uygunsuz Davranışta bulunduğuna inanmak için

Detaylı

KITASINDA ETKİN BÖLGESİNDE LİDER ÖNSÖZ

KITASINDA ETKİN BÖLGESİNDE LİDER ÖNSÖZ HAVA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI VİZYON 2035 KITASINDA ETKİN BÖLGESİNDE LİDER ÖNSÖZ Vizyon-2035 Dokümanı, Hv.K.K.lığının geleceğe yönelik hedeflerini belirlemek amacıyla; Dünya ve Türkiye de güvenlik anlayışındaki

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

Alparslan KULOĞLU. Pazarlama ve İş Geliştirme Direktörü BEWARE SİBER TEHDİTLERE BE AWARE HAZIR MIYIZ? 1/19

Alparslan KULOĞLU. Pazarlama ve İş Geliştirme Direktörü BEWARE SİBER TEHDİTLERE BE AWARE HAZIR MIYIZ? 1/19 Alparslan KULOĞLU Pazarlama ve İş Geliştirme Direktörü BEWARE 01010010101010101010101010101010101010101010 010101010100101010101010101010101 01010101010101010100101010101010101010101010 1010101100101010

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU. Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi

TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU. Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi AFET (Olağan Dışı Durum) l Toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve

Detaylı

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Detaylı

SAĞLIK MESLEK LİSELERİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ XII. SINIF BULAŞICI HASTALIKLAR VE BAKIMI DERSİ İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİ PROGRAMI

SAĞLIK MESLEK LİSELERİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ XII. SINIF BULAŞICI HASTALIKLAR VE BAKIMI DERSİ İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİ PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI SAĞLIK İŞLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI SAĞLIK MESLEK LİSELERİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ XII. SINIF BULAŞICI HASTALIKLAR VE BAKIMI DERSİ İŞLETMELERDE BECERİ EĞİTİMİ PROGRAMI ANKARA 2007 GİRİŞ

Detaylı

10.404. Güncel BES Verileri. Toplam Fon Büyüklüğü (milyar TL) 43,75. Faizsiz Fon Büyüklüğü (milyar TL) 1,85 152,31

10.404. Güncel BES Verileri. Toplam Fon Büyüklüğü (milyar TL) 43,75. Faizsiz Fon Büyüklüğü (milyar TL) 1,85 152,31 EYLÜL 15 Güncel Ekonomik Yorum Ağustos ayı içinde Türkiye kendi özeli başta olmak üzere dış etkenlerin de piyasalara etkisi ile sert inişli günleri yaşayarak geçirmiştir. Koalisyon çabalarının sonuçsuz

Detaylı

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Günümüzde çok amaçlı bir kullanım alanına sahip olan Mısır, Amerika Kıtası keşfedilene kadar dünya tarafından bilinmemekteydi. Amerika Kıtasının 15. yüzyıl sonlarında keşfedilmesiyle

Detaylı

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu,

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity İskender GÜMÜŞ* Nebi Sümer, Nevin Solak, Mehmet Harma İşsiz Yaşam: İşsizliğin

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 1. AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde hem de iş güvenliği mevzuatlarında Acil durum hazırlığı ve bu durumda yapılması gerekenler tanımlanmıştır.

Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde hem de iş güvenliği mevzuatlarında Acil durum hazırlığı ve bu durumda yapılması gerekenler tanımlanmıştır. ACİL DURUM Afet olarak değerlendirilen olaylar ve dikkatsizlik, tedbirsizlik, ihmal, kasıt ve çeşitli amaçlarla meydana getirilen olayların tümünün yol açtığı hallerdir. Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde

Detaylı

ARITMA SİSTEMİ VE FİLTRELER SEKTÖR NOTU

ARITMA SİSTEMİ VE FİLTRELER SEKTÖR NOTU ARITMA SİSTEMİ VE FİLTRELER SEKTÖR NOTU Bu çalışmada arıtma sistemleri ve filtreler sektörü, GTIP tanımları aşağıda belirtilen kalemlerin toplamı olarak ele alınmıştır. GTIP GTIP TANIMI 842121 SUYUN FİLTRE

