Dr. Havva DEM RELL Dr. Nusret KAVAK

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Dr. Havva DEM RELL Dr. Nusret KAVAK"

Transkript

1 K MYA 9 ORTAÖ RET M DERS K TABI MEB Talim ve Terbiye Kurulunun tarih ve 7 say l kararlar yla ö retim y l ndan itibaren 5 (befl) y l süreyle Ders Kitab olarak kabul edilmifltir. Dr. avva DEM RELL Dr. Nusret KAVAK MEGA YAYINCILIK SAN. ve TİC. LTD. Ş Sağlık 1 Sok. Nu.: 31/ Sıhhiye - ANKARA tel.: belgeç:

2 er hakk sakl d r. MEGA Yay nc l k San. ve Tic. Ltd. fi ne aittir. ISBN SERT F KA NUMARASI: 1811 Editör Dil Uzman Görsel Tasar mc Ölçme-De erlendirme Uzman Program Gelifltirme Uzman Rehberlik Uzman : Nam k Berker : Selahattin Dost : smail Aktuna : smail fiener : Dr. Cemalettin Maden : Nazan Ak n Bask : Ankara

3 Korkma, sönmez bu flafaklarda yüzen al sancak; Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. O benim milletimin y ld z d r, parlayacak; O benimdir, o benim milletimindir ancak. ST KLÂL MARfiI Bast n yerleri "toprak!" diyerek geçme, tan : Düflün alt ndaki binlerce kefensiz yatan. Sen flehit o lusun, incitme, yaz kt r, atan : Verme, dünyalar alsan da, bu cennet vatan. Çatma, kurban olay m, çehreni ey nazl hilâl! Kahraman rk ma bir gül! Ne bu fliddet, bu celâl? Sana olmaz dökülen kanlar m z sonra helâl... akk d r, akk'a tapan, milletimin istiklâl! Ben ezelden beridir hür yaflad m, hür yaflar m. angi ç lg n bana zincir vuracakm fl? fiaflar m! Kükremifl sel gibiyim, bendimi çi ner, aflar m. Y rtar m da lar, enginlere s mam, taflar m. Garb n âfâk n sarm flsa çelik z rhl duvar, Benim iman dolu gö süm gibi serhaddim var. Ulusun, korkma! Nas l böyle bir iman bo ar, "Medeniyet!" dedi in tek difli kalm fl canavar? Arkadafl! Yurduma alçaklar u ratma, sak n. Siper et gövdeni, dursun bu hayâs zca ak n. Do acakt r sana va'detti i günler akk' n... Kim bilir, belki yar n, belki yar ndan da yak n. Kim bu cennet vatan n u runa olmaz ki fedâ? fiühedâ f flk racak topra s ksan, flühedâ! Cân, cânân, bütün var m als n da uda, Etmesin tek vatan mdan beni dünyada cüdâ. Ruhumun senden, lâhi, fludur ancak emeli: De mesin mabedimin gö süne nâmahrem eli. Bu ezanlar-ki flahadetleri dinin temeli- Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli. O zaman vecd ile bin secde eder-varsa-tafl m, er cerîhamdan, lâhi, boflan p kanl yafl m, F flk r r ruh- mücerred gibi yerden na'fl m; O zaman yükselerek arfla de er belki bafl m. Dalgalan sen de flafaklar gibi ey flanl hilâl! Olsun art k dökülen kanlar m n hepsi helâl. Ebediyen sana yok, rk ma yok izmihlâl: akk d r, hür yaflam fl, bayra m n hürriyet; akk d r, akk'a tapan, milletimin istiklâl! Mehmet Âkif ERSOY 3

4 ATATÜRK ÜN GENÇL E TABES Ey Türk gençli i! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin, en k ymetli hazinendir. stikbalde dahi, seni, bu hazineden, mahrum etmek isteyecek, dahilî ve haricî, bedhahlar n olacakt r. Bir gün, istiklâl ve cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düflersen, vazifeye at lmak için, içinde bulunaca n vaziyetin imkân ve fleraitini düflünmeyeceksin! Bu imkân ve flerait, çok nâmüsait bir mahiyette tezahür edebilir. stiklâl ve cumhuriyetine kastedecek düflmanlar, bütün dünyada emsali görülmemifl bir galibiyetin mümessili olabilirler. Cebren ve hile ile aziz vatan n, bütün kaleleri zapt edilmifl, bütün tersanelerine girilmifl, bütün ordular da t lm fl ve memleketin her köflesi bilfiil iflgal edilmifl olabilir. Bütün bu fleraitten daha elîm ve daha vahim olmak üzere, memleketin dahilinde, iktidara sahip olanlar gaflet ve dalâlet ve hattâ h yanet içinde bulunabilirler. attâ bu iktidar sahipleri flahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler. Millet, fakr u zaruret içinde harap ve bîtap düflmüfl olabilir. Ey Türk istikbalinin evlâd! flte, bu ahval ve flerait içinde dahi, vazifen; Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtarmakt r! Muhtaç oldu un kudret, damarlar ndaki asîl kanda, mevcuttur! 4

5 MUSTAFA KEMAL ATATÜRK 5

6 Ç NDEK LER 1. ÜN TE: K MYANIN GEL fi M ÜN TE K MYANIN GEL fi M. ÜN TE B LEfi KLER BÖLÜM: NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES Bilim akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Eski Ça larda nsan Element Kavram n n Tarihsel Geliflimi BÖLÜM: K MYANIN TEMEL KANUNLARI Dalton Atom Teorisi akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Kimyan n Bilim Olma Süreci Kütlenin Korunumu Kanunu Sabit Oranlar Kanunu ve Dalton Atom Teorisi Dalton Atom Teorisi ve Katl Oranlar Kanunu Dalton Atom Teorisi ve Gazlar BÖLÜM: K MYASAL BA KAVRAMININ GEL fi M Kimyasal Ba lar akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Kimyasal Ba Kavram n n Tarihsel Geliflimi Maddelerin âlleri ve Kimyasal Ba lar Baz Atomlar Neden Kimyasal Ba Yapmaz? Elektriksel Çekme ve tme Kuvvetleri ÜN TE DE ERLEND RME SORULARI ÜN TE: B LEfi KLER BÖLÜM : B LEfi K FORMÜLLER N N YAZILMASI Madde akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Elementlerin Elektron Alma-Verme-Ortaklaflma E ilimleri Elementlerin Elektron Alma ya da Verme E ilimiyle Metalik ve Ametalik Özellikleri Ana Grup Elementlerinden Oluflan yonlar Bilefliklerde Geçifl Elementlerinin ve Ametallerin Ald De erlikler yonik Bilefliklerin De erlik Elektronlar yla Simgelendirilerek Gösterilmesi: Lewis Simgeleri Anyonu ya da Katyonu Atom Grubu Olan Bileflikler yonik Bilefliklerin Adlar ve Formülleri BÖLÜM: YON K B LEfi KLER N ÖRGÜ YAPISI yonik Bileflikler akk nda Bildiklerimizi at rlayal m yonik Yap l Bilefliklerde Örgü Tipleri yonik Yap l Bileflik Molekül liflkisi yonik Bileflikler Neden ep Kat d r? yonik Bilefliklerin Suda Çözünmeleri BÖLÜM: KOVALENT B LEfi KLER NASIL OLUfiUR? Moleküller akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Kovalent Ba angi Elementler Kovalent Bileflik Oluflturur? Moleküllerin Ba Yap s : Lewis Simgeleri Kovalent Bilefliklerin Adlar ve Formülleri

7 3.6. Kovalent Bilefliklerin Yap s BÖLÜM: KOVALENT BA LARDA POLARLIK Kovalent Ba akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Ametallerin Ba Elektronlar na Sahip Ç kma E ilimleri Moleküllerin Polarl Moleküllerin Polarl ve Moleküller Aras Etkileflimler BÖLÜM: ORGAN K B LEfi KLER Bileflikler akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Organik ve Anorganik Bileflikleri Ay rt Edelim idrokarbonlar ve Yayg n Organik Bileflikler Organik Moleküllerin idrofil ve idrofob Bölümleri Polarl n Çözünmedeki Etkisi ÜN TE DE ERLEND RME SORULARI ÜN TE: K MYASAL DE fi MLER BÖLÜM: REAKS YON NED R? Kimyasal De iflim akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Kimyasal Tepkime Nedir? Fiziksel ve Kimyasal Özelliklerle Kimyasal De iflim Fiziksel Özellikler Kimyasal Özellikler Kimyasal De iflimler ve Enerji BÖLÜM: REAKS YON T PLER Kimyasal De iflimlerin Tan nmas akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Çözünme-Çökelme Tepkimeleri Nötralleflme Tepkimeleri Çözünme-Çökelme ve Nötralleflme Tepkimelerinin Ortak Özellikleri Yükseltgenme- ndirgenme Tepkimeleri Yayg n Yükseltgen Maddeler BÖLÜM: POL MERLEfiME VE DROL Z Organik Maddeler akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Polimerleflme Tepkimeleri Kat lma Tepkimeleri Kondenzasyon Tepkimeleri Polimerleflme Tepkimelerinin Canl lar çin Önemi idroliz Tepkimeleri ÜN TE DE ERLEND RME SORULARI ÜN TE: KARIfiIMLAR BÖLÜM: KARIfiIMLARIN SINIFLANDIRILMASI Kar fl mlar akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Saf Maddeden Kar fl ma Kar fl mlar S n fland ral m omojen Kar fl m eterojen Kar fl m eterojen Kar fl mlar n S n fland r lmas Çözeltiler ÜN TE K MYASAL DE fiimler 119 7

