Sosyal Bilim Metodolojisinde Paradigma Dönüşümü ve Psikolojide Nitel Araştırma

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Sosyal Bilim Metodolojisinde Paradigma Dönüşümü ve Psikolojide Nitel Araştırma"

Transkript

1 Türk Psikoloji Yazıları 2007, 10 (20), Sosyal Bilim Metodolojisinde Paradigma Dönüşümü ve Psikolojide Nitel Araştırma Elif Kuş* Ankara Üniversitesi Özet Bu çalışmada, sosyal bilimler metodolojisindeki paradigma dönüşümü ve psikolojideki yansımaları konu edilmektedir. Sosyal bilimlerde, pozitivist paradigmadan bir kopuşla birlikte nitel araştırma desenlerinin kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Psikoloji disiplini de sözü edilen dönüşümden etkilenmektedir. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı, psikolojinin alternatif metodolojik yaklaşımlar ile ilişkisini ve psikolojideki nitel araştırma desenlerinin/ tekniklerinin kullanımının paradigmatik dönüşüm çerçevesinde değerlendirilerek aktarılmaksıdır. Ayrıca, Türkiye deki psikoloji araştırmalarında nitel araştırma tekniklerinin kullanımını tespit edebilmek amacıyla, yürütülen bir anketin sonuçları ve 14. Ulusal Psikoloji Kongresi nde sunulan bildiri özetlerinin içerik analizi de dayanak alınarak, Türkiye de psikoloji disiplininin bu dönüşümün neresinde durduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Paradigma, metodoloji, nitel araştırma, psikoloji Changes in the Social Science Methodology and Qualitative Research in Psychology Abstract In this study, the paradigmatic change in social science methodology and its reflections on psychology is examined. In social sciences, the use of qualitative research designs is getting increased along with the shift towards alternative paradigms from positivist paradigm. Psychology, as a scientific discipline, is also affected from this paradigmatic change. In this context, it is aimed to examine the relation of psychology with alternative approaches and the use of qualitative research designs/ techniques under the light of paradigmatic change. Additionally, we discussed the situation of psychology in Turkey in terms of this paradigmatic change, based on the findings of a questionnaire -which was applied to find out the use of qualitative research methods among Turkish psychologistsand a content analysis of papers abstracts presented at 14. National Psychology Congress. Key Words: Paradigm, methodology, qualitative research, psychology * Yazışma Adresi: Dr. Elif Kuş, Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, 06100, Sıhhıye/ Ankara. E-posta:

2 E. KUŞ Sosyal bilimler alanında nitel araştırmaların son 25 yıldır süregiden bir artışına tanık olmaktayız. Nitel araştırma tekniklerinin, nicel tekniklere alternatif olarak yaygınlaşması basit bir teknik tercih olmayıp, epistemolojikontolojik tercihlerin -bilinçli ya da bilinçsizbir uzantısı olarak karşımıza çıkmaktadır (Kuş, 2003). Bu çalışmada, sosyal bilim metodolojisindeki paradigmatik dönüşüm çerçevesinde psikoloji disiplini içindeki değişim sürecine odaklanarak, dünyada ve Türkiye de bu disiplin içinde yürütülen nitel araştırmaları örneklendirmek amaçlanmıştır. Sosyal bilimler alanında, nicel araştırma geleneğinden nitel araştırma geleneğine geçiş, pozitivist paradigmadan alternatif paradigmalara doğru bir paradigmatik dönüşüm içinde değerlendirilebilir. Kuhn un tanımlamasıyla paradigma bir uygulamacılar topluluğuna model teoriler ve çözümler temin eden, evrensel olarak tanınmış bilimsel başarılar a işaret etmektedir (akt., Keat ve Urry, 1994, s. 67). Daha açık bir ifadeyle, paradigma, epistemik cemaatte bir ortak anlayışın/konsensüsün oluşmasını sağlayarak bilim cemaatine; bilimin amacı ve işlevi; izlenecek teorik ve metodolojik kurallar; neyin gözlemleneceği ve irdeleneceği; ne tür soruların sorulması ve araştırılması gerektiği, bu soruların nasıl ifade edileceği; başvurulacak yöntemler, teknikler ve araçlar; bilimsel araştırma sonuçlarının nasıl yorumlanacağı ve araştırmaların bilimselliğini değerlendirecek ölçütler konusunda yol gösteren bazı standartlar sunar (Dikeçligil, 2005, s. 3). Paradigmanın sayıltıları ile ilişkilendirilmeden teori ve yöntem çerçevesinde yapılan bilimsel faaliyetlere Kuhn normal/olağan bilim adını vermiştir. Buna göre, normal bilim döneminde, kabul edilmiş paradigma içinde çalışanlarca paradigmanın kendisi sorgulanmaz. Modern bilim, başlangıcından itibaren uzunca bir süre pozitivist paradigmanın hakimiyeti altında kalmıştır. Her ne kadar pozitivist epistemolojiye alternatif yaklaşımların kökleri eskiye uzanmaktaysa da, modern bilimin metodolojisi üzerine etkileri sınırlı kalmıştır. Bugün, yalnızca sosyal bilimler alanında değil, doğa bilimlerinde de pozitivist epistemolojinin eleştirildiği ve alternatif yaklaşımların öne çıkarıldığı paradigmatik bir dönüşümün varlığından söz etmek mümkündür. Pozitivist Paradigmada Bilim Anlayışı Pozitivizm, bilim ve felsefe içinde uzun bir tarihe sahiptir. Pozitivist için bilim, dışsal dünyaya ilişkin kestirimci (predictive) ve açıklayıcı bilgi elde etme girişimidir. Bunu yapmak için, dışsal dünyada bulunan düzenli ilişkileri ifade eden, oldukça genel önermelerden oluşan kuramlar inşa edilmelidir. Bu genel önerme ve yasalar, sistematik gözlem ve deney yoluyla keşfettiğimiz olayları hem kestirmemize hem de açıklamamıza imkan verirler. Bir şeyi açıklamak demek, o şeyin bu düzenliliklerin bir örneği olduğunu göstermek demektir; kestirim de aynı esas üzerinde yapılır (Keat ve Urry, 1994, s. 9). Pozitivist görüş, metodolojik birlik ilkesini kabul eder. Buna göre, tek bir bilim mantığı vardır ve bilim adını taşıyan her entelektüel etkinlik bu mantığa uymalıdır. Sözü edilen bu mantık, doğa bilimi mantığıdır ve sosyal bilimler de eğer bilim adını taşımak istiyorlarsa buna uymak zorundadır (Keat ve Urry, 1994). Dolayısıyla, bilim in gelişmesindeki hakim yaklaşım ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 20

3 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA olarak pozitivizm, sosyal bilimlerin tarihsel gelişiminde de hakimiyetini sürdürmüştür. Pozitivist epistemolojinin süregiden hakimiyetinin sosyal bilimler metodolojisine etkisi, özellikle nicel araştırma tekniklerinin kullanımıyla kendini göstermiştir. Nicel tekniklerin kullanıldığı araştırma deseni, idealize edilmiş haliyle kısaca şöyle özetlenebilir: Araştırmacılar teoriden çıkardıkları hipotezleri sınamaya yönelirler. Bu hipotezler, hipotezlerin oluşturucu bileşenleri olan kavramlar arasında nedensel ilişkilere dair beklentiler biçiminde varsayılmaktadır. Sosyal bilimlerdeki kavramların soyut olduğu inancından ötürü operasyonel tanımlamalar yapma ihtiyacı doğar; böylece onların değişim ve birlikte değişim dereceleri ölçülebilecektir. Veriler tarama (survey), deney vb. aracılığıyla toplanır (Bryman, 1988, s. 18). Tarama (survey) ve deney verileri toplandığında, istatistiksel analize tabi tutulur. Bu tür araştırmalarda geçerlik, güvenilirlik, genellenebilirlik ve nesnellik pozitivist epistemolojiye uygun tanımlamalarla kabul gören önemli kavramlardır. Tüm araştırma adımları gibi bu ölçütlerin sağlanması süreci ölçüm e dayalıdır; sayısallaştırma ve nicelleştirme hedeflenir. Alternatif Paradigmalar ve Bilim Anlayışı Pozitivist paradigmaya eleştirel yaklaşan ve/veya karşıt olan diğer bazı paradigmatik yaklaşımlar mevcuttur. Guba ve Lincoln ün (1994) sınıflamalarına dayanarak bunları, post-pozitivizm, eleştirel teori ve inşacılık olarak belirtmek mümkündür. Post-pozitivist paradigma, pozitivist epistemolojiden tümüyle bir kopuşu temsil etmemekle birlikte, düalistik bakış açısı ve nesnelcilik anlayışı biraz değişime uğramıştır. Eleştirel teoride ise, tarihsel realist ontolojik kabule bağlı olarak epistemolojik açıdan değerlerin etkisi kabul edilir ve nesnelcilik yerine transsendental (aşkın) öznelcilik anlayışı mevcuttur. Daha açık bir ifadeyle, eleştirel teori içinde gerçeklik, sosyal, ekonomik, politik, kültürel, etnik ve sosyal cinsiyet değerleriyle örülmüş olarak sayıltılanmaktadır. Bilgi, zamanla dönüştürülebilecek tarihsel ve yapısal kavrayışlar serisi içermektedir. Eleştirel teoride bilgi, kesin sezgiyle elde edilemez; sürekli olarak dikkatsizliği ve anlaşılmazlığı aşındıran ve daha bilgili kavrayışları artıran tarihsel revizyonun diyalektik bir süreci sayesinde değişir ve gelişir. İşte bu sebepledir ki, bir taraftan değer-bağımsız, salt nesnel bir gerçeklik anlayışını reddederken, diğer taraftan aşkın öznellik anlayışı ile nesnelliği kabul eder. Bununla birlikte, eleştirel teori yaklaşımının dilbilim ya da edebiyat alanındaki kullanımlarında, hermeneutik (yorumsamacı) geleneğin ağır bastığı belirtilmektedir (Culler, 2005). Eleştirel teori yaklaşımı, sosyal bilimler alanında özellikle söylem analizi ne dayanak olan alternatif bir paradigma olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca, kültürel psikoloji alanında eleştirel teori yaklaşımından beslenen çalışmalar mevcuttur (Blunden, 2006). Bugün mevcut birçok nitel araştırmaya dayanak olan bir diğer paradigma ise inşacı yaklaşımdan beslenmektedir. İnşacı paradigma, anlamacı (konvensiyonalist) epistemoloji ile inşacı/yorumlayıcı ontolojik yaklaşımların temel alındığı bir metodolojik duruşa karşılık gelmektedir (Kuş, 2003). Anlamacı bilim felsefesinin kökleri eskiye uzanmakla (Dilthey, Weber) birlikte, modern TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 21

4 E. KUŞ bilimin gelişim sürecinde hakim bir epistemoloji olamamıştır. Buna karşın 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra pozitivizme yönelik eleştirilerin artmasıyla daha fazla gündeme gelmiştir. Anlamacı yaklaşımın temelkarakteristikleri şu biçimde özetlenebilir: Konvensiyonalizmde, bilimsel önermelerin çoğu bizden bağımsız olarak var olan, dışsal gerçekliğin doğru veya yanlış betimlemeleri olarak değil, fakat daha çok bilim adamının yaratıları veya inşaları olarak görülürler. İkinci iddia, bilimsel bir teorinin kabulünün veya reddinin öznel olduğu iddiasıdır ki, burada bilim insanının pratik ilgilerinin estetik veya moral değerlerinin vs. işe karıştığı söylenir (Keat ve Urry, 1994, s. 45). Bu bağlamda, inşacı paradigma içinde, insandan bağımsız, orada, dışarıda bir dış gerçeklik anlayışı reddedilmektedir. Bu tür bir yaklaşım doğa bilimsel yaklaşım ve pozitivizm kaynaklıdır. Oysa, beşeri/sosyal gerçeklik insanların anlamlandırmalarından bağımsız değildir ve bu anlamlandırmalar yoluyla sürekli olarak yeniden inşa edilmektedir. Aynı iddia, doğal gerçeklik için de ileri sürülür (Kuş, 2003, s. 65). Gerek eleştirel teoride gerekse inşacı yaklaşımda, değerler önemli bir yere sahiptir. Değerler, araştırma sonuçlarını şekillendirmede kaçınılmaz olarak görülmektedir. Bundan başka, bu her iki yaklaşım da araştırmada etiğin yeri konusunda ortak görüşlere sahiptir. Pozitivizm ve post-pozitivizmde etik, araştırma sürecinde dışsal olarak ele alınırken; eleştirel teori ve inşacılıkta etik, içkin bir konumdadır. Eleştirel teoride, tarihsel konumlandırma ve değerlerin tümden hesaba katılması ilkesi esastır. Böylece araştırmacının yanıltıcı olmaktan çok, ifşa edici olduğu moral bir eğilim vardır. Ancak Guba ve Lincoln (1994), bu durumun etik olmayan bir davranışa yol açmamakla birlikte, süreci zorlaştıran engellere yol açtığını belirtirler. Anlamacı epistemolojik yaklaşımın sosyal bilim metodolojisine etkisi, özellikle nitel araştırma desenlerinin kullanımıyla kendini göstermektedir. Nitel araştırma desenleri içinde yaygın kullanıma sahip teknikler, katılımlı gözlem ve görüşmedir. Bu araştırmada kullanılan tekniklerin ayırıcı özelliği, sosyal bağlama göre esneklik gösteren bir niteliğe sahip olmalarıdır (Mason, 1996). Nitel araştırmalar, olayları, davranışları vb. kendi bağlamlarında anlamaya öncelik verir. Bu araştırmalarda yaşam, statik olarak değil; süreçsel olarak görülmektedir (Bryman, 1988). Burada belirtilen her bir paradigmanın (pozitivizm, post-pozitivizm, eleştirel teori ve inşacılık) araştırmacılardan beklentisi ise şöyle özetlenebilir: Pozitivizmde genç araştırmacılar, öncelikle ölçüm ve nicel araştırma yöntemleriyle ilgili olarak eğitilirler. Post-pozitivizmde ise gençler, pozitivist eğitime ilave olarak nitel metotları da öğrenirler. Eleştirel teori ve inşacılıkta ise gençler, bilimin yaygın görüşünün ortaya çıkardığı önceki isteklerinden kurtulmalıdırlar. Öğrenciler paradigma farklılıklarını anlamalı ve bu bağlamda nicel ve nitel araştırma metotlarına hakim olmalıdırlar. Bu, öncelikle gereklidir; çünkü diyalojik / diyalektik / hermeneutik metodolojideki rolleri bunu gerektirir (Guba ve Lincoln, 1994, s. 115). ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 22

