Beslenme ve Kanser. Nutrition and Cancer ÖZET ABSTRACT. DERLEME/REVIEW Akad Geriatri 2009; 1: Çi dem Özkan 1, smail Çelik 2

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Beslenme ve Kanser. Nutrition and Cancer ÖZET ABSTRACT. DERLEME/REVIEW Akad Geriatri 2009; 1: 132-138. Çi dem Özkan 1, smail Çelik 2"

Transkript

1 DERLEME/REVIEW Akad Geriatri 2009; 1: Gelifl Tarihi/Received: 26/06/ Kabul Edilifl Tarihi/Accepted: 03/07/2009 Çi dem Özkan 1, smail Çelik 2 1 Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, ç Hastal klar Anabilim Dal, Ankara, Türkiye 1 Department of Internal Medicine, Faculty of Medicine, Hacettepe University, Ankara, Turkey 2 Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, ç Hastal klar Anabilim Dal, Medikal Onkoloji Ünitesi, Ankara, Türkiye 2 Medical Oncology Unit, Department of Internal Medicine, Faculty of Medicine, Hacettepe University, Ankara, Turkey ÖZET Kanserin nedenleri %5-10 genetik, %90-95 çevreseldir. Sigara d fl ndaki en önemli kanser nedeni diyet-kilo-fizik aktivite bileflenlerinden oluflan beslenme ile ilgili al flkanl klard r. Beslenme, sadece tüketilen g dalar olarak alg lanmamal d r. Uygun olmayan beslenme al flkanl klar fazla kiloluluk ve obeziteye neden olabilir. Fazla kiloluluk ve obezitenin kanser riskini art rd n gösteren çal flmalar mevcuttur. Besinler, kanserden koruyucu özellikleri olanlardan kansere yol açanlara kadar oldukça genifl bir spektruma sahiptir. Proteinler hayvansal veya bitkisel kökenli olarak ikiye ayr l r. Hayvansal kaynakl protein al m n n artmas, ya ve enerji miktarlar ndaki art fl da beraberinde getirerek fazla kilo ve obeziteye yol açarak kanser riskini art rmaktad r. Ya lar vücuda en yüksek enerji veren besinlerdir. Diyette al nan ya oran artt kça akci er, kolon, rektum, meme, prostat kanser riski de artmaktad r. Temel enerji kayna olan karbonhidratlar; monosakkaritler, disakkaritler, oligosakkaritler ve polisakkaritler (posa) fleklinde alt gruplara ayr labilir. Tam tah llar, baklagiller, meyveler, sebzeler, kuru yemifller ve çekirdekler zengin lif kaynaklar d r ve kanserden koruyucu diyetin bafll ca bileflenidir. Kanserden koruyucu bir diyetin en önemli özelli i her gün en az 2 porsiyon meyve ve 3 porsiyon sebze içermesidir. Anahtar Kelimeler: Beslenme, kanser, çevre. ABSTRACT The etiology of cancer is 5-10% genetic and 90-95% environmental. The most important environmental factor is tobacco and its products, followed by the diet-weight-physical activity component. Nutrition should not be perceived as just food consumption. There are studies revealing inappropriate nutritional behaviors leading to obesity and increasing the risk of cancer. There is a large spectrum of food identified as a causative factor in cancer or as a protective factor against cancer. Protein derived from animals increases caloric intake, leads to obesity and increases the risk of cancer. Among nutrients, fat provides the highest calorie intake, and consumption of a diet rich in fat leads to an increase in lung, colon, rectum, breast, and prostate cancer risk. Whole grains, vegetables and fruits are the main components of a diet protective against cancer. The most important items in this diet are fruits and vegetables, and the daily consumption of two servings of fruit and three servings of vegetables is recommended. Key Words: Nutrition, cancer, environment. 132 Yaz flma Adresi/Address for Correspondence Dr. Çi dem Özkan Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, ç Hastal klar Anabilim Dal, S hhiye Ankara/Türkiye e-posta:

2 fiiflmanl k %10-20 nfeksiyon %15-20 Alkol %4-6 Di er %10-15 fiekil 1. Kanser nedenlerinin da l m. Tütün %30-35 Beslenme %25-30 Kal t m kanser riskini art rmakta ve kanser genetik mutasyona u ram fl hücreler nedeniyle ortaya ç kmaktad r. Ancak bireyler ve popülasyonlar aras ndaki kanser gelifltirme riskindeki farkl l klar n ço u kal t msal olmayan nedenlerle iliflkilidir (1,2). Kanserin nedenleri %5-10 genetik, %90-95 çevreseldir. Çevresel faktörler aras nda en önemli faktör %30-35 lik oranla tütün ve tütün ürünleri kullan m d r. Sigara d fl ndaki en önemli kanser nedeni diyet-kilo-fizik aktivite bileflenlerinden oluflan beslenme ile ilgili al flkanl klard r (1,3,4). Sigara kullan m, beslenme al flkanl ile beraber gerek yayg nl k gerekse de risk büyüklü ü aç s ndan en önemli iki kanser nedeni olarak karfl m za ç kmakta olup, her iki faktör birlikte ele al nd nda tüm kanserlerin yaklafl k %80-90 ndan sorumlu olduklar düflünülmektedir (fiekil 1)(1,3-5). Beslenme sadece tüketilen g dalar olarak alg lanmamal d r. Uygun olmayan beslenme al flkanl klar fazla kiloluluk ve obeziteye neden olabilir. TEKHARF çal flmas na göre Türkiye de obezite prevalans 20 yafl üzeri kad nlarda %30, erkeklerde %14 olarak tespit edilmifltir (6,7). Fazla kiloluluk ve obezitenin postmenopozal kad nlarda meme kanserini, kolon, endometriyum, özefagus adenokanser riskini art rd n gösteren çal flmalar mevcuttur (1,8-15). Fazla kiloluluk ve obezitenin ya ve karbonhidrat metabolizmas n etkileyerek hormonlar, immün fonksiyonlar, hücre diferansiyasyonu ve proliferasyonundan sorumlu faktörler üzerinden kanser patogenezinde rol ald düflünülmektedir (8). Özefagus adenokanser riskindeki art fl ise obezite ve fazla kiloluluk ile gastroözefageal reflü s kl nda ve barrett özefagus s kl ndaki art fl ile aç klanabilir (8). deal kilo günlük al nan ve tüketilen enerji miktarlar n n dengelenmesiyle korunabilir (1,8,16). Günlük kalori al m ve fiziksel aktivite takibinin kilo kontrolünde etkin oldu u gösterilmifltir (17-19). Besinler kanserden koruyucu özellikleri olanlardan kansere yol açanlara kadar oldukça genifl bir spektruma sahiptir. TEMEL BES N B LEfiENLER Proteinler hayvansal veya bitkisel kökenli olarak ikiye ayr l r. Meme ve sindirim sistemi kanserleri total protein al m yla, meme kanserleri ise hayvansal kaynakl protein al m yla ilgilidir (4,5). Hayvansal kaynakl protein al m n n artmas, ya ve enerji miktarlar ndaki art fl da beraberinde getirerek fazla kilo ve obeziteye yol açarak kanser riskini art rmaktad r (1,4,5). Ya lar vücuda en yüksek enerji veren besinlerdir. Kaynaklar ; hayvansal yiyecekler (çeflitli etler, yumurta, süt), bitkisel yiyecekler (ya l tohumlar, kuru yemifller), ifllenmifl ya lar (tereya, zeytinya, m s rözü ya, ayçiçe i ya, kuyrukya ) ve doyurulmufl bitkisel ya lard r (margarinler). Diyette al nan ya oran artt kça akci er, kolon, rektum, meme ve prostat kanser riski de artmaktad r (1,4,5,20). Özellikle ya yüksek ve ifllenmifl k rm z et tüketimi s n rland r lmal d r. fllenmifl k rm z etin ifllenmemifl k rm z ete göre riski biraz daha fazla art rd n gösteren çal flmalar mevcuttur (1,21-24). Etin haz rlanma flekli önemlidir (1,25,26). Etin içinde karsinojen birçok madde mevcuttur. Piflirilme koflullar na göre et içerisindeki demir kolonda serbest radikaller oluflturarak DNA hasar na, yine etin ifllenmesi s ras nda kullan lan nitrit/nitrat ve tuzlar nitrozamine dönüflerek DNA hasar na yol açabilir. K rm z et yerine bal k, tavuk ve kuru baklagiller tercih edilmelidir (1). Temel enerji kayna olan karbonhidratlar; monosakkaritler, disakkaritler, oligosakkaritler ve polisakkaritler (posa) fleklinde alt gruplara ayr labilir. Kanserden koruyucu besin tüketiminde günde en az bir kez baklagillerden (kuru fasulye, soya, nohut, mercimek, bezelye, barbunya) bir porsiyon ve tam tah l ürünlerinden (kabuklu pirinç, bulgur, tam tah l makarnas veya ekme i) Akad Geriatri 2009; 1:

3 bir porsiyon tüketmek önerilmektedir. Tam tah llar, baklagiller, meyveler, sebzeler, kuru yemifller ve çekirdekler zengin lif kaynaklar d r ve kanserden koruyucu diyetin bafll ca bileflenleridir. Diyetteki lifin kolon mukozas n n karsinojen ajanlar ile temas n özellikle kolorektal kanser riskini azaltt düflünülmektedir, ancak tah llar n uygun saklanmas na ve uygun koflullarda saklanm fl tah llar n tüketimine dikkat edilmelidir (1,4,5). Saklama koflullar sa lanmazsa aflatoksin birikimi kanserojen olarak ortaya ç k p kanser riskini art - rabilir. Kanserden koruyucu bir diyetin en önemli özelli i her gün en az 2 porsiyon meyve ve 3 porsiyon sebze içermesidir. Meyve ve sebzeler birçok vitamin, mineral, karotenoid ve lif içeren kompleks g dalard r. Üç porsiyon sebze yaklafl k 400 g gelir. Bunun yaklafl k yar s çi olarak tüketilmelidir (salata, sebze suyu). Tercihan taze mevsim sebzeleri yenmelidir. Ancak gerekti inde dondurulmufl sebzeler de bir alternatiftir. ki porsiyon meyve yaklafl k 300 g d r. Befl porsiyon meyve ve sebzenin 1 er porsiyonu sebze ya da meyve suyu olarak içilebilir. Meyve ve sebze tüketiminde dikkat edilmesi gereken di er bir nokta, birkaç çeflit sebze çerçevesinde kalmamak, genifl bir yelpaze içerisinden her gün elden geldi ince de iflik sebze ve meyve seçimi yapmakt r (3,5). Böylece çok çeflitli sebze ve meyve tüketimiyle 1000 e yak n çeflitli bitkisel kimyasallar al n r. Sebze ve meyve al m, azalm fl akci er kanseri, özefagus kanseri, mide kanseri ve kolorektal kanser riski ile iliflkilidir (27). Sebze ve meyve al m kanserden koruyucu g dalar n al m n sa lamas n n yan s ra kilo kontrolü ile fazla kiloluluk ve obezitenin ortaya ç kmas na engel olarak da kanser riskini azaltmaktad r (28). HAZIRLAMA ESASLARI G dalar n besin de erini korumak için baz kurallara uymak gerekir: Sebzeler suda bekletilmeden önce, vitamin kayb n engellemek için, y kan p sonra do ranmal ve ya da k zart lmamal d r. Kuru baklagiller iyice y kand ktan sonra hafllama sular dökülmemelidir. Taze meyveler iyice y kanmal, kesildikten sonra bekletilmemelidir. Etler, hafif s cakl kta uzun sürede piflirilmelidir. Besinler nemli ortamda saklanmamal d r. Yemekler az ya la piflirilmeli, et yemekleri ya eklenmeden kendi ya lar ile piflirilmeli, k zartma, kavurma gibi piflirme yöntemleri yerine hafllama, zgara, f r nda piflirme yöntemleri tercih edilmelidir (1). V TAM N ve M NERALLER Baz çal flmalarda uzun süreli folik asit kullan m n n kolorektal adenom ve kanser riskini azaltt bulunmufltur. The Nurses Health Study, aralar nda folik asidin de bulundu u düzenli olarak multivitamin verilen kiflilerde kolon kanseri riskinin azald n rektal kanser riskinin de iflmedi ini göstermifltir (29). Öte yandan folik asidin kolon kanseri geliflimi üzerindeki kemoprevantif etkisinin olmad n gösteren birçok çal flma da mevcuttur. Kalsiyum kolonda safra asitlerini ba layarak proliferatif ve karsinojenik etkiyi inhibe eder. Kalsiyum deste inin kolorektal adenom geliflimi üzerine etkilerinin incelendi i bir çal flmada kolorektal adenom hikayesi olan 930 hastada kalsiyum verilen grupta adenom riskinin azald ve etkinin bir y l sonunda ortaya ç kt gösterilmifltir. The Nurses Health Study ve The Health Professionals Follow-up Study analizlerine göre kalsiyumdan zengin diyetin distal kolon kanseri riskini azaltt halde proksimal kolon kanseri riskinde belirgin bir azalma sa lamad ortaya konmufltur (29-31). Do al veya sentetik vitamin A analo u olan retinoidlerin preklinik çal flmalarda antitümör etkileri gösterilmifltir. Evre 1 veya duktal karsinoma in situ tan s alm fl 2972 hasta fenretinid (all trans retinoik asidin sentetik derivesi) ve plasebo kollar na randomize edilmifl ve 97 ayl k izlem sonras nda kontralateral meme kanseri insidans aç s ndan tedavi kolunun plaseboya üstünlü ü gösterilememifltir (32). Retinoidler normal ve neoplastik dokularda immün durum, proliferasyon, apopitozis ve diferansiyasyon modülasyonu gibi kompleks biyolojik etkilere sahiptir. E vitamininin baz çal flmalarda kanserler için protektif etkisi oldu u gösterilmiflse de akci er kanserinde bu etki gösterilememifltir (33). Birçok çal flmada C vitamininden zengin g da al m - n n kanser riskini azaltt gösterilmifltir ancak, risk azalt m amaçl ek C vitamini tüketiminin kanser riskinde azalma sa lamad gösterilmifltir (34). Çeflitli çal flmalarda mineral ve beta-karoten, tokoferol gibi vitamin deste inin mide kanseri görülme s kl üzerine etkileri de erlendirilmifl, ancak hiçbir çal flmada vitamin deste inin olumlu bir etkisi oldu u gösterilememifltir. Havucun içinde de bulunan beta-karoten maddesinin fazla al nmas, sigara ba ml lar nda 134 Akad Geriatri 2009; 1:

4 akci er kanseri riskini art rabilmektedir. Yap lan bir araflt rmada, sigara içenlere beta-karoten tableti verildi inde, ölüm oranlar n n artt tespit edilmifltir. Bu havucun tüketilmemesi anlam tafl maz aksine sigara içenlerin sigaray b rakmalar daha yaflamsald r. Havuç günlük g da al m içinde taze olarak yenilebilir (35). Su ve s v tüketiminin mesane kanseri riskinde azalma sa layabilece ine dair çal flmalar mevcuttur. Su ve s v tüketimi karsinojenleri dilüe ederek karsinojenlerin mesane epiteli ile temas n azaltarak bu etkiyi yaratabilir (36). Ayr ca, s v tüketiminin kolon kanseri riskini azaltt n gösteren çal flmalar vard r. Günde 8 bardak s v tüketimi önerilmektedir (37). KANSEROJEN BES NLER Alkol kanseri tetiklemektedir. Az miktarda bile olsa alkol kanserojen etki gösterir. Alkolün neden oldu u kanserler a z bofllu u, larenks, özefagus ve karaci er kanserleridir. Alkolün meme, kolon ve rektum kanserini art rd n gösteren kan tlar mevcuttur. Düzenli olarak bir kadehten fazla alkol tüketen kad nlarda meme kanseri riskinin artt gösterilmifltir. Alkolün meme kanseri riskini art r fl mekanizmas net olarak aç klanamam flt r ancak, artm fl risk hormonlar, özellikle östrojen miktar nda art fl, folat seviyesindeki azalma, alkol ve metabolitlerinin direkt etkisi ile iliflkili olabilir. Ayr - ca çal flmalar, tüketilen alkolün çeflidinden ziyade günlük tüketilen toplam alkol miktar n n önemini vurgulamaktad r. Alkol kullan m yan nda sigara içimi de varsa kanser riski, her biri için 5 kat iken, 25 kata ç kmaktad r (1). Ya l ve yafll hayvan etlerinde, tuzlanm fl veya tütsülenmifl ya da nitrit ve nitrat eklenmifl etlerde, salam, sosis, sucuk ve hamburger gibi haz r g dalarda kanser yap c kimyasallar daha çok birikti inden kanser oluflma riski daha fazlad r. Nitrat ve nitrozamin gibi maddeler, salam, sosis, konserve et ve bal k gibi besinlerde koruyucu katk maddesi olarak kullan l r. Ayr ca, tar mda kullan lan gübrelerdeki yüksek nitrat nedeniyle bitkisel besinler kirlenebilir. çme sular nda da nitrat bulunabilir. Çi ya da piflmifl besinler, uzun süre oda s - cakl nda bekletildi inde nitrat içeri i artar. Nitrat suda çabuk ve tamamen erir, bütün sulama sistemlerinde kolayca kullan l r. Bu özelli inden dolay yaprak ve damla sulama gübresi olarak da genifl miktarda kullan l r. Nitrat, nitrit ve daha sonra da kanserojen bir madde olan nitrozamine dönüflür. Lastik, metal ve pestisid üretiminde ara bileflik ve/veya yan ürün olarak ortaya ç kabilir. Nitritin kendisi zarars zd r, fakat asit varl nda nitrit nitrozamine dönüflür; neredeyse bütün g dalar n baz proteinlere sahip olmas ve bunlar n asitli mide ortam ndan geçmek zorunda oldu u gerçe i düflünüldü ünde vücutta nitrozaminin oluflmas kaç n lmazd r. Asitli ortamlar nitrozamin oluflumuna katk da bulunurken C vitamini ise nitrit ile reaksiyon vermekte ve nitrozamin oluflumunu engellemektedir (1,21-24). Aflatoksinler yer f st, kuru baklagiller, ya l tohumlar ve tah llarda bulunur ve hepatoselüler kanser için tetikleyicidir. Aflatoksinler içinde Türkiye de en önemli olan okratoksin ve patulindir. Besinlerin nem oran düflük, kuru ve hava alan depolarda saklanmas yla aflatoksin oluflumu önlenebilir. Türkiye de zaman içerisinde koflullar n iyilefltirilerek aflatoksin oranlar nda azalma oldu u gösterilmifltir (38). Besinlerin nem oran düflük, kuru ve hava alan depolarda saklanmas yla aflatoksin oluflumu önlenebilir. fieker ve tuz fazla miktarda tüketiminden kaç n lmas gereken iki temel g dad r. Fazla miktarda fleker tüketimi obeziteye neden olarak ve insülin seviyesinde art fla yol açarak indirekt olarak kanser riskini art rmaktad r. Fazla miktarda tuz tüketimi ise özellikle mide kanseri riskini art rmaktad r (1). SALTurk çal flmas - na göre Türkiye de günlük tuz tüketimi kad nlarda 16.8 g/gün, erkeklerde 19.3 g/gündür. Çin usulü afl r tuzlanm fl bal n fazla tüketilmesi, çocuklar dahil her yafl grubunda nazofarenks kanseri riskini ve yetiflkinlerde mide kanseri riskini art rmaktad r (1). YANLIfi B L NEN D ER UNSURLAR Obezite kanseri art ran bir etmendir. Zarars z oldu- u, kolesterol içermedi i söylenen ya l g dalar n (zeytinya veya kuru yemifl de dahil olmak üzere) çok miktarda al nmas n n obeziteye yol açabilece i unutulmamal d r. Fazla kalori al nmas ve obezite endometriyum, pankreas, safra yollar, kolon, renal hücreli kanser ve postmenopozal meme kanseri riskini art rmaktad r (20,39). Yüksek dozda sakarin kullan m mesanede birikip s - çanlarda mesane tafl oluflumunda art fla ve mesane kanseri riskinde art fla yol açabilir. Ancak insanda böyle bir etki gösterilememifltir. Sakarin Amerika Birleflik Devletleri (ABD) nde karsinojenler listesinden ç kar lm flt r. Yine bir yapay tatland r c olan aspartam ve kanser riskinde art fl aras nda iliflki gösterilememifltir (1). Akad Geriatri 2009; 1:

5 Normal metabolizmada yer alan oksidasyon dokular hasara u ratabilir, bu nedenle antioksidan özelli i olan g dalar n kanserden koruyucu özellikleri oldu u düflünülebilir. Ancak antioksidan özelli i olan domates, brokoli ve lahana gibi g dalar n tüketilmesinin kanserden korudu una dair veriler yeterli de ildir (1,40). Geneti i de ifltirilmifl g dalar n, kanser riskini art rd na dair bilimsel bir bulgu yoktur. Kahve tüketiminin kansere neden oldu u ve yeflil çay n kanserden korudu una dair bilimsel bir bulgu yoktur (41). Haz r g dalardaki katk maddelerinin, uygun oranlarda kald takdirde kanser yap c etkisi mevcut de ildir (1). Hiçbir vitamin uygulamas n n sa l kl bireylerde kanserden koruyucu etkisi gösterilmemifltir. Unutulmamal d r ki yüksek riskli bireylerde yap lan kemoprevansiyon çal flmalar n n ön sonuçlar n n sa l kl insanlara genellenmesi söz konusu de ildir (1). Kanser hastalar na bolca soya ürünü tüketilmesi yönündeki tavsiyeler do ru de ildir. Çünkü, soyan n içindeki östrojen hormonuna benzer etkideki maddeler, yüksek dozda al nd nda östrojene ba l geliflebilen meme ve endometriyum kanserlerine yol açabilir (42). Halk aras nda sözde ölümsüzlük mantar olarak da bilinen Ganoderma Lucidum (Reishi), kanser tedavisi alan hastalarda ciddi sorunlara yol açabilir. Ganoderma Lucidum, içinde bir nevi kad nl k hormonu ve teratojen (ceninler üzerinde kanser yap c etki) olan dietilstilbestrol maddesini içerdi i için önceleri prostat kanserinde kullan lm fl ancak, sonradan ilaç olarak kullan lmas 2002 y l nda Food and Drug Administration (FDA) taraf ndan yasaklanm fl ve piyasadan kald r lm fl olan PC-SPES in sekiz bitki kar fl m ndan biridir. Reishi kullan m na ba l karaci er yetmezli i ve arkas ndan ölümle sonuçlanan olgular t bbi literatürde bildirilmifl olup, bas nda geçti i flekliyle Reishi nin yan etkisinin olmad bilgisi kesinlikle yanl flt r. S k görülen yan etkileri bulant ve kusma (kemoterapi alanlarda önemli bir sorundur) ve fare zehiri diye de bilinen varfarin benzeri etkiyle kanamaya yol açmas d r. Tedaviyle iliflkili en önemli sorunlardan bir di eri de bu mantar n, daha önceden greyfurt suyunda da tan mland flekilde karaci er sitokrom enzimleri üzerinden etki ederek, kemoterapi veya beraberinde kullan lan bulant önleyici ilaçlar n etkilerinin azalmas na neden olmas - d r. Bulant ve kusmaya yol açmas, kanama yan etkisi, kemoterapi ve di er ilaçlar n etkilerini azaltma sorunlar yüzünden özellikle kemoterapi ile beraber kullan lmas, kemoterapiden önce ve/veya sonra al nmas kesinlikle sak ncal d r (43). Zararl organizmalar engellemek, kontrol alt na almak ya da zararlar n azaltmak için kullan lan madde ya da maddeleri içeren kar fl mlar n (pestisid) kullan m tüm dünyada oldu u gibi Türkiye de de kontrol alt ndad r. Tüketilen maddenin üzerindeki pestisid kal nt lar - n n bertaraf edilmesi için uygun hijyenik önlemler yeterlidir. En önemli risk pestisidi uygulayan kiflinin (ülkemizde çiftçi veya yetifltirici) kendisine ve çevresindeki kiflilere olmaktad r. Pestisidlere maruziyetin kanser d fl zehirleyici özellikleri daha önemlidir ve bu etkiler küçük çocuklarda ve bebeklerde daha a r seyreder, çünkü bu pestisidleri vücuttan atacak enzimler henüz yetersizdir veya oluflmam flt r (1). ABD, Belçika ve Tayvan n belli bölgelerinde yeryüzünün derin katmanlar ndan içme suyuna kar flan arseni in uzun süre tüketilmesinin kanser yap c etkileri tan mlanm flt r. Sudaki arsenik oran mevsimsel nedenler ve özellikle deprem gibi do al afetler sonucunda artabilir. Türkiye deki içme suyunda arsenik düzeylerine ait bilgiler yetersizdir. G dalardaki arsenik miktar düflüktür. Bal klarda ve deniz mahsullerindeki arsenik miktar yüksek olabilir, ancak genelde buradaki arsenik zarars z olan arseni in organik formudur. Arseni e maruz kalma, arsenikle çal flan kiflilerde, önemli miktarda flarap içen kiflilerde, ahflap içeren evlerde yaflayan kiflilerde ve geçmiflte arsenik içeren pestisid kullan lan çiftliklerde yaflayan kiflilerde olabilmektedir (44). SONUÇ Kanserden korunmak için tek ve geçerli beslenme önerisi: Günde en az 5 porsiyon meyve ve sebze içeren, ya dan düflük, lifçe yüksek diyet tüketilmeli ve k rm z et haftada birden fazla yenmemelidir fleklindedir. Bu cümleye bir kelime eklemek veya ç karmak bilimsel olarak do ru de ildir. 136 Akad Geriatri 2009; 1:

6 KAYNAKLAR 1. Kushi LH, Byers T, Doyle C, Bandera EV, McCullough M, McTiernan A, et al. American Cancer Society 2006 Nutrition and Physical Activity Guidelines Advisory Committee. American Cancer Society guidelines on nutrition and physical activity for cancer prevention: Reducing the risk of cancer with healthy food choices and physical activity. CA Cancer J Clin 2006; 56: Czene K, Lichtenstein P, Hemminki K. Environmental and heritable causes of cancer among 9.6 million individuals in the Swedish Family-Cancer Database. Int J Cancer 2002; 99: Anand P, Kunnumakara AB, Sundaram C, Harikumar KB, Tharakan ST, Lai OS, et al. Cancer is a preventable disease that requires major lifestyle changes. Pharmaceutical Res 2008; 25: Boffetta P, Nyberg F. Contribution of environmental factors to cancer risk. Br Med Bull 2003; 68: Irigaray P, Newby JA, Clapp R, Hardell L, Howard V, Montagnier L, et al. Lifestyle-related factors and environmental agents causing cancer: An overview. Biomed Pharmacother 2007; 61: Tokgozoglu L, Kaya B. Atherosclerotic vascular disease and risk factors in Turkey-from past to present. J Atheroscler Thromb 2008; 15: Onat A, Keles I, Cetinkaya A. Prevalence of all cause and coronary mortality in Turkish adults as assessed by 10 year followup data of the Turkish adult risk factor study. Arch Turk Soc Cardiol 2001; 29: Vainio H, Kaaks R, Bianchini F. Weight control and physical activity in cancer prevention: International evaluation of the evidence. Eur J Cancer Prev 2002; (Suppl 2): S94-S Calle EE, Rodriguez C, Walker-Thurmond K, Thun MJ. Overweight, obesity, and mortality from cancer in prospectively studied cohort of US adults. N Engl J Med 2003; 348: Berrington de Gonzalez A, Sweetland S, Spencer E. A metaanalysis of obesity and the risk of pancreatic cancer. Br J Cancer 2003; 89: Patel AV, Rodriguez C, Bernstein L, Chao A, Thun MJ, Calle EE. Obesity, recreational physical activity, and risk of pancreatic cancer in a large US cohort. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2005; 14: Lindblad M, Rodriguez LA, Lagergren J. Body mass, tobacco and alcohol and risk of esophageal, gastric cardia, and gastric non-cardia adenocarcinoma among men and women in a nested case-control study. Cancer Causes Control 2005; 16: Amling CL, Riffenburgh RH, Sun L, Moul JW, Lance RS, Kusuda L, et al. Pathologic variables and recurrence rates as related to obesity and race in men with prostate cancer undergoing radical prostatectomy. J Clin Oncol 2004; 22: Freedland SJ, Terris MK, Platz EA, Presti JC Jr. Body mass index as a predictor of prostate cancer: Development versus detection on biopsy. Urology 2005; 66: Amling CL. Relationship between obesity and prostate cancer. Curr Opin Urol 2005; 15: Dietary Guidelines for Americans, 2005 [Stock number ]. Washington, DC: US Government Printing Office, US Department of Health and Human Services, US Department of Agriculture; Available from: gov/dietaryguidelines 17. Nestle M. Increasing portion sizes in American diets: More calories, more obesity. J Am Diet Assoc 2003; 103: Rolls BJ, Drewnowski A, Ledikwe JH. Changing the energy density of the diet as a strategy for weight management. J Am Diet Assoc 2005; 105: Wing RR, Hamman RF, Bray GA, Delahanty L, Edelstein SL, Hill JO, et al. Achieving weight and activity goals among diabetes prevention program lifestyle participants. Obes Res 2004; 12: Renehan AG, Tyson M, Egger M, Heller RF, Zwahlen M. Bodymass index and incidence of cancer: A systematic review and meta-analysis of prospective observational studies. Lancet 2008; 371: Sandhu MS, White IR, McPherson K. Systematic review of the prospective cohort studies on meat consumption and colorectal cancer risk: A meta-analytical approach. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2001; 10: Norat T, Riboli E. Meat consumption and colorectal cancer: A review of epidemiologic evidence. Nutr Rev 2001; 59: Norat T, Lukanova A, Ferrari P, Riboli E. Meat consumption and colorectal cancer risk: Dose response meta-analysis of epidemiological studies. Int J Cancer 2002; 98: Rodriguez C, McCullough ML, Mondul AM, Jacobs EJ, Chao A, Patel AV. Meat consumption among black and white men and risk of prostate cancer in the Cancer Prevention Study II Nutrition Cohort. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2006; 15: Kolonel LN. Fat, meat, and prostate cancer. Epidemiol Rev 2001; 23: Cross AJ, Sinha R. Meat-related mutagens/carcinogens in the etiology of colorectal cancer. Environ Mol Mutagen 2004; 44: Fruits and Vegetables. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer, World Health Organization, 2003: Tohill BC, Seymour J, Serdula M, Kettel-Khan L, Rolls BJ. What epidemiologic studies tell us about the relationship between fruit and vegetable consumption and body weight. Nutr Rev 2004; 62: Giovannucci E, Stampfer MJ, Colditz GA, Hunter DJ, Fuchs C, Rosner BA, et al. Multivitamin use, folate, and colon cancer in women in the Nurses' Health Study. Ann Intern Med 1998; 129: Giovannucci E, Stampfer MJ, Colditz G, Rimm EB, Willett WC. Relationship of diet to risk of colorectal adenoma in men. J Natl Cancer Inst 1992; 84: Wu K, Willett WC, Fuchs CS, Colditz GA, Giovannucci EL. Calcium intake and risk of colon cancer in women and men. J Natl Cancer Inst 2002; 94: Akad Geriatri 2009; 1:

7 32. De Palo G, Camerini T, Marubini E, Costa A, Formelli F, De Yecchio M, et al. Chemoprevention trial of contralateral breast cancer with fenretinide. Rationale, design, methodology, organization, data management, statistics and accrual. Tumori 1997; 83: [No authors listed]. The effect of vitamin E and beta carotene on the incidence of lung cancer and other cancers in male smokers. The AlphaTocopherol, Beta Carotene Cancer Prevention Study Group. N Engl J Med 1994; 330: Fruits and Vegetables. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer, World Health Organization, 2003: Blot WJ, Li JY, Taylor PR, Guo W, Dawsey S, Wang GQ, et al. Nutrition intervention trials in Linxian, China: Supplementation with specific vitamin/mineral combinations, cancer incidence, and disease-specific mortality in the general population. J Natl Cancer Inst 1993; 85: Michaud DS, Spiegelman D, Clinton SK, Rimm EB, Curhan GC, Willett WC, et al. Fluid intake and the risk of bladder cancer in men. N Engl J Med 1999; 340: Shannon J, White E, Shattuck AL, Potter JD. Relationship of food groups and water intake to colon cancer risk. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 1996; 5: Aksoy U, Eltem R, Meyvaci KB, Altindisli A, Karabat S. Five-year survey of ochratoxin A in processed sultanas from Turkey. Food Addit Contam 2007; 24: Renehan AG, Roberts DL, Dive C. Obesity and cancer: Pathophysiological and biological mechanisms. Arch Physiol Biochem 2008; 114: Meyskens FL Jr, Szabo E. Diet and cancer: The disconnect between epidemiology and randomized clinical trials. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2005; 14: Tavani A, La Vecchia C. Coffee and cancer: A review of epidemiological studies, Eur J Cancer Prev 2000; 9: Petrakis NL, Barnes S, King EB, Lowenstein J, Wiencke J, Lee MM, et al. Stimulatory influence of soy protein isolate on breast secretion in pre and postmenopausal women. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 1996; 5: Gill SK, Rieder MJ. Toxicity of a traditional Chinese medicine, Ganoderma lucidum, in children with cancer. Can J Clin Pharmacol 2008; 15: Celik I, Gallicchio L, Boyd K, Lam TK, Matanoski G, Tao X, et al. Arsenic in drinking water and lung cancer: A systematic review. Environ Res 2008; 108: Akad Geriatri 2009; 1:

YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ

YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ Dr Nur Kır İstanbul Tıp Fakültesi 1. RETİNA GÜNLERİ İSTANBUL 2013 AREDS I Çalışması (2001) Amaç: Farklı evrelerdeki YBMD hastalarında yüksek doz antioksidan ve minerallerin

Detaylı

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN GİRİŞ Fonksiyonel Gıda Tanımı Et Ürünlerine Tedbirli Yaklaşım Et ürünlerine Konjuge Linoleik asit ilavesi Et ürünlerine Diyet Lifi İlavesi Et ürünlerine Probiyotik İlavesi Et

Detaylı

KİLO KONTROLÜ. Doç. Dr. FERDA GÜRSEL

KİLO KONTROLÜ. Doç. Dr. FERDA GÜRSEL KİLO KONTROLÜ Doç. Dr. FERDA GÜRSEL Sinsi sinsi artan Obesiti FE azalması metabolik hızın düşmesine neden olur. Harcanan enerji alınandan fazla değilse o zaman kilo alımı gerçekleşir. Aşırı Yağlılığın

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

HASTALARIN SIK SORDUKLARI SORULAR BESLENME VE KANSER

HASTALARIN SIK SORDUKLARI SORULAR BESLENME VE KANSER HASTALARIN SIK SORDUKLARI SORULAR BESLENME VE KANSER Doç. Dr. Bülent KARAGÖZ GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Tıbbi Onkoloji Servisi Beslenme ve Kanser Beslenme Kansere hastasında beslenme Morbidite Yan

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI YETERLİ VE DENGELİ BESLENME Beslenme; insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin vücuda alınıp kullanılabilmesidir.

Detaylı

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMALEKMEK ekmek k vam nda sofralar n gözdesi Normal ekmek; un, su, tuz, maya ve gerekli durumlarda katk maddesi ilave edilerek üretilmektedir. nsan beslenmesi aç s ndan

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Diyet Önerileri ve Etkisi

Diyet Önerileri ve Etkisi Akılcı Hipertansiyon Tedavisi Diyet Önerileri ve Etkisi Dr. Soner Duman Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç ç Hastalıkları Anabilim Dalı 15. Ulusal Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Kongresi, 24-26 Nisan

Detaylı

This information on (4) Breast cancer and genetics is in Turkish Göğüs kanseri ve genetiği (İngilizce'si Breast cancer and genetics)

This information on (4) Breast cancer and genetics is in Turkish Göğüs kanseri ve genetiği (İngilizce'si Breast cancer and genetics) Kanser ve genler This information on (4) Breast cancer and genetics is in Turkish Göğüs kanseri ve genetiği (İngilizce'si Breast cancer and genetics) Vücudumuz milyonlarca hücreden (cells) meydana gelir.