8 4. ÜN TE KARIfiIMLAR Çözünen Madde Miktar na Göre Çözeltilerin S n fland r lmas Çözünürlük Çözünürlü e S cakl n Etkisi Çözünürlü e Bas nc n Etkisi Maddelerin Çözünürlüklerini Bilmek Neden Önemlidir? Kar fl mlar n Fiziksel Özellikleri Kar fl mlar n Yo unlu u Kar fl mlar n Donma S cakl n n De iflimi Kar fl mlar n Kaynama S cakl n n De iflimi BÖLÜM: KARIfiIMLARIN AYRILMASI Kar fl mlar n Ayr lmas akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Kar fl mlar n Bileflenlerine Ayr lmas Tanecik Boyutu Fark ndan Yararlanarak Ay rma Ay klama Eleme Süzme Diyaliz Yo unluk Fark ndan Yararlanarak Ay rma Çöktürme Aktarma (Dekantasyon) Yüzdürme Çözünürlük Fark ndan Yararlanarak Ay rma Kristallendirme Özütleme Kaynama S cakl klar Fark ndan Yararlanarak Ay rma Dam tma kiden Fazla Bileflen çeren Kar fl mlar n Ayr lmas ÜN TE DE ERLEND RME SORULARI ÜN TE AYATIMIZDA K MYA ÜN TE: AYATIMIZDA K MYA BÖLÜM: TEM ZL K MADDELER Temizlik Maddeleri akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Temizlik Malzemelerinin Kimyas Sabun ve Deterjan Kir Nedir? Sabun ve Deterjan Kirlerin Ortamdan Uzaklaflt r lmas nda Neden Etkilidir? Çamafl r Sodas Çamafl r Sodas Kirleri Nas l Ç kart r? Çamafl r Suyu BÖLÜM: YAYGIN MALZEMELER Yap Malzemeleri akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Kireç Kireç Üretimi Kirecin Sertleflmesi Yap Malzemesi arc n Yap s ve Sertleflme Süreci Pencere Cam n n Üretimi

9 .4.1. Ana Bileflenler Eriticiler Sabitlefltiriciler Yard mc Bileflenler Cam Türleri ve Kullan m Alanlar Soda-Kireç Cam Kurflun Cam (Kristal Cam) Borosilikat Camlar Alüminosilikat Cam Silisyum Camlar Sanayinin Önemli am Maddesi: Kil am Maddesi Kil Olan Ürünler Boya ve Bileflenleri Alafl mlar BÖLÜM: B YOLOJ K S STEMLERDE K MYA Sistemler akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Fotosentez Bitkilerde Solunum nsanlarda Solunum Sindirim Amino Asitlerden Protein Oluflumu Do ada Oksijen ve Karbon Dioksit Döngüsü BÖLÜM: ÇEVRE K MYASI Çevre akk nda Bildiklerimizi at rlayal m Sanayi Devrimi ve Kimyasal Maddelerdeki Art fl Zararl Madde Kaynaklar Kimyasal Maddeler ve ava Kirlili i Tozlar Kükürt Dioksit Azot Oksitler Karbon Monoksit Karbon Dioksit Ozon Ozon Tabakas na Zarar Veren Gazlar idrokarbonlar Kimyasal Maddeler ve Su Kirlili i Kimyasal Maddeler ve Toprak Kirlili i angi Kimyasal Maddeler Kirletici Olarak S n fland r l r? Çevre -Sanayi-Enerji liflkisi ÜN TE DE ERLEND RME SORULARI CEVAP ANATARLARI PROJE VE SUNU DE ERLEND RME ÖLÇE BAZI MADDELER N ÇÖZÜNÜRLÜKLER SÖZLÜK D Z N KAYNAKLAR

10 ORGAN ZASYON fiemasi 1. ÜN TE: K MYANIN GEL fi M ÜN TEN N AMACI 1. Sizler ilkö retim fen ve teknoloji dersinde maddelerin atomlardan olufltu unu; ayn tür atom içeren saf maddelerin element, farkl tür atom içeren saf maddelerinse bileflik olarak adland r ld n ; ayr ca iyonik ve kovalent ba kavramlar n ö rendiniz. Ortaö retim kimya dersine girifl olan bu ünitede, ilkö retimde ö rendi iniz bilgilere ek olarak özellikle kimyan n neden bilim say ld n, simyan n neden bilim say lmad n, kimyan n bilim olma süreci ve geçmifl zamanla günümüzdeki madde fikrini karfl laflt racaks n z. Buradan hareketle bilimsel yöntem basamaklar n kavrayacaks n z. Ünite, üç ana bölümden oluflmaktad r. Bu bölümlerin bafll klar ve bölümlerde odaklan lan ana kavramlar afla da listelenmifltir. Bu kavramlar inceleyerek kavramlar hakk nda neler bildi inizi arkadafllar n zla tart fl n z ve tart flma sonuçlar n defterinize yaz n z. 1. BÖLÜM: NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES Simya Element Kimyasal Element Atom. BÖLÜM: K MYANIN TEMEL KANUNLARI ÜN TE K MYANIN GEL fi M Katl Oranlar Kanunu Sabit Oranlar Kanunu Kütlenin Korunumu Kanunu Dalton Atom Teorisi Birleflen acim Oranlar Avogadro ipotezi 3. BÖLÜM: K MYASAL BA KAVRAMININ GEL fi M Kimyasal Ba Oktet Dublet yonlar Aras Ba Moleküller Aras Ba Elektriksel Çekme - tme Bilimsel Yöntem Ünite girifl sayfalar : Kimya 9 dersi befl üniteden oluflmaktad r. er bir ünite yukar daki gibi bir girifl sayfas yla bafllamakta, bu sayfan n devam nda ise ünitenin amac ve anahtar kavramlar listelenmektedir. Ünite bafllamadan önce defterinize o üniteyle ilgili neler ö renmek istedi inizi yaz n z. Ünitedeki bölümleri iflledikten sonra isteklerinizin karfl lan p karfl lanmad n ö retmeninizle ve arkadafllar n zla tart fl n z. 1. İ lk çağlardan beri insanlar yaşamlarını sürdürebilmek için ihtiyaç duydukları araç gereçleri tasarlamış ve üretmeye çalışmışlardır. Bunun için gerekli olan maddelerin özelliklerini incelemiş, yararlı olanları belirlemişlerdir. Çakmak taşının keşfi bunun bir örneğidir. Peki, ilk insanlar çakmak taşını nasıl keşfetmiştir? İnsanlar eski çağlarda kullandıkları maddelerin özelliklerini nasıl keşfedip belirlemiştir? Bu bölümde öncelikle ilk çağlarda insanların maddeleri nasıl keşfettiği irdelenecek, daha sonra simya ve simyanın kimya açısından önemi üzerinde durulacaktır. Bölüm sonunda elementlerin tarihsel gelişimi irdelenecektir. BÖLÜM NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES KONULAR 1.1.Bilim akk nda Bildiklerimizi at rlayal m 1.. Eski Ça larda nsan 1.3. Element Kavram n n Tarihsel Geliflimi Bölüm girifl sayfalar : Kitaptaki her bir ünite birden fazla alt bölümden oluflmaktad r. Bölüm girifl sayfalar nda; bölümün genel içeri i, bölümle ilgili bir görsel, ifllenilecek konular n listesi ve birkaç haz rl k çal flmas yer almaktad r. Genel aç klamay, konu bafll klar n ve görseli inceleyip haz rl k çal flmalar n yaparak bölümde hangi konu ya da kavramlara odaklan laca n düflününüz. az rl k çal flmalar na verdi iniz cevaplar arkadafllar n zla da tart fl n z. az rl k Çal flmalar 1. Simya, kimya, simyac ve kimyac kelimelerinin anlamlar n araflt r n z.. bni Sina n n hayat n ve yapt çal flmalar araflt rarak simyaya yapt - katk lar defterinize yaz n z

11 l l Kimya 9 Program n n odakland yaklafl mlara uygun olarak haz rlanan kitab n z n organizasyonuyla ilgili bilgiler afla da verilmifltir. Bu bilgiler fl nda ders kitab n z n özelliklerini bilerek kullanman z sizlerin yarar na olacakt r. Ön bilgilerin hat rlat lmas : Yeni ö retim programlar ndaki ö renme yaklafl mlar na göre de ö renmeye etki eden en önemli faktör, bilgi ve deneyimlerimizdir. Bizler, ön bilgilerimizle düflünmekte, bir ö renme ortam ndan ön bilgi ve deneyimlerimize uygun olanlar seçerek almaktay z. Dolay s yla herhangi bir konuyu ö renmeye bafllamadan önce o konuyla ilgili ön bilgi ve deneyimlerimizi gözden geçirmemiz önemlidir. Bu yüzden kitab n z n her bölüm giriflinde ön bilgi ve deneyimlerinizi hat rlaman za yard mc olacak kavram haritalar verilmifltir. Bu kavram haritalar n inceleyip defterinize kavramlarla ilgili bir metin yazman z, konuyu daha iyi ve kal c olarak ö renmenize yard mc olacakt r ÜN TE: K MYASAL DE fi MLER 1.1. Kimyasal De iflim akk nda Bildiklerimizi at rlayal m örne idir. Ekflime Daha önceki s n flarda maddelerde meydana gelen de iflimlerin nas l s n fland r ld n ö renmifl, kimyasal de iflimler hakk nda bilgiler edinmifltik. Bu bilgilerin baz lar afla daki kavram haritas nda gösterilmifltir. Kavram haritas n dikkatlice inceleyerek defterinize buradaki kavramlar içeren bir metin yaz n z. Yazd n z metni s n fta arkadafllar n zla paylafl n z. ile kimlik de ifltirir. Kimyasal de iflim örne idir. Yanma olabilir. örne idir. Bozunma Madde geçirebilir. De iflim ile farkl d r. olabilir. örne idir. Kaynama ile görünüm de ifltirir. Fiziksel de iflim örne idir. Erime örne idir. Ezilme Yeni bilgilerin keflfedilmesi: Kitab n z n içeri i haz rlan rken dikkate al nan ö renme yaklafl mlar na göre yap lan araflt rma, tart flma, deney, gezi, gözlem vb. etkinliklerle keflfedilen bilgiler daha kal c ve özgündür. Bu nedenle kitab n zda çok farkl tipte etkinlik verilmifltir. Bu etkinliklerden baz lar tart flma, araflt rma, tahmin vb. nitelikteki etkinliklerdir. Bunlar n sa üst köflesinde kitap sembolü bulunmaktad r. Deney türü etkinliklerin ise sa üst köflesinde büyüteç sembolü görülmektedir. Deneysel etkinlikler yap l rken dikkat edilmesi gereken uyar - lar sembollerle gösterilmifltir. Bu sembollere dikkat ederek etkinli i yapman z sizler için çok önemlidir. Sembollerin anlamlar kitab - Kullan m alanlar araflt r l rsa boyalar n, binalar n iç ve d fl yüzeylerinin kaplanmas, resim yap m, pencere ve kap lar n metal ve ahflap k s mlar n n boyanmas gibi pek çok alanda kullan ld görülebilir. Boyalar n bu gibi alanlarda uygulanmas n n temel nedeni, estetik görünüm vermek ve maddeleri d fl etkenlerden korumaya çal flmakt r. Örne in duvarlar plastik boyayla boyad m zda odam z daha estetik ve temiz görülmektedir..8. Alafl mlar Günlük yaflant m zda yayg n olarak kullan lan yap malzemelerinden biri de alafl mlard r. Çatal, kafl k gibi mutfak eflyalar n n üretiminde; yüzük, bilezik gibi tak larda, binalar m z ve arabalar m z n baz metal k s mlar nda alafl mlardan yararlan l r. Bu nedenle alafl mlar n özelliklerini bilmek önemlidir. Peki, alafl mlar nas l maddelerdir ve özellikleri nelerdir? Afla daki etkinli i yap n z. ETK NL K 5.4 Gerekli Malzemeler 3 Alt n ve gümüfl tak 3 Büyüteç 3 Beton çivisi Alafl mlar nceleyelim Amac : Alafl mlar n görünüm özelliklerini incelemek Etkinlikte zlenecek Yol. BÖLÜM: YAYGIN MALZEMELER Michelangelo (Mikalenjelo), resimlerinde kulland boyalar, renk macunlar n, kireci ve suyu kar flt rarak yapm flt r. Burada kireci, ba lay c olarak kullanm flt r. 3 Alt n ya da gümüfl tak lar dikkatlice inceleyerek üzerinde neler yazd n kontrol ediniz. 3 Büyüteçle alt n ya da gümüfl eflyay inceleyiniz. 3 Çiviyi görünüm yönünden inceleyip gözlemlerinizi defterinize kaydediniz. Sonuçlar De erlendirelim Alt n ya da gümüfl üzerinde yazan yaz lar n ne anlama geldi ini arkadafllar n zla tart fl n z. Görünüm özelliklerinden yararlanarak inceledi- iniz maddeleri homojen ya da heterojen olarak s n fland r n z. n z n 14. sayfas nda verilmifltir