5 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA Denzin ve Lincoln ün (1994) belirttikleri gibi, nitel kelimesi; nicelik, kapsam, yoğunluk ya da frekans terimleriyle kesin olarak sınanıp ölçülemeyen süreçlere ya da anlamlara vurguda bulunur. Nitel araştırmacılar, gerçekliğin inşa edilen doğasını, araştırmacı ve incelenen şey arasındaki ilişkinin bildirimini ve araştırmayı şekillendiren durumsal baskıları vurgular. Nitel araştırmacılar, sosyal deneyimin nasıl yaratıldığını ve anlamlandırıldığını vurgulayan soruların yanıtlarını ararken; nicel araştırmacılar tersine, sürecin değil, değişkenler arasındaki nedensel ilişkinin analizini ve ölçümünü vurgularlar. Paradigma Dönüşümü ve Psikoloji Pozitivist paradigmanın, modern bilim metodolojisindeki uzun süren hakimiyetinin, tüm sosyal bilim disiplinleri içindeki araştırma sürecine etkileri bir yandan eleştirilirken, diğer yandan da bu disiplinler içinde alternatif yaklaşımlar gelişmektedir. Bu paradigmatik dönüşüm sürecinden en az etkilenen disiplin olarak psikoloji karşımıza çıkmaktadır. Gergen, psikoloji içinde pozitivist paradigmaya derin bağlanmışlığın kökleri konusunda şunları belirtir: Psikoloji 19. y.y. başında felsefeden ayrılırken bir meşruiyet krizi yaşamıştır. Doğa bilimi modeli, gerek mesleğin kendi içinde gerek üniversite sistemi içindeki meşruluk iddialarında, psikologların ana rasyonalizasyon aracı haline gelmiştir. Güç ve prestij hiyerarşileri bir kez kuruldu mu, bilimsel dergilerde yayın yapma, kaynak yaratımı ve yukarı doğru hareketlilikte anahtar konuma gelmiştir. Çoğu genç psikolog, pozitivizmin problemleriyle çok az ilgilenmektedir; sadece statü hiyerarşisinde yükselmeyi düşünmektedir ve bunun yolu olarak daha deneysel makaleler yayınla talebini yerine getirmeye çalışmaktadır. Alanı sorgulayıp, alternatif araştırma metotlarını keşfetmeye giriştiğinizde mesleki kariyerinizi tehdit etmektesiniz. Bu sebeplerden, birileri, dolayısıyla biz, alanda yeni ve çeşitli dergileri cesaretlendirmeliyiz (Mattes ve Schraube, 2004, s. 15). Ratner, Straub ve Valsiner de (2001), psikolojinin sözü edilen değişim sürecinin uzağında kalışına değinmişlerdir. Werner Reimer kuruluşunca basılan Bilimlerde Yenilikçi Araştırmalar İçin Arayış başlıklı yayın dizisinde beşeri bilimlerdeki kültürel dönüşüm e ilişkin detaylı bir incelemenin bulunduğunu ve bu inceleme içinde bir disiplinin tamamen dışarıda kaldığını bildirmektedirler: Psikoloji. Psikoloji, sadece diğer kültürlerin gerçekliğini ihmal eden, kendi düşünme ve pratiği içinde kültürel belirleyicileri yansıtmada başarısızlıkla suçlanan modern, batılı, sistematik, görgül beşeri bilimler içine dahil edilmiştir. Sonuç olarak kültürel dönüşüm ün yer aldığı geniş disiplin yelpazesi içinde psikoloji yer almamıştır. Doğa bilimine benzer sosyal bilim anlayışı, psikologların araştırmaya ilişkin nitel yaklaşımlardan ziyade, deneysel desenleri, laboratuvar temelli araştırmayı ve istatistiksel analizleri vurgulamalarına yol açmıştır (Smith, Hare ve Van Lagenhove, 1995). Tüm tarihi boyunca psikoloji, davranışı, izole birimler aracılığıyla açıklamaya yönelmiştir. Örneğin, davranışsal açıklamalar TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 23

6 E. KUŞ uyarıcı ve tepkilere dayanmış, bilişsel açıklamalar zihinsel süreçlere odaklanmış ve istatistiksel açıklamalar, zeka testi gibi bireyin performansının sayısal temsillerine odaklanmıştır. Bu yaklaşımların her biri, davranışın açıklanmasını izole birimlerin betimlenmesine indirgeme ve bu birimlerin nicelleştirilmesi girişimleridir. Haré ve Secord (1972), akademik psikoloji tarafından uygulanan metodolojilerin, çoğunlukla insana ilişkin mekanik bir görüşü yansıttığını belirtirler. Slife ve Williams ın (1995) belirttikleri gibi, psikolojide bilimsel yöntemlerin kullanımı, insan davranışının bir zorunlu ilke ya da fenomene dayandırıldığı indirgemeciliğe yol açmıştır. Pozitivist epistemolojiyi kabul etmiş psikoloji için bilgi edinme yolu; ölçülebilir, test edilebilir ve genellenebilir bilgiye ulaşmak için kullanılması gereken deneysel yöntemdir. Bu yöntemde, operasyonel tanımlar, ölçümler, gözlemler ve deneyler merkezi önemdedir (Narter, 1999). Psikoloji, kendi ontolojik problemlerini ortadan kaldırabilmek ve bir bilim dalı olabilmek için doğa bilimini ve onun yöntemi olan deneysel yöntemi benimserken, epistemolojik bir sorgulamayı yapmamıştır (Narter, 1999, s. 12). Sullivan, Wittgenstein ın psikolojideki görgül çalışmaya ilişkin erken eleştirisinin ifadesi olarak şu sözlerine yer verir: Psikolojideki kargaşa ve kısırlık, onu genç bilim olarak adlandırmakla açıklanamaz; onun durumu fizikle karşılaştırılamaz. Psikoloji için, deneysel yöntemler ve kavramsal kargaşa (confusion) söz konusudur. Deneysel yöntemin varlığı, bize, bizi etkileyen problemleri çözme aracına sahip olduğumuzu düşündürür; problem ve yöntem birbiri yerine geçse de (akt. Sullivan, 2002, s. 14). Rennie, Watson ve Monteiro (2000) ise, Kanada da psikolojinin Amerika daki psikolojinin karakterine sahip olduğunu belirtirler. Kanada da psikoloji, Amerikan psikoloji yapma tarzını hem bilimsel hem mesleki alanlarda takip etmektedir. Psikoloji, diğer sosyal bilimlerden daha gayretli bir biçimde, pozitivizmi ve ona paralel olarak doğa bilimlerinin yöntemini benimsemektedir. Buna uygun olarak, bu yazarlarca, nitel araştırma yöntemlerinin kullanımı gibi alışılagelmiş araştırma pratiğinden radikal ayrılıklara daha dirençli olduğu belirtilmektedir. Rennie, Watson ve Monteiro nun (2000), Kanadalı psikologlarla yaptıkları tarama (survey) sonucunda, nitel araştırma yapan psikologların sayısının oldukça az olduğu tespit edilmiştir. Bu durumun nedeni ise, yayın yapma zorluğu ve bölüm desteğinin olmayışı olarak belirtilmiştir. Bununla birlikte, Eğitim Fakültelerindeki psikologların nitel araştırma yapma açısından daha rahat bir konumda oldukları gözlenmiştir. Mottier, pozitivist paradigmanın psikoloji içinde süregiden hakimiyetini şöyle ifade etmektedir: İronik bir biçimde, pozitivizm sosyal bilimlerde doğa bilimlerinde olduğundan daha fazla hakim bir konumdadır. Doğa bilimlerinin bilimsel kesinliğini taklit etmeye giriştikçe, doğa biliminin metodolojisine ilişkin modası geçmiş ve ilkel bir anlayışa dayanmaktalar (Mottier, 1999, s. 129). Ratner, Straub ve Valsiner (2001) aksi bir duruma işaret etmişlerse de, psikolojinin bugün içinde bulunulan paradigmatik dönüşümün tümüyle dışında olduğu söylenemez. Pozitivist metodolojinin en sadık izleyicisi ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 24

7 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA konumundaki psikoloji disiplini içinde yeni gelişmelerin varlığı gözlenmektedir. Faux (2002), psikolojinin diğer sosyal bilimlerden farklı olarak araştırma konusunun çok çeşitli olduğunu ifade etmektedir. Psikologların çalıştıkları fenomenler, beynin kimyasal ve elektrik aktivitesi, laboratuvarda deney-desenli problem çözen bireyler, sosyal yerleşkelerde insan gruplarının davranışı gibi geniş bir dağılım sergilemektedir. Faux ya göre, bu geniş fenomen dağılımı, psikologların çeşitli araştırma metodolojilerini kullanmasını gerekli kılmaktadır. Çok zamandır psikologlar tarafından, doğa bilim temelli deney ve verilerin nicelleştirilmesi yöntemleri kullanılmaktadır. Ancak, genelde sosyal bilimlerde ve psikolojide, nitel yöntemlerin daha sık kullanıldığı bir değişim meydana gelmektedir (akt. Faux, 2002, s. 1). Sözü edilen değişimi, Stabb ın (1999), Teaching Qualitative Research in Psychology adlı makalesinde aktardığı mesleki biyografisi üzerinden yakalamak mümkündür. Stabb ın, kendisini bu alternatif yöntemi kullanmaya iten ve nitel teknikler dersi açmasıyla devam eden mesleki biyografisi, psikoloji disiplini içinde nitel yöntemlerin kullanılmasına doğru bir değişimi en somut biçimiyle gözler önüne sermektedir. Psikoloji İçinde Yeni Gelişmeler Psikoloji disiplini her ne kadar pozitivist paradigmanın en sadık izleyicisi konumunu sürdürse de, bu disiplin içinde paradigmatik dönüşümlerin etkisiyle yeni gelişmelerin varlığı gözlenmektedir. Almanya da 1999 yılında kurulan Nitel Psikoloji Merkezi (Center for Qualitative Psychology), 2000 yılından itibaren her yıl uluslararası toplantı düzenlemektedir. Bu merkezin kurulma amacının, psikoloji alanındaki nitel araştırma tekniklerini güçlendirme ve artırma olduğu belirtilmektedir. Bu amaçla, merkez, nitel çalışmalar yapan psikologlar arasında bir iletişim ağı kurmayı hedeflemektedir. Her yıl düzenlenen uluslararası toplantıların başlıkları şöyledir: Psikolojide Nitel Araştırma (2000), Nitel Psikolojide Araştırmacının Rolü (2001), Araştırma Soruları ve Analiz Yöntemlerini Eşleştirme (2002), Nitel Psikoloji Alanları - Araştırma Desenleri (2003), Psikolojik Araştırmada Karma Metodoloji (2004), Nitel Psikolojide Genelleme (2005), Değişen Akademik Bağlamda Nitel Psikoloji (2006) ve Psikoloji Alanında Nitel Yaklaşımlar (2007). Bundan başka, Forum: Qualitative Social Research adlı, çevrimiçi nitel araştırma dergisinde, diğer sosyal bilim disiplinlerinden araştırmacıların yanı sıra psikoloji disiplininden araştırmacıların psikolojide nitel araştırma konusundaki çeşitli makaleleri yer almaktadır. Psikoloji içinde, nitel araştırmaların kullanımına yönelik bir diğer önemli değişim, yöntem kitaplarında kendini göstermektedir. Artık, nitel araştırma tekniklerine hiç yer vermeyen ya da en fazla bir bölüm ayıran kitaplar yerine, doğrudan doğruya psikolojide nitel araştırma yapmaya dönük yöntem kitapları yayınlanmaktadır. Magee (2002), Kopala ve Suziki nin (1999) Using Qualitative Methods in Psychology adlı kitabının yayınlanmasının, psikolojik araştırmanın köklerine -nitel araştırmaya- dönme eğilimini gösteren önemine işaret etmektedir. Ona göre, sadece Sage yayınevinin bu kitabı yayınlamış olması gerçeği bile, psikolojide nitel metodolojiye TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 25