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ

DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ DİABET (Şeker Hastalığı) ve BESLENME Diyetiniz günlük enerji

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı(UKAA), 17 Ekim 2013 tarihinde, hava kirliliğinin

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA BESLENME KILAVUZU FR-HYE-04-719-17

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA BESLENME KILAVUZU FR-HYE-04-719-17 FR-HYE-04-719-17 ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA BESLENME KILAVUZU AD ve SOYAD :... TARİH :... Hazırlayan AD/BD/Birim(ler): Beslenme ve Diyet

Detaylı

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman.

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman. Dr. Erdal DUMAN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir Tel: 0232-4642932 www.erdalduman.com Söylenceler Erkeklerde osteoporoz olmaz Diyet yapınca vücuttaki

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

neden az yağlı az kolesterollü diyet?

neden az yağlı az kolesterollü diyet? neden az yağlı az kolesterollü diyet? DYT-YRD07 Rev / 2 Yürürlük Tarihi / 30.12.2005 Rev Tarihi / 17.18.2012 neden az yağlı az kolesterollü diyet? Kolesterol insan vücudunda doğal olarak bulunan yağa benzer

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak trans yağ bulunur. Trans yağ asitleri, trans konfigürasyonunda en az bir çift bağ ğ bulunduran doymamış yağ asitleridir

Detaylı

İçindekiler. Birinci Bölüm YİYECEK İÇECEK ENDÜSTRİSİ

İçindekiler. Birinci Bölüm YİYECEK İÇECEK ENDÜSTRİSİ Birinci Bölüm YİYECEK İÇECEK ENDÜSTRİSİ 1.1. Yiyecek-İçecek Endüstrisinin Önemi ve Gelişimi... 1 1.2. Yiyecek - İçecek İşletmelerinin Sınıflandırılması... 3 1.2.1. Kar Amaçlı (Ticari Amaçlı) İşletmeler...

Detaylı

Diyabet ve komplikasyonlarıyla. yla mücadele uzun bir yolculuk gibidir. Binlerce kilometrelik bir yolculuk bile, r. Lao Tzu MÖ 600

Diyabet ve komplikasyonlarıyla. yla mücadele uzun bir yolculuk gibidir. Binlerce kilometrelik bir yolculuk bile, r. Lao Tzu MÖ 600 İki veciz söz s Diyabet ve komplikasyonlarıyla yla mücadele uzun bir yolculuk gibidir. Binlerce kilometrelik bir yolculuk bile, tek bir adımla başlamak zorundadır. r. Lao Tzu MÖ 600 Şeker Hastalığı; Ülkemizde;

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 2. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

KANSERDEN KORUNMA: GÜNCEL BİLGİLER. Dr. İsmail ÇELİK

KANSERDEN KORUNMA: GÜNCEL BİLGİLER. Dr. İsmail ÇELİK KANSERDEN KORUNMA: GÜNCEL BİLGİLER Dr. İsmail ÇELİK SORU: Her gün haberlerde kansere yol açtığı söylenen yeni yeni şeyler duyuyoruz. Çevremiz kuşatıldı mı? SORU: Her gün haberlerde kansere yol açtığı söylenen

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016 Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Besinde Lipitler Suda çözünmezler

Detaylı

Şişmanlık Nedir? Şişmanlık Nasıl Saptanır?

Şişmanlık Nedir? Şişmanlık Nasıl Saptanır? Şişmanlık Nedir? Vücudun yağ kütlesinin yağsız (kas) kütleye oranının aşırı artması sonucu boya göre ağırlığın olması gereken düzeyin üzerine çıkmasıdır. Bir-çok sağlık sorunlarına yol açması nedeniyle

Detaylı

Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş

Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş Kartal Koşuyolu Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gastroenteroloji Cerrahisi Kliniği Giriş

Detaylı

Kanser oluşumunda diyetin rolü yaklaşık % 30-35 olarak bildirilmektedir.

Kanser oluşumunda diyetin rolü yaklaşık % 30-35 olarak bildirilmektedir. Kanser oluşumunda diyetin rolü yaklaşık % 30-35 olarak bildirilmektedir. Bu nedenle özellikle tanı sonrası hastalarda beslenme düzeninde değişiklik yapma çabaları oluşmaktadır. Kanserle mücadelede güçlü

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

BESLENME STANDARTLARININ YÜKSELTİLMESİ VE LİFLİ GIDALAR GÖRÜŞ BİLDİRİSİ

BESLENME STANDARTLARININ YÜKSELTİLMESİ VE LİFLİ GIDALAR GÖRÜŞ BİLDİRİSİ BESLENME STANDARTLARININ YÜKSELTİLMESİ VE LİFLİ GIDALAR GÖRÜŞ BİLDİRİSİ İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ 2. LİFLİ BESLENME VE SAĞLIK i. Sağlıklı Beslenme ii. Sağlıklı ve Dengeli Beslenme İçin Besin Dağılım Önerisi

Detaylı

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi.

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. C) Tek hücre proteini üretimi. D) Melez bitkilerle bitki türünün

Detaylı

YA VE KOLESTROL DÜfiÜRÜCÜ KARD YOLOJ K D ET

YA VE KOLESTROL DÜfiÜRÜCÜ KARD YOLOJ K D ET YA VE KOLESTROL DÜfiÜRÜCÜ KARD YOLOJ K D ET Önerilen G dalar Kepekli bu day ve çavdar ekme i, yulaf ezmesi, m s r gevre i Ya s z süt, az ya l peynir ve eritme peyniri, ya s z yo urt, yumurta ak Sebze çorbas,

Detaylı

Kanser Hastalarında Beslenme

Kanser Hastalarında Beslenme Kanser Hastalarında Beslenme Tedavi Öncesi, Tedavi Süresince ve Tedavi Sonrası Beslenme İpuçları Uzm.Dyt.Elvan YILMAZ AKYÜZ Hedefler Sağlıklı kiloyu korumak Vücudun onarımını ve tedavisini sağlayan sağlıklı

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME SANATI

SAĞLIKLI BESLENME SANATI SAĞLIKLI BESLENME SANATI BESLENME NEDİR? BESLENME; canlıların büyüme, gelişme, yaşamlarını sağlıklı sürdürebilmesi için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin her birinin yeterli miktarda alınması ve

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI CASODEX 150 mg film tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: 150 mg bikalutamid Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat, magnezyum stearat, polividon, sodyum nişasta glikolat, hipromelloz,

Detaylı

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir.