12 1. BÖLÜM: B LEfi K FORMÜLLER N N YAZILMASI p:9 n:10 p:9 n:10 Florun atom (F) modeli Florun iyon (F - ) modeli I A, II A ve III A da bulunan metal atomlar n n tersine VI A ve VII A da bulunan ametal atomlar elektron alma e ilimindedir. Bileflik olufltururken ametal atomlar n n alacaklar elektron say s sekizden grup numaras ç kar - larak hesaplan r. Örne in VI A da yer alan oksijenin alaca elektron say s, 8-6 = olur. Bir atom elektron ald nda 1 yüklü iyon, yani anyon oluflur. Katyonlar için yap lan genelleme anyonlar için de yap lacak olursa VII A (halojenler) grubundan oluflan iyonlar n 1, VI A grubundan oluflan iyonlar n ise yüklü olduklar söylenebilir. 3 de erlikli ametal iyonlar azd r. Sadece baz metal nitrürler, nitrür (N 3 ) iyonu içerir. F atomunun katman-elektron dizilimi incelenirse en son katmanda yedi elektron oldu u görülebilir. F atomu, bir elektron al p elektron düzenini asal gaz olan Ne a benzetir. Dolay s yla flor atomundan F iyonu oluflur Bilefliklerde Geçifl Elementlerinin ve Ametallerin Ald De erlikler Ana grup elementlerinin iyonik bilefliklerde alacaklar de erlikler gibi geçifl elementlerinin ve baz ametallerin bilefliklerde alacaklar de erlikler önceden tahmin edilebilir. Bunun için geçifl elementlerinin katman-elektron dizilimleri ile asal gazlar n katman-elektron dizilimlerini karfl laflt rmak gerekir. Etkinlik.4 ü yap n z. ETK NL K.4 Atomlar n katman-elektron dizilimlerini gösteren 58 ve 59. sayfalardaki periyodik cetvelden faydalanarak geçifl elementlerinin katman-elektron dizilimlerini inceleyiniz. Geçifl elementlerinin hangi de erlikleri alabileceklerini arkadafllar n zla tart fl n z. Klor atomunun de erlik katman nda toplam yedi elektron vard r (fiekil.5). Oktet kural na göre klor, bir elektron al p elektron düzenini asal gazlara benzetebilir. Bu yüzden genellikle bilefliklerde klorun alaca de erlik -1 dir. Ancak klor, bileflik olufltururken en son katman ndaki elektronlar n ortaklafla kullanabilir. Bu nedenle farkl pozitif yüklere sahip olabilir. Örne in ClO (hipokloröz asit) bilefli inde +1, ClO (kloröz asit) bilefli inde +3, ClO p:17 3 n:18 (klorik asit) bilefli inde ise +5 tir. Klor elementine benzer flekilde azot, brom, iyot gibi ametaller bilefliklerinde farkl pozitif yüklere sahip olabilir. Di er taraftan demir, bak r, mangan, c - va, kalay, kurflun gibi geçifl elementleri de bilefliklerinde farkl de erlikler alabilir. Bu elementlerin bilefliklerinde sahip olabilece i yükler Tablo.1 de gösterilnun katman-elektron fiekil.5 Klor atomumifltir. Tabloyu inceleyiniz. dizilimi 63 Aç klamalar: Ders kitab n zdaki etkinliklerden ç kar lmas gereken sonuçlar, bilim insanlar n n düflünceleri ve baz genellemeler göz önüne al narak aç klanm flt r. Aç klamalarda baz noktalara vurgu yapmak için çeflitli görsellerden ve konuflma balonlar ndan yararlan lm flt r. Verilen görselleri inceleyip konuflma balonlar ndaki yaz lanlar dikkatlice okuyarak arkadafllar - n zla tart fl n z. 1. BÖLÜM: KARIfiIMLARIN SINIFLANDIRILMASI Etkinlik 4.5 i yapt n zda da gördü ünüz gibi doymufl bir çözeltide çözünen madde miktar n n çözücünün madde miktar na oran her zaman sabittir. Belli s cakl k ve bas nçta çözünen miktar n n çözücü miktar na oran n n sabit oldu unu fark eden kimyac lar, çözünürlü ü afla daki flekilde tan mlam fllard r. Çözünürlük, 100 gram suda çözünen madde kütlesidir. Afla daki örne i inceleyiniz. ÖRNEK 4.1 Bir ö renci 0 o C ta ve deniz seviyesinde yapt deneyde 0 gram suda en fazla 5 gram Cu(NO 3 ) [bak r(ii) nitrat] kat s n n çözündü ünü gözlemlemifltir. Buna göre Cu(NO 3 ) n çözünürlü ünü hesaplayal m. Çözüm Ö renci, deneyini 0 gram su ile yapm flt r. Çözünürlük tan m na göre 100 gram sudaki en fazla Cu(NO 3 ) kütlesini hesaplay n z. Bunun için matematik derslerinde ö rendi imiz oran orant y kullanmam z gerekir. 0 gram suda 5 gram Cu(NO 3 ) çözünmüflse 100 gram suda X gram Cu(NO 3 ) çözünür. 5 x 100 X = 0 X = 15 g Cu(NO 3 ) /100 g su Afla daki al flt rmay defterinize yap n z. ALIfiTIRMA 4.1 Bir araflt rmac yeni keflfetti i bir maddenin 5 o C ve deniz seviyesinde, 50 gram suda en fazla 5 gram çözündü ünü bulmufltur. Buna göre maddenin çözünürlü ünü hesaplay n z. Afla daki örne i inceleyiniz. ÖRNEK 4. 0 o C ve deniz seviyesinde 87,3 gram N 4 Cl (amonyum klorür) kat s n çözmek için en az kaç gram suya ihtiyaç vard r? (0 o C ve deniz seviyesinde N 4 Cl ün çözünürlü ü 37, g/100 g sudur.) Çözüm Soruyu çözebilmemiz için öncelikle verilenleri yaz p bilinmeyeni belirlemeliyiz. Daha sonra orant kullanarak çözüme geçebiliriz. N 4 Cl ün kütlesi : 87,3 g Suyun kütlesi : X g Çözünürlük : 37, g N 4 Cl /100 g su 37, g N 4 Cl 100 g suda çözünüyorsa 87,3 g N 4 Cl X g suda çözünür. 87,3 x 100 X = 37, X = 34,7 g su gereklidir. Örnekler ve al flt rmalar: Kitab n zda, ö renilen yeni bilgilerin, karfl laflabilece iniz problemlere nas l uyguland konusunda farkl nitelikte örnekler verilmifltir. Bilgi ve becerilerinizin pekiflmesini, bunlar n daha kal c olmas n ve karfl laflabilece- iniz baz sorunlar n za çözüm yollar üretebilmenizi sa lamak amac yla verilen örnekleri inceleyip al flt rmalar yap n z. Al flt rmalar n çözümünde zorlan rsan z arkadafllar n zla tart fl n z, gerekiyorsa ö retmeninizden yard m al n z