Detaylı

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU 0 1 Dünya buğday üretimi, üretim devlerinden biri olan ABD nin yaklaşık 4 milyon tonluk üretim azalmasına rağmen bu sene ekili alanların ve verimin artmasıyla paralel olarak Ağustos ayı verilerine göre

Detaylı

ENETOSH Eğitmenler ve Öğretmenler için İş Güvenliği ve iş Sağlığı Uzmanlık Standartları

ENETOSH Eğitmenler ve Öğretmenler için İş Güvenliği ve iş Sağlığı Uzmanlık Standartları ENETOSH Eğitmenler ve Öğretmenler için İş Güvenliği ve iş Sağlığı Uzmanlık Standartları Uzmanlık Alanı İş Yerinde İş Güvenliği ve İş Sağlığı Seviye: 6 Credit: Beceriler Bilgi 1 İş yerinde iş güvenliği

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

ULUSLARARASI HUBUBAT KONSEYİ RAPORU

ULUSLARARASI HUBUBAT KONSEYİ RAPORU Hububat ve yağlık tohum fiyatları yukarı doğru hareketine Şubat ayının ilk günlerinde de devam etmiştir. Bu dönemde 2008 de görülen zirve değerlere yaklaşan fiyatlar kaydedilmiştir. Ancak günübirlik değişmelere

Detaylı

TÜRKİYE DE BULUNAN SURİYELİ MÜLTECİLER

TÜRKİYE DE BULUNAN SURİYELİ MÜLTECİLER TÜRKİYE DE BULUNAN SURİYELİ MÜLTECİLER Merve Nur Bulut, Kübra Sezgin www.improkul.impr.org.tr facebook.com/improkul @improkul improkul@gmail.com SURİYE KRİZİ VE TÜRKİYE DE BULUNAN SURİYELİ MÜLTECİLER 2011

Detaylı

AB GENÇLİK POLİTİKALARINDA SAĞLIK

AB GENÇLİK POLİTİKALARINDA SAĞLIK AB GENÇLİK POLİTİKALARINDA SAĞLIK Yrd. Doç. Dr. Sedef EYLEMER İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü Avrupa Birliği Uygulama ve Araştırma Merkezi

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ STRATEJİK VİZYON BELGESİ ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ Ekonomi, Enerji ve Güvenlik; Yeni Fırsatlar ( 20-22 Nisan 2016, Pullman İstanbul Otel, İstanbul ) Karadeniz - Kafkas coğrafyası, tarih boyunca

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Sunum İçeriği. 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM

Sunum İçeriği. 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM Sunum İçeriği 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM Siber Savaş Siber Savaş Siber Saldırı Casusluk Sabotaj Servis Dışı Bırakma (DDOS) Siber Savaş Estonya 2007: DDOS saldırılarıyla ülkenin

Detaylı

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI

YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI YAPI FUARI TURKEYBUILD İSTANBUL FUARI ZİYARET ORGANİZASYONU SONUÇLARI Övgü PINAR-Nurel KILIÇ Yapı fuarları; mal ve hizmet üreten kuruluşlar ile yine bu sektörde çalışan yöneticiler, mimarlar, mühendisler,

Detaylı

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 Pentagon yetkilileri Fransa'nın talep ettiği Reaper tipi insansız hava aracı (İHA) veya dronların satışına yönelik olarak Kongre'de

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

Trinidad ve Tobago 1990: Latin Amerika'nın ilk ve tek İslam devrimi

Trinidad ve Tobago 1990: Latin Amerika'nın ilk ve tek İslam devrimi Trinidad ve Tobago 1990: Latin Amerika'nın ilk ve tek İslam devrimi 1990 yılında Latin Amerika'nın ada ülkesinde bir grup Müslüman ülkedeki yönetimi ele geçirmek için silahlı darbe girişiminde bulunmuştu.