8 E. KUŞ dönüşün bir kanıtıdır. Bugün nitel yaklaşım, psikologlar arasında tam bir kabul görmese de, bunun üzerine konuşmalar artmaktadır. Gergen, The Social Constructionist Movement in Modern Psychology adlı makalesinde, teori ve meta-teori üzerine aktif ilgi, kültürel eleştiriye psikologların artan ilgisi, söylem analizi ve feminist eleştirinin artması, inşacılık, postmodern psikoloji, hermeneutik ve kültürel psikoloji tartışmaları gibi sosyal inşacı diyalogların bir bütün olarak psikolojide daha özsel bir role sahip hale geldiğini belirtmektedir (Mattes ve Schraube, 2004). Narter, geleneksel sosyal psikolojinin paradigmasının sorgulanması gereğini belirterek, postmodernizm tartışmalarının bu sorgulama sürecindeki etkisine değinmektedir. Narter e göre, Yeni sosyal psikoloji, kendini insanın beyanlarının ciddiye alınması gerektiğini söyleyen farklı bir paradigma ile ortaya koymuştur (Narter, 1999, s. 18). Psikolojide Nitel Araştırma Desenlerinin/Tekniklerinin Kullanımı Psikoloji disiplini içinde yürütülen nitel araştırmalardan örnekler vermeden önce, nitel araştırmaların psikoloji disiplini için önemini savunan yazarların görüşlerine değinecek olursak: Ratner, Straub ve Valsiner, Nicel araştırma kampı taraftarlarının nitel araştırmacıların X (X = yumuşak, bilimsel olmayan ) olduğu yolundaki iddialarına karşıt biçimde, günümüzde nitel araştırma metodolojilerinin, bilimsel kanıt ı teşkil ettiği düşünülen bazı ANOVA, MANOVA ve çoklu regresyon sonuçlardan daha güçlü (stringent) olduğunu belirtirler. Onlara göre, bilime ilişkin en büyük yanılgı, nicelleştirmenin veri ve araştırmacıya bilimsel bir statü kazandırdığı yönündeki inançtır (Ratner, Straub ve Valsiner, 2001, s. 5). Surgan (2001), her tür veri inşasının, fenomene ilişkin belirli bir gözlemin (betimlemenin) yer aldığı bir terminolojiyi içerdiğini belirtir. Sadece terimlerimizin doğası gözlemlerimizin doğasını etkilememekte, terimler dikkati bir alan yerine başka bir alana çekmektedir (akt. Surgan, 2001, s. 2). Bu sebeple Surgan (2001), bir temsil biçimini diğeri üzerinde daha nesnel olarak ayrıcalıklı kılmanın bir gerekçesi olmadığını belirtir. Nicelleştirilen şey, belirli araştırma enstrümanlarından bağımsızdır nosyonu geçersizdir. Bu nosyon, aynen şu ifadedeki hataya düşmektedir Görüşmem, protokolümdeki belli sorulardan bağımsız olan verilerle yüklüdür. Verilerin nesnelliği konusundaki savaş, bir etiket (örn., nesnellik) yaratmanın kültürel süreçleri temelinde gerçekleşir. Kerlin (2000), günümüzde, Amerika daki yüksek öğretim içinde nitel araştırmanın şu disiplinler ve alanlar içinde artarak geliştiğini belirtir: Antropoloji, sanat, iş, iletişim incelemeleri, danışma ve terapi, eğitim, insan gelişimi, endüstriyel ilişkiler, enformasyon sistemleri, dilbilim, yönetim, pazarlama, medya araştırması, tıp, hemşirelik, örgütsel çalışmalar, siyaset bilimi, psikoloji, sosyal çalışma ve sosyoloji. Seel (2000), psikologluk meslek kimliğini korumanın önkoşulunun, bilimin nesnesine yönelik farklı metodolojik yaklaşımları kabul eden bilimsel bir üst-söylemin kurulabilmesi ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 26

9 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA olduğunu belirtir. Almanya da 1990larda kurulan Neue Gesallchaft für Psychologie (NGfP), Almanca konuşulan bilimsel çevrelerde daha düşük statü atfedilen nitel, hermeneutik çalışmalar yapan psikologlar tarafından kurulmuştur (Seel, 2000). NGfP, tek biçimli nomotetik metodolojinin diğer metodolojiler üzerindeki baskınlığını eleştirmektedir. Psikologluk mesleğinin, özsel olarak sosyal yararlılığına bağlı olduğunu ve bu sosyal yararlılığın bilim ve pratik arasındaki ilişkinin yeterli derecede düzenlenmesini ve bununla bağlantılı olarak metodolojik çoğulculuğu gerektirdiğini ileri sürmektedirler. Oysa ortada ikili bir yapı olduğu, akademik kariyerde gerekli ölçütlerle psikologların (klinik psikologlar, danışmanlık hizmeti verenler) pratiklerinin birbirini tutmadığı, bu ölçütlerin psikologların pratikte karşılaştıkları güçlüklere cevap veremediği belirtilmektedir (Seel, 2000). Bu nedenle Seel (2000), nitel çalışmalar yapan akademik psikolojinin, mesleğin geleceğinde anahtar bir role sahip olduğunu; çünkü pratikte psikoloji servislerine daha iyi uyum sağladığı için mesleğin rekabet gücünü artırabileceğini belirtmektedir. Seel e göre, deneyin sosyal psikolojisi hakkındaki tartışmalar şunu açıkça ortaya koymuştur ki; etik olarak savunulabilir deney, temelde roloynamadır ve bu rol-oynama, deneysel bir düzey değil fakat bilim insanı ve özne arasındaki bir diyalog düzeyi olarak düzenlenmelidir. Özneler bilgilendirildiğinde her deney bir roloynamadır, bilgilendirilmediği durumlarda ise etik açıdan sorgulamaya açık bir manipülasyona dönüşmektedir. Bir bilimsel teorik pozisyona bağlılığın, bilgi üretimindeki belirli bir pratik ya da düzenlemeyi sürdürmeye ilişkin arzunun sonucu olup olmadığı sorgulanarak, çeşitli temel epistemolojik pozisyonlar arasında farklı türden bir diyaloğun başlayabileceği ifade edilmektedir. Topluluk Psikolojisi Çalışmaları Bergold, topluluk psikolojisinin tarihine bakan bir kimsenin, nitel sosyal araştırma tekniklerinin gelişimi ile topluluk psikolojisi arasındaki benzerlikleri görebileceğini belirtir: 1970 lerde, Amerika da olduğu gibi Almanya da da klinik psikologlar, topluluk psikolojisi ile ilgilenmeye başlamışlardır. Bu ilgi, sosyal ve topluluk psikiyatrisi bağlamında, öğrenci hareketlerine paralel olarak gelişmiştir. Genç klinik psikologların bir kısmı, birey merkezli klinik yaklaşımdan memnun değildi. Temel argüman, psikoterapide, her zaman, sosyal problemleri bireyselleştirme tehlikesi olduğu idi. Eşzamanlı olarak, psikolojik araştırmada nomotetik yaklaşıma karşı artan bir hoşnutsuzluk vardı. Önemli sosyal problemlerin bu yolla yeterince incelenemeyeceği ileri sürülmekteydi. Çünkü klinik fenomenler, bir sosyal çatışma bağlamına içkindir; karmaşık sosyal durumları, farklı düzeylerde (insanların etkileşimi, kurumsal yerleşkeler ya da toplumsal düzeyde ideolojik ve ekonomik faktörler gibi) incelemek gerekli görülmekteydi. Bu süreç sırasında çoğu klinik psikolog, araştırmaya sırt çevirerek pratiğe yönelmişlerdir. Sosyal ve topluluk psikiyatrisi teori ve fikirlerine göre kurumsal koşulları değiştirerek uygun TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 27

10 E. KUŞ bilgiyi üretmeyi ummaktaydılar. 80 lerde, topluluk psikolojisine yeni başlıklar eklenmiştir: Yeni ekonomik belirsizlikler, çevresel tehditler, sağlık riskleri ve kadın ve erkek ilişkisindeki problemler gibi (akt. Bergold, 2000, s. 4). Bergold (2000), topluluk psikolojisinin, nitel araştırma ile örtüşen temel karakteristiklerini şu biçimde sıralar: Kişiyi bağlam içinde ele alma, perspektiflerin çokluğunu tanıma, tarafgirlik, katılım ve güçlendirme (empowerment), sürece odaklanma. Anlatı (Narrative) Psikolojisi Çalışmaları Wrigley (2001), Sarbin in Narrative Psychology (1986) adlı anlatı psikolojisi üzerine yeni ufuklar açan çalışmasından beri, anlatı çalışmaların etkisinin önemli oranda arttığını belirtir. Ona göre, anlatıların psikolojide kullanımı yeni bir şey değildir ve muhtemelen psikolojinin kendisi kadar eskidir. Ancak, salt terapötik araç olmanın dışında, kendi başına anlatı incelemelerine olan ilgi önemli bir artış göstermektedir. Anlatı psikolojisi çalışmalarına bir başka örnek, Kerby nin (1991) anlatı ve benliğe ilişkin çalışmasıdır. Bu çalışmada Kerby, bireyler ve dil arasındaki ilişkiyi ele almakta; benliğin dil dışında ortaya çıktığını ve bir karakter olarak inşa edildiğini ileri sürmektedir. Geçmiş olayları, burada ve şimdinin perspektifinden kendine mal ederek, yorumlayarak ve yeniden anlatarak benlik kendini inşa etmektedir. Kerby, postmodern psikolojideki, insan yaşamında güç, politika ve anlam arasında içkin ilişkiyi anlama yoluyla dilin benliği nasıl etkilediği ve biçimlendirdiği gibi anahtar bir konuya odaklanmaktadır. Daha yakın tarihli bir diğer çalışma, Crossley in (2000) Introducing Narrative Psychology: Self, Trauma and the Construction of Meaning adlı çalışmasıdır. Crossley anlatıları, realizm ve idealizm arasında bir köprü olarak görmektedir. Crossley e göre anlatı incelemeleri, benliğe ilişkin sembolik etkileşimci yaklaşımlar ve fenomenolojik yaklaşımlar arasındaki boşluğa köprülük edebilir. Kültürel Psikoloji Çalışmaları Ratner in (1997) Cultural Psychology and Qualitative Methodology adlı kitabında öncelikli amacı, kültürel psikoloji alanında nitel bir metodoloji kurmaktır (Pribilsky, 2001). Buna paralel biçimde Ratner (2001), Analyzing Cultural Psychological Themes in Narrative Statements başlıklı makalesinde, anlatılardaki kültürel-psikolojik temaları kesin/tam analiz etme işlemlerini ve ilkelerini betimler. İlkeler ve işlemler, fenomenolojiye dayalıdır. Ratner (2001), fenomenoloji geleneği içindeki araştırmacıların (Creswell, 1998; Fischer ve Wertz, 1979; Giorgi, 1975; 1994) ve alansal yaklaşım (Staruss, 1987; Strauss ve Corbin, 1990) çalışmalarına dayanarak, kültürel nitelikleri belirlemede kullanılan işlem yollarına odaklanmıştır. Ratner (2001), fenomenolojik yöntemin kültürel psikolojiye uygulanmasının iyi bir başka örneğinin, Chao nun (1995) Çinli ve Amerikalı ailelerin çocuk yetiştirmeye ilişkin inançları üzerine araştırması olduğunu belirtmektedir. Chao, Ratner in sunmuş olduğu işlem yollarını izlememiş olsa da, yöntemi çoğu açıdan benzerlik taşımaktadır. Kültürel psikoloji alanında bir başka nitel araştırmaya örnek olarak Fitzek in (2000) ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 28

11 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA Gündelik Yaşamda Figürasyonlar adlı çalışmasını kısaca özetleyecek olursak: Fitzek ve arkadaşları, Köln üniversitesindeki bir araştırma projesinde, modern yaşamın farklı eğilimlerini, derin görüşmeler ve bunların psikolojik betimlemesi ve inşası aracılığıyla incelemişlerdir. Fitzek, figürasyonlar psikolojisinin, her zaman kültür yaratımı ve dönüşümüne odaklanan tarihsel psikoloji olageldiğini belirtir. Metafor Araştırmaları Moser (2000), psikolojide metafor analizine odaklandığı makalesinde, metafor analizinin dilbilimde klasik bir araştırma teması olduğunu; ancak, psikolojik araştırmada çok az yer verildiğini belirtir. Bilişsel dilbilimde kavramlaştırıldığı üzere metafor analizi, bu makalede, psikolojik araştırma için bir nitel yöntem olarak önerilir. Kültürel ve sosyal olarak tanımlanan metaforlar, aynı zamanda analojik problem çözmenin temel bir bilişsel stratejisini temsil etmektedir. Metaforlar bağlam-duyarlıdır ve aynı zamanda, bilişsel psikolojideki zihinsel şema ve modellerde olduğu gibi, gerçekliğin soyut modelleridir. Metaforların çok yönlü özellikleri, açık ve nitel araştırma desenlerinde biliş ve kültür arasındaki mikro ilişkilerin çalışılmasına imkan vermektedir. Bunlar aynı zamanda, psikolojideki nicel-deneysel ve nitel yaklaşımlar arasındaki boşluğu giderici bir köprü kurmaya yardımcı olmaktadır. Klinik psikolojide metaforlar üzerine ilgi, onların psikoterapideki iletişim süreçlerindeki rolüne odaklanmıştır (Buchholz 1993; 1995; Roderburg, 1998; Von Kleist 1987). Araştırma paradigması genellikle niteldir; vaka incelemelerinden oluşan küçük örneklem kullanılmıştır. Terapi Naylor (2004), yönlendirici-olmayan oyun terapisinde yer alan geçişleri (transitions) incelediği bir nitel araştırma yürütmüştür. Bu çalışmada, 12 bireysel terapi toplantısı analiz edilmiştir. Her bir toplantının video ve ses kaydı yapılmıştır. Alansal yaklaşım temelinde bir nitel yaklaşım, bu vaka incelemesinde kullanılmıştır. Açık kodlama ve yönelimli kodlama yoluyla kategorilerin ve alt-kategorilerin oluşturulması sürecinde NUDIST 1 yazılım paketi kullanılmıştır (akt. Roncaglia, 2004). Fenomendeki değişimlerin keşfi ve her bir kategoriyi alt kategorileri ile karşılaştırma yoluyla yedi ana tema belirlenmiştir. Bulgular, yönlendirici olmayan oyunda terapist ve çocuk arasındaki önemli ilişkiyi ve bu sürecin, çocuğun normal sosyal ve bilişsel gelişiminde geçiş/değişimin başlangıç modelini tespit etmede nasıl bir terapötik değeri olduğunu hesaba katmıştır (Roncaglia, 2004). Burada, bir nitel yaklaşımın alansal yaklaşım analizi yoluyla sağladığı ve kolaylaştırdığı şey, terapist ve çocuk arasında oluşan dinamikleri, etkileşimin yer aldığı çevre bozulmadan derin bir anlama dır. Analiz sırasında beliren nüanslar, analizde bir nitel yaklaşımın potansiyelini ve bu tarz metodolojilerin anlamamızı nasıl 1 NUDIST, nitel verilerin analizine yönelik geliştirilmiş bilgisayar programlarındandır. Nitel veri analizine yönelik yaygın kullanımı olan diğer programlar; ATLAS.ti, MAXqda ve NVivo dur (Kuş, 2006). TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 29

12 E. KUŞ zenginleştireceğini açığa çıkarmıştır (Roncaglia, 2004). Terapi alanında bir diğer nitel araştırma örneği, O Brien ve Kopala nın (1999) terapide danışmanlık sürecini ve neden bazı danışmanların diğerlerinden daha etkili olduğunu anlamak üzere yürütmüş oldukları araştırmadır. O Brien ve Kopala, derinlemesine görüşme (in-depth interview) tekniğini kullanarak yürüttükleri araştırmada; bu tekniğin, yeni ve deneyimli danışmanların bakış açılarını daha iyi anlama imkanı verdiğini ifade etmişlerdir. Tanji (1999) ise, aile terapisi araştırmalarında aile etkileşimleri ve anlamlarının karşılıklı etkisini daha iyi anlayabilmek için tek bir araştırma paradigmasının dışlayıcı (exclusive) biçimde kullanılmasının yetersizliğine işaret etmektedir. Ona göre, aile terapisi araştırmalarında daha çoğulcu bir yaklaşımı benimsemek, sosyal anlam inşası (social meaning construction) süreçlerini anlamada daha yerinde bir tavır olacaktır. Bu nedenle Tanji, aile terapisi araştırmalarına nitel yaklaşımların dahil edilmesinin, bu araştırmaları güçlendireceğini belirtmektedir. Söylem Analizi Fransız geleneğinde söylem analizinin hem nicel hem de nitel yöntemleri içerdiğini belirten Maingueneau ve Angermüller e (2007) göre; söylem analizi, sonunda nicel yöntemlere dönse bile temelde niteldir, çünkü her zaman söylemlerin iletişimsel, metinsel ve dilbilimsel özelliklerini hesaba katmaktadır. Yüzyüze etkileşim, gündelik yaşamda rutinler ve sınıflandırmalar, konuşmalarımızdaki söz dizimi, Ben in konumlandırılmış tanımlamaları, konumlanmalar ve söylem üretimi arasındaki bağ gibi konulara ilginin kaynağında sembolik etkileşimcilik, bilişsel sosyoloji, etnomedoloji, sosyal fenomenoloji teorileri, etojeni ya da konuşma ve söylem analizi metodolojileri yer almaktadır (Tirado ve Galvez, 2007). İnsanların değerlendirmelerini ve temsillerini inceleyen söylemsel psikoloji, bu amaçla olayların, sosyal ve kültürel arenada psikolojik çıkarımlarıyla nasıl inşa edildiğine bakmaktadır (Arkonaç, 1998). Tirado ve Gavez (2007), konumlandırma teorisinin etkileşimin söylem analizi olduğunu kabul edip çalışmalarını çatışma ekseninde yürütmüşlerdir. Çatışmayı anahtar psikolojik konularla açıklamış ve çatışmanın, içinde üretildiği durumun bağlamı içinde anlaşılabileceğini belirtmişlerdir. Dolayısıyla çatışmanın önemli bir söylemsel boyutu olduğunu kabul ederler. Çatışma denilen şey bir süreçtir ve somut bir durum içinde üretilmektedir. Tirado ve Gavez (2007), uzaktan eğitim yapan Oberta de Catalunya Üniversitesi nin forumlarından birini incelemişlerdir. Analiz sonucunda belirli episodlar tespit edilmiş ve mesajlardaki konumlanışlar incelenmiştir. Buna gör,e örneğin bir episod da gerilimin nasıl idare edildiğini, her bir katılımcının ötekini ve kendini nasıl konumlandırdığını analiz etmişlerdir. Nitel Araştırma Tekniklerinin/Desenlerinin Türkiye deki Psikoloji Araştırmalarında Kullanımı Psikoloji disiplini ve nitel araştırma desenleri/tekniklerinin kullanımı konusunda Türkiye deki duruma bakacak olursak; Rennie, ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 30

13 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA Watson ve Monteiro nun (2000), Kanada da psikolojinin durumuna ilişkin tespitlerinin Türkiye deki psikolojiyle paralellikler gösterdiğini belirtebiliriz. Bu görüşümüzü, yürütmüş olduğumuz bir anketin sonuçları ve 14. Ulusal Psikoloji Kongresi nde sunulan bildiri özetleri üzerine yürütülmüş bir içerik analizinin sonuçları desteklemektedir. Ancak burada sunulan bulgular, sınırlı düzeyde olup, daha çok konuya ilişkin kaba gözlemlerimizi destekleyici niteliktedir. Dolayısıyla bu konuda, Türkiye deki psikoloji araştırmalarının mevcut durumunu yansıtabilmek için daha kapsamlı analizlere ihtiyaç vardır. Anket Sonuçları Türkiye deki psikoloji alanında nitel araştırmaların kullanımı ile ilgili bilgi edinebilmek amacıyla, açık-uçlu sorulardan oluşan bir anket, Türk Psikologlar Derneği nin e-posta ağı kullanılarak, 12/11/2006 tarihinde, farklı şehirlerde ve kurumlarda psikolog olarak çalışan kimselere gönderilmiştir. Bu ankete verilen yanıtların oldukça düşük kalması nedeniyle, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümleri öğretim elemanlarına anket formu tekrar gönderilerek katılımları istenmiştir. Anket formunda yer alan sorular, temelde Türkiye deki psikologların nitel araştırma tekniklerini kullanıp kullanmadıklarını ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Bu ankete, toplamda 23 kişiden yanıt gelmiştir. Katılımcıların 7 si Ankara Üniversitesi, 8 i Hacettepe Üniversitesi, 3 ü Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 2 si Boğaziçi Üniversitesi, 2 si Ege Üniversitesi, 2 si ise İstanbul Üniversitesi öğretim elemanıdır. Türkiye deki tüm psikoloji çalışmaları açısından bilgi verici nitelikte olmasa da, aşağıdaki bulgular, en azından altı üniversitede görev alan psikologların görüşlerini bize yansıtmaktadır. Anketimizde yer alan Daha önce hiçbir nitel araştırma yürüttünüz mü, ya da nitel araştırma tekniklerinin kullanıldığı bir projede yer aldınız mı? sorusuna 12 katılımcı evet yanıtını vermiştir: Evet, çok uzun bir veri toplama dönemi geçirdim. (Prof. Dr.) Lisans tezimi ve bir araştırmamı açık uçlu soruları temel alarak gerçekleştirdim. Bu çalışmalarda, açık uçlu sorulara verilen yanıtları gruplandırdık ve verileri kodlayarak SPSS programına girdik. Betimleyici istatistik (özellikle crosstabs, frequencies vb.) sonuçlarına ulaştık. Bir başka deyişle, değişkenler crosstab a yerleştirilip, değişkenlere ait yüzde ve ortalama değerleri saptanmıştır. (Arş. Gör. Dr.) Marmara depreminden etkilenen çocuk ve ergenlerin en fazla etkilendikleri olaylar ve başetme yollarına ilişkin bilgi elde etmek amacıyla, Çocuk ve Ergenlerin Gözüyle Deprem Yaşantısı: Niteliksel Bir Çalışma başlıklı bir araştırmada yer aldım. (Arş. Gör. Dr.) Bir Psikoterapi Süreç Araştırması bağlamında terapiste ve hastalara özgü ilişkisel değişkenlerin ve görüşme süreçlerinin niteliksel değerlendirmesine yönelik bir proje. (Doç. Dr.) Araştırmanın bir kısmında niteliksel yöntemi kullandık. (Doç. Dr.) TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 31

14 E. KUŞ Yürüttüm. Televizyon Reklamlarının Atıf Süreçleri Bakımından İncelenmesi konusunda (Prof. Dr.) Yüksek Lisans tezimde hem nitel hem de nicel araştırma yaptım. (Arş. Gör.) TÜBA adına yürütülen Ergenlik Profi li isimli bir çalışmanın birinci evresinde nitel sayılabilecek bir projede bulundum. (Öğr. Gör.) Çalışmalarımın hepsi niteldir. (Prof. Dr.) Bir çalışmada kritik olaylar tekniğiyle sorduğumuz öykülerin analizi için içerik analizini kullandım. Yani araştırmanın bir bölümünde kullandım. (Doç. Dr.) Araştırmanın bir kısmında niteliksel yöntemi kullandık. (Arş. Gör.) Evet. (Doç. Dr.) Bu yanıtlarda görüldüğü üzere, katılımcıların çoğunun ya nitel verileri nicel analize tabi tuttuğu (içerik analizi) ya da nicel araştırma deseni içinde nitel verileri kullandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, nitel araştırma deseninin kullanıldığını çıkarsayabileceğimiz yanıtlar daha azdır. İçerik analizi, metin forumundaki verilerle sayısal analiz yürütmeye dayalıdır ve esas olarak nicel araştırma geleneği içinde yer almaktadır. İçerik analizinin günümüzde, nitel metodolojiye uygun kullanımlarının farklılığını vurgulamak üzere nitel içerik analizi terimi kullanılmaktadır (Flick, 2002). Bu bağlamda, psikologların, içerik analizini nitel araştırma örneği olarak belirtmeleri, pozitivist-nicel metodoloji çerçevesinden hareket ettiklerinin bir göstergesi kabul edilebilir. Rennie, Watson ve Monteiro nun (2000) Kanada da yürütmüş oldukları anket sonuçları içinde de, Kanadalı psikologların nitel araştırmalarına örnek olarak içerik analizi yürüttüklerini belirtmeleri, anlamlı bir sonuç olarak yorumlanmıştır. Anketimizde yer alan İçinde bulunduğunuz akademik çevre nitel araştırma yapmayı ne derecede desteklemektedir? sorusuna verilen yanıtlar, yok, az ve var ve diğer olarak sınıflandırılmıştır. Bu soruya destek yok yanıtını veren katılımcıların (4 kişi) yanıtları aşağıdaki gibidir: Psikoloji bilimi doğası gereği pozitivist bir yaklaşıma sahiptir. Bu paradigmanın da nicel araştırma yöntemini destekler bir niteliği vardır. Ancak, özellikle sosyal psikoloji alanında nitel araştırma yönteminin kullanılmaya başlandığını (en azından ben yeni duyuyorum) biliyorum. Sonuç olarak, hakim paradigmadan dolayı yazık ki böyle bir destek yok. (Öğr. Gör.) Çok sevimli bulmadıklarını söyleyebilirim. Bu çalışmalar, pozitivist-empirist yöntem anlayışı içersinde kaldığı oranda kabul görür. (Prof. Dr.) Hiç. (Doç. Dr.) Uluslararası çevre, makalenin kesinlikle nitel veriye de yer vermesi gerektiği görüşünde; ancak Türkiye deki ana akım psikoloji ve yayın organları nitel veriye kuşkuyla yaklaşıyor, çünkü bu tür verilerin öznel olacağı ön yargısına sahipler. (Arş. Gör.) Psikoloji alanında nitel araştırmalara verilen akademik desteğin az olduğunu ifade eden yanıtlar (8 kişi) aşağıdaki gibidir: ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 32

15 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA Benim alanımda (Psikoloji), özellikle Türkiye deki bilimsel dergilerde nitel araştırma tek başına çok kabul görmüyor; nitel verilerin nicel verilerle desteklenmesi öneriliyor. (Arş. Gör. Dr.) Psikoloji araştırmaları, özellikle Türkiye de nitel araştırmalardan çok nicel araştırmalara odaklandığı için nitel araştırmaların sayısı yok denecek kadar azdır. Ben bu durumu akademik çevrelerin nitel araştırmaları desteklememesinden çok nicel araştırmalara ağırlık verilmesine genel bir eğilim olarak düşünüyorum. Psikoloji çalışmaları daha çok ölçek kullanımına ve çok değişkenli modelleri test etmeye yöneldiği için nitel araştırmaların önemi dikkate alınmamaktadır. (Doç. Dr.) Çok az. (Öğr. Gör. Prof. Dr.) Çok fazla desteklendiğini düşünmüyorum. Genelleme yapmak doğru değil ama en azından den yetişen psikoloji öğrencilerinin bu konuda araştırma yapacak donanıma ve analiz yöntemlerine yeterince vakıf olduğunu da düşünmüyorum. (Arş. Gör.) Bölümümüzde nitel araştırmalara değer verilmekte, ancak psikoloji dergilerinde bu tür çalışmalar aynı ölçüde desteklenmemekte. (Doç. Dr.) Nitel araştırma yöntemleri hali hazırda çok yaygın düzeyde kabul görmüyor ve örnek teşkil edecek araştırma sayısı sınırlı. (Doç. Dr.) Daha az kişi destekliyor. (Doç. Dr.) Destek yok ve Destek az yanıtları birlikte değerlendirildiğinde; ankete katılan 23 psikolog arasından 12 sinin (% 52), Türkiye deki psikoloji alanında nitel araştırmalara verilen desteğin, hakim geleneği temsil eden nicel araştırmalara verilen desteğin oldukça gerisinde olduğunu bildirdikleri görülmektedir. Bazı katılımcıların, kendi bölümlerinde nitel araştırmaların desteklenmekte olmasına karşılık, psikoloji dergilerinde bu tür çalışmaların aynı ölçüde desteklenmediğini ifade etmeleri ayrıca anlamlıdır. Psikoloji alanında nitel araştırmalara akademik desteğin bulunduğunu bildiren yanıtlar (9 kişi) aşağıdaki gibidir: Son derece desteklemektedir. (Doç. Dr.) Nitel araştırmaların psikoloji araştırmalarında, hem nicel yöntemlerle bir arada kullanıldığında hem de nitel veri analizine ilişkin bir bilgi birikimine sahip olunduğunda desteklendiğini düşünüyorum. (Arş. Gör. Dr.) Aslında akademik çevre bu konuda destek olmuyor denemez, ama bu iş çok zahmetli ve üzerinde gerçekten iyi düşünülmesi gereken bir konu her şeyi enine boyuna düşünerek böyle bir işe girmek gerekiyor (Arş. Gör.) Bölümümüzün klinik psikoloji kolu nitel araştırma yapıyor ve önemsiyor, biz deneysel tarafında olanlar da öneminin farkındayız ve en azından kantitatif incelemeler yapılırken kalitatif ek incelemelerin bilgi birikimini çok destekleyeceği görüşündeyiz. (Öğr. Gör.) Olumlu bakılmakta yalnız niteliksel değerlendirmelerin mutlaka geçerli bir başka ölçüte dayandırılması da beklenmekte. (Doç. Dr.) Bence destekler. (Prof. Dr.) TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 33

16 E. KUŞ Genel olarak nicel araştırmalar daha yaygın, ancak konusuna bağlı olarak nitel araştırma yapan elamanlarımız da var ve sağlanan destek genel araştırmalara sağlanan destekler kapsamında. (Prof. Dr.) Üni. Psikoloji Bölümü nde özellikle kültüre özgü birtakım kavramları incelerken nitel teknikler desteklenmektedir. (Arş. Gör.) Benim içinde bulunduğum akademik çevre, araştırmanın konusuna en uygun yöntemin kullanılmasını bekler. Nitel ve nicel yöntemler ile ilgili herhangi bir önyargı ile karşılaşmadım. (Doç. Dr.) Yukarıdaki yanıtlar incelendiğinde; nitel araştırmalara akademik destek var diyen katılımcıların, kendi bölümlerinde bu tür araştırma yapmaya ilişkin desteğin varlığından söz ettikleri görülmektedir. Bundan başka, akademik desteğin var olduğunu açıkça bildiren iki yanıt dışında, katılımcıların, nitel araştırmaların gerekli titizlikle yürütüldüğünde ya da nicel verilerle birleştirildiğinde destek göreceğine ilişkin inançlarını belirttikleri anlaşılmaktadır. İçerik Analizi Sonuçları 14. Ulusal Psikoloji Kongresi nde sunulan bildirilerin özetleri içerik analizine tabi tutulmuştur. Böylelikle, anahtar sözcükler kullanılarak arama yapılmış ve bu kongrede sunulan nitel tekniklerin kullanıldığı araştırmalar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu anahtar sözcükler, nitel, anlatı, söylem analizi, içerik analizi, konuşma analizi, fokus grup, odak, odak grup, metafor, eleştiri, eleştirel teori, fenomenoloji gibi nitel araştırmaları tespit etmeye imkan veren anahtar terimlerden oluşmaktadır. Bu sözcüklerin toplamda 69 bildiri özeti içinde aranması işlemi, nitel veri analizine yönelik bir bilgisayar programı olan MAXqda in kullanımı ile gerçekleştirilmiştir. Buna göre elde edilen sonuçlar aşağıda sunulmaktadır. Söz konusu kongrede sunulan toplam bildiri sayısı 69 dur. Bu bildirilerden 29 u klinik psikoloji, 19 u sosyal psikoloji, 17 si gelişim psikolojisi, 4 ü ise deneysel psikoloji alanındadır. Tablo 1. Bildirilerin ve Anahtar Sözcüklerin Anabilim Dallarına Göre Dağılımı Anabilim Dalı İçerik Analizi Fokus Grup Anlatı Konuşma Analizi Nitel Toplam Klinik psikoloji Gelişim psikolojisi 1 1 Sosyal psikoloji Deneysel psikoloji 0 Toplam ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 34

17 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA Arama sonuçlarına göre, diğer anahtar kelimelerin (eleştiri, eleştirel teori, fenomenoloji, söylem, metafor, odak, odak grup) ise herhangi bir bildiri özeti içinde yer almadığı görülmüştür. Nitel sözcüğü yalnızca bir bildiri içinde yer almaktadır. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Abla ve Ağabeylerinin Sosyal Beceri Düzeyi ve Kardeş İlişkileri (Akalın ve İnanç, 2006) başlıklı bu bildiride, Araştırmada görüşmelerden de yararlanıldığından bir nitel çalışma özelliği de taşımaktadır. Veri toplama aşamasında birden fazla yöntem kullanıldığı için, üçgenleme tekniğinden yararlanıldığı söylenebilir. ifadesinden anlaşıldığı üzere araştırmada, aynı zamanda nitel tekniklerin kullanıldığı belirtilmektedir. Üçgenleme (triangulasyon) ifadesi ise bize bu çalışmada nitel ve nicel yaklaşımların birleştirildiğini bildirmektedir. İlginç nokta, kongrede yer alan tüm bildiriler içinden yalnızca bir tanesinde araştırmanın nitel olduğu vurgusunun yapılmış olmasıdır. Bununla birlikte, araştırmada nitel tekniklerin kullanımıyla ilgili bir ipucu niteliği taşıyabilecek diğer anahtar kelimeler (anlatı, içerik, konuşma, fokus grup) arandığında belirli sonuçlar elde edilmiştir. Buna göre, anlatı kelimesinin yer aldığı tek bildiri, Benlik Tipleri ve Otobiyografik Anlatıdaki Duygu Dili Arasındaki İlişki (Dost ve Küntay, 2006) başlıklı bildiridir. Bildiri özetinde ifade edildiği üzere bu çalışmada...yaşları 20 ile 60 arasında değişen kadın ve erkek katılımcılarla görüşülmüş ve her bir katılımcıdan son beş yıl içinde yaşamış olduğu ve kendisini etkileyen dört olay anlatması, daha sonra da bu olayları yaşarken neler hissettiğini anlatması istenmiştir. Görüşmenin ikinci aşamasında katılımcılara Kağıtçıbaşı (2005) tarafından geliştirilmiş olan benlik ölçeği uygulanmıştır. Bu ifadeden anlaşılmaktadır ki, araştırmacılar, katılımcıların anlatılarından oluşan nitel veriler elde etmişlerdir ve ayrıca bir de nicel veri toplama aracı olarak ölçek kullanmışlardır. Araştırmada yapılan ön analizlerin sonucu olarak, özerk benlik düzeyi arttıkça otobiyografik anlatıda duygu terimi kullanımının azaldığı, duygunun daha soyut bir dil kullanılarak ifade edildiği ve daha çok benlik odaklı duygulardan bahsedildiği bulgularına erişildiği belirtilmektedir. Ayrıca, regresyon analizi bulguları verilmiştir. Bu bildiride, yapılan ön analizlerin bir nitel analiz olup olmadığı ya da hangi analiz tekniği olduğu belirtilmemiştir. Bu nedenle, nitel veriler olarak anlatılarda yer alan terimlerin tespitinin, bir nitel analizle mi yoksa bir nicel analizle mi yapıldığı anlaşılamamaktadır. Konuşma analizi sözcüğü ise yine yalnızca tek bir bildiride geçmektedir. Konumlandırma Teorisi: Türkçe Yapılan Konuşmalarda Seyreden Konumlanışlar (Tekdemir, Arkonaç ve Çoker, 2006) başlıklı bu bildiride, araştırmanın nitel olduğuna ilişkin bir ifade yer almamakla birlikte, konuşma analizi hakkında bilgi sahibi olanların bu çalışmanın bir nitel araştırma örneği sunduğunu kolayca çıkarsaması mümkündür. Bu çalışmayla ilgili bilgi, Türkiye den nitel araştırma örneklerinin sunulduğu bölümde verilmiştir. İçerik analizi sözcüklerinin aranması sonucunda ise, iki bildiri içerisinde bu ifadenin yer aldığı saptanmıştır. Bunlardan ilki, Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeğinin (Subjective TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 35