13 5. ÜN TE: AYATIMIZDA K MYA. ÜN TE: B LEfi KLER Ç k fl Bul Afla daki ifadeleri yukar dan bafllayarak okuyunuz. fadenin do ru mu yoksa yanl fl m oldu una karar veriniz. fade do ruysa D, yanl flsa Y yolundan ilerleyip kaç numaral ç k fltan ç k lmas gerekti ini belirleyiniz. Çevre kirlili i sanayi devriminden sonra artm flt r. Çizelgeyi Doldural m Kitab n z n 58 ve 59. sayfalar ndaki periyodik cetvelden yararlanarak afla - daki çizelgede verilen bilefliklerde belirtilen elementin yükseltgenme basama - n bulup katman-elektron dizilimini yaz n z. Yükseltgenme Bileflik Element Katman elektron dizilimi basama Na SO 4 S KClO 3 Cl Fe O 3 Fe D ava kirlili inin bafll ca nedeni, fosil kökenli yak tlar n kullan lmas d r. Y Toprak kirlili inin bafll - ca nedeni yapay gübreler ve tar msal mücadele ilaçlar d r. Mn O 7 Mn N O 5 N SO S Efllefltirelim Kitab n z n 58 ve 59. sayfalar ndaki periyodik cetvelden yararlanarak afla - daki bileflikleri iyonik ve kovalent bileflik olarak efllefltiriniz. I MgO II P 3 III CS a Kovalent Bileflik D Y D Y IV V NO FeO b yonik Bileflik VI CaS Kükürt dioksit asit ya murlar na neden olan bir gazd r. Karbon dioksit, sera etkisi yapan bir gazd r. Plastikler, toprak kirlili ine yol açar. Deterjanlar, topra kirletir. Çizelgeyi Doldural m Kitab n z n 58 ve 59. sayfalar ndaki periyodik cetvelden yararlanarak afla - da verilen bilefliklerin Lewis simgelerini yaz n z. Bileflik Lewis simgesi Bileflik Lewis simgesi D Y D Y D Y D Y Cl AlCl 3 O SO MgF CaO N 3 CO CO KCl NaF MgO De erlendirme: Kitab n z n her bölümünün ve ünitenin sonunda farkl tiplerde de erlendirme sorular verilmifltir. Bu sorular zaman nda yap p kendi kendinizi de erlendiriniz. E er baz konular anlayamad n z düflünüyorsan z ilgili bölümü kitaptan tekrar inceleyip eksikli inizi gideriniz. Bunu yapmazsan z sonraki konular anlamakta daha fazla zorlan rs n z. 3. BÖLÜM: POL MERLEfiME VE DROL Z do al kauçuk üretimini büyük oranda aflm fl durumdad r. Do al kauçuk üretimi daha çok Malezya, Endonezya, indistan gibi ülkelerde yap l rken yapay kauçuk üretimi Amerika, Japonya, Almanya, ngiltere gibi ülkelerdeki lastik fabrikalar n n tekeline girmifltir. R.. Petrucci, W. S. arwood, F. G. erring, (Çeviri Editörü: T. Uyar ve S. Aksoy), Genel Kimya lkeler ve Modern Uygulamalar, Palme Yay nc l k, Ankara, 00. (Kayna ndan yararlan larak yazarlar taraf ndan düzenlenmifltir.) Okuma metinleri: Kitab n zda, ö rendi iniz konular pekifltirmeniz amac yla pek çok okuma metni verilmifltir. Bu okuma metinlerini ve farkl kaynaklardan bulaca n z benzer metinleri okuyup inceleyerek arkadafllar n zla ve ö retmeninizle paylafl p tart fl n z. OKUMA METN Polimerlerin ayat m zdaki Yeri stekleri ve ihtiyaçlar hiç bitmeyen tek canl, insand r. ele bir de nüfusun sürekli artt dikkate al n rsa bu istek ve ihtiyaçlar n karfl lanmas nda kullan - lan ham maddelerin tükenece i düflünülebilir. flte bu gerçe i gören bilim insanlar do al ham maddelere alternatif sentetik maddeler üretmifllerdir. Bu sentetik ham maddelerin pek ço u polimerlerdir. Günlük hayat m zda en s k kulland m z polimerlerden biri, PET olarak k - salt lan polietilenteraftalatt r. Etilen glikolle teraftalik asidin tepkimeye sokulmas sonucu üretilen PET, sanayide pek çok alanda kullan lmaktad r. Farkl üretim teknikleriyle iplik hâline getirilebilen PET in en önemli kullan m alan tekstildir. Tekstil sanayinde PET in kullan ld pek çok ürün vard r. PET in di er bir önemli kullan m alan ysa ambalaj sanayidir. Biyolojik etkenlere karfl kusursuz bir direnç göstermesi nedeniyle PET, t p ve eczac l n vazgeçilmez ham maddesidir. Ayr ca fliflirme veya f flk rtma yöntemiyle içi bofl cisimler (flifleler) yap labildi i için PET, g da sektöründe içeceklerin ambalajlanmas nda ve korunmas nda tercih edilmektedir. Günlük hayat m zda önemli yeri olan di er bir polimer, polivinilklorürdür. Vinilklorür moleküllerinin radikalik kat lma tepkimesiyle oluflan bu polimer, halk aras nda PVC olarak bilinir. Üretim aflamalar n n sonunda PVC, asl nda günlük uygulama alanlar nda gördü ümüzün aksine toz fleklindedir. PVC tozlar yüksek s cakl k ve bas nç alt nda birlefltirilerek ya boru, hortum gibi ürünler elde edilir ya da daha sonra ifllenmek üzere levhalar haz rlan r. az rlanan bu levhalar günümüzde evlerin d fl cephe kaplamac l nda, kap ve pencere do ramac l nda ya da zemin döflemecili inde kullan lmaktad r. Günlük hayatta evlerimizde kulland m z di er bir polimer, politetrafluoroetilendir. Tetrafluoroetilen moleküllerinin radikalik kat lma tepkimesiyle üretilen bu polimerin yayg n ad teflondur. Teflon, aynen PVC gibi toz olarak üretilir. Teflon, özellikle neme göre de iflmeyen elektrik yal tkan oldu u için tecrit maddesi, yap flma özelli inin çok az olmas nedeniyle de destek maddesi olarak kullan l r. Teflonun evlerimizdeki en çok bilinen kullan m alan tencere veya tavalard r. Ancak bu tencere ve tavalar e er çizilecek olursa çok tehlikeli olabilir. Çünkü teflonun bozunma ürünleri son derece zehirlidir. Yazarlar

14 LABORATUVAR GÜVENL K SEMBOLLER ELB SEN N GÜVENL Bu sembol, elbiseyi lekeleyecek ya da yakacak maddeler kullan rken görülür. DUMAN GÜVENL Bu sembol, tehlikeli duman ya da buhar ç kabilen kimyasal maddelerle çal fl ld zaman görülür. ELD VEN Bu sembol, cilde zararl baz kimyasal maddelerle çal fl ld zaman görülür. GÖZ GÜVENL Bu sembol, gözler için tehlike oldu u ve koruyucu gözlük tak lmas gerekti i zaman görülür. KES C GÜVENL Bu sembol, kesme ve delme tehlikesi olan keskin cisimler oldu u zaman görülür. ISI GÜVENL Bu iflaret s cak cisimlerin tutulmas s ras nda önlem al nmas gerekti i zaman görülür. ELEKTR K GÜVENL Bu sembol, elektrikli aletler kullan l rken dikkat edilmesi gerekti inde görülür. YANGIN GÜVENL Bu sembol, aç k alev etraf nda önlem al nmas gerekti inde görülür. K MYASAL MADDE Bu sembol, deriye dokunmas hâlinde yak c ya da zehirleyici etkisi olan kimyasal maddeler kullan l rken görülür. KIRILAB L R CAM Bu sembol, yap lacak deneylerde kullan lacak cam malzemeler k r labilir oldu u zaman görülür. LABORATUVARDA UYULMASI GEREKEN KURALLAR Laboratuvarda deney malzemelerini ve masalar her zaman temiz tutunuz. Laboratuvara, yapaca n z deneyin uygulan fl n ve amac n ö renerek geliniz. Kimyasal maddeleri koklamay n z ve kesinlikle tad na bakmay n z. Kimyasal maddelere ç plak elle dokunmay n z. Kimyasal maddelerin ambalajlar n aç k b rakmay n z. Seyreltik asit çözeltilerini haz rlarken kaba önce su, daha sonra yavafl yavafl asit ekleyiniz. Çözelti haz rlama ifllemini ö retmeninizin gözetiminde yap n z. Vücudunuza ve elbisenize kimyasal madde temas ederse bu k sm hemen bol suyla y kay n z. 14

15 1. ÜN TE K MYANIN GEL fi M 15

16 1. ÜN TE: K MYANIN GEL fi M ÜN TEN N AMACI Sizler ilkö retim fen ve teknoloji dersinde maddelerin atomlardan olufltu unu; ayn tür atom içeren saf maddelerin element, farkl tür atom içeren saf maddelerinse bileflik olarak adland r ld n ; ayr ca iyonik ve kovalent ba kavramlar n ö rendiniz. Ortaö retim kimya dersine girifl olan bu ünitede, ilkö retimde ö rendi iniz bilgilere ek olarak özellikle kimyan n neden bilim say ld n, simyan n neden bilim say lmad n, kimyan n bilim olma süreci ve geçmifl zamanla günümüzdeki madde fikrini karfl laflt racaks n z. Buradan hareketle bilimsel yöntem basamaklar n kavrayacaks n z. Ünite, üç ana bölümden oluflmaktad r. Bu bölümlerin bafll klar ve bölümlerde odaklan lan ana kavramlar afla da listelenmifltir. Bu kavramlar inceleyerek kavramlar hakk nda neler bildi inizi arkadafllar n zla tart fl n z ve tart flma sonuçlar n defterinize yaz n z. 1. BÖLÜM: NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES Simya Element Kimyasal Element Atom. BÖLÜM: K MYANIN TEMEL KANUNLARI Katl Oranlar Kanunu Sabit Oranlar Kanunu Kütlenin Korunumu Kanunu Dalton Atom Teorisi Birleflen acim Oranlar Avogadro ipotezi 3. BÖLÜM: K MYASAL BA KAVRAMININ GEL fi M Kimyasal Ba Oktet Dublet yonlar Aras Ba Moleküller Aras Ba Elektriksel Çekme - tme Bilimsel Yöntem 16

17 1. BÖLÜM lk çağlardan beri insanlar yaşamlarını sürdürebilmek için ihtiyaç duydukları araç gereçleri ta- İ sarlamış ve üretmeye çalışmışlardır. Bunun için gerekli olan maddelerin özelliklerini incelemiş, yararlı olanları belirlemişlerdir. Çakmak taşının keşfi bunun bir örneğidir. Peki, ilk insanlar çakmak taşını nasıl keşfetmiştir? İnsanlar eski çağlarda kullandıkları maddelerin özelliklerini nasıl keşfedip belirlemiştir? Bu bölümde öncelikle ilk çağlarda insanların maddeleri nasıl keşfettiği irdelenecek, daha sonra simya ve simyanın kimya açısından önemi üzerinde durulacaktır. Bölüm sonunda elementlerin tarihsel gelişimi irdelenecektir. NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES KONULAR 1.1.Bilim akk nda Bildiklerimizi at rlayal m 1.. Eski Ça larda nsan 1.3. Element Kavram n n Tarihsel Geliflimi az rl k Çal flmalar 1. Simya, kimya, simyac ve kimyac kelimelerinin anlamlar n araflt r n z.. bni Sina n n hayat n ve yapt çal flmalar araflt rarak simyaya yapt - katk lar defterinize yaz n z. 17