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

Aylık Ekonomik Bülten

Aylık Ekonomik Bülten Aylık Ekonomik Bülten Pamuk Pazarı Esasları ve Fiyatlara Genel Bakış SON FİYAT HAREKETLERİ ayında biraz gevşedikten sonra, pek çok referans pamuk fiyatı başında yukarı yöneldi. Çin pamuk fiyatları geçen

Detaylı

Grafik 1: Endonezya Un İthalatı Grafiği (Temmuz Mart 2013 )

Grafik 1: Endonezya Un İthalatı Grafiği (Temmuz Mart 2013 ) 2012/13 hasat yılında dünyadaki toplam buğday ihracatının 12.2 m/t olacağı beklenmektedir*. Bu rakamın Şubat ayı tahmininden (12.9 m/t) %6 daha az olmasının en büyük sebebi Endonezya da 5 Aralıkta 200

Detaylı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI Bölgesel Yenilik Stratejisi Çalışmaları; Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi İstanbul Bölgesel Yenilik Stratejisi Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi Önemli Not: Bu anketten elde

Detaylı

2014 YILI EYLÜL AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2014 YILI EYLÜL AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ DERİ VE DERİ MAMULLERİ SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ Ekiim 2014 2014 YILI EYLÜL AYI TÜRKİYE DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ S.K.S DAİRE BAŞKANLIĞI Ege Üniv. Kampüsü 35100 Bornova/İZMİR-TURKEY

EGE ÜNİVERSİTESİ S.K.S DAİRE BAŞKANLIĞI Ege Üniv. Kampüsü 35100 Bornova/İZMİR-TURKEY Sürekli Değişen Güvenlik Algılamaları ve Yenilenen Savunma Stratejileri Kongre Kapsamı Ege Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Öğrenci Kongresi, uluslararası ilişkiler ve ilgili diğer bölümlerde öğrenimlerini

Detaylı

BİLİŞİM SUÇLARIYLA MÜCADELEDE ÜNİVERSİTE VE EMNİYET İŞBİRLİĞİ: BİR EĞİTİM SÜRECİ

BİLİŞİM SUÇLARIYLA MÜCADELEDE ÜNİVERSİTE VE EMNİYET İŞBİRLİĞİ: BİR EĞİTİM SÜRECİ BİLİŞİM SUÇLARIYLA MÜCADELEDE ÜNİVERSİTE VE EMNİYET İŞBİRLİĞİ: BİR EĞİTİM SÜRECİ Öğr. Gör. Utku KÖSE Uşak Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanlığı Merkez / Uşak utku.kose@usak.edu.tr Öğr. Gör. Durmuş

Detaylı

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl AVRASYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DOKTORA PROGRAMI DERSLERİ VE DERS İÇERİKLERİ Doktora 1. Yarıyıl ISGD 601 İş Sağlığı ve İş Hijyeni 3 2 3 Z ISGD 603 Meslek Hastalıkları

Detaylı

KONYA KARAMAN ÇOCUK EYLEM PLANI

KONYA KARAMAN ÇOCUK EYLEM PLANI KONYA KARAMAN ÇOCUK EYLEM PLANI 2016-2018 AMAÇ Onuncu Kalkınma Planı hedeflerine ulaşabilmek açısından hazırlanan öncelik dönüşüm programları topyekûn kalkınma hedeflerinin gerçekleşmesi açısından büyük

Detaylı

EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU

EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU Standard Eurobarometer European Commission EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU BAHAR 2009 ULUSAL RAPOR ÖZET TÜRKİYE Standatd Eurobarometre 71 / Bahar 2009 TNS Görüş ve Sosyal Bu araştırma Avrupa

Detaylı