Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü. Alternatif Yapı Malzemeleri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü. Alternatif Yapı Malzemeleri"

Transkript

1 Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Alternatif Yapı Malzemeleri 3. Yapılarda alüminyum kullanımı 3.1. Alüminyum Metalürjisi Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Alüminyum üretimi Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Alüminyum ürünlerin sınıflandırılması 1

2 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Kimyasal yapı * Alüminyum (veya aluminyum, Simgesi Al). Saf Al gümüş renkte hafif ve sünek bir metaldir. Manyetik özelliği yoktur. * Periyodik tablonun IIIA grubundadır. Atom ağırlığı: 27 Atom numarası: 13 Özgül ağırlığı: katı halde 2,7 g/cm 3, sıvı halde (700 ºC) 2,37 g/cm 3 tür. Ergime sıcaklığı: 660 ºC Kaynama sıcaklığı: 2500 ºC * Eski Yunanlılar ve Romalılar, alüminyumun tuzlarını, boyaların renklerini sabitleştirmede ve kan durdurucu olarak kullanmışlardır. Günümüz tıbbında hala 2 kan durdurucu ve damar büzücü olarak kullanılmaktadır.

3 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Kullanım alanları * Endüstrinin pek çok kolunda milyonlarca farklı ürünün yapımında kullanılmakta olup dünya ekonomisi içinde çok önemli bir yeri vardır. En önemli demir dışı metaldir. Alüminyumdan üretilmiş taşıyıcı bileşenler uzay ve havacılık sanayii için vazgeçilmezdir. * Hafiflik ve yüksek dayanım özellikleri gerektiren taşımacılık ve inşaat sektörlerinde kullanılır. 3

4 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Kullanım alanları Dünyada her yıl üretilen alüminyum ve alaşımlarının %27'si inşaat sektöründe kullanılmaktadır. Taşıyıcı olmayan elemanların yanında (kapı, pencere, cephe kaplaması ) taşıyıcı elemanlarda da (köprü tabliyelerinde, geniş açıklıklı çatı kaplamalarında, panellerde ve kabuk yapılarda) kullanılmaktadır. Alüminyum alaşımlarından yerinde beton dökümü için kalıp olarak da yararlanılmaktadır. Ayrıca alüminyumun göreceli olarak düşük elastisite modülü; FRP (lif takviyeli polimer) CFRP (karbon takviyeli polimer) malzemelerle kompozit elemanlar üretilerek giderilebilmektedir. Günümüzde alüminyum, çelikten sonra en çok kullanılan metal haline gelmiştir. Alüminyum ve alaşımları, kurşun, kalay ve çinko gibi tüm demir dışı metallerin toplam kullanımından daha çok miktarda kullanılmaktadır. 4

5 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Avantajları, dezavantajları Alüminyumu metal olarak değerli yapan özellikleri; - hafifliği (~çelik/3), mukavemeti (alaşıma bağlı), - darbe dayanıklılığı - dış etkilere dayanıklılığı, - şekil verilebilirliği - elektrik-ısı iletkenliği -geri dönüşüm özelliği, Alüminyum alaşımından üretilen ilk ve tek otoyol köprüsü (Urbandale, Iowa). Çeliğe alternatif olabileceği düşünülmüştü. Ancak 1960'larda çeliğin üretimindeki hızlı artış ve alüminyuma kıyasla düşük çelik maliyeti alüminyum otoyol köprülerinin sonu olmuştur. 5

6 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Avantajları, dezavantajları Köprü döşemelerinde yüksek rölatif dayanım/ağırlık oranı nedeniyle hareketli köprülerde tercih edilebilmektedir. Ayrıca hızlı montaj avantajı vardır. Ekstrüzyon profilleri 6

7 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı En uygun rijitlik (şekil değiştirme sınılandırması) ve dayanım (gerilme sınırlandırması) için yapı elemanlarının mukavemet hesaplarından elde edilen sonuçlar yandaki tabloda görülmektedir. Bu tablodaki formüller yardımıyla alüminyum metalinin mekanik özelliklerini diğer malzemelerle kıyaslamalı şekilde inceleyebiliriz. Böylece alüminyumun İnşaat mühendisliğinde kullanım alanlarını da yorumlamak mümkün olacaktır. 7

8 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı En uygun spesifik rjitlik [elastisite modülü (E)/yoğunluk ( )] hedeflendiğinde çelik, alüminyum ve cam takviyeli polimer (CTP) için yapılan hesaplamalar: - En uygun rjitlik hedeflendiğinde kolonlar için çelik ve alüminyum ön sırada yer almaktadır. - Aslında en uygun rijitlik CTP ve alüminyum malzeme için elde edilmektedir. İnşaat Müh. uygulamalarında betonarme ve çelik tercih edilirken (maliyet ön planda, yangın, sünme ), uçaklarda alüminyum daha avantajlı olmaktadır. - Büyük döşeme plaklarında ise CTP diğer iki malzemeye göre optimal rijitlik açısından daha uygun görülmektedir. Ancak maliyet ve diğer bazı teknik problemler nedeniyle CTP kullanımı yeni yeni gelişmektedir. 8

9 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Yoğunluk ve işlenebilirlik * Yoğunluğu, çeliğin veya bakırın yaklaşık üçte biri kadardır. * Alüminyum'a şekil vermek için döküm, dövme, haddeleme, presleme, ekstrüzyon, çekme gibi tüm metodlar uygulanabilir. Kalınlığı 1/100 mm.den daha ince olan folyo (süt ve meyve suyu kutularında koruyucu tabaka) veya tel (elektrik kablolarında çekirdek taşıyıcı) haline getirilebilir. * Saf alüminyum yumuşak bir metaldir. * Çekme dayanımı yaklaşık 49 MPa iken alaşımlandırıldığında ve çeşitli alaşımlandırma, ısıl-mekanik işlemlerle bu değer 700 MPa'a kadar çıkartılabilir (uçaklarda taşıyıcı sistem). Normal yapı çeliğinden daya yüksek dayanımlar elde etmek mümkündür. 9

10 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Dış etkilere dayanıklılığı Alüminyum, hava şartlarına, yiyecek maddelerine ve günlük yaşamda kullanılan pek çok sıvı ve gazlara karşı dayanıklıdır. Mat gri rengi, havaya maruz kaldığında üzerinde oluşan ince oksit tabakasından ileri gelir. Alüminyum'un yansıtma kabiliyeti yüksektir. Gümüşi beyaz renginin bu özelliğe olan katkısı ile beraber gerek iç gerekse dış mimarî için cazibeli bir görünüme sahiptir. Alüminyumun bu güzel görünümü, anodik oksidasyon (eloksal), lâke maddeleri vs. gibi uygulamalar ile uzun müddet korunabilir. Hatta, birçok uygulamada tabii oksit tabakası bile yeterli olur. Oksidasyona karşı üstün direnci ile tanınır. Bu direncin temelinde pasivasyon özelliği yatar. Çok üstün korozyon özelliklerine sahip olması, üzerinde oluşan oksit tabakasının koruyucu olmasındandır. 10

11 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Darbe dayanımı ve sıcaklıkla değişimi Al soğutma plakları * Alüminyum belli yük seviyesine kadar elastik bir malzemedir. Ani darbelere karşı dayanıklıdır. Ayrıca, darbe dayanıklılığı düşük sıcaklıklarda azalmaz. (Çeliklerin, düşük sıcaklıklarda ani darbelere karşı mukavemeti azalır.). Bu nedenle soğuk depolarda kullanılmaktadır. Alüminyum soğuk hava depoları, rafları (veya paslanmaz çelik) 11

12 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Isı ve elektrik iletimi Alüminyum ısı ve elektriği bakır kadar iyi iletir. Ancak kısa elektrik kablolarında daha çok bakır tercih edilir. Çünkü bakırında çekme dayanımı alüminyumdan daha iyi olduğundan kablo içinde kopma olasılığı daha azdır. Uzun elektrik iletim hatlarında ise enerji kaybını en aza indirmek için çekirdekte alüminyum etrafta ise diğer taşıyıcı iletkenler kullanılmaktadır. PE izoleli Alüminyum İletkenli Askı Telli Enerji Kabloları Alüminyum, 66 kv a kadar olan güç kablolarında 16 mm 2 kesit alanı üzerindeki kablolar halinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Özel bağlantı ve kutuplama teknikleri yüzünden alüminyum, evlerdeki tesisat için normal koşullarda kullanılmamaktadır. 12

13 Kimyasal, fiziksel ve mekanik yapı Yangına dayanıklılık Alüminyum alaşım malzemelerin erime sıcaklığı C'dir. Bu sıcaklık aşılmadan önce de alüminyum hızla akma dayanımını kaybeder. 600oC'de eriyen alüminyum yanmaz. Tekrar soğuma olunca katılaşır. Duman, gaz çıkarmaz sadece erir. 13

14 Alüminyum üretimi Hammaddesi * Doğada boksit cevheri halinde bulunur. Friedrich Wöhler'in, alüminyumu, 1827'de, susuz alüminyumklorürü potasyum ile karıştırarak ayrıştıran ilk kişidir (Wöhler'in metodu). Yöntemin endüstriyel boyutta kullanımı zor ve çok yüksek maliyetli Amerikalı Charles Martin Hall 1886'da, alüminyumun elektrolitik bir işlemle eldesine ilişkin bir patent başvurusunda bulunmuş, aynı yıl, Hall'un bu buluşundan tamamen habersiz olmak üzere Fransız Paul Héroult da aynı tekniği Avrupa'da geliştirmiştir. Hall-Heroult yöntemi, günümüzde alüminyumun cevherinden eldesinde bütün dünyada kullanılan temel yöntemdir. 14

15 Alüminyum üretimi En genç metal olarak bilinen alüminyum yeryüzünde oksijen ve silisyumdan sonra en çok bulunan elementtir. Yüzyıllardır bilinen alüminyum ancak 1886 yılında elektroliz yoluyla bileşenlerinden ayrıştırılarak endüstriyel ihtiyaçları karşılaması için üretilebilmiştir. Alüminyumun elektroliz ile eldesi Fransada elektroliz fırınları 15

16 Alüminyum üretimi ABD'deki Washington Anıtının zirvesinin yapımında alüminyum kullanılması kararlaştırılmış ve o tarihte alüminyumun yaklaşık 30 gramının maliyeti bu projede çalışan bir işçinin günlük ücretinin iki katına eşdeğer olmuştur. Adolf Hitler'in yönetime gelişinden hemen sonraki yıllarda Almanya, alüminyum üretiminde dünya lideri olmuştur. Ancak 1942'de, ABD'de yeni hidroelektrik santral projelerinin devreye alınması, ABD'ye Nazi Almanya'sının baş edemeyeceği bir üstünlük vermiştir. Bu üstünlük, dört yıl içinde 60 bin savaş uçağı yapmaya yetecek kadar alüminyum üretimi şeklinde ortaya çıkmıştır Önceleri elektrik kabloları ve ev dekorasyon ürünlerinde kullanılmaya başlayan alüminyum metaline, dönemindeki savaş ortamında uçak sanayiinden yoğun talep gelmiştir larda alüminyum sac ve levhalar inşaat sanayiinde kullanım alanı bulurken, 1970 ve 1980 lerde ise, özellikle ABD de kutulama piyasası alüminyuma büyük talep yaratmıştır. Yaşanan petrol krizleri sonrasında, daha hafif otomobillerin üretiminin yaygınlaşmasıyla, otomotiv sektöründe alüminyum hızla bakır, çelik ve dökme demirin yerini almaya başlamıştır. 16

17 Alüminyum üretimi Doğada bulunuşu Alüminyum yeryüzünde oksijen ve silisten sonra en bol bulunan maddelerden biridir. Silisyumdan sonra yeryüzünde en bol bulunan metaldir. Yerkabuğunda bol miktarda (%7,5-8,1) bulunmasına rağmen serbest halde çok nadir bulunur ve bu nedenle bir zamanlar altından bile daha kıymetli görülmüştür. Alüminyumun ticari olarak üretiminin tarihi 100 yıldan biraz fazladır. Alüminyum reaktif bir metal olup boksit cevherinden elde edilir. Aşağıda önemli boksit cevherlerinin özellikleri görülmektedir. 17

18 Alüminyum üretimi Alüminyum metali başlıca gibsitik ve böhmitik boksit cevherlerinden üretilir. Diyaspor ve böhmit aynı kimyasal formüle sahip olmalarına karşın şebeke yapıları farklı minerallerdir. Diyaspor, böhmit kadar Al üretimine uygun değildir. Korund ise aşındırıcı olarak kullanılmaktadır. Diğer yandan boksit içeren malzemeler saf olmayıp, bir miktar silis, demir oksitli mineraller ve kil mineralleri içerebilen karışımlar şeklindedir. Boksit açık renkli toprağımsı görünümlüdür. Ancak, demir içeriği nedeniyle rengi, genellikle kırmızımsı-kahverengi tonlardadır. Demir Mineralleri: demiroksitler (hematit, Fe 2 O 3 ) veya demir hidroksitler (limonit, götit, hidrogötit) boksitlerde çok yaygındır. Gibsitik (Hidrarjilitli) boksit türlerinde demir daha boldur. Avustralya boksit cevher sahası %40-50 Al 2 O 3 içeren boksit cevheri 18

19 Alüminyum üretimi Başta inşaat sektöründe olmak üzere, kimya, gıda, ulaştırma, elektrik-elektronik, makine ve imalat sektörleri gibi çok geniş alanlarda kullanılır. Ayrıca, yüksek tenörlü boksitlerden elde edilen alümina, refrakter malzeme üretiminde kullanılmaktadır. Aşağıda kullanım alanlarına göre tenör değerleri belirtilmiştir. Boksit rezevervlerinin dağılımı 19

20 Alüminyum üretimi Alüminyum ilk keşfedildiği yıllarda (1827) cevherinden ayrıştırılması çok zor olan bir metal idi. Alüminyum rafine edilmesi en zor metallerden biridir. Bunun nedeni, çok hızlı oksitlenmesi, oluşan bu oksit tabakasının çok kararlı oluşu ve demirdeki pasın aksine yüzeyden sıyrılmayışıdır. Karbonla doğrudan redüksiyonu, alüminyum oksitin ergime sıcaklığı yaklaşık 2000 C olduğundan ekonomik olmaktan uzaktır. Dolayısıyla, alüminyum sonraki slaytlarda inceleyeceğimiz elektroliz yöntemiyle elde edilir. 20

21 Alüminyum üretimi Karbon, çok yüksek sıcaklıklarda bile alüminyum oksitten, oksijen koparacak kadar reaktif değildir. Bu nedenle alüminyum metali elektroliz yöntemleri kullanılarak elde edilmektedir. Enerji yoğun bu yöntem de yüksek maliyetlidir ancak günümüzde başka alternatifi yoktur. Elektroliz öncesinde saf alüminyum oksite ihtiyaç duyulmaktadır. Cevherden alüminyum oksit üretmek alüminyum üretiminin ilk aşamasını oluşturmaktadır. Alüminyum cevherinde bulunan demir oksit, silika vb. safsızlıkların giderilmesi için 3 yöntem bulunmaktadır. Günümüzde en çok Bayer yöntemi tercih edilmektedir: (a) Hall yöntemi (b) Bayer yöntemi (c) Serpeck yöntemi 21

22 Alüminyum üretimi Boksit cevherleri öğütülüp konsantre sodyum hidroksit (güçlü bir alkali) ile karıştırılarak bulamaç haline getirilir. Bu aşamada alüminyum oksit çözünür ve sodyum alüminat şeklinde bir sulu çözelti oluşturur. Bulamaç dinlendirme havuzlarında bekletilir. Bekleme sırasında sodyum hidroksitle çözülmeyen katı parçacıklar ve kum çökelir. Bulamacın üst kısmında bulunan saf sodyum alüminat pompalar yardımıyla toplanıp bir sonraki aşamaya gönderilir. Havuzda kalan çözeltiye de kırmızı çamur (red mud) adı verilir. Kırmızı çamur ağır metaller de içeren yüksek alkalili bir atık malzemedir. Na 3 Al(OH) 6 Sodyum alüminat Kırmızı çamur 22

23 Alüminyum üretimi Boksit refinasyonu yapılan kırmızı çamur barajında göçük 23

24 Alüminyum üretimi 24

25 Alüminyum üretimi 25

26 Alüminyum üretimi Sodyum alüminat çözeltisi bileşiğin ayrışmasını sağlayacak şekilde ısıtılır. Saf alüminyum hidroksit çökelir. Bu sırada sodyum hidroksit yan ürün olarak çıkar ve tekrar cevher bulamacının döküldüğü havuzda kullanılır. Elde edilen ürün döner fırında pişirilerek saf alümina elde edilir. Na 3 Al(OH) 6 (sulu çözelti) --ısı--> Al(OH) 3 (sulu çözelti) + 3 NaOH(sulu çözelti) Al(OH) 3 (sulu çözelti) --ısı--> Al 2 O 3 (katı) + H 2 O (buhar) Alüminyum cevheri (boksit) Bayer yöntemi ile saf alümina eldesi Alüminyum oksit (alümina) 26

27 Alüminyum üretimi Madenden gelen boksit Kırıcı Çökeltme - dinlendirme havuzu Jameika Filtreleme Çökeltme tankı Boksit atığı çökelti Döner fırın Vietnam Alümina 27 İkinci aşamada alüminyum oksitten (alümina), elektroliz yöntemiyle alüminyum metali elde edilir.

28 Alüminyum üretimi Saf alüminanın elektroliz yöntemiyle redüklenmesi Saf alüminanın elektrolizinde 2 problem vardır: (i) Saf alüminanın elektrik iletkenliği düşüktür. (ii) Alüminanın oksit kaybedebilmesi için gerekli sıcaklık 2000 o C iken, buharlaşma sıcaklığı 1800 o C'dir. Bu nedenle metal oksidinden ayrışmadan buharlaşmaktadır. Yukarıda sıralanan problemlerin çözümüne yönelik yapılan çalışmalarda % oranlarında alümina, kriyolit (Na 3 AlF 6 ) ve florospar (CaF 2 ) içeren bir karışımın elektroliz için gerekli füzyon sıcaklığını o C'ye indirdiği belirlenmiştir. Aynı zamanda karışımın elektrik iletkenliğinin de iyi seviyede olduğu görülmüştür. çözüm 1886 yılında geliştirilen elektroliz yöntemi Amerikalı kimyacı Charles Martin Hall ( ) ve Fransız metalürjist Paul Louis Toussaint Héroult ( ). 28

29 Alüminyum üretimi Fransadaki ilk alüminyum üretim tesisleri Fransadaki alüminyum müzesi 29

30 Alüminyum üretimi Fransadaki alüminyum müzesi 30

31 Alüminyum üretimi Hall-Heroult Yöntemi Kriyolit içinde çözülmüş alüminyum oksitin elektrolizi için oluşturulan hücre Alüminyum oksit Alüminyum oksit (Al 2 O 3 ) iyonik bağlı bir bileşiktir. Kriyolit içinde eritildiğinde Al +3 ve O -2 iyonları elektrik iletebilmektedir. Alüminyum oksit kabuk Tabanda erimiş alüminyum metali (-ve) Kabuk kırıcı Erimiş elektrolit çözelti (kriyolit içinde çözülmüş alüminyum oksit (970 o C) Karbon anot grafit çubuklar (+ve) 5 cm boşluk Karbon blok Ateş 31 tuğlası

32 Alüminyum üretimi Elektroliz içi karbon kaplı çelik bir havuzda gerçekleştirilmektedir. Her iki elektrot da karbondan yapılmıştır. Kaplanan karbon katot(-)dur. Anot (+) ise eritilmiş karışıma daldırılmış karbon çubuklardır. Cevher bir kez ergimiş hale geldikten sonra iyonlar serbestçe hareket etmeye başlarlar. Akım verildiğinde anot ve katot da şu reaksiyonlar meydana gelir: Katot tarafında: Alüminyum iyonları elektron alarak demir atomuna dönüşür. (elektron alma: redüksiyon) Alüminyum metali (-) katot tarafında Kriyolit içerisinde redüklenen alüminyum daha ağır olduğundan tabana çöker. Anot tarafında: Oksit iyonları elektron kaybederek oksijen gazına (O 2 ) dönüşür (elektron verme: oksidasyon) Oksijen gazı (+) anot tarafında 32

33 Alüminyum üretimi Katot tarafında: Hücrenin tabanına çöken alüminyum metali ya ingot kalıplara dökülür. %99.7 saf Al sürekli üretim sistemlerinde, yarı mamul veya tam mamül üretimi için sürekli üretim hattına iletilir. Elektroliz Alüminyum oksit (alümina) 33 Döküm alüminyum metali

34 Alüminyum üretimi Anot tarafında: Oksijen karbon çubuğu yakarak karbondioksit gazı oluşmasına neden olur. Zaman içinde grafit çubuklar tükeneceğinden, elektrolizde uygulanan akıma bağlı olarak, hücrelerin 5-10 yılda bir tümüyle yenilenmesi gerekir. Zemindeki karbonda ise kütle kaybı olmaz. karbon + oksijen karbon dioksit C(katı) + O 2 (gaz) CO 2 (gaz) 34

35 Alüminyum üretimi Alüminyumun elektroliz ile eldesinde çok fazla elektrik enerjisi tüketilir. Bu nedenle çelikten daha pahalı bir malzemedir. Alternatif yöntemler gerek ekonomik gerekse ekolojik olarak uygulanabilirlikten uzaktırlar. Dünya genelinde, ortalama spesifik enerji tüketimi, kg Al başına yaklaşık 15±0.5 kilowatt saat dir (52-56 MJ/kg). Modern tesislerde bu rakam yaklaşık 12.8 kw h/kg (46.1 MJ/kg) civarındadır. Redüksiyon hattının taşıdığı elektrik akımı, eski teknolojilerde ka iken bu değer, modern tesislerde 350 ka'e kadar çıkmış olup 500 ka'lik hücrelerde deneme çalışmaları yapılmaktadır. Elektroliz hücresi 35

36 Alüminyum üretimi Alüminyum elektroliz fırınları (Yatırım maliyeti 900 milyon dolar) Pavlodar, Kazakistan 36

37 Alüminyum üretimi Birincil alüminyum üretiminde maliyeti oluşturan en önemli kalemler; Hammadde (alümina, anot pasta, kriyolit, alüminyum flörür v.b.), enerji ve işçiliktir. Bunlardan en önemlisi elektrik enerjisi olup, maliyetin yaklaşık %40 ını oluşturmaktadır. Geriye kalan %60 ın; yaklaşık %30 unu malzeme-hammadde giderleri, yaklaşık %30 diğer giderleri ise personel giderleri oluşturur. Alüminyum üretim maliyetinin en büyük kalemi elektrik enerjisi olduğundan alüminyum üreticisi işletmeler, Güney Afrika, Yeni Zelanda'nın Güney Adası, Avustralya, Çin, Orta Doğu, Rusya, İzlanda, Kanada'da Quebec gibi elektrik enerjisinin bol ve ucuz olduğu bölgelere yakın olmak eğilimindedirler. Çin alüminyum üretiminde dünya lideridir. İkincil alüminyum, hurdadan elde edilen alüminyum olup, günümüzde ikincil alüminyum üretiminde, birincil alüminyum üretiminde harcanan enerjinin ancak ~ % 5 i kadardır. 37

38 Alüminyum üretimi Kullanılmış Alüminyumdan Alüminyum Üretimi Geri dönüşüm tesislerine diğer ambalaj atıkları ile birlikte getirilen kirli ve üzeri boyalı veya kaplı kullanılmış alüminyum yürüyüş bandına konur. Konveyör boyunca alüminyum bazı büyük magnetlerden geçirilir. Bu şekilde çelik veya diğer metaller ayrıştırılır. Diğer malzemelerden ayrıştırılan alüminyum kutular ve malzemeler ezilir ve balyalama makinesi ile balyalanır. Balyalanmış alüminyum, üretim tesisine gönderilir. Balyalamanın temel nedeni taşıma maliyetini en aza düşürmektir 38

39 Alüminyum üretimi Kullanılmış Alüminyumdan Alüminyum Üretimi Alüminyumun hurdalardan geri kazanımı, günümüz alüminyum endüstrisinin önemli bir bileşeni haline gelmiştir. Geri kazanım işlemi, metalin basitçe tekrar ergitilmesi esasına dayanır, ki bu yöntem metalin cevherinden üretimine nazaran çok daha ekonomiktir. Alüminyum rafinasyonu çok yüksek miktarlarda elektrik enerjisi gerektirir, buna karşılık geri kazanım işlemi, üretiminde kullanılan enerjinin %5'ini harcar. Geri kazanım işlemi 1900'lü yılların başlarından beri uygulanmakta olup yeni değildir. 1960'lı yılların sonlarına kadar düşük profilli bir faaliyet olarak devam eden geri kazanım olgusu, bu tarihte içecek kutularının alüminyumdan yapılmaya başlanması ile gündeme daha yoğun şekilde gelmiştir. Diğer geri döndürülen alüminyum kaynakları arasında otomobil parçaları, pencere ve kapılar, konteynerler sayılabilir. 39

40 Alüminyum üretimi Kullanılmış Alüminyumdan Alüminyum Üretimi Alüminyum daha sonra üzerinde bulunan tüm boyaların, nemin ve kirliliklerin giderilmesi için sıcak fırına konur. Fırında alüminyum üzerindeki boyalar ve kaplamalar giderilinceye kadar ısıtılır. Daha sonra külçe haline getirmek için döner fırına iletilir ve 700 C ye kadar ısıtılır. Katı alüminyumun tam olarak erimesi için karıştırılır. Oluşan gazlar güçlü fanlarla ortamdan giderilir. Erimiş hale gelen alüminyum hücrenin tabanında toplanır ve buradan alınarak kalıplara dökülür. Çeşitli işlemlerden sonra tekrar alüminyum kutu veya diğer alüminyum malzeme üretiminde kullanılır. Alüminyum atığı ve kırpıntısından alüminyum üretimi 40

41 Alüminyum üretimi Erime işleminden sonra alüminyum geniş kaplara dökülür. Sıvı alüminyumun içine az miktarda başka metaller ilave edilerek alüminyum alaşımları elde edilebilir. Dökülen külçelerin ağırlığı yaklaşık olarak kg dır. 41

42 Alüminyum üretimi Soğuyan külçeler kalın dilim halinde getirilir. Dilimler rulo haline dönüştürülür. Rulolardan alüminyum levhalar elde edilir. Yeni ürünler elde etmek için baskılanır ve şekillendirilir. Ekstrüzyon yöntemleri ile çubuk ve profil ürün eldesi de mümkündür. Alüminyum külçenin levha, plaka veya folyo haline getirilişi 42

43 Alüminyum üretimi Aşamaları özetleyecek olursak: 1. Boksit cevherinin temini, taşınması, öğütülmesi 2. Bayer yöntemi ile boksitten alüminyum oksit rafinasyonu 3. Alüminyum oksitden elektroliz yöntem ile alüminyum metalinin eldesi 4. Metalin ingot kalıplara dökümü ve işlenmesi 4 ton boksit 1 ton alüminyum metali 43

44 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Dünya Alüminyum Üretimi Birincil alüminyum üretiminde 2010 yılı itibariyle Kanada ve ABD ile temsil edilen Kuzey Amerika ile Doğu ve Orta Avrupa ön plana çıkmıştır. Alüminyum tüketiminde birincil yani işlenmemiş alüminyum ilk sırayı almakta, onu hurdadan elde edilen ikincil alüminyum ve alüminyum boru, çubuk ve profilerden vs. oluşan ekstrüzyon ürünleri tüketimi takip etmektedir. Alüminyum üretiminde alüminyum boru, çubuk ve profilerden vs. oluşan ekstrüzyon ürünleri, alüminyum sac, levha şerit gibi yassı ürünler ve hurdadan elde edilen ikincil alüminyum ürünleri üretimdeki başlıca ürünlerdir. 44

45 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Dünya Alüminyum Üretimi Alüminyum hafif bir metal olma özelliği ile uçak ve uzay araçları dahil bütün taşıt araçlarında ve inşaat sektöründe; iletkenlik özelliği ile elektrik-elektronik araçların yapımında (elektrik kablosu, elektrik nakil hatları v.b.) tercih edilmektedir. Alüminyumun parlak ve şık görüntüsünden yararlanılarak dekoratif amaçlı süs ve ev eşyaları yapımında kullanılmaktadır. Yüksek dayanıklılık/ağırlık rasyosu sayesinde cephe kaplamalarında tercih edilir. Özellikle ulaştırma, inşaat ve ambalaj sektörlerinde olmak üzere, yeni teknolojilerin de etkisiyle kullanımı sürekli artan alüminyum, 21. yüzyılın metali olarak görülmektedir. 45

46 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi 46

47 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Türkiye alüminyum sektörü - birincil alüminyum üreten kuruluş (Seydişehir, Konya) - üretilen veya ithal edilen külçe döküm ve işleme ingotunu, dökme, biçimlendirme, haddeleme, çekme ve dövme işlemlerine tabi tutarak mal üreten kuruluşlar - hurda alüminyum ve/veya külçeleri çeşitli yöntemler ile alaşımlandırarak, uç ürünlere kadar işleyen kuruluşlar 47

48 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Seydişehir Eti Alüminyum A.Ş. Türkiye'de cevherden birincil alüminyum üretimi yapan tek işletmedir. Yıllık 400 bin ton alüminyum hidroksit, 235 bin ton alümina, 60 bin ton ham alüminyum ve 70 bin ton özel alaşımlı alüminyum üretilmektedir. Zonguldak ve Toroslarda zengin boksit yatakları 48

49 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Dünya Alüminyum Ticareti Dünya Alüminyum ve Alüminyumdan Eşya İthalatçıları (Bin $) Dünya genelinde alüminyum ithalatçıları arasında ABD, Almanya ve Çin ilk üç ülke olarak sıralanmakta olup, Türkiye 19. sıradaki ithalatçı konumundadır. Dünya ithalatında Türkiye nin payı %1,4 tür. Başlıca alüminyum ihracatçıları arasında ise, ilk üç ülke yine aynı olup, sıralama Almanya, Çin ve ABD şeklindedir. Türkiye ise 23. sıradaki ihracatçı konumundadır. Dünya ihracatında 49 Türkiye nin payı %1,3 tür.

50 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Türkiye nin Alüminyum Ticareti Alüminyum ithalatı yaptığımız ülkeler içerisinde Rusya Federasyonu, Tacikistan ve Norveç ilk üç sırayı almaktadır. İşlenmemiş alüminyum (Gtip- 7601), alüminyum sac, levha ve şeritler (Gtip-7606) anılan kalem ithalatımızda ilk sıralarda yer alan kalemlerdir Alüminyum ihracatı yaptığımız ülkeler içerisinde Almanya, İtalya ve Irak ilk üç sırayı almaktadır. Alüminyumdan çubuklar ve profiller (Gtip- 7604), alüminyum sac, levha ve şeritler (Gtip-7606) anılan kalem ihracatımızda ilk sıralarda yer alan kalemlerdir Alüminyum İhracatı Yaptığımız Ülkeler 50

51 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Yıllar İtibariyle Türkiye nin Kişi Başına Alüminyum Tüketimi (kg) 51

52 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Türkiye'de alüminyum mamül üreten firma örneği 110 M$ yatırım 52

53 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Teknik Alüminyum Çorlu Fabrikasında üretilen rolu-levha-dolu profil türleri 53

54 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Teknik Alüminyum Çorlu Fabrikası 54

55 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Teknik Alüminyum Avcılar Fabrikası 55

56 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Teknik Alüminyum Çorlu Fabrikası 56

57 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Teknik Alüminyum Çorlu Fabrikası 57

58 Dünyada ve Türkiyede alüminyum üretimi - tüketimi Teknik Alüminyum Çorlu Fabrikası 58

59 Alüminyum ürünlerin sınıflandırılması Alüminyum yarı-ürün ve ürünlerin sınıflandırılması Ülkemizde daha çok alüminyum üretim ve teknolojisine dayanılarak düzenlenmiş sınıflandırmalar bulunmaktadır: A) Döküm Ürünleri(Hammadde=Birincil ve İkincil alüminyum): a) Döküm İngotu : Alaşımlı Külçe, Alaşımsız Külçe, Elektrik iletken (ECG) b) İşleme İngotu: -Yuvarlak ve Köşeli İngot: Ekstrüzyon ürünlerinin üretiminde kullanılır. -Yassı İngot : Hadde mamulleri üretiminde kullanılır. c) Sürekli Döküm Levha (Filmaşin) ve çubuk. d) Granüle Alüminyum. d) Toz Alüminyum. B) Yarı Mamul Ürünleri 1. Ekstrüzyon Ürünleri: a) Çeşitli Profiller. b) Alüminyum Teller. 2. Hadde Ürünleri: a) Sıcak Hadde (Levha Rulo): 6 mm. ve daha üst kalınlıkta. b) Soğuk Hadde (Levha, Rulo, Şerit, Disk): 0,2 mm-6 mm. c) Folyo: mikron. 3. İletkenler Kablolar, teller, havai hatlar C) Parça Döküm Ürünleri: a) Kum Döküm Ürünleri. b) Kokil Döküm Ürünleri. c) Basınçlı Döküm Ürünleri. D) Son (uç) Ürün a) Mimari uygulama (Kapı pencere doğramaları, Cephe kaplama v.s.) b) Ambalaj 59

60 Alüminyum ürünlerin sınıflandırılması GTIP (Gümrük tarife numarası) sınıflandırılması 76 Alüminyum ve Alüminyumdan Eşya İşlenmemiş Alüminyum Alaşımsız Alüminyum Alüminyum Alaşımları Alüminyum Döküntü ve Hurdaları Alüminyum tozları ve ince pullar Alüminyumdan çubuklar ve profiller Alüminyum teller Alüminyumdan saclar, levhalar, şeritler (kalınlığı 0,2 mm yi geçenler) Alüminyumdan yapraklar ve şeritler (baskılı veya baskısız, kağıt, karton, plastik maddeler veya benzerlerinden bir mesnet üzerine tespit edilmiş olsun olmasın) (mesnedi hariç kalınlığı 0,2 mm yi geçmeyenler) Alüminyumdan ince ve kalın borular Alüminyum boru bağlantı parçaları (rakorlar, dirsekler, manşonlar ve benzerleri) Alüminyum inşaat ve inşaat aksamı (köprüler, köprü aksamı, kuleler, pilonlar, ayaklar,sütunlar, inşaat iskeleleri, çatılar, kapılar, pencereler ve bunların çerçeveleri, pervazlar ve kapı eşikleri, korkuluklar, parmaklıklar gibi) (9406 pozisyonundaki prefabrik inşaatlar hariç); inşaatta kullanılmak üzere hazırlanmış alüminyum saclar, çubuklar, profiller, borular vb.) Her türlü madde için (sıkıştırılmış veya sıvılaştırılmış gaz hariç) hacmi 300 litreyi geçen ve mekanik veya termik tertibatı bulunmayan alüminyum depolar, sarnıçlar, küvler ve benzeri kaplar (ısıyı izole edici veya iç yüzeyleri kaplanmış olsun olmasın) Her tür madde için (sıkıştırılmış veya sıvılaştırılmış gaz hariç) hacmi 300 litreyi geçmeyen ve mekanik veya termik tertibatı bulunmayan alüminyum depolar, fıçılar, variller, bidonlar ve benzeri kaplar (tüp şeklinde sert veya esnek kaplar dahil) (ısıyı izole edici veya iç yüzeyleri kaplanmış olsun olmasın) Sıkıştırılmış veya sıvılaştırılmış gaz için alüminyum Alüminyum tellerden ince ve kalın halatlar, kablolar, örme halatlar ve benzerleri(elektrik için izole edilmemiş olanlar) Alüminyumdan sofra, mutfak ve diğer ev işlerinde kullanılan eşya ile sağlığı koruyucu eşya ve bunların 60 aksamı; alüminyumdan süngerler, temizlik veya parlatma işlerinde kullanılan eşya, eldivenler ve benzerleri Alüminyumdan diğer eşya

61 Alüminyum ürünlerin sınıflandırılması Ekstrüzyon Ürünleri Kullanım Alanlarına Göre Dağılımı Hadde Ürünleri (rulo, folyo) Kullanım Alanlarına Göre Dağılımı 61

62 Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Alternatif Yapı Malzemeleri 3. Yapılarda alüminyum kullanımı 3.2. Alüminyum Alaşımları ve Ekstrüzyon Profilleri Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Alüminyum ekstrüzyon profilleri Alüminyum profillerin korunması Alüminyum profillerin işlenmesi 1

63 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Ana metali alüminyum olan alaşımlara Alüminyum Alaşımları denir. Bunlara hafif alaşımlar da denir. Alüminyum alaşımları bakır, çinko, silisyum, mağnezyum, manganez,demir, nikel, titan vb. elementleri ilave edilerek oluşturulur. - hafif olmaları, - ısı ve elektirik iletkenlikleri, - ısıl işlemlere çoğunlukla elverişli olmaları - bazı kimyasal etkilere karşı dayanıklı olmaları - alaşımları döküme elverişlidir. Aynı zamanda, dövme,çekme ve haddeleme ile biçimlendirilen alüminyum alaşımları da hazırlanmaktadır. - Korozyona dayanıklı ve zehirlenme tehlikesi yaratmadıklarından ilaç sanayinde ve gıdamaddelerinde koruma maddesi olarak kullanılmaktadır. 2

64 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Aluminyum Alaşımlarının (AA) Kimyasal Yapısına Göre Sınıflandırılması İlave edilen metallere göre sınıflandırma yapılır. Bir alaşım 4 rakamdan oluşan notasyon ile tanımlanır. Birinci rakam, alüminyum ilâve edilen esas metali gösterir. A.B.D normlarına göre ; AA1XXX 2XXX 3XXX 4XXX 5XXX 6XXX 7XXX 8XXX 9XXX : Alaşımsız aluminyum Eski TS standardında farklı bir : Bakır'lı aluminyum alaşımı kodlama sistemi varken AB ile : Manganezli aluminyum alaşımı uygunluk için bu kodlamaya : Silisyum'lu aluminyum alaşımı Türkiyede'de geçilmiştir. : Magnezyum'lu alüminyum alaşımı : Silisyum ve magnezyum'lu alüminyum alaşımı : Çinko'lu alüminyum alaşımı : Demir ve Silisyum'lu alüminyum alaşımı : Yeni bulunan alaşımlar (Örnek: Lityum'lu alaşımlar) Tüm Dünya'da, mimari amaç için üretilen profiller, genellikle 6XXX alaşımlarından, ekstrüzyon yöntemi ile üretilir ve görünümlerinin bozulmaması, yıllarca korunması için anodik oksidasyon (eloksal) ile renkli veya renksiz olarak kaplanırlar. Bu alaşımlar arasında da en yaygın kullanılanlar, birbirlerine son derece yakın kimyasal bileşime 3 sfiziksel özelliklere sahip olan 6063, 6060 veya AlMgSi0,5 (Eski TS adı) alaşımlarıdır.

65 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Aluminyum Alaşımlarında kullanılan elementlerin etkileri Ø Çinko Dökülebilirliği arttırır. ØBakır Alüminyuma; sertlik, dayanım, dökülebilme özelliği ve işlenebilme kolaylıkları sağlar. Bakır % 33 oranında alüminyumla ötektik bileşim verir. Ø Silisyum Alümiyumun içinde çok az erir (%1-1.5). Silisyum %12 oranında alüminyumla ötektik bileşim yapar ve ergime sıcaklığı 577 o C ye düşer. Kristalleri inceltir. Mekanik özellikleri ve sıcak dayanımı yükselir, akıcılığı artar. Silisyum miktarı artınca işlenmeye karşı sertlik meydana gelir. Ø Manganez Alüminyum içinde çok az (%0.3) erir. Ergime derecesini yükseltir, Dökülebilirliği arttırmak için demir ile birlikte kullanılır. Alaşımların tokluk ve süneklik özelliklerini arttırır. Ø Magnezyum % 33 oranında alüminyumla ötektik bileşim verir. Özgül ağırlığı az olduğu için girdiği alaşımın özgül ağırlığını düşürür. % 6 dan fazla Mg içeren alaşımlarda çökelme sertleşmesi oluşur. ØDemir İğneli doku biçiminde kristallenir. İğneli doku kristallerin oluşması tehlikeli olur. Mekanik dayanımları azaltır. Ø Nikel Korozyon dayanımını iyileştirir, parçalara kalıcı parlaklık verir. Ø Titanyum Bor ile birlikte alüminyum alaşımlarında tane inceltici olarak kullanılır. 4

66 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Aluminyum Alaşımlarının Isıl İşlem Durumuna Göre Sınıflandırılması Alüminyum yarımamul veya mamuller üretildikten sonra belirli fiziksel özelliklere sahip olmaları için bazı işlemlerden geçirilirler. Genel olarak alüminyum alaşımları iki gruba ayrılırlar : 1- Isıl İşlem uygulanabilir alaşımlar 2- Isıl İşlem uygulanamayan alaşımlar Her iki grup için, tatbik edilen işlemleri tanımlamak amacı ile kullanılan notasyonlar mevcuttur. 5

67 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Alüminyum alaşımları için temper (ısıl işlem/kondisyon) göstergeleri Döküm veya biçimlendirilmek suretiyle elde edilen, Alüminyum ve alüminyum alaşımlarının ısıl işlem durumları, ilave edilen bir veya birkaç harf ile tanımlanır. Esasen 4 tür ısıl işlem göstergesi kullanılmaktadır. (F): fabrikasyondan sonraki hali, (ısıl işlem yok) (O): tavlama yapıldığını, (belli bir sıcaklığa kadar tekrar ısıtılıp bekletilmesi) (H): rekristallizasyon sıcaklığının altındaki sıcaklıklarda yapılan plastik şekillendirme (sonucunda sertlik ve mukavemet artar) 6

68 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması (W): solüsyona alma ısıl işlemlnden sonraki kalıcı olmayan yapıyı göstermekle beraber, şayet zamanı verilmiş ise o takdirde belirli bir ısıl işlem ifade edilmiş olmaktadır. Solüsyona alma ısıl işlemi: Alüminyum alaşımı bünyesindeki alaşım elemanlarını katı çözeltiye almak için malzemenin 520 o C veya üzerinde belirli bir süre tutulup ani olarak soğutulmasıdır. Bazı alüminyum alaşımlarında (örneğin 6060/6063/AlMgSi0.5) ekstrüzyon gibi sıcak bir prosesten sonra malzemenin hava ya da su ile ani soğutulması, solüsyona alma ısıl işlemi sonucunu otomatik olarak verir. 7

69 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Ayrıca, (T) ısıl işlem yapıldığını gösterir, alt gruplar vardır: T1 : Sıcak işlemden sonra soğutulur ve doğal yaşlanma ile kararlı duruma getirilir. T2 : Sıcak işlemden sonra soğutulur, soğuk işlemden geçirilir ve doğal yaşlanma ile kararlı duruma getirilir. T3 : Solüsyona alma ısıl işlemi uygulanır, soğuk işlemden geçirilir, ve doğal yaşlanma ile kararlı duruma getirilir T4: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir, doğal yaşlanma ile kararlı duruma getirilir. T5: Sıcak işlemden sonra soğutulur ve yapay yaşlanma ile sertleştirilir (Termik ısıl işlemi) T6: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir ve yapay yaşlanma ile sertleştirilir (Termik ısıl işlemi) T7: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir ve yapay aşırı yaşlanma yapılır.(termik ısıl işlemi) T8: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir, soğuk işlemden geçirilir, ve yapay yaşlanma yapılır (Termik ısıl işlemi) T9: Solüsyona alma ısıl işleminden geçirilir, yapay yaşlanma yapılır (termik ısıl işlemi) ve soğuk işlemden geçirilir. T10: Sıcak işlemden soğutulur, soğuk işlemden geçirilir ve yapay olarak yaşlandırılır (Termik ısıl işlemi). Doğal yaşlandırma: Alüminyum alaşımının oda sıcaklığuında bekletilmesiyle, katı çözelti içindeki alaşım elemanlarının katı çözeltiden ayrılıp çökelerek "çökelme sertleşmesi" mekanizması ile malzemenin sertliğinin artması. Yapay yaşlandırma: Doğal yaşlandırma ile elde edilemeyecek kadar yüksek sertlik değerlerinin bir ısıl işlem fırınında belirli sıcaklık ve sürede yapılması. (Örnek: 6060/6063/AlMgsi0.5 alaşımı için 180 o C sıcaklıkta 5 saat ). Termik: Alüminyumun "yapay yaşlandırma ısıl işlemi"ne Türkiye ekstrüzyon sektöründe 8 verilen ad.

70 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Yapay yaşlandırma örneği: 2xxx serisinden Al.0.38Cu alaşımının 240 o C'de 2 saat bekletilmesi sonucu CuAl 2 bileşiklerinin çökelmesi (siyah renkli kısımlar) 9

71 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması 1xxx serisi yumuşak alüminyum (ısıl işlem görmüş) 10

72 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması 1XXX serisi: Tavlanmış durumda akma dayanımı 10 MPa olup, elektrik iletim kablolarında ve folyo üretiminde kullanılır. Alüminyum folyo üretmek için, alüminyum külçe, sıcak olarak açılır ve 2 ila 4 mm kalınlığa kadar indirilir. Daha sonra soğuk açma işlemi ile 5 ila 400 µm kalınlığa kadar açılır 3XXX serisi: Al Mn veya Al Mn Mg alaşımlarıdır. Orta dayanımlı ve düktil alaşımlardır (110MPa), katılaşma sırasında Mn ve Mg atomlarının çözeltiye dağılması dayanımı ve sertliği arttırır. Isıl işlemlerde en uygun iç yapı elde edilir. Ancak sertliğin aşırı artması kırılganlık yaratacağından Mn miktarı %1.25 ile sınırlandırılmıştır (İri Al 6 Mn kristali oluşup kırılganlık meydana gelmesin). Alüminyum içecek kutularında kullanılır. Örnek alaşım: Al 0.7Mn 0.5Mg (oranlar ağırlıkça %'dir). 11

73 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması 5XXX: Magnezyumlu alaşımlardır. Mg oranı %3-4'ü geçmemelidir. Aksi taktirde Mg 5 Al 8 bileşiği oluşup kırılganlığa neden olabilir. Çekme dayanımı çeşitli haddeleme, soğuk çekme tekniklerinin kullanımı ile MPa aralığında değişmektedir. Ancak tavlama yapılmazsa mikroyapının oda sıcaklığında stabil kalamadığı, zamanla yumuşama ve dayanım kaybı olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle mekanik işleme sonrasında mutlaka tavlama ile alaşım stabilize edilmelidir. Magnezyumlu alaşımlar kara ve deniz taşıtlarında tercih edilmektedir. 12

74 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması 6xxx serisi alüminyum alaşımlarının (İnşaat ve taşımacılık sektöründe kullanılan seri) genel özellikleri Magnezyum (Mg) ve Silisyum (Si) karma alaşımlarıdır. Bu elementlerin ve içindeki diğer safsızlıkların (Fe, Cu, Mn, Zn, gibi) belirli sınırlar içinde farklı değerlerde olmaları, alaşımların kullanılma yerine göre farklı özelliklerde profil üretimini sağlarlar. Demir (Fe) miktarı %0,20 veya daha düşük olan 6XXX serisi alaşımlarda, profil polisaj yapıldığında parlak yüzey elde edilir. Fe miktarının bu değerden yüksek olması durumunda, profilin rengi grileşmeye başlar, parlaklık donuklaşır. Mat yüzey elde edilmesi için de Fe miktarı en az 0.18 % olmalıdır. Fe miktarı yükseldikçe o ölçüde rahat ve güzel görünümlü mat yüzey elde edilir. Fe miktarının %0.30'dan fazla olması ise eloksal sonrasında donuk bir görünüme neden olacağı gibi, ekstrüzyon işlemini de zorlaştırır. Alüminyumun korunması bölümünde inceleyeceğimiz bir tür yüzey koruma yöntemi 13

75 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması 6xxx serisi alüminyum alaşımlarının (İnşaat ve taşımacılık sektöründe kullanılan seri) genel özellikleri Mg ve Si miktarlarının, profilin yapay yaşlandırma ısıl işlemi (termik) sonrası sertliğinde büyük önemi vardır. Ancak, ısıl işlem sonrası maksimum sertlik temini için bu elementlerin üst sınırlarda olması ise, üretimin düşük hız ile yapılmasını gerektirir. Çünkü kullanılan alüminyum kütük (billet) de aynı oranda serttir. Sonuç olarak, profillerin kullanılma yerine göre, mümkün olduğu ölçüde amaca uygun alaşım ile üretim yapılması faydalıdır. Profilin bir özelliğinin iyi olması istenirken, diğer bir özelliğinden fedakârlık edilmesi gerekmektedir 6XXX serisi (AlMgSi) alaşımları içinde mimari - inşaat sektöründe ekstrüzyon profili üretiminde kullanılırlar ve 6063 (EN ve yeni TS notasyonunda) ve AlMgSi0.5 (DIN ve eski TS notasyonunda) alaşımları en sık kullanılanlardır. Bunların kimyasal bileşimleri genelde aynı olup, alt ve üst limitlerde farklılıklar gösterirler. AA 6005, 6005A ve 6082 alüminyum alaşımları mekanik özelliklerin daha yüksek değerlerde istendiği mühendislik uygulamaları için tercih edilir. 14

76 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Bazı alüminyum alaşımlarının mekanik özellikleri ve kullanım alanları 15

77 Alüminyum alaşımlarının sınıflandırılması Alüminyumun haddeleme ve sonrasında ısıl işlem (tavlama) etkileri ile tane yapısında ve mekanik özelliklerinde meydana gelen değişiklikleri gösteren şematik çizim 16

78 Alüminyum ekstrüzyon profilleri Alüminyum Ekstrüzyon Profil: Belli bir kesite sahip olan, (bu kesitin şekli düz veya amaca uygun değişik şekilde olabilir) ve kesit/boy oranı küçük olan, başka bir deyişle, boyu eninden çok daha fazla olan şekillendirilmiş malzemeler "profil" olarak tanımlanır. Profil üretimi için birçok metal gibi alüminyum da haddeleme (çekme) veya ekstrüzyon metodu ile işlenir. Ancak, karmaşık şekilli profiller için en çok kullanılan metod "ekstrüzyon"dur. Ekstrüzyon ile üretilen aluminyum profillerin kullanma sahaları : - Nakliye araçları (otomobil, gemi, tren, metro, uçak ve uzay araçları), - Mimari uygulamalar ve inşaat sektörü (binaların cephe kaplama sistemleri (fasad), pencereler, kapılar, çeşitli konstrüksiyonlar, - Elektrik endüstrisi, - Makina ve ekipman imali, - Kimya ve gıda endüstrisinde, 17

79 Alüminyum ekstrüzyon profilleri Alüminyum profillerin ekstrüzyon yöntemi ile üretimi Alüminyum profillerin ekstrüzyon yöntemi ile üretimi için 3 esas gerekir. a- Alüminyum Kütük (billet, biyet) b- Ekstrüzyon Pres c- Ekstrüzon Kalıbı Genel olarak, ekstrüzyon, alüminyum biyetin, presin sağladığı büyük kuvvet ile, kalıp içerisinden geçirilerek, kalıbın şekline sahip olan profilin elde edilmesi; olarak tanımlanabilir. Alüminyum ekstrüzyonu sıcak olarak yapılır; biyetler ºC ısıtılır, kalıplar 450ºC ısıtılmış olmalıdır ve pres'ten çıkan profilin sıcaklığı 500ºC'nin üzerindedir. 18

80 Alüminyum ekstrüzyon profilleri Alüminyum profillerin ekstrüzyon yöntemi ile üretimi Ekstrüzyon, aynı zamanda, bir kesit düşürme işlemidir. Alüminyum biyetin kesiti, alüminyum profilin kesitine dönüştürülmektedir. Bu nedenle, kullanılan biyetin kesiti, üretilecek profil kesitine yüzey ölçümü olarak ne kadar yakın ise, işlem o kadar kolay olur. Ekstrüzyon presinden çıkan profil, soğutulur, soğuk germe işlemi yapılır ve istenen boyda kesilir. Daha sonra çeşitli ısıl işlemler (sipariş özelliğine göre) tatbik edilir (Bu notasyonlardan T işaretli olanlar kullanılır). Alüminyum profil için sertlik ölçme pensesi ile sertlik kontrolü yapılarak ısıl işlemin uygun sonuç verip vermediği kontrol edilir. 19

81 Alüminyum ekstrüzyon profilleri Webster Sertlik Olcme Penseleri üç değişik tiptedir: Model B: Alüminyum ve aluminyum alaşımlarında kullanılır. Model B-75: Pirinç (Sarı) ve Çelik için kullanılır. Model BB-75: Bakır sertliği ölçümünde kullanılır. Sertlik ölçmek metallerin kalite kontrolü ve sınıflandırması için yaygın olarak kullanılan bir metottur. Kalite kontrol ve pratik şekilde ürün sınıflandırma için Webster sertlik olçme penselerimiz son derece kullanışlıdır. Et kalınlığı 25.4 mm'ye kada olan plaklarda ölçüm yapılabilir. Yumuşak malzemelerde doğru sertlik ölçme değeri için numune 0,60 mm den daha ince olmamalıdır. 20

82 Alüminyum ekstrüzyon profilleri Alüminyum profillerin ekstrüzyon yöntemi ile üretimi Alüminyum profilin sıcak halde presten çıktıktan sonra yüzeyinin zarar görmemesi ve eloksal sonrasında siyah/gri soğuma lekelerinin görülmemesi için ekstrüzyon pres konveyörlerinde ahşap malzeme veya grafit yerine özel ısıya dayanıklı tekstil ürünleri kullanılması tavsiye edilir. Hangi ölçüdeki profillerin, şekil ve ölçü toleranslarına sahip olacağı çeşitli standartlarda belirtilmiştir. Standartlarda gösterilen ölçülerin dışında üretim yapmak, müşteri ile üretici arasındaki anlaşmaya bağlıdır. Ancak, standartlardan çok daha dar toleranslar ile profil üretmenin maliyetinin her zaman normalden çok daha fazla olduğu unutulmamalıdır. 21

83 Alüminyum ekstrüzyon profilleri Avrupa ülkeleri ulusal standartlarının yerine Avrupa standartlarını (EN) kullanmaya başlamışlardır. Ülkemizde de bu standartlar tercüme edilerek TS EN standardı olarak isimlendirilmekte ve kullanılmaktadır. Alüminyum ekstrüzyon profilleri ile ilgili ülkemizde en çok kullanılan standartlar aşağıda verilmiştir. TS 5247 EN : Alüminyum ve alüminyum alaşımları- EN AW-6060 ve EN AW alaşımlarından ekstrüzyonla imal edilmiş hassas profiller - Bölüm 1 TS 5246 EN : Alüminyum ve alüminyum alaşımları- EN AW-6060 ve EN AW alaşımlarından ekstrüzyonla imal edilmiş hassas profiller - Bölüm 2 TS EN 755-1: Alüminyum ve alüminyum alaşımları, ekstrüzyonla imal edilmiş tellik çubuk/ çubuk, boru ve profiller Bölüm 1: Teknik muayene ve teslim şartları TS EN 755-2, TS EN 755-3, TS EN 755-4, TS EN 755-5, TS EN 755-6, TS EN 755-7,TS EN 755-8, TS EN TS 4922: Metalik malzemelerin yüzey işlemi, alüminyum ve biçimlenebilir alüminyum alaşımlarının anodik oksidasyonu (eloksal), teknik özellikleri 22

84 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Eloksal Alüminyum metali yüzeyinde oluşan doğal oksit tabakası en fazla 1-2 mikron kalınlığında olup korozyona metali karşı korumak için yeterlidir. Ancak yüzeydeki bu tabaka çok ince olduğ için kolayca çizilmekte veya aşınmaktadır. Yeniden oluşmasına rağmen metal yüzeyinde renk ve doku farklılıklarına yol açacağından bu tabakanın kalınlaştırılmasında yarar vardır. Mimari amaçla üretilen alüminyum profillerin güzel görünümlü olması ve bunu koruması tercih edilir. Koruyucu tabakanın "anodik oksidasyon" (anodizing, anodic oxidation) veya Almanca kökenli "eloksal" (eloxal) tekniği ile kalınlaştırılması mümkündür. Alüminyum profillerin anodik oksidasyonu (Eloksal) 23

85 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Eloksal alüminyum ürünlere uygulanan en önemli yüzey işlemidir. Eloksal tabakası çok sert ve böylece aşınmaya karşı dayanıklı yüzey kalınlaştığından, çizilmeye karşı direnç sağlanır Ayrıca dış etkenlerden koruma da daha yüksek seviyeye çıkar. Dekoratif görünümün iyileştirilmesi veya örneğin elektronik malzemelerde oksitlenmeye sebebiyet vermemesi eloksal kaplamanın mutlak gerekliliğinin göstergelerinden bazılarıdır. ELOKSALLI LEVHA ÇEŞİTLERİ DOĞAL ELOKSALLI LEVHALAR (NATUREL) STS YÜZEYLİ ELOKSALLI LEVHALAR (SATİNE ELOKSALLI - mat) PARLAK ELOKSALLI LEVHALAR (REFLEKTİN - REFLEKTÖR - AYNALI - parlak) 24

86 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Anodik oksidasyon yapılması elektrolitik bir işlemdir ve birçok metodu vardır. Prensipte, alüminyum profiller, asitli bir elektrolit içine anot olarak daldırılırlar. Anot ile katot arasına belli bir gerilim (doğru akım) uygulanır. Elektrolit çözünmeye uğrar ve profilin yüzeyinde bir oksit tabakası oluşur. Bu tabaka cam gibi saydam ve serttir. Alüminyumu aşınmadan ve korozyondan korur. Mevcut olan birçok anodik oksidasyon metodu içinde, en yaygın olarak kullanılan "Sülfürik Asitli Doğru Akım Metodu" dur. 25

87 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Profillere Anodik Oksidasyon Öncesi Yapılan İşlemler : Anodik oksit tabakası saydam olduğundan, profil yüzeyini gösterir. Yüzeyin mat veya parlak olması isteniyor ise anodik oksidasyon öncesi bu işlemler yapılmalıdır. 1. Parlatma (Polisaj) İşlemi: Profillerin yüzeyinin parlatılması için özel bezlerden imal edilen fırçalar yüzeye özel cilası (kimyasal polisaj) ile tatbik edilerek parlatma yapılır. Eğer yüzeyde aşırı çizgi var ise, parlatma fırçaları bunları temizleyemediğinden, parlatma öncesinde özel sisal fırça veya bant zımpara işlemi ile çizgiler giderilir, sonra parlatma yapılır. 2. Zımparalama İşlemi (Keçeleme): Zımparalama işleminin iki amacı olabilir: a) Parlatma öncesi, yüzeyde olan çizgileri gidermek b) Değişik tip zımparalar kullanılarak, yüzeye özel desenli çizgiler yerleştirmek. 3. Satinaj İşlemi: Satinaj işlemi; mat görünümü, fiziksel metod ile vermek için, yüzeyi özellikle çok sayıda çizgi ile donatmakta kullanılır. Paslanmaz çelik telli daire fırçalar ile yapıldığı gibi, Scotchbrush olarak tanınan özel daire fırçalar ile de tatbik edilebilir. (Her iki tip fırçanın makinası ayrıdır.) Kullanılan fırçaların özelliklerine göre yüzey görünümü değişik olabilir. 26

88 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Parlatma (Polisaj) Çift kafalı polisaj makinesi Alüminyum profil polisaj parlatma makinesi Polisaj uygulanmış profil Parlak alümnyum 27

89 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Matlaştırma (Satinaj) Satine alüminyum örnekleri 28

90 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Anodik Oksidasyon İşlemi: Profiller, anodik oksidasyon elektrolitine daldırılıp cereyan verilmeden önce bir dizi kimyasal işlemlerden geçirilirler. Bu işlemler: a) Yağ alma: Profillerin yüzey temizliğini temin içindir. b) Kostikleme: Yağ alma işleminde temizlenemeyen pislik ve yağların temizlenmesi ve gereğinde yüzeye matlık vermek için uygulanır. c) Nötralizasyon: Kostik işleminde oluşan reaksiyon çamurunu temizler. d) Anodik Oksidasyon (Eloksal): Koruyucu oksit tabakası yüzeye kaplanır. Oksit tabakası mikroporoz yapılıdır. Oksit tabakasının da uzun ömürlü olmasını temin etmek için "tespit işlemi" yapılır. e) Tespit İşlemi (Sealing): Profiller, ph değeri ayarlanmış kaynar su banyosunda veya özel bir kimyasal bileşim içeren özel bir emprenye banyosunda belirli bir bekletilir. Bu şekilde eloksal tabakasının gözenekleri kapanır ve gerek fiziksel gerekse de kimyasal etkilere karşı dayanıklılığı artar. Yukarıda özetlenen tüm işlemler arasında, profiller yıkanarak, işlemin kaliteli olması ve kimyasalların birbirlerine karışmaması temin edilir. 29

91 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Endüstriyel Eloksal: Bu yüzey görünümü için, eloksal öncesi hiçbir mekanik (fiziksel) işlem yapılmaz. Profil, doğrudan eloksal tesisine gelir, sadece kostik banyosunda belirli süre tutularak bir matlık temin edilir. Elde edilen bu matlık, çoğunlukla yüzey çizgilerini yok etmekte yeterlidir. Maliyeti düşük olduğundan çoğu zaman tercih edilen yüzey tipidir. 30

92 Alüminyum metalinin yüzeyinin korunması Alüminyum profillerin renklendirilmesi Alüminyum'un gümüşi beyaz renginin yanısıra, çeşitli renklerde hazırlanmış profiller mimari ve dekorasyon sahalarında kullanılmaktadır. Genel olarak renklendirme birbirine alternatif olan iki metod ile yapılır. a) Boyama b) Eloksallı aliminyum için renklendirme 31

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Al Aluminium 13 Aluminyum 2 İnşaat ve Yapı Ulaşım ve Taşımacılık; Otomotiv Ulaşım ve Taşımacılık;

Detaylı

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu MALZEME BİLİMİ I MMM201 aluexpo2015 Sunumu Hazırlayanlar; Çağla Aytaç Dursun 130106110005 Dilek Karakaya 140106110011 Alican Aksakal 130106110005 Murat Can Eminoğlu 131106110001 Selim Can Kabahor 130106110010

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Cu Copper 29 Bakır 2 Dünyada madenden bakır üretimi, Milyon ton Yıl Dünyada madenden bakır

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

Element Yoğunluk Ergime derecesi g/cm 3 Ni 8,9 1440 Mg 1,7 650 Ti 4,5 1668. Sn 7,2 232 Fe 7,9 1536 Pb 11,3 327 Cu 8,9 1080

Element Yoğunluk Ergime derecesi g/cm 3 Ni 8,9 1440 Mg 1,7 650 Ti 4,5 1668. Sn 7,2 232 Fe 7,9 1536 Pb 11,3 327 Cu 8,9 1080 Malzeme Üretim Teknikleri Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Element Yoğunluk Ergime derecesi g/cm 3 o C Ni 8,9 1440 Mg 1,7 650 Ti 4,5 1668 Al 2,7 660 Sn 7,2 232 Fe 7,9 1536 Pb 11,3 327 Cu 8,9 1080 Demir Çelik

Detaylı

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION)

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

ALUMİNYUM ALA IMLARI

ALUMİNYUM ALA IMLARI ALUMİNYUM ALA IMLARI ALUMİNYUM VE ALA IMLARI Alüminyum ve alüminyum alaşımları en çok kullanılan demir dışı metaldir. Aluminyum alaşımları:alaşımlama (Cu, Mg, Si, Mn,Zn ve Li) ile dayanımları artırılır.

Detaylı

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir.

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM TEKNOLOJİSİ Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM YÖNTEMİNİN ÜSTÜNLÜKLERİ Genelde tüm alaşımların dökümü yapılabilmektedir.

Detaylı

Birincil alüminyum üretiminde 2010 yılı itibariyle Kanada ve ABD ile temsil edilen Kuzey Amerika ile Doğu ve Orta Avrupa ön plana çıkmıştır.

Birincil alüminyum üretiminde 2010 yılı itibariyle Kanada ve ABD ile temsil edilen Kuzey Amerika ile Doğu ve Orta Avrupa ön plana çıkmıştır. Alüminyumu metal olarak değerli yapan özelliklerin başında hafifliği, mukavemeti, geri dönüşüm özelliği, korozyon dayanımı, dayanıklılığı, şekil verilebilirliği ve elektrik-ısı iletkenliği gelir. Diğer

Detaylı

Bol ve Kullanışlı Bir Madde: Alüminyum Nurel KILIÇ

Bol ve Kullanışlı Bir Madde: Alüminyum Nurel KILIÇ Bol ve Kullanışlı Bir Madde: Alüminyum Nurel KILIÇ Alüminyum, yer kabuğunda en çok bulunan üçüncü elementtir. Bugün dünyada; 730.000.000 ton/yıl ile ilk sırada yer alan demir-çelikten sonra 22.000.000

Detaylı

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ISIL İŞLEMLER Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. İşlem

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin de tek bir demir kristali olduğu tahmin edilmekle birlikte,

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

AKPA KOMPOZİT PANEL TEKNİK KATALOG

AKPA KOMPOZİT PANEL TEKNİK KATALOG AKPA KOMPOZİT PANEL TEKNİK KATALOG Ekim 2013 AKPA KOMPOZİT PANEL TEKNİK KATALOG İÇİNDEKİLER 1. Alüminyum Kompozit Panel 2 2. Kompozit Panelin Avantajları 2 3. Akpa Kompozit Panel Üretim Ölçüleri 3 4. Tolerans

Detaylı

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK Dersin Amacı Çelik yapı sistemlerini, malzemelerini ve elemanlarını tanıtarak, çelik yapı hesaplarını kavratmak. Dersin İçeriği Çelik yapı sistemleri, kullanım

Detaylı

7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ

7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ 7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ 1 7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN KULLANIM ALANI 7075 AlaĢımı Hava taģıtları baģta olmak üzere 2 yüksek Dayanım/Yoğunluk oranı gerektiren birçok alanda kullanılmaktadır.

Detaylı

THE PRODUCTION OF AA5049 ALLOY SHEETS BY TWIN ROLL CASTING

THE PRODUCTION OF AA5049 ALLOY SHEETS BY TWIN ROLL CASTING AA5049 ALÜMİNYUM ALAŞIMI LEVHALARIN İKİZ MERDANELİ SÜREKLİ DÖKÜM TEKNİĞİ İLE ÜRETİMİ Koray TURBALIOĞLU Teknik Alüminyum San. A.Ş., İstanbul koray.turbalioglu@teknikaluminyum.com.tr ÖZET AA5049 alaşımı

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ HADDELEME (Calendering) İLE İŞLEME TEKNİĞİ HADDELEMEYE(Calendering) GİRİŞ Bu yöntem genellikle termoplastiklere ve de özellikle ısıya karşı dayanıklılığı düşük olan

Detaylı

İÇİNDEKİLER 2. 3. 4. 5. 6.

İÇİNDEKİLER 2. 3. 4. 5. 6. İstiklal Mah. Barış Manço Cad. 5. Sok No:8 34522 Esenyurt / İSTANBUL TÜRKİYE Tel.: 0212 679 69 79 Faks: 0212 679 69 81 E-posta: info@gozdempaslanmaz.com 44 44 881 1 İÇİNDEKİLER 1. 2. 3. 4. 5. 6. 2 1 HAKKIMIZDA

Detaylı

6XXX EKSTRÜZYON ALAŞIMLARININ ÜRETİMİNDE DÖKÜM FİLTRELERİNDE ALIKONAN KALINTILARIN ANALİZİ

6XXX EKSTRÜZYON ALAŞIMLARININ ÜRETİMİNDE DÖKÜM FİLTRELERİNDE ALIKONAN KALINTILARIN ANALİZİ 6XXX EKSTRÜZYON ALAŞIMLARININ ÜRETİMİNDE DÖKÜM FİLTRELERİNDE ALIKONAN KALINTILARIN ANALİZİ Kemal Örs ve Yücel Birol ASAŞ Alüminyum Malzeme Enstitüsü MAM TUBİTAK Maksimum billet uzunluğu :7.300mm, ve152,178,203,254,355mm

Detaylı

METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER

METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER Prof.Dr.Ahmet Aran - İ.T.Ü. Makina Fakültesi METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER METAL MATRİSLİ KOMPOZİTLER KARMA MALZEMELER METAL MATRİSLİ KARMA MALZEMELER MMK ÜRETİM YÖNTEMLERİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ Metal,

Detaylı

DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER SEKTÖRÜ

DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER SEKTÖRÜ DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER SEKTÖRÜ I. DÜNYA DEMİR-ÇELİK (GTİP 72)TİCARETİ 2013 yılında dünya demir-çelik ihracatı bir önceki yıla göre %7,9 oranında azalarak 392,8 milyar $ seviyesinde gerçekleşmiştir.

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

HEATING ELEMENT TECHNOLOGIES CORP. PASLANMAZ ÇELİK BORU. Kaliteyi Biz Üretelim, Sizler İle Paylaşalım...

HEATING ELEMENT TECHNOLOGIES CORP. PASLANMAZ ÇELİK BORU. Kaliteyi Biz Üretelim, Sizler İle Paylaşalım... HEATING ELEMENT TECHNOLOGIES CORP. BORU Kaliteyi Biz Üretelim, Sizler İle Paylaşalım... Şirketimiz yan sanayi olarak hizmet verdiği sektörlere ilave olarak boru üretimi ve p r o f e s y o n e l k aynak

Detaylı

Eczacıbaşı - Lincoln Electric ASKAYNAK. Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Çelikler İçin MIG/TIG Kaynak Telleri

Eczacıbaşı - Lincoln Electric ASKAYNAK. Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Çelikler İçin MIG/TIG Kaynak Telleri Eczacıbaşı - Lincoln Electric ASKAYNAK Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Çelikler İçin MIG/TIG Kaynak Telleri Düşük Alaşımlı Yüksek Dayanımlı Kaynak Teli Ürün Ailesi Genel Ürün Özellikleri Kararlı ark ve

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 KULLANILMIŞ ALÜMİNYUM MALZEMELERİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ ALÜMİNYUM HAKKINDA BİLGİ * Alüminyumun yeryüzündeki en önemli hammadde bileşiği boksit madenidir.

Detaylı

Fabrika: Kütahya Org. San. Böl. 6.cad. No:15 / KÜTAHYA /TÜRKİYE Tel: +90 274 266 25 72 / 79 Fax: +90 274 266 25 76 info@viggroup.com.

Fabrika: Kütahya Org. San. Böl. 6.cad. No:15 / KÜTAHYA /TÜRKİYE Tel: +90 274 266 25 72 / 79 Fax: +90 274 266 25 76 info@viggroup.com. w w w. s k - c w. c o m Fabrika: Kütahya Org. San. Böl. 6.cad. No:15 / KÜTAHYA /TÜRKİYE Tel: +90 274 266 25 72 / 79 Fax: +90 274 266 25 76 info@viggroup.com.tr VIG Metal, alüminyum ve magnezyum gibi haf

Detaylı

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır.

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz Metalürjisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz metalürjisi İmali zor parçaların (küçük, fonksiyonel, birbiri ile uyumsuz, kompozit vb.) ekonomik,

Detaylı

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ Günümüzde 70.000 demir esaslı malzeme (özellikle çelik) olmak üzere 100.000 den fazla kullanılan geniş bir

Detaylı

KOROZYONUN ÖNEMİ. Korozyon, özellikle metallerde büyük ekonomik kayıplara sebep olur.

KOROZYONUN ÖNEMİ. Korozyon, özellikle metallerde büyük ekonomik kayıplara sebep olur. KOROZYON KOROZYON VE KORUNMA KOROZYON NEDİR? Metallerin bulundukları ortam ile yaptıkları kimyasal veya elektrokimyasal reaksiyonları sonucu meydana gelen malzeme bozunumuna veya hasarına korozyon adı

Detaylı

MAGNEZYUM ve ALAŞIMLARI

MAGNEZYUM ve ALAŞIMLARI Magnezyum, hafif metal olduğundan (özgül ağırlığı = 1.74) uçak, uydu ve roket sanayinin vazgeçilmez malzemelerinden birisidir. Alaşımlanmamış magnezyum, yumuşaklığından, düşük korozyon ve oksidasyon direncinden

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA DEMİR ESASLI ALAŞIMLAR DEMİR DIŞI ALAŞIMLAR METALLERE UYGULANAN İMALAT YÖNTEMLERİ METALLERE UYGULANAN ISIL İŞLEMLER

Detaylı

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER 6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER Gri dökme demirlerin özellikleri; kimyasal bileşimlerinin değiştirilmesi veya kalıp içindeki soğuma hızlarının değiştirilmesiyle, büyük oranda farklılıklar kazanabilir.

Detaylı

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i Çeliklere Uygulanan Yüzey Sertleştirme İşlemleri Bazı uygulamalarda kullanılan çelik parçaların hem aşınma dirençlerinin, hem de darbe dayanımlarının yüksek olması istenir. Bunun için parçaların yüzeylerinin

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi GİRİŞ Ekstrüzyon; Isı ve basınç kullanarak malzemenin kalıptan sürekli geçişini sağlayarak uzun parçalar elde etme işlemi olup, plastik ekstrüzyon ve alüminyum ekstrüzyon olmak üzere iki çeşittir. Biz

Detaylı

Akımsız Nikel. Çözeltideki tuzları kullanarak herhangi bir elektrik akım kaynağı kullanılmadan nikel alaşımı kaplayabilen bir prosestir"

Akımsız Nikel. Çözeltideki tuzları kullanarak herhangi bir elektrik akım kaynağı kullanılmadan nikel alaşımı kaplayabilen bir prosestir Akımsız Nikel Eğitimi Akımsız Nikel Çözeltideki tuzları kullanarak herhangi bir elektrik akım kaynağı kullanılmadan nikel alaşımı kaplayabilen bir prosestir" Akımsız Nikel Anahtar Özellikler Brenner &

Detaylı

GENEL OLARAK ÇELİK. Dünya da halen genel olarak çelik üretimi

GENEL OLARAK ÇELİK. Dünya da halen genel olarak çelik üretimi Dünya da halen genel olarak çelik üretimi GENEL OLARAK ÇELİK Entegre tesislerde demir cevheri ve kok kömürü ile veya Elektrik Ark Ocaklarında hurdanın ergitilmesi ile gerçekleştirilmektedir. Çelik ürünleri:

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI I DERSİ SERTLİK DENEY FÖYÜ SERTLİK TESTLERİ Sertlik Nedir? Basite indirgendiğinde oldukça kolay tanımlanan

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI ---------------------------------------Boşluk Doldurma Soru

Detaylı

Elastik ve Hafif Doğal Taş Kaplaması çok amaçlı kullanım

Elastik ve Hafif Doğal Taş Kaplaması çok amaçlı kullanım Elastik ve Hafif Doğal Taş Kaplaması çok amaçlı kullanım www.litho-flex.com Binlerce yıldır doğal taş bir yapı malzemesi olarak birçok farklı alanlarda kullanılmıştır. Lithoflex Doğal Taş Kaplaması klasik

Detaylı

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels)

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels) 3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR Karbon çelikleri (carbon steels) Çelik, bileşiminde maksimum %2 C içeren demir karbon alaşımı olarak tanımlanabilir. Karbon çeliğin en

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 KOMPOZİT ATIKLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajlara, kompozit ambalaj adı

Detaylı

Metal Yüzey Hazırlama ve Temizleme Fosfatlama (Metal Surface Preparation and Cleaning)

Metal Yüzey Hazırlama ve Temizleme Fosfatlama (Metal Surface Preparation and Cleaning) Boya sisteminden beklenilen yüksek direnç,uzun ömür, mükemmel görünüş özelliklerini öteki yüzey temizleme yöntemlerinden daha etkin bir biçimde karşılamak üzere geliştirilen boya öncesi yüzey temizleme

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

Paslanmaz Çelik Sac 310

Paslanmaz Çelik Sac 310 Paslanmaz Çelik Sac 310 310 kalite paslanmaz çelik stoklarımızda 0,60mm'den 25mm'ye kadar mevcut bulunmaktadır. Bu kalite tipik ateşte 1250 C'ye kadar oksidasyona dayanıklıdır. 800 C'ye kadar sürtünme

Detaylı

MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ

MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü,

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

MELKUÇLAR MAKİNE LTD. ŞTİ.

MELKUÇLAR MAKİNE LTD. ŞTİ. MELKUÇLAR MAKİNE LTD. ŞTİ. ZIMPARA ÜRÜN GURUBU Çamlıtepe caddesi 158/b siteler ANKARA Tel: 0 312-351 73 73 faks: 0 312 351 73 33 GENİŞ BANT ZIMPARALAR KALİBRE ZIMPARALAR Zımpara yüzeyinin dolmasını geciktiren

Detaylı

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları 1. Giriş Bir cisim bağ kuvvetleri etkisi altında en düşük enerjili denge konumunda bulunan atomlar grubundan oluşur. Koşullar değişirse enerji içeriği değişir,

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

24.10.2012. Öğr.Gör.Alkan AKSOY. Hazırlayan: Öğr.Gör. Alkan AKSOY -Sürmene

24.10.2012. Öğr.Gör.Alkan AKSOY. Hazırlayan: Öğr.Gör. Alkan AKSOY -Sürmene Öğr.Gör.Alkan AKSOY Elektrik enerjisini ileten bir veya birden fazla telden oluşan yalıtılmamış tel veya tel demetlerine iletken eğer yalıtılmış ise kablo denir. Ülkemizde 1kV altında genellikle kablolar

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

KOROZYON. Teorik Bilgi

KOROZYON. Teorik Bilgi KOROZYON Korozyon, metalik malzemelerin içinde bulundukları ortamla reaksiyona girmeleri sonucu, dışardan enerji vermeye gerek olmadan, doğal olarak meydan gelen olaydır. Metallerin büyük bir kısmı su

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi KALSİYUM SİLİKAT Yüksek mukavemetli,

Detaylı

AtılımKimyasalları AK 5120 E/N PARLAK AKIMSIZ NİKEL KAPLAMA ÜRÜN TANIMI

AtılımKimyasalları AK 5120 E/N PARLAK AKIMSIZ NİKEL KAPLAMA ÜRÜN TANIMI SAYFA NO: 1/5 AtılımKimyasalları AK 5120 E/N PARLAK AKIMSIZ NİKEL KAPLAMA ÜRÜN TANIMI AK 5120 : Birçok değişik metaller, alaşımlar, ve iletken olmayan malzemeler üzerine, orta fosforlu ve mütecanis akımsız

Detaylı

Kurumsal Politikamız. Hakkımızda

Kurumsal Politikamız. Hakkımızda 2014 Katalog 1 Hakkımızda Yükseller Metal, Türkiye ve uluslararası alüminyum pazarında üretim, ticaret ve satış alanlarında faaliyet göstermektedir. Firmamız ISO 9001 sertifikalı olup, alüminyum alanında

Detaylı

Şekil 1. Elektrolitik parlatma işleminin şematik gösterimi

Şekil 1. Elektrolitik parlatma işleminin şematik gösterimi ELEKTROLİTİK PARLATMA VE DAĞLAMA DENEYİN ADI: Elektrolitik Parlatma ve Dağlama DENEYİN AMACI: Elektrolit banyosu içinde bir metalde anodik çözünme yolu ile düzgün ve parlatılmış bir yüzey oluşturmak ve

Detaylı

simplan www.standartizolasyon.com

simplan www.standartizolasyon.com simplan www.standartizolasyon.com Kalite Politikamız Kalite ve başarının temelini, doğru proje, doğru altyapı, doğru ürün ile doğru uygulamanın oluşturduğuna inanan ve bu doğrultuda sektörüne alternatif

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI Yüzey Mühendisliği Malzemelerin yüzey özelliklerini değiştirerek; yeni mühendislik özellikleri kazandırmak ya da dekoratif açıdan çekici kılmak, insanoğlunun eski çağlardan

Detaylı

YAPI MALZEMESİ. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su içi inşaatlarında kullanılmıştır.

YAPI MALZEMESİ. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su içi inşaatlarında kullanılmıştır. Bilinen en eski bağlayıcılardan birisi olan kireç, eski Babil, Mısır, Finikeliler, Hitit ve Persler tarafından hava kireci olarak yapıda kullanılmıştır. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net DERSİN AMACI: Malzeme Biliminde temel kavramları tanıtmak ÖĞRENECEKLERİNİZ: Malzeme yapısı Yapının özelliklere olan etkisi Malzemenin

Detaylı

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 NİÇİN KORUYUCU GAZ KULLANILIR? 1- Ergimiş kaynak banyosunu, havada mevcut olan gazların zararlı etkilerinden

Detaylı

SERAMİK MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER ve ÜRETİMİ

SERAMİK MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER ve ÜRETİMİ SERAMİK MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER ve ÜRETİMİ Seramik Matrisli Kompozitler Seramik malzemeler, yüksek sıcaklığa dayanıklı ve hafif oldukları (d= 1,5-3,0 gr/cm3) için oldukça çekicidir. Seramik matrisli

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ EXPANDE POLİSTREN LEVHA

KATI YALITIM MALZEMELERİ EXPANDE POLİSTREN LEVHA KATI YALITIM MALZEMELERİ EXPANDE POLİSTREN LEVHA Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi EXPANDE POLİSTREN KÖPÜK (EPS)

Detaylı

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI Çelik yapılarda kullanılan birleşim araçları; 1. Bulon ( cıvata) 2. Kaynak 3. Perçin Öğr. Gör. Mustafa EFİLOĞLU 1 KAYNAKLAR Aynı yada benzer alaşımlı metallerin yüksek

Detaylı

BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ

BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ Yüzey Teknikleri Hakkında Genel Bilgiler Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek malzemelerden istenen ve beklenen özellikler de her geçen gün artmaktadır.

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

ARA MALI İTHALATI. Tablo 1- Ara Malı İthalatı ve Toplam İthalat İçindeki Payı (2010-2013) Ara Malı İthalatı

ARA MALI İTHALATI. Tablo 1- Ara Malı İthalatı ve Toplam İthalat İçindeki Payı (2010-2013) Ara Malı İthalatı ARA MALI İTHALATI Tablo 1- Ara Malı İthalatı ve Toplam İthalat İçindeki Payı (2010-2013) 2010 2011 2012 2013 Ara Malı İthalatı 131.445.426.338 173.140.242.682 174.930.348.503 183.811.325.436 TOPLAM İTHALAT

Detaylı

304-304L - 321-316 - 316L - - 309S

304-304L - 321-316 - 316L - - 309S www.ainoks.com HAKKIMIZDA Ainoks Paslanmaz, zengin iş hacmi ve profesyonel ekibi ile paslanmaz sektörüne hızlı bir giriş yaparak, çok kısa zamanda bir çok başarıya imza atmıştır. Yaptığı ithalat ve ihracatlarla

Detaylı

Bakır ve Bakır Alaşımlı Yarı Mamüller

Bakır ve Bakır Alaşımlı Yarı Mamüller Bakır ve Bakır Alaşımlı Yarı Mamüller Bakırın Hayat Bulduğu Yer... 1971 yılından itibaren faaliyet gösteren firmamız; sürekli gelişimi ilke edinmiş, insani değerleri her zaman ön planda tutan, çalışan

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ POLİETİLEN KÖPÜK

KATI YALITIM MALZEMELERİ POLİETİLEN KÖPÜK KATI YALITIM MALZEMELERİ POLİETİLEN KÖPÜK Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi POLİETİLEN KÖPÜK Etilen ve propilen maddelerinden

Detaylı

GAZ ALTI KAYNAK YÖNTEMİ MIG/MAG

GAZ ALTI KAYNAK YÖNTEMİ MIG/MAG GENEL KAVRAMLAR Metalleri, birbirleri ile çözülemez biçimde birleştirme yöntemlerinden biri kaynaklı birleştirmedir. Kaynak yöntemiyle üretilmiş çelik parçalar, döküm ve dövme yöntemiyle üretilen parçalardan

Detaylı

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi.

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. TEORİK BİLGİ: Metalik malzemelerin dökümü, istenen bir şekli elde etmek için, seçilen metal veya

Detaylı

SEÇİMİ Prof. Dr. İrfan AY. Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 0

SEÇİMİ Prof. Dr. İrfan AY. Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 0 ENDÜSTRİDE MALZEME SEÇİMİ Prof. Dr. İrfan AY Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 0 6. NİKEL VE ALAŞIMLARI Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 1 Genel Bilgi NİKEL VE ALAŞIMLARI

Detaylı

Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları

Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları Çeliğin Elde Edilmesi Çelik,(Fe) elementiyle ve genelde % 0,2 %2,1 oranlarında değişebilen karbon miktarının bileşiminden oluşan bir tür alaşımdır.

Detaylı

Fabrika İmalat Teknikleri

Fabrika İmalat Teknikleri Fabrika İmalat Teknikleri İmalat Yöntemleri İmalat teknolojisinin temel amacı tasarlanan ürünlerin en düşük maliyetle, en iyi kalitede ve en verimli yöntemle elde edilmesidir. Üretilecek parçaların geometrisi,

Detaylı

Silikonlar, Mastikler ve Köpükler

Silikonlar, Mastikler ve Köpükler Vulkanize fiber, Bez ve Kağıt mesnetler üzerine elektroliz yöntemiyle kaplanan zımparalarımız, en yüksek kalite ve performansta aşındırma kabiliyetine sahip, OSA, EN, ANSI sertifikalarına uygun ve uzun

Detaylı

Prof. Dr. İrfan AY / Öğr. Gör. Fahrettin KAPUSUZ

Prof. Dr. İrfan AY / Öğr. Gör. Fahrettin KAPUSUZ ENDÜSTRİDE MALZEME SEÇİMİ Prof. Dr. İrfan AY 0 6. NİKEL VE ALAŞIMLARI 1 NİKEL VE ALAŞIMLARI Genel Bilgi Nikel alaşımları, alaşımları, yoğun, katı ve güçlü alaşımlar olarak yüksek sıcaklıklarda(jet motorlarında)

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Ofis Saatleri: Perşembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

DEMİR DIŞI METALLER Prof. Dr. İrfan AY. Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 0

DEMİR DIŞI METALLER Prof. Dr. İrfan AY. Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 0 DEMİR DIŞI METALLER Prof. Dr. İrfan AY Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 0 1. ALUMİNYUM VE ALAŞIMLARI Doç. Dr. İRFAN AY / Arş. Gör. T.KEREM DEMİRCİOĞLU 1 ALİMİNYUM VE ALAŞIMLARI * Aluminyum

Detaylı

ZENON PANEL YAPI TEKNOLOJİSİ ZENON PANEL MALZEME VE BİLEŞENLERİ

ZENON PANEL YAPI TEKNOLOJİSİ ZENON PANEL MALZEME VE BİLEŞENLERİ ZENON PANEL YAPI TEKNOLOJİSİ ZENON PANEL MALZEME VE BİLEŞENLERİ İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 3 2. ZENON PANEL DUVAR SİSTEMİ AÇIKLAMALARI... 4 2.1. Zenon Panel duvar sisteminin esasları... 4 2.2. Zenon Panel

Detaylı

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI. (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI. (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ Amaç ve Genel Bilgiler: Kayaç ve beton yüzeylerinin aşındırıcı maddelerle

Detaylı

1 TRONA METAL Sümer Mahallesi 29/11 Sk.N.1 Zeytinburnu İstanbul/TURKEY. Her hakkı saklıdır

1 TRONA METAL Sümer Mahallesi 29/11 Sk.N.1 Zeytinburnu İstanbul/TURKEY. Her hakkı saklıdır 1 TRONA METAL Sümer Mahallesi 29/11 Sk.N.1 Zeytinburnu İstanbul/TURKEY İçindekiler A. Şirket Profili...... Sayfa 3-4 B. Kaba İşleme... Sayfa 5-6 C. Final İşleme... Sayfa 7-8 D. Kalite Kontrol... Sayfa

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 Geri Dönüşüm Metotları Geri dönüştürme metotları her malzeme için farklılık göstermektedir: - Alüminyum - Demir (Çelik) - Plastik malzemeler

Detaylı

BAKIR. Chuquicamata'da (Şili) bir bakır dökümhanesi.

BAKIR. Chuquicamata'da (Şili) bir bakır dökümhanesi. ALİMÜNYUM Yoğunluğu 2,7 olan hafif maden. Aynı hacimde demirden üç kat daha hafiftir. 660 derecede erir. Alüminyum, boksit denilen bir maden filizinden çıkartılır. Boksit adı, 1821'de bu filizin ilk bulunduğu

Detaylı

ÇEVRENİN KORUNMASI YÖNÜNDEN KONTROL ALTINDA TUTULAN METAL HURDALARIN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ (ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE DENETİMİ: 2015/23)

ÇEVRENİN KORUNMASI YÖNÜNDEN KONTROL ALTINDA TUTULAN METAL HURDALARIN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ (ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE DENETİMİ: 2015/23) Ekonomi Bakanlığından: ÇEVRENİN KORUNMASI YÖNÜNDEN KONTROL ALTINDA TUTULAN Amaç METAL HURDALARIN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ (ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE DENETİMİ: 2015/23) MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; Türkiye gümrük

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Deney Laboratuvarı Adresi : Organize Sanayi Bölgesi 10. Cadde No: 4 Melikgazi 38070 KAYSERİ / TÜRKİYE Tel : 90 352 321 11 06 Faks : 90 352 321 15 69 E-Posta : kayserilab@tse.org.tr

Detaylı

ISIDAÇ 40. karo. Özel ürünleriniz için özel bir çimento!

ISIDAÇ 40. karo. Özel ürünleriniz için özel bir çimento! karo Özel ürünleriniz için özel bir çimento! Çimsa Kalsiyum Alüminat Karo Uygulamaları www.cimsa.com.tr, 10 yılı aşkın süredir Çimsa tarafından, TS EN 14647 standardına uygun olarak üretilen Kalsiyum Alüminat

Detaylı

MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK

MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK Dünyada üretilen metallerin % 90'nı demir ve çelikten oluşmaktadır. Bunun büyük bir bölümünü mukavemeti ve işlenebilme özelliği olan, ucuz maliyetli

Detaylı

Rapor no: 020820060914 Konu: Paslanmaz çelik

Rapor no: 020820060914 Konu: Paslanmaz çelik Rapor no: 08060914 Konu: Paslanmaz çelik PASLANMAZ ÇELİK Paslanmaz çelik, yüksek korozyon dayanımı ve üstün mekanik özellikleri (çekme, darbe, aşınma dayanımı ve sertlik) açısından diğer metalik malzemelere

Detaylı

Elektrokimyasal İşleme

Elektrokimyasal İşleme Elektrokimyasal İşleme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Bu notların bir kısmı Prof. Dr. Can COGUN un ders notlarından alınmıştır. Anot, katot ve elektrolit ile malzemeye şekil verme işlemidir. İlk olarak 19. yüzyılda

Detaylı

ÇEVRENİN KORUNMASI YÖNÜNDEN KONTROL ALTINDA TUTULAN METAL HURDALARIN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ

ÇEVRENİN KORUNMASI YÖNÜNDEN KONTROL ALTINDA TUTULAN METAL HURDALARIN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ Ekonomi Bakanlığından: TEBLİĞ ÇEVRENİN KORUNMASI YÖNÜNDEN KONTROL ALTINDA TUTULAN METAL HURDALARIN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2013/23) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, Türkiye

Detaylı

KALAY ve ALAŞIMLARI 1

KALAY ve ALAŞIMLARI 1 1 . Tablo 10. Kalayın bazı mekanik ve fiziksel özellikleri Özgül ağırlık -Sn -Sn 7.30 5.75 Akma mukavemeti [Mpa] 1.5 Çekme mukavemeti [Mpa] 1.5 % uzama 50 Ergime sıcaklığı [ C] 232 Isıl genleşme katsayısı

Detaylı