18 1. ÜN TE: K MYANIN GEL fi M 1.1. Bilim akk nda Bildiklerimizi at rlayal m lkö retim fen ve teknoloji derslerinde, bilimsel çal flmalar n nas l yap ld hakk nda fikir edinmifl, bilimin do as yla ilgili bilgi sahibi olmufltunuz. Bu bilgilerin baz lar afla daki kavram haritas nda gösterilmifltir. Kavram haritas n dikkatlice inceleyerek defterinize buradaki kavramlar içeren bir metin yaz n z. Yazd n z metni s n fta arkadafllar n zla paylafl n z. Toplum etkiler. nsan etkiler. ürünüdür. Bilim Teknoloji etkiler. elde edilen bilgiler toplulu udur. etkiler. Süreç etkiler. Çevre 18

19 1. BÖLÜM: NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES 1.. Eski Ça larda nsan Kimya biliminin nas l ortaya ç kt n anlayabilmek için insanl k tarihinin kökenine inmek gerekir. Elimizde çok fazla veri olmamas na karfl n farkl kaynaklardan elde edilen bilgileri baz bilim insanlar n n yorumlamalar na göre ilkel insanlar öncelikle maddeleri gözlemleme, tutma ve kullanma becerisi kazanm flt r. Bu sayede uygun tafl ve sopalardan av aletleri yaparak avlanmaya ve böylece daha iyi beslenmeye bafllam fllard r (Resim 1.1). nsanlar n beslenme al flkanl ndaki de ifliklik, ö renme kapasitesinin artmas n ve bilgilerini di er kuflaklara aktarmas n sa lam flt r. nsan toplumlar nda bilgilerin, gelenek ve göreneklerin kuflaktan kufla a aktar lmas yla keflifler daha h zl yap lm flt r. Örne in atalar ndan kufl tüyleri, kemikleri ve derilerinin süs arac olarak kullan labilece ini ö renen insanlar s nama yan lma yoluyla kürklü derilerin so uk gecelerde s cak tuttu unu keflfetmifltir. Bu keflif yeni baz becerilerin ö renilmesini beraberinde getirmifl, insanlar hayvan derilerinden ayakkab yapm fllar ve elbise biçip dikerek yaflant lar n sürdürmüfllerdir (Resim 1.). Resim 1.1 Eski ça larda insanlar n avlanmas n n temsilî resmi Tüm araçlar n yap m ve kullan lmas uzun zamanda ö renilecek bir ifllemdir. Tafltan, basit el baltalar n n yap m bile hayli zorlu bir yontma ifllemini gerektirir. nsanlar n aletleri bulmalar ve bu aletlerin kullan labilece i yerleri keflfetmeleri medeniyet tarihinde çok önemli bir yer tutar. Ancak bunlardan daha da önemli olan, ateflin bulunmas ve kullan lmas d r. Asl nda insanlar ilk ça lardan beri volkanlardan, do al gaz yataklar ve ormanlardaki yang nlardan atefli bilmektedir. Fakat atefli kontrol alt na almalar ve gerekti inde kullanmalar çok sonra olmufltur. Resim 1. lkel insanlar n yaflant s n n temsilî resmi 19

20 1. ÜN TE: K MYANIN GEL fi M Pek çok bilim insan na göre fiziksel ve mekaniksel bilimlerin temeli alet ise kimya biliminin temeli de atefltir. nsanlar n atefli keflfetmesi ve kontrol alt na almas önce simyan n, sonra da kimya biliminin do mas na neden olmufltur. Felsefe tafl : K ymetli madenleri yapmaya yarayan ana madde. ayat iksiri: nsan hem hastal klardan kurtaracak hem de ölümsüz k lacak madde. Elimizdeki bulgulara göre simya ile ilk olarak Mezopotamya, Eski M s r, ran, indistan ve Çin'de u rafl lm flt r. Klasik Yunan döneminde Yunanistan'da, Roma mparatorlu u'nun hüküm sürdü ü co rafyada, önemli slam baflkentlerinde ve daha sonra 19. yüzy la kadar Avrupa'da simyaya ilgi duyulmufltur. Baz lar n n eski ça lar n kimyas dedi i simyan n u rafl alan, geçmifl zaman insan n n hayaliyle do rudan iliflkilidir. Simyac lar n en büyük iki amac, de ersiz maddeleri alt n veya gümüfle çevirebilmek ve bütün hastal klar iyi edecek, insan ölümsüz yapacak bir ilaç bulabilmektir. Bu bak mdan simya ile u raflanlar, bafll ca iki konu üzerinde çal flm fllard r. Bunlar felsefe tafl n yapmak ve hayat iksirini bulmakt r. Afla daki yeflil zeminli metinde simyac lar n felsefe tafl, ölümsüzlük iksiri ve madde ile ilgili aç klamalar ndan baz lar verilmifltir. Aç klamalar inceleyerek günümüzdeki bilgilerle çeliflip çeliflmedi ini tart fl n z. Simyac lar n baz aç klamalar Q Metallerdeki hastal k olarak nitelenen kir yok edilerek alt n ortaya ç kar labilir. Q nsanlar ölümsüz olabilir ve tüm hastal klardan korunabilir. Bunun için hayat iksirini içmek gerekir. Q Maddeler hava, su, toprak ve atefl elementlerinden oluflmufltur. Atefl havaya, hava suya, su topra a ve toprak atefle dönüflmekte olup bu olaylar devirsel flekilde sürmektedir. Simyan n teorik temelleri yoktur ve deneme yan lmaya dayal çal flmalar içerir. Bu nedenle sistematik bilgi birikimi sa lamamaktad r. Resim 1.3 Alt n cevheri Maddenin s nama yan lma yoluyla incelenmesi anlam na gelen simya, bafllang çtan itibaren felsefe ve astrolojiyle yak n iliflkiler içinde geliflmifltir. Bu yüzden simyac lar Günefl in alt n, Ay n gümüflü, Venüs ün bak r, Merkür ün c vay, Mars n demiri, Jüpiter in kalay, en uzak ve dolay s yla en so uk olan Satürn ün ise a r ve mat bir metal olan kurflunu temsil etti ini kabul etmifllerdir. Platon un felsefesinden etkilenen simyac lara göre metaller, asl nda tek tipti. Metallerin farkl tiplerde görünmesinin nedeni, metalin kirlenmesiydi. Simyac - lara göre metallerin ideali alt n olmakt (Resim 1.3). Bu düflünceden hareketle simyac lar farkl metallerden alt n yap labilece ini düflünmüfller ve bu alanda çal flmalara odaklanm fllard. O dönemin simyac lar, boyac l kta kullan lan tuz ruhunun metal yüzeylerine etki etti ini biliyordu. Bu yüzden s radan bir metale, sütün yo urt ile mayalanmas gibi maya niteli inde az c k alt n kat larak metalin baya l n n giderilece ini ve onun alt n n ruhsal niteli ine çevrilece ini savunuyorlard. Böylece herhangi bir metal, ideal flekli olan alt na dönüflmüfl olacakt. Simyac lar n felsefe tafl n ve ölümsüzlük iksirini bulma çabalar asl nda birçok pratik bilginin keflfedilmesine neden olmufltur. Örne in Avrupa n n karanl k ça olarak bilinen Orta Ça da bir slam bilgini olan Cabir bn-i ayyan, pek çok maddeyi ilk kez elde etmifltir. Bunlardan baz lar N 4 Cl [amonyum 0

21 1. BÖLÜM: NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES klorür, niflad r], AgNO 3 [gümüfl nitrat, cehennem tafl ], NO 3 [nitrik asit, kezzap], SO 4 [sülfürik asit, zaç ya ], KNO 3 [potasyum nitrat, güherçile]t r. Ayr ca Cabir bn-i ayyan, nitrik asit ve hidroklorik asidi kullanarak kral suyu ad verilen kar fl m elde etmifltir. ayyan bu kar fl m kullanarak alt n, platin gibi maddeleri çözmüfltür. Birçok bilim insan taraf ndan ustalar n ustas olarak an lan Cabir Ibn-i ayyan (Resim 1.4), Plâtoncu ve Aristocu görüflleri simya ile iliflkilendirmifl ve Kral n Kitab, afifli in Kitab, A rl n Kitab, C van n Kitab, gibi birçok kitap yazm flt r. Cabir Ibn-i ayyan, yazd eserlerle Çin den, Mezopotamya dan ve Antik Yunan dan toplad bilgileri gelecek nesillere aktarm fl ve bu sayede kimyan n temellerinin at lmas nda etkin rol oynam flt r. Cabir bn-i ayyan gibi yazd eserlerle kimya biliminin geliflmesine katk da bulunan di er slam simyac s uneyn Bin shak t r. uneyn Bin shak, yazd Aristo nun Tafllar Kitab adl eserinde metallerin nas l elde edildi- Resim 1.4 Cabir bn-i ayyan n temsilî resmi ini çok ayr nt l olarak ifllemifltir. Kitapta yetmifli aflk n minerali tüm özellikleriyle tan mlam fl ve baz kimyasal maddelerin tedavi amac yla kullan labilece ini; gümüfl, kurflun ve c van n kükürtle karard n ; bak r n ve pirinç alafl - m n n asitli yiyeceklerle bak r çal ya da bir tür malahit oluflturarak zehirleme etkisi yapt n anlatm flt r. uneyn Bin shak ayr ca manyetik demir tafl ndan bahsetmifl ve demir metalinin s t l p içine belirli maddelerin kat lmas yla çelik üretilebilece ini vurgulam flt r. 7 ile 11. yüzy llarda Türk ve slam simyac lar el yazmas kitaplar nda ilginç baz olgular tan mlam fllard r. Odun külüyle çak l tafl ndan potasyumlu su cam n n üretimi, kurflun oksit ve di er baz metal oksitlerden renkli emaye yap m bunlardan baz lar d r. bni Sina (Resim 1.5), T pta Kanun adl bir kitap yazarak çal flmalar sonunda elde etti i bulgular n burada toplam flt r. Bu kitap Orta Ça da dört yüz y l boyunca ders kitab olarak kullan lm flt r. Sonuç olarak Orta Ça da simyac lar pratik anlamda günümüzde de kullanmakta oldu umuz baz kimyasallar n nas l üretildi ini keflfetmifller, baz bitkisel ürünlerin ilaç olarak yararlar n fark etmifllerdir. Ayr ca dam tma, özütleme gibi ay rma tekniklerini gelifltirmifller ve yazd klar eserlerle eski ça larda var olan bilgilerin yeni nesillere aktar lmas na öncülük etmifllerdir. Günümüzde laboratuvarlarda kulland m z pek çok malzemeyi slam simyac lar gelifltirmifllerdir. Bunlardan baz lar Tablo 1.1 de verilmifltir. Tablo 1.1 Türk ve slam simyac lar n kimya bilimine sa lad katk lar Resim 1.5 bni Sina n n temsilî resmi Simyac Cabir bn-i ayyan El - Biruni Al - Khazini Kimyaya sa lad katk mbi i gelifltirerek dam tma ile ay rma tekni inin gelifltirilmesi Laboratuvarlarda kullan lan cam kaplar n üretilip gelifltirilmesi El kantar n n ve su terazisinin gelifltirilmesi 1

22 1. ÜN TE: K MYANIN GEL fi M Resim 1.6 Tuz üretimi lk ça larda insanlar n maddeye bak fl aç s bugünkünden çok farkl yd. O dönemlerde insanlar maddelerin özelliklerini ve yararlar n sistematik çal flmalar sonucunda de il, daha çok rastlant eseri keflfetmifllerdir. Örne in denizlerin ya da baz göl sular n n buharlaflmas yla oluflan yemek tuzunu (Resim 1.6) tesadüfen tatm fllar ve lezzetli oldu unu fark edip kullanmaya bafllam fllard r. Afla daki etkinli i yaparak insanlar n yarar n keflfetti i baz maddeleri inceleyelim. ETK NL K 1.1 Gerekli Malzemeler 3 Kavanoz 3 Kükürt tozu 3 Kevgir 3 Kay s, incir veya üzüm kurusu 3 Kibrit Maddelerin Rengini De ifltirelim Amac : Kükürt tozunun yarar n keflfetmek Etkinlikte zlenecek Yol 3 Kavanoza koydu unuz kükürt tozunu aç k havada yakarak kay s, incir veya üzüm kurusu koydu- unuz kevgiri, ç kan gazlar n üzerine tutunuz. 3 Kay s, incir veya üzüm kurusunun görünümünde meydana gelen de iflimleri defterinize not ediniz. Sonuçlar De erlendirelim l Kükürt tozunun yanmas yla oluflan gazlar kay - s, incir veya üzüm kurusuna nas l bir etki yapm flt r? Neden? Resim 1.7 lkel insanlar n bar naklar - n n temsilî resmi nsanlar taraf ndan keflfedilen ilk maddeler bar nma (Resim 1.7), beslenme, süslenme gibi ihtiyaçlar n n karfl lanmas nda kullan lan maddelerdir. Bu maddelerin keflfi tamamen rastlant veya s - nama yan lma yoluyla olmufltur. Örne in kap kacak yap m nda kullan lan bak r metali ve süslemede kullan lan alt n metali, alet yap - m için sert tafl ararken bulunmufltur. Daha sonra insanlar, bu metallere flekil verilebildi ini s nama yan lma yoluyla keflfetmifller ve günlük yaflamlar nda çeflitli araçlar için kullanmaya bafllam fllard r. Bu nedenle metal iflleyicili i ve kuyumculuk önemli bir zanaat olmufltur. lk dönemlerde metal iflleyicili i ve kuyumculuk gibi önemli olan di er bir zanaat da çömlekçiliktir. Çömlekçili in geliflmesi, metallerin bulunuflundan daha ilginçtir. Atefli keflfeden insan, bundan yararlanma yollar n araflt r rken suyu s t p besin maddelerini hafllamay denemifltir. Bu amaçla su, iç ve d fl k sm kille s vanm fl a aç dallar ndan yap lan sepetlerde kaynat lmaya

23 1. BÖLÜM: NSAN MADDE L fik LER N N TAR ÇES çal fl lm flt r. Bu denemeler s ras nda kilin ateflte sertleflti i fark edilmifl ve daha sonra sepet kullan lmadan sadece kil kullan larak çömlekler üretilmeye bafllanm flt r. Metal iflleyicilerinin, kuyumcular n ve çömlekçilerin s nama yan lmayla ö rendikleri pratik uygulamalardan baz lar, cevherden metal elde etme, kumafllar boyama ve metalleri minelemedir (Resim 1.8). Bu pratik uygulamalar sayesinde pek çok kimyasal madde keflfedilmifltir. Örne in o dönemlerde alt n, gümüfl, bak r, kalay, kurflun, c va, demir ve kükürt bulunmufltur. Metal iflleyicilerinin, kuyumcular n ve çömlekçilerin çal flmalar kimya aç s ndan incelenirse onlar n bugünkü anlamda birer kimyac olmad klar görülebilir. Çünkü elde ettikleri ürünlerin pek ço unu rastlant eseri ve bilimsel olmayan yollarla bulmufllard r. Örne in bak r alt na benzetmeye çal fl rken bak r içine çinko katm fllar ve pirinç alafl m n (Resim 1.9.a), mavi turkuaz veya lacivert tafl (azurit tafl ) yapmaya çal fl rken de cam keflfetmifllerdir (Resim 1.9.b). Resim 1.8 Cevherden metal elde etmenin temsilî resmi a Resim 1.9. a. Pirinç alafl m kap, b b. Cam eflya örnekleri Tablo 1. de, yararlar tesadüfen keflfedilen yemek tuzu, flap gibi baz madde örnekleri verilmektedir. nsanlar geçmiflte yemek tuzu, K br s tafl (FeSO 4 ), kil, flap, kükürt, alt n, bak r gibi do ada haz r bulunan kimyasallar n yararlar - n tesadüfen keflfetmifllerdir. Tablo 1. nsanlar n yarar n tesadüfen keflfetti i baz madde örnekleri Madde Yemek tuzu Kil fiap K br s tafl Bak r Alt n angi amaçla kullan ld Yemeklere lezzet katmada Çömlek yap m nda pliklerin boyanmas nda pliklerin boyanmas nda Mutfak eflyas yap m nda Süs eflyas yap m nda Sonuç olarak eski ça larda insanlar n ve özellikle simyac lar n bilgiye ulaflma yolu günümüz bilim insanlar ndan farkl d r. Eski ça larda bilgi, s nama yan lma yoluyla üretilirken günümüzde bilimsel süreç basamaklar izlenmektedir. Bilim insanlar gözlemler sonucunda elde ettikleri bilgileri karfl laflt r p s n fland rmakta, ön bilgi ve deneyimlerini kullanarak bir ç kar ma ulaflmaktad r. Daha sonra bu ç kar m test etmek için hipotez kurmakta ve deney tasarlay p veri toplamaktad r. 3

Türkçe. 6. Sınıf. Ali PEHLİVAN. Okula Yardımcı, Sınavlara Hazırlık. Konu Anlatımı Konu Etkinlikleri Konu Testleri Yazılıya Hazırlık Çalışmaları

Türkçe. 6. Sınıf. Ali PEHLİVAN. Okula Yardımcı, Sınavlara Hazırlık. Konu Anlatımı Konu Etkinlikleri Konu Testleri Yazılıya Hazırlık Çalışmaları Okula Yardımcı, Sınavlara Hazırlık 6. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı Konu Etkinlikleri Konu Testleri Yazılıya Hazırlık Çalışmaları Ali PEHLİVAN PALME YAYINCILIK Ankara, 2014 1 PALME YAYINLARI: 904 6. Sınıf

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

YÖK MÜFREDATINA UYGUN. TÜRK D L, EDEB YATI, KÜLTÜRÜ, HALKB L M MET NLER ve NCELEMELER ; KOMPOZ SYON ÇALIfiMALARI, UYGULAMALARI

YÖK MÜFREDATINA UYGUN. TÜRK D L, EDEB YATI, KÜLTÜRÜ, HALKB L M MET NLER ve NCELEMELER ; KOMPOZ SYON ÇALIfiMALARI, UYGULAMALARI I ÜN VERS TELER Ç N YÖK MÜFREDATINA UYGUN TÜRK D L C LT II TÜRK D L, EDEB YATI, KÜLTÜRÜ, HALKB L M MET NLER ve NCELEMELER ; KOMPOZ SYON ÇALIfiMALARI, UYGULAMALARI M. Baki GÖKÇE II Yay n No : 1817 Genel

Detaylı

Editör Reyhan KAYA. Dil Uzmaný Rabia Eda ÖZDEMÝR. Görsel Tasarýmcý Özlem KAYMAZ. Program Geliþtirme Uzmaný Nihal AHÝOÐLU

Editör Reyhan KAYA. Dil Uzmaný Rabia Eda ÖZDEMÝR. Görsel Tasarýmcý Özlem KAYMAZ. Program Geliþtirme Uzmaný Nihal AHÝOÐLU 1. Kitap Editör Reyhan KAYA Dil Uzmaný Rabia Eda ÖZDEMÝR Görsel Tasarýmcý Özlem KAYMAZ Program Geliþtirme Uzmaný Nihal AHÝOÐLU Ölçme Deðerlendirme Uzmaný Murat AKYILDIZ Rehberlik Süleyman AYHAN ATATÜRK'ÜN

Detaylı

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız.

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. 3.2 KİMYASAL BAĞLAR Çevrenizdeki maddeleri inceleyiniz. Bu maddelerin neden bu kadar çeşitli olduğunu düşündünüz mü? Eğer bu çeşitlilik

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

STRATEJÝK PLANI 2011-2014

STRATEJÝK PLANI 2011-2014 i i T.C. KARABÜK VALÝLÝÐÝ TEKNÝK VE ENDÜSTRÝ MESLEK LÝSESÝ E n d ü s t r i M e s e v KARABÜK l e k k L n s k e T K a r a b k ü s i e STRATEJÝK PLANI 0-04 KARABÜK - 00 ÝSTÝKLÂL MARÞI Korkma, sönmez bu þafaklarda

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI

BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI 2.1. G R fi 2.2. KARIfiIMLARIN AYRILMASI a. Elektriklenme ile Ayr lma b. M knat s ile Ay rma c. Öz Kütle Fark ile Ay rma d. Süzme ile Ay rma e. Çözünürlük Fark ile Ay rma

Detaylı

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER 7. 1. N TRO VE AM NO B LEfi KLER a. Nitrobenzen ve Nitrotolüen b. Anilin 7.2. AROMAT K OKS JENL B LEfi KLER a. Benzil Alkol b. Benzaldehit c. Tereftalik Asit ve Polyester

Detaylı

T.C. ANKARA VALİLİĞİ ANKARA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA ATATÜRK ANADOLU LİSESİ 2015-2019 STRATEJİK PLANI

T.C. ANKARA VALİLİĞİ ANKARA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA ATATÜRK ANADOLU LİSESİ 2015-2019 STRATEJİK PLANI T.C. ANKARA VALİLİĞİ ANKARA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA ATATÜRK ANADOLU LİSESİ 2015-2019 STRATEJİK PLANI Okul, genç beyinlere insanlığa saygıyı, millet ve ülkeye sevgiyi, bağımsızlık onurunu öğretir.

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Öğr. Gör. Adem ÇALIŞKAN

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Öğr. Gör. Adem ÇALIŞKAN TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ 2 Malzeme İnsanların ihtiyaçlarını karşılayan her şeye MALZEME denir. Teknik anlamda malzemenin tanımı ise Üretim yapmak için kullanılan taşınabilir her türlü araç ve gerece

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1

YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 1. Şap ; boyacılık ve dericilikte, kükürt; kuru kayısı ve kuru üzüm gibi yiyeceklerin uzun süre saklanmasında ve kil ise seramik porselen yapımında kullanılmaktadır. 6.

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

Duhanc Hac Mehmet Sok. No: 35 Küçükçaml ca Üsküdar - stanbul

Duhanc Hac Mehmet Sok. No: 35 Küçükçaml ca Üsküdar - stanbul Yay n no: 07 Sohbet : 01 stanbul 2008, 1. Bask ISBN 978-975-8757-08-4 Editör: Necdet Y lmaz Hadis Tahriçleri Süleyman Sar Kitap konsept ve tasar m : GNG TANITIM Kitap iç uygulama: TN LET fi M Bask : Acar

Detaylı

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler,

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Bu araştırmada Fen Bilgisi sorularını anlama düzeyinizi belirlemek amaçlanmıştır. Bunun için hazırlanmış bu testte SBS de sorulmuş bazı sorular

Detaylı

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE Ü N T E L E N D R L M fi Y I L L I K P L A N ARAÇ GEREÇLER, YÖNTEM VE Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, proje ve performans formlar, resim kâ - d, boya, sözlük, yaz m k lavuzu Gözlem ve inceleme, tart

Detaylı

Funda Sayılkan F. Bilge Emre Hikmet Sayılkan Hüseyin Bağ

Funda Sayılkan F. Bilge Emre Hikmet Sayılkan Hüseyin Bağ i Funda Sayılkan F. Bilge Emre Hikmet Sayılkan Hüseyin Bağ Yazarlar: Funda Sayılkan, F. Bilge Emre, Hikmet Sayılkan ve Hüseyin Bağ Genel Kimya Laboratuarları 1-2 ISBN: 978-9944-919-77-7 Kitaptaki her bir

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

LKÖ RET M. B L fi M TEKNOLOJ LER 7. BASAMAK. Ö RENC ÇALIfiMA K TABI. YAZARLAR pek NCE Burcu fienyüzlü Benlihan U UR DEVLET K TAPLARI

LKÖ RET M. B L fi M TEKNOLOJ LER 7. BASAMAK. Ö RENC ÇALIfiMA K TABI. YAZARLAR pek NCE Burcu fienyüzlü Benlihan U UR DEVLET K TAPLARI LKÖ RET M B L fi M TEKNOLOJ LER 7. BASAMAK Ö RENC ÇALIfiMA K TABI YAZARLAR pek NCE Burcu fienyüzlü Benlihan U UR DEVLET K TAPLARI BEfi NC BASKI..., 2011 M LLÎ E T M BAKANLI I YAYINLARI... : 4448 DERS K

Detaylı

Çalışma Soruları 2: Bölüm 2

Çalışma Soruları 2: Bölüm 2 Çalışma Soruları 2: Bölüm 2 2.1) Kripton(Kr) atomunun yarıçapı 1,9 Å dur. a) Bu uzaklık nanometre (nm) ve pikometre (pm) cinsinden nedir? b) Kaç tane kripton atomunu yanyana dizersek uzunlukları 1,0 mm

Detaylı

ELEMENTLERİN SINIFLANDIRILMASININ TARİHSEL GELİŞİMİ

ELEMENTLERİN SINIFLANDIRILMASININ TARİHSEL GELİŞİMİ ELEMENTLERİN SINIFLANDIRILMASININ TARİHSEL GELİŞİMİ Dimitri Mendeleyev sıralamayı artan atom ağırlıklarına göre yapmıştır. Bu sıralama günümüzde kullanılan sıralamaya yakın bir sıralamadır. Elementler

Detaylı

Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. Đnci Morgil. Konu: Kimyasal Tepkimelerde Gaz Çıkışı

Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. Đnci Morgil. Konu: Kimyasal Tepkimelerde Gaz Çıkışı Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. Đnci Morgil Hazırlayan: Hatice Elik (Durmuş) Konu: Kimyasal Tepkimelerde Gaz Çıkışı KĐMYASAL TEPKĐMELERDE GAZ ÇIKIŞI Kimya ile ilişkisi: Günlük hayatta yaptığımız birçok aktivite

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 FEN BİLİMLERİ Adı ve Soyadı :... Sınıfı :... Öğrenci Numarası :... SORU SAYISI : 20 SINAV

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI Sayın İlgili; Bu anket çalışması, akılcı ilaç kullanımı konusunda mevcut durumun değerlendirilmesi

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU 26-27.01.2007 stanbul Üniversitesi Merkez Bina Doktora Salonu stanbul Barosu stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi STANBUL BAROSU

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu Atom Maddelerin en küçük yapı taşlarına atom denir. Atomlar, elektron, nötron ve protonlardan oluşur. 1.Elektronlar: Çekirdek etrafında yörüngelerde bulunurlar ve ( ) yüklüdürler. Boyutları çok küçüktür.

Detaylı

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMAÇ Madde 1-(1) Bu Yönergenin amacı; Avrupa Birliğine üye ve aday ülkeler arasında

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Hem Nefleli, Hem Dinamik

Hem Nefleli, Hem Dinamik 66 Hem Nefleli, Hem Dinamik ZM R Ç L DE YER ALAN EK N KOLEJ, M N K ARKADAfiLARIN MEKANI NASIL ALGILAYACAKLARI, VÜCUT ÖLÇÜLER VE DÜfiÜNCE fiek LLER GÖZ ÖNÜNE ALINARAK TASARLANMIfiTIR. SINIFLARDA HEM NEfiEL

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Do 0 4. Dr. Osman Nafiz KAYA Do 0 4. Dr. Yasin 0 5NSAL Do 0 4. Dr. Ali G ¹nay BALIM Do 0 4. Dr. Mehmet ERDO 0 5AN Do 0 4. Dr. Cengiz T 0 5YS 0 5Z

Do 0 4. Dr. Osman Nafiz KAYA Do 0 4. Dr. Yasin 0 5NSAL Do 0 4. Dr. Ali G ¹nay BALIM Do 0 4. Dr. Mehmet ERDO 0 5AN Do 0 4. Dr. Cengiz T 0 5YS 0 5Z 1 3 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1 7 1

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2...

Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2... Aşağıdaki bileşiklerde atomlar arasmda oluşan bağlan noktalı yerlere yazınız. (fi» jh» w& 12^S»ııNa, çf, 17CI) ı. ch4... 2.... 3. MgCI2... 4. NaF... Bileşik Formülleri Bileşik formüllerinin yazılması İki

Detaylı

ODTÜ G.V.O. ÖZEL KYÖD İLKOKULU 2012 2013 BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK KONULU EYLEM PLANI

ODTÜ G.V.O. ÖZEL KYÖD İLKOKULU 2012 2013 BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK KONULU EYLEM PLANI ODTÜ G.V.O. ÖZEL KYÖD İLKOKULU 2012 2013 BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK KONULU EYLEM PLANI AYLAR EYLEM VE ETKİNLİKLER UYGULAMA Öğrencilerin, öğretmenlerin ve okul çalışanlarının eko okullar projesi hakkında bilgilendirilmesi

Detaylı

Seramik Elyaf Ürünleri Rezistans ve Bant Telleri Cam Mozaik Pres Dizgi Makinesi ve Boyalar Avrupa zole Tu lalar Refrattari Kordierit Ürünler

Seramik Elyaf Ürünleri Rezistans ve Bant Telleri Cam Mozaik Pres Dizgi Makinesi ve Boyalar Avrupa zole Tu lalar Refrattari Kordierit Ürünler i Rezistans ve Bant Telleri Cam Mozaik Pres Dizgi Makinesi ve Boyalar Avrupa zole Tu lalar Refrattari Kordierit Ürünler Refrattari Seramik Roller SIC plaka ve Beam ler GÜVEN SA LAMANIN EN Y YOLU B R fi

Detaylı

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir?

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? Kazanım Değerlendirme Uygulaması (KDU), Vitamin Ortaokul Kurumsal üyesi olan özel okullarda, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin bilişsel süreçler çerçevesinde

Detaylı

1.Temel Kavramlar 2. ÆÍlemler

1.Temel Kavramlar 2. ÆÍlemler 1.Temel Kavramlar Abaküs Nedir... 7 Abaküsün Tarihçesi... 9 Abaküsün Faydaları... 12 Abaküsü Tanıyalım... 13 Abaküste Rakamların Gösterili i... 18 Abaküste Parmak Hareketlerinin Gösterili i... 19 2. lemler

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

OKUL ÖNCES YAYINLARI. KARACA E itim Yay nlar Tic. ve San. Ltd. fi. TL S PAR fi. KDV siz KDV li Adet Tutar

OKUL ÖNCES YAYINLARI. KARACA E itim Yay nlar Tic. ve San. Ltd. fi. TL S PAR fi. KDV siz KDV li Adet Tutar KARACA E itim Yay nlar Tic. ve San. Ltd. fi OKUL ÖNCES YAYINLARI Etkinlik Kitab m 1-10 (10 etkinlik kitab ) (5-6 yafl) 46,30 50,00 Aile Kat l ml Etkinlik Kitab 1 (5-6 yafl) Aile Kat l ml Etkinlik Kitab

Detaylı

IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ

IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ DERS PROFİLİ (SYLLABUS) Ders adı Kod Yarıyıl Ders Yükü Kredi ECTS YAPI MALZEMELERİ ARCH 106T 2 (3+0+0) 3 5 Ön koşul dersler Eğitim Dili Seviye

Detaylı

Buz. Fen ve Teknoloji. Zeytin ya. Hava. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z.