18 E. KUŞ Well Being) Geliştirilmesi (Eryılmaz ve Yorulmaz, 2006) başlıklı bildiridir. 180 lise öğrencisinden elde edilen mutluluk tanımlamalarının, içerik analizi yöntemi ile analiz edildiği belirtilmektedir. Bu çalışmada nitel verilerin, ölçek geliştirmek amacıyla kullanıldığı anlaşılmaktadır. Yalnız, daha önce de ifade edildiği üzere, metin formundaki verilerden nicelleştirmelerin yapıldığı nicel içerik analizi ile bu tarz nicelleştirmelerin yapılmadığı nitel içerik analizi birbirinden farklı iki analiz stratejisine karşılık gelmektedir. İlk durum seçildiğinde, yalnızca nitel veriler kullanılmış olmakta, ancak yürütülen analiz nitel analiz olmamaktadır. Ayrıca, ölçek geliştirmek üzere nitel verilerin kullanılmış olması da, araştırmayı nitel bir araştırma desenine sahip kılmamaktadır. İçerik analizi ifadesinin yer aldığı diğer bildiri, Türk Genci İyi İnsan ı Nasıl Tanımlıyor? İyi İnsan Prototipinin Kültürlerarası Araştırmasında Türk Kültürünün Konumu (Smith, 2006) başlıklı bildiridir. Farklı kültürlerde iyi insan tanımının hangi vasıfları içerdiği araştırılmış, yedi farklı kültürde toplam 1353 denek tarafından üretilen iyi insan tanımlarının içerik araştırması sonuçları aktarılmıştır. Bildiri özetinde, söz konusu araştırmanın yöntemi hakkında içerik araştırması olması dışında bir bilgilendirme yapılmamıştır. Bu sebepten, söz konusu içerik analizinin, nitel mi yoksa nicel mi olduğu anlaşılamamaktadır. Ancak, içerik analizi teriminin tek başına kullanımının nicel analizi ifade ettiğini temel alarak, yine nicel bir analiz kullanılmış olduğu sonucunu çıkarsamak mümkündür. Ayrıca, araştırmacının, katılımcılar için denek ifadesini kullanmış olması, bu çıkarsamamıza temel olan bir diğer kanıt teşkil etmektedir. Fokus grup sözcüklerinin aranması sonucunda ise yine tek bir bildiride bu ifadenin yer aldığı görülmüştür. İlişki Değerlendirme Envanteri (İDE) Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması başlıklı bu bildiride, evlilik öncesi ve evli çiftlere uygulanabilecek, Türk normlarına uygun bir envanter geliştirmek üzere yürütülen bir araştırmanın bulguları yer almaktadır. İlişki değerlendirmeye, ilişkinin güçlü ve zayıf yanlarını belirlemeye ve geliştirmeye yönelik bu envanterin hazırlanmasında literatür araştırmasının yanı sıra 50 çiftle yürütülen fokus grup görüşme verileri kullanılmıştır. Kısaca, geliştirilecek olan bir ölçeğin faktörlerinin tespiti amacıyla nitel veri toplama tekniklerinden biri olarak fokus grup görüşmesinin kullanıldığı anlaşılmaktadır. Faktörlerin belirlenmesinde 10 kişilik bir uzman ekibin çalıştığı belirtilmekte ancak, bildiri özetinde fokus grup görüşmelerinden elde edilen nitel verilerin analizinin nasıl gerçekleştiğine ilişkin bir açıklama bulunmamaktadır. Buraya kadar gerek anket gerekse içerik analizi sonuçları olarak sunduğumuz bulgular ışığında, Türkiye deki psikoloji araştırmalarında nitel araştırma desenlerinin yaygın kullanıma sahip olmadığını; buna karşın nicel verileri desteklemek üzere nitel verilerin kullanımının daha yaygın bir uygulama olduğunu söylemek mümkündür. Ancak, elbette bu çıkarsamamız bu çalışma için özel olarak yürütmüş bulunduğumuz araştırmaların sınırlılıklarını taşımaktadır. Bu tespitimizin güçlendirilebilmesi için, tezler, ders kitapları, görgül araştırmalar, sempozyum ve kongre bildirileri, akademik dergiler vb. üzerinden daha kapsamlı analizlere ihtiyaç vardır. ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 36

19 PSİKOLOJİDE NİTEL ARAŞTIRMA Türkiye de Psikoloji Çalışmaları İçinde Nitel Araştırma Örnekleri Arkonaç ve Paker (1997) Türkiye de Kadın ve Modernite: Söylem Analizi ile Yaklaşım adlı çalışmalarında, 18 ile 75 yaşları arasında İstanbul da ve İzmir de oturan düşük, orta ve yüksek sosyo-ekonomik düzeyden toplam 24 kadın ile 1,5-2 saat süren görüşmeler yürütmüşlerdir. Teybe kaydedilen bu görüşmelerin deşifreleri analiz edilmiştir. Yürütülen analiz, söylem analizine uygun stratejiler çerçevesinde gerçekleştirilmiştir; analiz sırasında araştırma sorusuyla bağlantılı kategoriler kullanılmıştır. Bunlar, kadının değişen rolü ve kadınların bu rolü nasıl değerlendirdikleri, ailede çatışma çözümü ve kadının değişen güç ve kamu alanıdır. Deli Söylemi adlı çalışmada ise Arkonaç (1998), gazete makalelerini ve 29 kişiyle yapılan görüşmeleri söylem analizi ile incelemiştir. Bu çerçevede, tiraj yüksekliği kriterine göre seçilen Milliyet, Sabah, Zaman gazetelerinde bir yıl süre ile basılmış haber ve makaleler, deli, delilik, ruh sağlığı ile ilgili konu ve haberlere göre taranmıştır. İkinci olarak, 29 kişi ile deli, delilik, ruh sağlığı ve tedavi gibi konu başlıkları çerçevesinde 1-1,5 saat süren nitel görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde önceden hazırlanmış sorular sorulmamıştır; görüşmeler, araştırmacının belirlediği ana temalar çerçevesinde yürütülmüştür. Arkonaç, söylem analizine imkan vermesi dolayısıyla bu görüşme tekniğini kullandığını belirtmektedir. Her iki türde verilerin analizi ise belirlenen temalar esasında gerçekleştirilmiştir. Arkonaç ın (1999) Türkiye deki Terapist Söyleminde İnsan, Kültür ve Terapi başlıklı çalışması da bir söylem analizi örneğidir. Bu çalışmada, farklı ekollerden, kurumlarda ve serbest çalışan toplam sekiz terapistle söylem analizine uygun görüşmeler yürütülmüştür. Arkonaç ın ayrıca konuşma analizi çalışmaları da bulunmaktadır. Konumlandırma Teorisi: Türkçe Yapılan Konuşmalarda Seyreden Konumlanışlar başlıklı çalışmasında Arkonaç (2006), iki ayrı ortamda kaydedilen toplam üç saatlik gündelik konuşmaları incelemiştir. İki farklı çalışma (fabrika-üniversite) grubundan konuşma kayıtları, konuşma analizine uygun bir tarzda analiz edilerek; konumlanışlar ve bunların bağlam içindeki kayışları çerçevesinde ortaya çıkan konumlandırma stratejileri tartışılmıştır. Türkiye deki psikoloji çalışmalarında, anlatı analizinin kullanıldığı bir araştırma ise, Yüksel in (1999) Bir Grup Türk Üniversite Öğrencisinde Benlik Yapısının Anlatı Analizi Yöntemi Uygulanarak Çözümlenmesi: Gelenek ve Değişim Arasındaki Ben adlı çalışmasıdır. Bu çalışmada Yüksel, benlik kavramının Türk kültürü içinde nasıl ifade bulduğunu, 12 üniversite öğrencisi ile nitel görüşmeler yürüterek araştırmıştır. Yüksel, çalışmanın hermenötik yaklaşım temelinde yürütüldüğünü belirtmektedir. Hermenötik yaklaşım, kişilerin yaşam birikimlerinin anlamlarını incelemeye uygun olduğu için seçilmiştir. Bu bağlamda, etnografik görüşme tekniği kullanılmıştır. Yüksel, bu görüşme tekniğini, kişinin istediği biçimde, içerikte ve uzunlukta cevap verebilmesi gibi nedenlerle seçtiğini belirtmektedir (Yüksel, 1999, s. 134). Görüşme verileri, anlatı analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Yüksel (1999), veri analizinde anlatı analizi tekniğini seçmesinin nedenini şöyle ifade etmektedir: Anlatı analizinin kişisel deneyim ve anlamlandırmaların, yani TÜRK PSİKOLOJİ YAZILARI 37

20 E. KUŞ yaşamın kişiler tarafından nasıl algılandığının, sistematik incelemesine imkan tanıması ve sözlü, birinci şahıs, doğal anlatılar denilen biçime de uygunluğudur (s ). Sonuç Bu çalışmada gösterilmeye çalışıldığı üzere, söz konusu paradigmatik değişimin sosyal bilimler metodolojisinde göze çarpan etkisi, nicel araştırma tekniklerinin yanı sıra nitel araştırma tekniklerinin artan kullanımı olmuştur. Nitel araştırma tekniklerinin, nicel tekniklere alternatif olarak kullanımının temelinde, sosyal bilimlerin onto sunun, en genel ifadeyle sosyal olan ın neliğine yönelik sayıltıların farklılaşması yer almaktadır. Psikoloji alanında da bu ontolojik değişimin kabul görmesiyle, yeni bir epistemoloji ve buna dayalı yeni bir metodoloji, araştırmalara yön vermeye başlamıştır. Arkonaç, psikolojideki yeni ontolojik ele alışlara Harré nin yaklaşımını örnek göstermektedir. Buna göre, insan yalnızca fiziksel ve maddi bir dünyada yaşamamakta, aynı zamanda bir semboller dünyası içinde yer almaktadır. Bu iki dünyada birden yaşıyor olma,k insanın ayırıcı özelliğidir. Bu iki dünya birbiriyle bağlantılı olmakla birlikte, birbirine indirgenemeyecek alanlardır (1999, s ). Harré nin önerdiği, semboller dünyasını temel alan ontoloji içinde, tüm zamanlarda ve tüm mekanlarda geçerli olan bir şey yoktur. Bunun yerine, sürekli akıp giden ve değişen bir şey vardır. Dolayısıyla, tüm zaman ve mekanlarda geçerli olanı ararken problem ettiğimiz şeyler, problematik olarak sunduğumuz fenomenler burada fenomen olmaktan çıkar, çünkü problematik olmaktan çıkar. Bu ontolojinin problematikleri başkadır. (akt. Arkonaç, 1999, s. 42). Sosyal bilimler metodolojisinde pozitivist paradigmadan kopuşu temsil eden paradigmatik değişim sürecinden, geç de olsa, psikoloji disiplini de etkilenmektedir. Bu çalışmada, psikoloji alanında söz konusu değişimi örneklendiren gelişmeler gösterilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda, Batıda, nitel araştırmalar yürüten psikologlara destek olmak üzere çeşitli merkezlerin kurulduğu ve yayınları özendirmek üzere girişimlerde bulunulduğu göze çarpmaktadır. Ayrıca, doğrudan doğruya nitel araştırma yapmaya rehberlik edecek yöntem kitaplarının önemli yayınevleri tarafından basılmış olması, anlamlı gelişmeler arasında gösterilmektedir. Magee nin (2002) ifade ettiği gibi, bugün nitel yaklaşım, psikologlar arasında tam bir kabul görmese de bunun üzerine konuşmalar artmaktadır. Türkiye deki psikolojinin bu paradigmatik dönüşüm sürecinin neresinde durduğu ise, yürütmüş olduğumuz bir anketin ve içerik analizinin bulgularına dayanarak gösterilmeye çalışılmıştır. Buna göre, Türkiye deki psikoloji dergilerinde nitel araştırma bulgularını yayınlama güçlüğünün yanı sıra akademik desteğin de oldukça sınırlı olduğu, anketimize katılan psikologların çoğunluğu tarafından ifade edilmiştir. İçerik analizi sonucunda ise, 14. Psikoloji Kongresi nde nitel araştırma deseninin kullanıldığı araştırma sayısının oldukça düşük olduğu görülmüştür. Ayrıca, psikologların, nitel verileri daha çok nicel araştırma deseni içinde kullanmış olmalarına karşın nitel araştırma deneyimine sahip olduklarını bildiren yanıtları, hakim paradigma (pozitivist) içinde kaldıklarının bir kanıtı olarak değerlendirilebilir. Oysa nitel teknikler in kullanıldığı her araştırma için nitel araştırma adlandırması uygun düşmemektedir. Tanji nin ARALIK 2007, CİLT 10, SAYI 20 38

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II Adı 1 1 PSY101 ye Giriş-I Açıklaması 6 3 ki temel konulara giriş niteliğinde bir derstir. İşlenecek konulara araştırma teknikleri, davranışın biyolojik kökenleri, algı, hafıza, dil, insan gelişimi, vb.

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI BİLİMSEL HAZIRLIK GÜZ YARIYILI DERSLERİ EGB501 Program Geliştirmeye Giriş

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO501 Eğitimde Program Geliştirme 3 0 3 8

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III Ünite:I Eğitim Psikolojisinde Bilimsel Araştırma Yöntem ve Teknikleri 13 Psikoloji ve Eğitim Psikolojisi 15 Eğitim Psikolojisi ve Bilim 17 Eğitim Psikolojisi ve Bilimsel Araştırma

Detaylı

Bilim ve Bilimsel Araştırma

Bilim ve Bilimsel Araştırma Bilim ve Bilimsel Araştırma Bilim nedir? Scire / Scientia Olaylar ve nesneleri kavramak, tanımak ve sınıflandırmak üzere çözümleyen, olgular arasındaki nesnellik ilişkilerini kuran, bu ilişkileri deney

Detaylı

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri İLTB 601 İletişim Çalışmalarında Anahtar Kavramlar Derste iletişim çalışmalarına

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ-II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans() Doktora ( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Sektörlere Giriş II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

EPİSTEMOLOJİK İNANÇLAR ÜZERİNE BİR DERLEME

EPİSTEMOLOJİK İNANÇLAR ÜZERİNE BİR DERLEME EPİSTEMOLOJİK İNANÇLAR ÜZERİNE BİR DERLEME Fatih KALECİ 1, Ersen YAZICI 2 1 Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik Eğitimi 2 Adnan Menderes Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,

Detaylı

TÜRKÇE ANABİLİM DALI TÜRKÇE EĞİTİMİ BİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI

TÜRKÇE ANABİLİM DALI TÜRKÇE EĞİTİMİ BİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE ANABİLİM DALI TÜRKÇE EĞİTİMİ BİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERİ Dersin Kodu Dersin Adı T U K Dersin Türü TEA 500* Seminer 020 Zorunlu TEA 501

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER. 1.1. Sosyal Bilimlerde Nedensel Açıklamalar

1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER. 1.1. Sosyal Bilimlerde Nedensel Açıklamalar 1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER Daha önceki derslerimizde anlatıldığı bilimsel araştırmalar soruyla başlamaktadır. Ancak sosyal bilimlerde bu soruların cevaplarını genel geçerli sonuçlar

Detaylı

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Psikolojinin tanımı, psikoloji tarihi, psikolojinin alanları (sosyal psikoloji, klinik psikoloji, eğitim psikolojisi vs.), psikoloji kuramları (davranışcı kuramlar, bilişsel

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Eğitim HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YRD. DOÇ. DR. SAİT ULUÇ. psysait@hacettepe.edu.tr. Telefon: (0312) 2978332

ÖZGEÇMİŞ. Eğitim HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YRD. DOÇ. DR. SAİT ULUÇ. psysait@hacettepe.edu.tr. Telefon: (0312) 2978332 ÖZGEÇMİŞ YRD. DOÇ. DR. SAİT ULUÇ E-Posta: psysait@hacettepe.edu.tr Telefon: (0312) 2978332 Adres: HÜ. Edebiyet Fak. Psikoloji Böl. Beytepe/ANKARA Eğitim Mezuniyet Tarihi Derece Alan Kurum 2005 Doktora

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

Sınama Durumları. Sınama durumlarını düzenlerken dikkat edilecek hususlar şunlardır:

Sınama Durumları. Sınama durumlarını düzenlerken dikkat edilecek hususlar şunlardır: Sınama Durumları Sınama durumları, öğrencide gözlemeye karar verdiğimiz istendik davranışların kazanılıp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. Her davranışı yoklayan bir ölçme aracı ya da test

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili PSİKOLOJİYE GİRİŞ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans() Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( )

Detaylı

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması Yalçın Ezginci Selçuk Üniversitesi Elk.-Elt.Mühendisliği Konya ANKET Anket, insanlardan fikirleri, duyguları, sağlıkları, planları,

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ MESLEK BİLGİSİ DERSLERİ ÜZERİNE BAKIŞ AÇILARI

ÖĞRETMEN ADAYLARININ MESLEK BİLGİSİ DERSLERİ ÜZERİNE BAKIŞ AÇILARI ÖĞRETMEN ADAYLARININ MESLEK BİLGİSİ DERSLERİ ÜZERİNE BAKIŞ AÇILARI Çiğdem ŞAHİN TAŞKIN* Güney HACIÖMEROĞLU** *Yrd. Doç. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü **

Detaylı

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ ÇOCUK PSİKOLOJİSİNDE GELİŞİM MODELLERİ... 3 ÖĞRENME TEORİSİ MODELİ... 4 BİLİŞSEL GELİŞİM MODELİ... 5 İNSAN GELİŞİMİNİ VE PSİKOLOJİSİNİ AÇIKLAYAN TEMEL KURAMLAR...

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçentlik Tarihi: 1999 Doçentlik Tarihi: 2012

ÖZGEÇMİŞ. Yardımcı Doçentlik Tarihi: 1999 Doçentlik Tarihi: 2012 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Arzu Araz 2. Doğum Tarihi: 17/ 04/ 1967 3. Ünvanı: Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Ege Üniversitesi 1988 Y. Lisans Sosyal Psikoloji

Detaylı

Veri Toplama Teknikleri

Veri Toplama Teknikleri A. Gözlem Yoluyla Veri Toplama Teknikleri B. Soruşturma Yoluyla Nicel Veri Toplama Teknikleri Yazılı Soruşturma Tekniği Anket, Başarı Testi Yapılandırılmış Gözlem Önceden hazırlanmış göstergeler ve semboller

Detaylı

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989.

Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological Study of Religion, London and Toronto: Associated University Press, 1989. Ç. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, Temmuz-Aralık 2002 KİTAP TANITIMI Yrd. Doç. Dr. Hasan KAYIKLIK Çukurova Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Benjamin Beit-Hallahmi, Prolegomena to The Psychological

Detaylı

Kişilerarası İlişkiler Psikolojisi (PSY 202) Ders Detayları

Kişilerarası İlişkiler Psikolojisi (PSY 202) Ders Detayları Kişilerarası İlişkiler Psikolojisi (PSY 202) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Kişilerarası İlişkiler Psikolojisi PSY 202 Bahar 3 0 0 3 6 Ön

Detaylı

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Wilson Learning in yaptığı araştırma, Evet e Doğru Müzakere eğitiminin satış performansı üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere geliştirilmiştir.

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ A u ok na lu ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - MART 2014 ANAOKULLARI BÜLTENİ ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ Okul öncesi dönem, gelişimin hızlı olması ve

Detaylı

Psikolojide Araştırma Yöntemleri I (PSY 213) Ders Detayları

Psikolojide Araştırma Yöntemleri I (PSY 213) Ders Detayları Psikolojide Araştırma Yöntemleri I (PSY 213) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Psikolojide Araştırma Yöntemleri I PSY 213 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul

Detaylı

RADEP ÇALIŞAN DESTEK PROGRAMI (RASYONEL DESTEK PROGRAMI)

RADEP ÇALIŞAN DESTEK PROGRAMI (RASYONEL DESTEK PROGRAMI) ALBERT ELLİS ENSTİTÜSÜ TÜRKİYE MERKEZİ RASYONEL PSİKOLOJİ RADEP ÇALIŞAN DESTEK PROGRAMI (RASYONEL DESTEK PROGRAMI) RATİONAL EMPLOYEE ASİSTANT PROGRAM RADEP-E Kimiz Biz? Albert Ellis Enstitüsü Türkiye Merkezi

Detaylı

yollarla elde edilmiş ve geçerliliği kabul

yollarla elde edilmiş ve geçerliliği kabul Sürekli gelişmekte olduğu için kesin bir tanımı yoktur. Bilim, bilim insanlarınca belli yollarla üretilmiş bilgi birikimi olarak tanımlanabilir. Bilim güvenilir bilgi kaynağıdır. Bilim yöntem olarak düşünüldüğünde

Detaylı

OKULLARDA TEKNOLOJİ KULLANIMI İLE BEŞERİ ALTYAPI ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN İNCELENMESİ. Demet CENGİZ

OKULLARDA TEKNOLOJİ KULLANIMI İLE BEŞERİ ALTYAPI ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN İNCELENMESİ. Demet CENGİZ OKULLARDA TEKNOLOJİ KULLANIMI İLE BEŞERİ ALTYAPI ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN İNCELENMESİ Demet CENGİZ AMAÇ Bu çalışmanın genel amacı, Uşak ilindeki ilköğretim okullarında ve liselerde genel olarak bilişim teknolojilerinin

Detaylı

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ (Not: Tez konuları listesi 25 yeni tez konusu da ilave edilerek güncellenmiştir.) 1. Öğretmen yetiştirme sisteminde mevcut durum analizi

Detaylı

Yaşam Temelli Öğrenme. Yazar Figen Çam ve Esra Özay Köse

Yaşam Temelli Öğrenme. Yazar Figen Çam ve Esra Özay Köse Bilginin hızla yenilenerek üretildiği çağımızda birey ve toplumun geleceği, bilgiye ulaşma, bilgiyi kullanma ve üretme becerilerine bağlı bulunmaktadır. Bu becerilerin kazanılması ve hayat boyu sürdürülmesi

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

DavranIŞ OdaklI İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİMİ. Huriye Kumral Kimya Y. Mühendisi

DavranIŞ OdaklI İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİMİ. Huriye Kumral Kimya Y. Mühendisi DavranIŞ OdaklI İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİMİ Huriye Kumral Kimya Y. Mühendisi Eğitim İçeriği ve Detayları KONU BAŞLIKLARI 1. Neden davranış odaklı iş güvenliği yönetimi gereklidir? 2. ABC yaklaşımı 3. Davranış

Detaylı

SOSYAL PSİKOLOJİ G İ R İ Ş

SOSYAL PSİKOLOJİ G İ R İ Ş SOSYAL PSİKOLOJİ G İ R İ Ş sorular...sorular...sorular İnsanın duygu düşünce ve davranışları başka insanlardan nasıl etkilenir, onları nasıl etkiler? İnsanlar birbirlerini nasıl algılar? İnsanlar birbirlerine

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Doktora KLİNİK (UYGULAMALI) PSİKOLOJİ ANKARA

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Doktora KLİNİK (UYGULAMALI) PSİKOLOJİ ANKARA Ünvan : Öğr. Gör. Adres ÖZGEÇMİŞ Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı E-posta ecevarlik@akdeniz.edu.tr Telefon 02423106622 Faks 1. Eğitim Bilgileri Derece

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

Sentez Araştırma Verileri

Sentez Araştırma Verileri Eğitim, Görsel-İşitsel & Kültür Yürütme Ajansı Eğitim ve Kültür Genel Müdürlüğü Yaşam Boyu Öğrenim Programı İnternet Üzerinden Kişisel İşgücünü Geliştirin Leonardo da Vinci LLP (Yaşamboyu Öğrenim Programı)

Detaylı

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu. SİSTEM SOSYAL BİR SİSTEM OLARAK SINIF Sınıfta Kültür ve İklim Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.tr Sistem: Aralarında anlamlı ilişkiler bulunan, bir amaç doğrultusunda bir araya getirilen

Detaylı

NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ

NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ TC AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ ÇAY MESLEK YÜKSEKOKULU İŞLETME YÖNETİMİ PROGRAMI YÖNETİM VE ORGANİZASYON BÖLÜMÜ BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ DERSİ NİCEL VE NİTEL ARAŞTIRMA

Detaylı

Dr. Sait Uluç Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü

Dr. Sait Uluç Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü Dr. Sait Uluç Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü KİŞİSEL BİLGİLER Adres: Hacettepe Ünv. Edebiyat Fak. Psikoloji Böl. Beytepe/ANKARA E- Posta: psysait@hacettepe.edu.tr Kişisel

Detaylı

2 PARADİGMALAR IŞIĞINDA BİLİMSEL ARAŞTIRMA ANLAYIŞLARI

2 PARADİGMALAR IŞIĞINDA BİLİMSEL ARAŞTIRMA ANLAYIŞLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 BİLİM ve ARAŞTIRMA 11 1.1. Bilim 12 1.2. Bilimin Temel Özellikleri 13 1.3. Bilimin Dallarının Sınıflandırılması 13 1.3.1. Aksiyomatik Bilimler 13 1.3.2. Pozitif Bilimler 15

Detaylı

Öğrencilerimize bu ortamı hazırlamak bölüm olarak temel görevimizdir.