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir. Doğru beslenme için karbonhidrat, yağ ve proteinler belirli oranlarda belirli miktarlarda düzenli olarak alınmalıdır. Alınan kalori verilen kaloriden fazla olduğu zaman kilo alımı başlar. Her gün yenilen

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

KOLOREKTAL KANSERE DUR DEMENİN 12 YOLU

KOLOREKTAL KANSERE DUR DEMENİN 12 YOLU KOLOREKTAL KANSERE DUR DEMENİN 12 YOLU Kolorektal kanseri engellemek için benimseyeceğiniz yaşam biçimi kalbinize yardım etmek için benimsemeniz gereken yaşam biçimiyle birebir örtüşüyor. Yani bir yandan

Detaylı

TEKHARF 2003-2004 taramas kat l mc lar n n genel beslenme örüntüsü ve beslenme al flkanl klar

TEKHARF 2003-2004 taramas kat l mc lar n n genel beslenme örüntüsü ve beslenme al flkanl klar Türk Kardiyol Dern Arfl - Arch Turk Soc Cardiol 2006;34(6):331-339 331 TEKHARF 2003-2004 taramas kat l mc lar n n genel beslenme örüntüsü ve beslenme al flkanl klar Nutritional habits and nutritional patterns

Detaylı

TÜRK SİLÂHLI KUVVETLERİ HASTA BESLEME KANUNU

TÜRK SİLÂHLI KUVVETLERİ HASTA BESLEME KANUNU 10201 TÜRK SİLÂHLI KUVVETLERİ HASTA BESLEME KANUNU Kanun Numarası : 5715 Kabul Tarihi : 21/11/2007 Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 4/12/2007 Sayı : 26720 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 47 Sayfa:

Detaylı

Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı

Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı Dünyada çavdar ve yulafın üretimi, buğday, pirinç, mısır ve arpa gibi diğer tahıl ürünlerine kıyasla son derece sınırlıdır. Yılda ortalama 14-15 milyon ton dolayında olan dünya

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1...

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... ÇNDEKLER 1. ÜNTE Vücudumuzdaki Sistemler SNDRM SSTEM... 12 Ölçme ve Deðerlendirme. 16 Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... 18 BOÞALTIM SSTEM... 21 Ölçme ve Deðerlendirme. 23 Kazaným Deðerlendirme Testi -

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Ankara da Yerel Bir Belediye de Çal flanlar n Su Tüketim S kl klar n n Saptanmas

Ankara da Yerel Bir Belediye de Çal flanlar n Su Tüketim S kl klar n n Saptanmas O.M.Ü. T p Dergisi 21(4): 163 168, 2004 Ankara da Yerel Bir Belediye de Çal flanlar n Su Tüketim S kl klar n n Saptanmas nt. Dr. Ahmet KARAGÖZ 1, nt. Dr. Erhan KARAALP 1, nt. Dr. Faz l KULAKLI 1, nt. Dr.

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

MANİSA NIN İKİ KASABASINDA KANSER OLGULARI İLE SİGARA İÇME VE BESLENME ALIŞKANLIKLARININ İLİŞKİSİ

MANİSA NIN İKİ KASABASINDA KANSER OLGULARI İLE SİGARA İÇME VE BESLENME ALIŞKANLIKLARININ İLİŞKİSİ TAF Preventive Medicine Bulletin, 2006: 5 (5) ARAŞTIRMA RESEARCH ARTICLE MANİSA NIN İKİ KASABASINDA KANSER OLGULARI İLE SİGARA İÇME VE BESLENME ALIŞKANLIKLARININ İLİŞKİSİ N. Emel LÜLECİ, Yaşar KESKİN Marmara

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı 2. Doğum Tarihi 3. Unvanı 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı 2. Doğum Tarihi 3. Unvanı 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Fatma Ilgaz (Çelik) 2. Doğum Tarihi : 17/07/1986 3. Unvanı : Araştırma Görevlisi 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Beslenme ve Diyetetik Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

Kronik Hastalıklar. ve Süt Tüketimi

Kronik Hastalıklar. ve Süt Tüketimi Kronik Hastalıklar ve Süt Tüketimi Prof. Dr. Tanju BESLER Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Temel insan hakkı olan SAĞLIK; sadece hastalık ve sakatlığın olmaması değil, bedensel, ruhsal

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 4. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

SİNDİRİM SİSTEMİ KANSERLERİNDEN KORUNMADA BESLENMENİN ÖNEMİ. Doç.Dr. Şule POTUROĞLU Gastroenteroloji 24.02.2014 / Hasta Okulu

SİNDİRİM SİSTEMİ KANSERLERİNDEN KORUNMADA BESLENMENİN ÖNEMİ. Doç.Dr. Şule POTUROĞLU Gastroenteroloji 24.02.2014 / Hasta Okulu SİNDİRİM SİSTEMİ KANSERLERİNDEN KORUNMADA BESLENMENİN ÖNEMİ Doç.Dr. Şule POTUROĞLU Gastroenteroloji 24.02.2014 / Hasta Okulu KANSER Genetik kod Anormal hücrelerin hızla kontrolsüz çoğalarak sınırları aşması

Detaylı

Marketten tatl yiyecek olarak hangisini tartarak al r z? Resimdeki sebzelerden hangisi tart larak sat l r?

Marketten tatl yiyecek olarak hangisini tartarak al r z? Resimdeki sebzelerden hangisi tart larak sat l r? TARTMA B Z M MARKET Afla daki sorular resme göre cevaplay n z. Marketten tatl yiyecek olarak hangisini tartarak al r z? 5. 7. Resimdeki sebzelerden hangisi tart larak sat l r? Resimde yiyeceklerden tartarak

Detaylı

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir?

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir? Aile Hekimliği Sürekli Mesleki Gelişim Programı Hayatınız boyunca öngöremediğiniz ve hayat kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Şeker hastalığı(kısa olarak Diyabet diyebiliriz) ve obezite

Detaylı

Diyabette Beslenme. Diyabet

Diyabette Beslenme. Diyabet Diyabette Beslenme Diyabet BR.HLİ.044 Diyabet Hastası Nasıl Beslenmeli? Halk arasında şeker hastalığı olarak adlandırılan diyabet, düzenli beslenme programı gerektirir. Düzenli ve bilinçli bir beslenme

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir.

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir. KANSER HASTALARINDA BESLENME DESTEĞİ Dengeli ve sağlıklı beslenme sadece tedavi gören kanser hastaları için değil tedavi sonrası süreçte de sağlıklı yaşamı oluşturan önemli unsurlardan biridir. Kanser

Detaylı

HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI. Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI. Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı HAVA KİRLİLİĞİ VE ÇOCUKLARDA SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI Dr. Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Hava kirliliğinin kaynakları Solunum yolu enfeksiyonları ile ilişkili

Detaylı

ZONGULDAK İLİNDE 2016 YILINDA DÜZENLENECEK ÇİFTÇİ TOPLANTILARININ PROGRAMI Form: 3 Çiftçi Toplantısında. Düzenlenecek Toplantının Faaliyet Amacı

ZONGULDAK İLİNDE 2016 YILINDA DÜZENLENECEK ÇİFTÇİ TOPLANTILARININ PROGRAMI Form: 3 Çiftçi Toplantısında. Düzenlenecek Toplantının Faaliyet Amacı Toplantı Sayısı Çiftçi Sayısı Toplantı Sayısı Çiftçi Sayısı ZONGULDAK İLİNDE 2016 YILINDA DÜZENLENECEK ÇİFTÇİ TOPLANTILARININ PROGRAMI Form: 3 Çiftçi Toplantısında Çiftçi Toplantısında Hedef Kitle Konusu

Detaylı

Çocukluk ve Ergenlikte Beslenme. Prof.Dr.Muazzez garipağaoğlu İstanbul Medipol Üniversitesi