Buz. Fen ve Teknoloji. Zeytin ya. Hava. Uygulamal Etkinlik. Afla daki boflluklar uygun ifadelerle tamamlay n z. Ad : Soyad : S n f : 4. SINIF Nu. : Maddeyi Tan yal m TEST 74 Uygulamal Etkinlik 1. Afla da maddelerin kat, s v ve gaz hâlleri ile ilgili baz resimler verilmifltir. Maddenin bu hâllerinin özelliklerini

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve uzayi kesfet 13/2/6 19:35 Page 34 Uzay Keflfediyoruz n yaln zca biri! de in is kc gö da y sa evrendeki sonsuz Dünya bizi eviiz ve ister isiniz? ak n ta z r la flu renek, ko Evrendeki adresiizi ö Her Yer

Detaylı

DEPREM ANI 1... 2... 3...

DEPREM ANI 1... 2... 3... DEPREM ANI 1. Afla da plan verilen evin deprem s ras nda tehlikeli ve güvenli yerleriyle ç k fllar n gösteriniz. Güvenli yerleri mavi yuvarlak ile, tehlikeli yerleri k rm z çarp ile ç k fl yollar n da

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

KEfiKE DEMEY N, YALITIM YAPTIRIN!

KEfiKE DEMEY N, YALITIM YAPTIRIN! ZODER, yal t m konusunda kamuoyunu ve sektörü bilinçlendirmek üzere faaliyet gösteren, s, su, ses ve yang n yal t m malzemesi üretici, sat c, uygulay c ve ithalatç lar n ayn çat alt nda toplayan bir sektör

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

LABORATUVAR TEKNİKERİ /TARIMSAL LABORATUVAR TEKNİKERİ

LABORATUVAR TEKNİKERİ /TARIMSAL LABORATUVAR TEKNİKERİ TANIM Tarımsal üretimde toprak, su, bitki, gıda, yem ve gübre analizlerini laboratuar şartlarında yapan, ilgili mühendislerce belirlenen bitki koruma tekniklerini yöntemine uygun olarak yapan kişidir.

Detaylı

8.SINIF HEDEF VE KAZANIMLAR

8.SINIF HEDEF VE KAZANIMLAR 8.SINIF HEDEF VE KAZANIMLAR 8.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ ÜNİTELERİ : ÜNİTE 1 : Hücre Bölünmesi ve Kalıtım ÜNİTE 2 : Kuvvet ve Hareket ÜNİTE 3 : Maddenin Yapısı ve Özellikleri ÜNİTE 4 : Ses ÜNİTE 5 : Maddenin

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

MADDEN N TANEC KL YAPISI

MADDEN N TANEC KL YAPISI 3. ÜN TE 3. MADDEN N TANEC KL YAPISI 1. MADDEN N YAPI TAfiLARI 2. MADDEN N YAPISI VE ÖZELL KLER 3. MADDEN N DE fi M VE YAPISI 4. MADDEN N F Z KSEL HÂLLER LE YAPISININ L fik S 1. MADDEN N YAPI TAfiLARI

Detaylı

ELEKTRON K DEVRE ELEMANLARI

ELEKTRON K DEVRE ELEMANLARI LKTRO K DVR LMALARI MODL SORU 1 DK SORULARI ÇÖZÜMLR MODL SORU 2 DK SORULARI ÇÖZÜMLR 1. Diyot kare dalgan n negatif parças n geçirmeyece inden ç k fl gerilimi; 1. fiekildeki K transistörü ; L transistörü

Detaylı

Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi

Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi Ünite Planı Öğretmenin Adı, Soyadı Okulunun Adı Okulunun Bulunduğu Mahalle Okulun Bulunduğu İl Emine ÇELİKCİ Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi Koyunbaba mahallesi ÇORUM Ünit Bilgisi Ünite Başlığı

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

PLASTİK VAKUM TEKNOLOJİSİ DERSİ ÇALIŞMA SORULARI. b. Fanlar. c. Şartlandırıcı. d. Alt tabla. a. Rotasyon makinesi. b. Enjeksiyon makinesi

PLASTİK VAKUM TEKNOLOJİSİ DERSİ ÇALIŞMA SORULARI. b. Fanlar. c. Şartlandırıcı. d. Alt tabla. a. Rotasyon makinesi. b. Enjeksiyon makinesi PLASTİK VAKUM TEKNOLOJİSİ DERSİ ÇALIŞMA SORULARI 1. Aşağıdakilerden hangisi kontrol panosundaki butonlardan birisi değildir? a. Sayıcı reset b. Tabla yukarı c. Maça d. Devir sayısı 2. Aşağıdakilerden hangisi

Detaylı

MAĞARA RESİMLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNDEN BİZE ULAŞTI

MAĞARA RESİMLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNDEN BİZE ULAŞTI MAĞARA RESİMLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNDEN BİZE ULAŞTI İlk insanlar Taş Devri boyunca, çoğu Avrupa da olan mağara resimleri yaptı. Dinsel amaçlı olduğu sanılan resimlerde, hayvan ve insan figürleri vardır.

Detaylı

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım.

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım. KONU: Kimyasal Tepkimeler Dersin Adı Dersin Konusu İYONİK BİLEŞİKLERİN FORMÜLLERİNİN YAZILMASI İyonik bağlı bileşiklerin formüllerini yazmak için atomların yüklerini bilmek gerekir. Bunu da daha önceki

Detaylı

Güvenlik Bilgi Formu

Güvenlik Bilgi Formu Güvenlik Bilgi Formu 1 Malzemenin Tanıtımı: Ürün Bilgileri: Ticari İsmi: Vitricolle CU 72 - A Malzemenin Uygulanması / Sertleştirici ajanın hazırlanması / Kürlenme ajanı İmalatçı /Tedarikçi: Tek Metal

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

DÖfiEMELERDE ISI YALITIMI

DÖfiEMELERDE ISI YALITIMI TOPRA A BASAN DÖfiEME DETAYLARI ARAKAT DÖfiEME DETAYI 1- Döfleme kaplamas 2- fiap 3- Bir kat serbest su yal t m örtüsü (XPS kullan l rsa ay r c keçe tabakas ) 4- Is yal t m 5- Su yal t m örtüsü 6- Grobeton

Detaylı

8.SINIFLARA 2. TEOG ÖNCESİ MOTİVASYON ÇALIŞMASI

8.SINIFLARA 2. TEOG ÖNCESİ MOTİVASYON ÇALIŞMASI 8.SINIFLARA 2. TEOG ÖNCESİ MOTİVASYON ÇALIŞMASI 27-28 Nisan 2016 tarihlerinde yapılacak 2. TEOG Sınavı na sayılı günler kala TED Kayseri Koleji Vakfı Ortaokulu Rehber öğretmenimiz Zeliha AKSOY ATAŞCI tarafından

Detaylı

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ Dr. Ayhan HELVACI Giriş Müzik öğretmeni yetiştiren kurumlarda yapılan eğitim birçok disiplinlerden

Detaylı

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Döküm, sıvı haldeki akıcı olan malzemelerin, üretilmek istenen parçanın biçiminde bir boşluğa sahip olan kalıplara dökülerek katılaştırıldığı bir üretim yöntemidir.

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Seramik. nerelerde kullan l r. Konutlar. alfabesi 16

Seramik. nerelerde kullan l r. Konutlar. alfabesi 16 Seramik in alfabesi 16 Seramik nerelerde kullan l r Konutlar Banyo, tuvalet ve mutfaklar. Islak alanlar dedi imiz bu mekanlar n hem zemininde, hem de duvarlar nda seramik kullan l r. Bu noktada Türkiye

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI ANKARA, 2015 1 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu

Detaylı

Temel Kaynak 4. stek ve htiyaçlar

Temel Kaynak 4. stek ve htiyaçlar SOSYAL B LG LER Temel Kaynak 4 Üretimden Tüketime stek ve htiyaçlar nsan yaflam için gerekli olan ve yoklu unda s k nt çekilen koflul ya da maddelere ihtiyaç denir. Yaflamak için zorunlu olan beslenme,

Detaylı

14.74- Kalkınma Politikasının Temelleri

14.74- Kalkınma Politikasının Temelleri MIT OpenCourseWare http://ocw.mit.edu 14.74- Kalkınma Politikasının Temelleri Bahar 2009 Ders materyallerini alıntılamak için bilgi almak ya da Kullanım Koşulları nı öğrenmek için lütfen aşağıdaki siteyi

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI TÜBĠTAK-BĠDEB LĠSE ÖĞRETMENLERĠ (FĠZĠK, KĠMYA, BĠYOLOJĠ VE MATEMATĠK) PROJE DANIġMANLIĞI EĞĠTĠMĠ ÇALIġTAYLARI LĠSE-1 (ÇALIġTAY 2011) FĠZĠK GRUP SES-2011 PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

1 SUDA SERTLİK ve CO2 TAYİNİ 1.SUDA SERTLİK TAYİNİ Suyun sertliği kavramı ile kalsiyum (Ca +2 ) ve magnezyum (Mg +2 ) iyonlarının toplamı anlaşılır ve 1 litre suyun içerdiği Ca ve Mg iyonlarının kalsiyum

Detaylı

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1)Yönergenin Amacı, Ağrı İbrahim Çeçen

Detaylı

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ. 2011-2012 Güz Yarıyılı. Dersin adı : TÜRK DİLİ 1

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ. 2011-2012 Güz Yarıyılı. Dersin adı : TÜRK DİLİ 1 T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ 2011-2012 Güz Yarıyılı Dersin adı : TÜRK DİLİ 1 Dersin Kodu: TRD 151 Şube Kodu: AKTS Kredisi: 2 1. yıl 1. yarıyıl Lisans Zorunlu 2 s/ hafta Teorik: 2s/ hafta Uygulamalı: 0 s/hafta

Detaylı

Minti Monti. Kızak Keyfi. Kızak Bir Kış Eğlencesi KIŞIN SOKAK Yeni Yıl Kartı Hazırlayalım Kar Hakkında Neler Biliyorsun?

Minti Monti. Kızak Keyfi. Kızak Bir Kış Eğlencesi KIŞIN SOKAK Yeni Yıl Kartı Hazırlayalım Kar Hakkında Neler Biliyorsun? Minti Monti Çocuklar için eğlenceli poster dergi Ücretsizdir Kış 2014 Sayı:12 ISSN: 2146-281X Kızak Keyfi Kızak Bir Kış Eğlencesi KIŞIN SOKAK Yeni Yıl Kartı Hazırlayalım Kar Hakkında Neler Biliyorsun?

Detaylı