Öğrencilerimize bu ortamı hazırlamak bölüm olarak temel görevimizdir. Genel Bilgiler Bölümümüz, 2009 yılında Karabük Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. Henüz yeterli sayıda öğretim elemanı bulunmadığı için bölümümüze öğrenci alımı yapılmamaktadır. Bölümümüzde

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH A.B.D. BİLGİ FORMU

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH A.B.D. BİLGİ FORMU TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH A.B.D. BİLGİ FORMU Bölüm TARİH ANA BİLİM DALI Bölüm Başkanı PROF.DR. AYGÜN ATTAR Bölümün amacı Tarih Anabilim Dalının amacı yüksek

Detaylı

Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Bitirme Yılı Lisans. Hacettepe Psikoloji Bölümü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Psikoloji

Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Bitirme Yılı Lisans. Hacettepe Psikoloji Bölümü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Psikoloji ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Umut ŞAH Doğum Tarihi: 1984 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Bitirme Yılı Lisans Edebiyat Fakültesi Hacettepe Psikoloji Bölümü Üniversitesi 2002-2006

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

Klinik Psikoloji Ders İçerikleri

Klinik Psikoloji Ders İçerikleri Klinik Psikoloji Ders İçerikleri ZORUNLU DERSLER PSİ 503 - Psikofarmakolojik Yaklaşımlar Biyolojik modellere dayalı olarak yapılan psikiyatrik müdahaleler kapsamında psikofarmakolojik ilaçlar ve merkezi

Detaylı

Fen Edebiyat Fakültesi

Fen Edebiyat Fakültesi MOLEKÜLER BİYOLOJİ ve GENETİK AMERİKAN KÜLTÜRÜ ve EDEBİYATI PSİKOLOJİ MATEMATİK MÜTERCİM TERCÜMANLIK HALİÇ SENİ BEKLİYOR MOLEKÜLER BİYOLOJİ ve GENETİK Genetik, canlılıkla ilgili özelliklerin nasıl kazanıldığını

Detaylı

Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü

Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Psikoloji Psikoloji bilimi, insanı anlamada bu bütünsel bakış açısını koruyan bir yaklaşım sergiler. Amacı insanı daha iyi anlamak ve ona yardımcı olmaktır. Psikoloji,

Detaylı

2 Tarihsel, Kültürel ve Yasal/Etik Konular 35

2 Tarihsel, Kültürel ve Yasal/Etik Konular 35 İçİndekİler Önsöz xiii K I S I M I Genel Bir Bakış 1 Psikolojik Test ve Değerleme 1 Test ve Değerleme 1 Psikolojik Test ve Değerleme 1 Psikolojik Değerleme Araçları 5 Testler 5 Görüşme 7 Portfolyo 9 Vaka

Detaylı

Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders Ġçerikleri

Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders Ġçerikleri Zirve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ABD Ders Ġçerikleri 5.DÖNEM 6.DÖNEM DERSLER T U K ECTS DERSLER T U K ECTS SNF 301 FEN VE TEK. ÖĞR. 4 0 4 6 SNF 304 TÜRKÇE ÖĞRETIMI 4 0 4 6 SNF 303

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI Sosyal hizmet, toplumun farklı kesimlerinden gelen, kendi kontrolleri dışında ortaya çıkan psikososyal

Detaylı

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview)

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview) Görüşme Görüşme Türleri Görüşme Süreci (mülakat-interview) Nitel araştırmada en sık kullanılan veri veri toplama aracıdır. Amacı, bir bireyin iç dünyasına girmek ve onun bakış açısını anlamaktır. Odak

Detaylı

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ 253 MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ Özge ALTUN ÖZET Ülkemizde gelişen teknoloji ve ileri seviye mühendislik uygulamalarının artmasıyla

Detaylı

Öğrenciler 2 yıllık çalışma sürecinde;

Öğrenciler 2 yıllık çalışma sürecinde; Diploma Programı Çerçevesi Diploma programı her kültürün kendisine adapte edebileceği esnek bir program sunarak kendi değerlerini yitirmeyen uluslararası farkındalığa ulaşmış bireyler yetiştirmeyi hedefler.

Detaylı

Tablo 11 Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Temel Alanı

Tablo 11 Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Temel Alanı Kod Bilim Alanı Koşul No 1179 Açık ve Uzaktan Öğrenme 111 1180 Arkeoloji 111 1181 Atatürk İlkeleri ve Cumhuriyet Tarihi 111 1176 Avrupa Birliği 111 1182 Bankacılık ve Sigortacılık 111 1102 Batı Sanatı

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ Doç. Dr. Deniz Beste Çevik Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı beste@balikesir.edu.tr

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER TANIM Antropolog, evrenin ve dünyanın oluşumu, yaşamın başlangıcı ve gelişimi, insanın biyolojik evrimi, ırkların doğuşu, insan topluluklarının fiziki yapı, kültür ve davranış özelliklerini ve diğer topluluklarla

Detaylı

Uluslararası Sempozyum Duyurusu KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI VE YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ

Uluslararası Sempozyum Duyurusu KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI VE YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ Uluslararası Sempozyum Duyurusu KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI VE YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ 19 20 Nisan 2014/İstanbul /Yeditepe Üniversitesi KADIN HAYATLARINI YAZMAK: OTO/BİYOGRAFİ,

Detaylı

ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI MATEMATĐK EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI YÜKSEK LĐSANS PROGRAMI 2013-2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ

ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI MATEMATĐK EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI YÜKSEK LĐSANS PROGRAMI 2013-2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI MATEMATĐK EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI YÜKSEK LĐSANS PROGRAMI 2013-2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ Kodu Adı T U AKTS Ders Türü ĐME 500* Seminer 0 2 6 Zorunlu ĐME 501 Eğitimde

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

KRİMİNOLOJİ -I- 17 Aralık 2015 Kriminolojide Araştırma Teknikleri. Yrd.Doç.Dr. Tuba TOPÇUOĞLU tuba.topcuoglu@gmail.com

KRİMİNOLOJİ -I- 17 Aralık 2015 Kriminolojide Araştırma Teknikleri. Yrd.Doç.Dr. Tuba TOPÇUOĞLU tuba.topcuoglu@gmail.com KRİMİNOLOJİ -I- Yrd.Doç.Dr. Tuba TOPÇUOĞLU tuba.topcuoglu@gmail.com 17 Aralık 2015 Kriminolojide Araştırma Teknikleri İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ SUÇUN ÖLÇÜMÜNDE KAYNAKLAR Resmi suç istatistikleri:

Detaylı

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Okuma-Yazma Öğretimi Teori ve Uygulamaları ESN721 1 3 + 0 7 Okuma yazmaya hazıroluşluk, okuma yazma öğretiminde temel yaklaşımlar, diğer ülke

Detaylı

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı.

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı. ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı

C. ÖĞRETİM ELEMANLARINA GÖRE NİCEL VE NİTEL ANALİZ SONUÇLARI

C. ÖĞRETİM ELEMANLARINA GÖRE NİCEL VE NİTEL ANALİZ SONUÇLARI RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI Bu rapor Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Anabilim Dalına ait dersleri okutan öğretim elemanları hakkında öğrenci görüşlerine

Detaylı

DUYGU ODAKLI ÇİFT TERAPİSİ

DUYGU ODAKLI ÇİFT TERAPİSİ DUYGU ODAKLI ÇİFT TERAPİSİ Leslie S. GREENBERG Serine WARWAR Psikoterapi Enstitüsü Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları: 70 Duygu Odaklı Çift Terapisi Atölye Çalışması Malzemeleri Leslie S. GREENBERG

Detaylı

Uluslararası Sempozyum Duyurusu 19 20 Nisan 2014/İstanbul /Yeditepe Üniversitesi

Uluslararası Sempozyum Duyurusu 19 20 Nisan 2014/İstanbul /Yeditepe Üniversitesi Uluslararası Sempozyum Duyurusu 19 20 Nisan 2014/İstanbul /Yeditepe Üniversitesi KADIN HAYATLARINI YAZMAK: OTO/BİYOGRAFİ, YAŞAM ANLATILARI, MİTLER VE TARİH YAZIMI Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi

Detaylı

İşe Dayalı Öğrenme (İDÖ)

İşe Dayalı Öğrenme (İDÖ) İşe Dayalı Öğrenme (İDÖ) Dr. Ö. Sürel Karabilgin 14. Bahar Sempozyumu Antalya 13 17 Nisan 2010 Sunum planı Kavramlar İDÖ tanımı ve içeriği İDÖ tipolojisi Sorunlar Anahtar kavramlar ve anlamları Strateji,

Detaylı

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.)

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.) PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YAN DAL DERSLERİ DERSLER DERSİN KODU DERSİN ADI KREDİ PSİ 101 Psikolojiye Giriş I PSİ 10 Araştırma Teknikleri I PSİ 10 Psikoloji için İstatistik I PSİ 01 Sosyal Psikoloji I PSİ 0 Gelişim

Detaylı

PSİKOLOG TANIM A- GÖREVLER

PSİKOLOG TANIM A- GÖREVLER TANIM İnsan ve hayvan davranışlarını, zihinsel süreçlerini, yapı ve süreçlerini, gözlem ve deney gibi bilimsel yöntemleri kullanarak inceleyen, davranış bozukluklarının ve gelişim sorunlarının teşhis ve

Detaylı

Hem. Songül GÜNEŞ Akdeniz Üniversitesi Hastanesi 9.4.2014 1

Hem. Songül GÜNEŞ Akdeniz Üniversitesi Hastanesi 9.4.2014 1 Hem. Songül GÜNEŞ Akdeniz Üniversitesi Hastanesi 9.4.2014 1 Ameliyathaneler kendine özgü mimari dizaynları, çalışma koşulları ve ameliyathanede görev yapan personelleriyle çok özel merkezlerdir Ameliyathane

Detaylı

Genç Akademisyenlerin Araştırma Potansiyelinin Artırılması

Genç Akademisyenlerin Araştırma Potansiyelinin Artırılması Etkinliğin Adı Genç Akademisyenlerin Araştırma Potansiyelinin Artırılması Etkinliğin amacı Bu etkinliğin amacı Mimarlık bilim alanında yer alan Mimarlık, Şehir Bölge Planlama, İç Mimarlık ve Peyzaj Mimarlığı

Detaylı

Koçluk Oturumu/Seansı Canlandırma

Koçluk Oturumu/Seansı Canlandırma Hareketlilik Koçu Koçluk Seansı Canlandırma Eğitmen talimatları Grup çalışması Koçluk Oturumu/Seansı Canlandırma Ana hatları, yapısı ve tanımı Bu çalışmadaki saptanabilir beceri ve yeterlilikler Saptanabilir

Detaylı

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ 359 BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ Osman ÇİMEN, Gazi Üniversitesi, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, osman.cimen@gmail.com Gonca ÇİMEN, Milli

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Zeynep Çatay Çalışkan 2. Doğum Tarihi: 18 Şubat 1975 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Boğaziçi Üniversitesi 1996 Y. Lisans

Detaylı

MEVLANA ÜNİVERSİTESİ İNSAN ARAŞTIRMALARI ETİK KURUL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM

MEVLANA ÜNİVERSİTESİ İNSAN ARAŞTIRMALARI ETİK KURUL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM MEVLANA ÜNİVERSİTESİ İNSAN ARAŞTIRMALARI ETİK KURUL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Kuruluş ve Temel Etik İlkeler Amaç MADDE 1 (1) Bu yönerge, Mevlana Üniversitesi İnsan Araştırmaları

Detaylı

Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği. Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI

Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği. Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI Rokeach İnsanların sahip oldukları değerler uzun zamandır psikolog ve sosyologların ilgisini çekmiştir.

Detaylı

SURVEY TEKNİĞİ. Tarama Modelleri

SURVEY TEKNİĞİ. Tarama Modelleri SURVEY TEKNİĞİ Tarama Modelleri NİCEL ARAŞTIRMA MODELLERİ NİCEL 1.Tarama Modelleri ve Desenleri 2.Deneme Modelleri ve Desenleri 1.1.Genel Tarama Modelleri 1.2.Örnekolay Tarama Modelleri 1.3.Nedensel Karşılaştırmalı

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 102 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin 13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI 07-09 Ekim, 2015 Mersin 2 İÇİNDEKİLER Davet Mektubu... 5 Genel Bilgiler... 7 Kurullar... 8 Davetli Konuşmacılar... 12 Paneller

Detaylı

Mekânsal Vatandaşlık (Spatial Citizenship-SPACIT) Yeterlilik Modeli

Mekânsal Vatandaşlık (Spatial Citizenship-SPACIT) Yeterlilik Modeli (Spatial Citizenship-SPACIT) Yeterlilik Modeli eğitimi ile öğrencilerin sahip olmaları beklenen temel bilgi, beceri ve tutumları göstermek üzere bir model geliştirilmiştir. Yeterlilik Modeli olarak adlandırılan

Detaylı

uzman yaklaşımı program geliştirme Branş Analizi Uzm. İrfan UYGAR

uzman yaklaşımı program geliştirme Branş Analizi Uzm. İrfan UYGAR Branş Analizi program geliştirme ÖSYM 2013 yılında yaptığı değişiklikle Eğitim Bilimleri Testi ndeki soru sayısını 120 den 80 e düşürmüştür. Bu bağlamda program geliştirmenin soru sayısını diğer alanlara

Detaylı

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Dr. Cem Babadoğan Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Ekip Araştırma ekibinde bir koordinatör, 2 teknik danışman, 1program tasarımcısı,1ölçme

Detaylı

AİLE ve EVLİLİK EĞİTİM PROGRAMI PROJE DOSYASI

AİLE ve EVLİLİK EĞİTİM PROGRAMI PROJE DOSYASI AİLE ve EVLİLİK EĞİTİM PROGRAMI PROJE DOSYASI Hayat Boyu Aile Danışma Merkezi; Toplumun çekirdeği olan ailenin doğru temeller üzerine inşası konusunda danışmanlık hizmeti vermek, ailenin önemiyle ilgili

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2012 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2012 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI 2012 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu OCAK 2013 1.1 Araştırmanın Amacı Araştırmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geliştirme

Detaylı