Çocukluk ve Ergenlikte Beslenme. Prof.Dr.Muazzez garipağaoğlu İstanbul Medipol Üniversitesi Çocukluk ve Ergenlikte Beslenme Prof.Dr.Muazzez garipağaoğlu İstanbul Medipol Üniversitesi İkisi de mutlu!!!! Malnütrisyon ve Obezite Günümüzde tüm dünyada çocuk sağlığını, dolayısıyla halk sağlığını tehdit

Detaylı

KANSER GELİŞİMİ VE RİSK FAKTÖRLERİ DR BURÇAK ERKOL HAYDARPAŞA NUMUNE EAH TIBBİ ONKOLOJİ 05.02.2014

KANSER GELİŞİMİ VE RİSK FAKTÖRLERİ DR BURÇAK ERKOL HAYDARPAŞA NUMUNE EAH TIBBİ ONKOLOJİ 05.02.2014 KANSER GELİŞİMİ VE RİSK FAKTÖRLERİ DR BURÇAK ERKOL HAYDARPAŞA NUMUNE EAH TIBBİ ONKOLOJİ 05.02.2014 Tümör Kötü huylu-iyi huylu tümörler İyi huylu tümörler genellikle yayılma sıçrama yapmazlar Kötü huylumaligntümörlerin

Detaylı

Neden MGB Tercih Ediyorum? DR. HALİL COŞKUN İSTANBUL

Neden MGB Tercih Ediyorum? DR. HALİL COŞKUN İSTANBUL Neden MGB Tercih Ediyorum? DR. HALİL COŞKUN İSTANBUL İdeal Bariatrik Cerrahi Kriterleri Ne Olmalıdır? 1. Düşük komplikasyon riski olmalı 2. Etkili kilo kaybı olmalı 3. Teknik olarak kolay uygulanabilmeli

Detaylı

AĠLEM VE BEN BESLENME (TEMEL BESĠN GRUPLARI) YAZAN: MERAL ġahġn

AĠLEM VE BEN BESLENME (TEMEL BESĠN GRUPLARI) YAZAN: MERAL ġahġn AĠLEM VE BEN BESLENME (TEMEL BESĠN GRUPLARI) YAZAN: MERAL ġahġn Geçen sayıda beslenme konusuna genel bir giriş yaparak besin öğeleri hakkında bilgiler vermiştim. Bu sayıda ise temel besin grupları ve doğru

Detaylı

www.oncubakliyat.com

www.oncubakliyat.com www.oncubakliyat.com Şimdi ÖNCÜ yüz, gelecekte de ÖNCÜ olacağız... Doğadan Sofranıza Doğadan Sofra nıza Doğadan Sofranıza Doğadan Sofra nıza Doğadan Sofranıza Hakkımızda Öncü Bakliyat Ailesi 1976 yılında

Detaylı

Geri Kazanım Teşihis Limiti Laboratuvar Birimi Ürün grubu Analiz Analiz Metodu

Geri Kazanım Teşihis Limiti Laboratuvar Birimi Ürün grubu Analiz Analiz Metodu EDGE Gıda Yem Çevre Sağlığı Analiz Ve Laboratuvar Hiz. Ar Ge Ve Danışmanlık Hiz. San. Ve Tic. Ltd. Şti. ANALİZ METOTLARI, TEŞHİS LİMİTLERİ ve GERİ KAZANIM LİSTESİ Geri Kazanım Teşihis Limiti Laboratuvar

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

Bu çalışma jürimiz tarafından Besin ve Beslenme Bilimleri Programında Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir.

Bu çalışma jürimiz tarafından Besin ve Beslenme Bilimleri Programında Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir. iii Sağlık Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğüne, Bu çalışma jürimiz tarafından Besin ve Beslenme Bilimleri Programında Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir. Jüri Başkanı: Prof.Dr. Sevinç YÜCECAN Yakın

Detaylı

Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm

Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm Bölüm 24 Astım ve Beslenme Dr. Alpaslan TANOĞLU ve Dr. Mustafa DİNÇ Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm dünya yüzeyinde, son 50 yılda büyük bir

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

MÜSABAKA VEYA ANTRENMAN ÖNCESİ, SIRASI VE SONRASINDA SPORCU BESLENMESİ

MÜSABAKA VEYA ANTRENMAN ÖNCESİ, SIRASI VE SONRASINDA SPORCU BESLENMESİ MÜSABAKA VEYA ANTRENMAN ÖNCESİ, SIRASI VE SONRASINDA SPORCU BESLENMESİ Sporcuların performansını etkileyen faktörlerden genetik yapı, uygun antrenmanın yanında beslenmeleri de son derece önem taşımaktadır.

Detaylı

SAĞLIĞIN DENGESİ. 5 Gıda Grubu. Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır.

SAĞLIĞIN DENGESİ. 5 Gıda Grubu. Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır. SAĞLIĞIN DENGESİ 5 Gıda Grubu Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır. SÜGAV Yayın No: 05/2011 Sağlığın Dengesi Yeterli ve dengeli beslenebilmek

Detaylı

Beslenme Dersi sunusu

Beslenme Dersi sunusu Beslenme Dersi sunusu Beslenme ile ilgili kavramlar Besin (lat.aliment): Yenebilen bitki ve hayvan dokularıdır. Su, organik ve inorganik ögelerden oluşur. Hayvansal ve bitkisel olarak iki kaynaktan elde

Detaylı

YAŞLANMA VE SİGARA. Hazırlayanlar. Prof. Dr. Nazmi Bilir Yrd. Doç. Dr. Nüket Paksoy Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

YAŞLANMA VE SİGARA. Hazırlayanlar. Prof. Dr. Nazmi Bilir Yrd. Doç. Dr. Nüket Paksoy Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı YAŞLANMA VE SİGARA Hazırlayanlar Prof. Dr. Nazmi Bilir Yrd. Doç. Dr. Nüket Paksoy Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Şubat - 2008 ANKARA Birinci Basım : Şubat 2008 / 3000 Adet

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

KANSER TANIMA VE KORUNMA

KANSER TANIMA VE KORUNMA KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/

Detaylı

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur.

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur. Mevcut Kaynaklar Kullan lmas na Ra men 2020 li Y llarda Türkiye de Elektrik Enerjisi Aç Olabilir mi? H. Atilla ÖZGENER* I. Türkiye nin Elektrik Enerjisi Durumunun Saptanmas Türkiye nin elektrik enerjisi

Detaylı

Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi

Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi OCAK Balık: Kefal, tekir,kırlangıç, istrongilos, levrek, Sebze: Kereviz, lahana, brüksel lahanası, brokoli, havuç, pırasa, ıspanak, pazı, kara turp, kırmızı turp

Detaylı

DiYABET VE BESLENME N M.-

DiYABET VE BESLENME N M.- DiYABET VE BESLENME Diyabet tedavisinin amacı;kan şekeri kontrolünü sağlayarak diyabetin seyrinde gelişebilecek bozuklukları (komplikasyonları) önlemek veya geciktirmek; böylece yaşam kalitenizi yükseltmektir.

Detaylı

Ultrason Teknoloji %99 ANTi BAKTERiYEL %99 STERiL ENERJi SU ZAMAN DETERJAN ÇEVRE DOSTU in TE R S O N ik ÜRÜN www.evyesonik.com Sebze, Meyve, Bulafl k Y kama ve Dezenfeksiyon Cihaz Evyesonik Nedir? Evyesonik,

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı