Teknoloji. Yo urdunu Yemeyi Unutma! Çipin Koca Aya. Raflit Gürdilek

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Teknoloji. Yo urdunu Yemeyi Unutma! Çipin Koca Aya. Raflit Gürdilek"

Transkript

1 B L M VE TEKN LOJ HABERLER Raflit Gürdilek Teknoloji Yo urdunu Yemeyi Unutma! Bazen yan m za f rça almay unuturuz; bazen de bu seferlik kals n deriz. Önemini hepimiz biliriz de, iflte nedense difllerimizi f rçalamay unuttu umuz ya da üflendi imiz zamanlar olur. Peki difllerimiz kendi kendine f rçalansa? Hatta daha da iyisi, bu ifli f rçalama eyleminin hedefine, mikroplara yapt rsak? Üstelik, bir kafl k yo urtla! sveç in Karolinska Enstitüsü nden araflt rmac lar da düflman düflmana k rd rtman n insanlar için reddedilemeyecek bir strateji oldu unu düflünerek ifle giriflmifller. Araflt rmac lar, gen mühendisli i yöntemleriyle genellikle süt ürünlerinde bulunan Lactobacillus zeae adl bakteriye, difl çürümelerinden sorumlu Streptococcus mutans diye bilinen a z bakterisine karfl antikor ürettirmeye bafllam fllar. Streptococcus, daha çok a z kurulu u olanlarda gelifliyor. Gen de iflimli Lactobacillus farelere verildi inde, bakterinin zar yüzeyindeki antikorlar fare difllerindeki mikroplara ba lanm fl ve hayvan n bo az ndan afla kayan mikroskopik topaklar oluflturmufl. mmünolog Lennart Hammarström, önümüzdeki y l ayn uygulamay, bafl ve boyun kanseri nedeniyle radyasyon tedavisi gören hastalarda oldu u gibi, tükürük bezleri yeterli ölçüde çal flmayan insanlar üzerinde de denemeyi tasarl yor. Karolinska ekibi flimdi de Lactobacillus a çocuklarda fliddetli ishale neden olan Rotavirüs e, ve mide ülseri ve kanserinden sorumlu Helicobacter pylori ye karfl da antikor üretir hale getirmeye çal fl yor. Hastalar n yapacaklar yaln zca Lactobacillus tafl yan bir hap içerek ya da yo urt yiyerek, doktor bakterilerin midelerine yerleflmelerini sa layacaklar. Hammarström, yöntemin antibiyotik tedavisine göre hem daha etkili hem de daha ucuz olaca görüflünde. Technology Review, Ekim 2002 Çipin Koca Aya Günümüzde insanl k neredeyse teknolojiye tap n r hale geldi. Teknolojinin sembolü de hiç kuflkusuz bilgisayar. Teknolojinin amac yaflam m z kolaylaflt rmak. Yaflam m z ysa, ona kaynak veren gezegenimizi y k ma u ratarak kolaylaflt ramayaca m z aç k. Ancak görülüyor ki, fark nda olmadan yapt m z da bu. Üstelik, yaflam m z en çok kolaylaflt ran bilgisayarlar eliyle. Daha do rusu revaçta bir ekolojik terim olan aya ya da ayak izi yle. Bu kavram, kullan lan teknolojinin, tüketim ve yaflam biçiminin gezegenimizin do al kaynaklar na uygulad bask n n bir ölçüsü. Gerçi modern tasar m yla, metalik görüntüsüyle, fl kl ekran yla bir bilgisayar ayaktan baflka herfleye benziyor, ama anlafl lan hayli koca bir ayak. Bilgisayar n izini böylesine büyütense akl n za gelebilecek en küçük teknoloji ürünlerinen biri: Mikroçip. Amerikal, Frans z ve Japon enerji analistlerinin hesaplar na göre en basitinden bir bilgisayar bellek çipinin üretimi ve bilgisayar n normal ömrü süresince kullan m, çipin 800 kat a rl nda fosil yak t n kullan lmas n gerektiriyor. Çipin yaflam n n, hammaddeden, tamamlanm fl ürün haline kadar geçen tüm evrelerini hesaplayan araflt rmac lar n vard sonuç: 32 megabyte l k bir bellek çipinin 2 gram olan a rl n n, üretimi ve dört y l kullan lmas için harcanan enerjinin fosil yak t maliyeti 1.6 kilogram. Araflt rmac lar, fosil yak tlardan ayr olarak her çipin üretim ve kullan m süresince 32 litre su ve 72 gram tutar nda amonyak ve hidroklorik asit gibi toksik kimyasal madde kullan ld n hesaplam fllar. New Scientist, 16 Kas m Aral k 2002

2 B L M VE TEKN LOJ HABERLER T p Kahve fieker Hastal n Önlüyor mu? Afl r yemek, özellikle hamur ifllerine düflkünlük ileri yafllarda fliflmanl k ve halk dilinde fleker hastal diye bilinen diyabet için bir davetiye. Ancak, günde en az yedi fincan kahve içiyorsan z, risk yar yar ya azal yor. Hollanda da yap lan genifl çapl bir araflt rman n sonucu olarak ortaya ç kan bulgu, diyabet derneklerince flafl rt c ve dramatik bir geliflme olarak de erlendiriliyor. Ancak gerek t p otoriteleri, gerekse de diyabetliler dayan flma ve yard mlaflma gruplar, insanlara bol kahve için önerisi konusunda ihtiyatl davran lmas gerekti i görüflündeler. Günde bir iki fincan kahvenin sa l kla ilgili bilinen bir zarar olmasa da, baz araflt rmalar afl r kahve tüketenlerin ac ya daha duyarl, telafll olduklar n ve bir kalp hastal faktörü olarak da daha yüksek tansiyonlu olduklar n gösteriyor. Kahvenin diyabet riskini azaltt n gösteren araflt rma, Hollanda Halk Sa l ve Çevre Enstitüsü nden Ron van Dam ve ekibince erkek ve kad n üzerinde yap lm fl. Araflt rmac lar, günde yedi fincan ve üzerinde kahve içenlerin, Tip 2 denen ve yetiflkinlerde ortaya ç kan diyabete yakalanma risklerinin yüzde 50 daha az oldu unu belirlemifller. Sonucun flafl rt c yan, çok kahve içenlerin genellikle diyabet riskini art ran duragan bir yaflam sürenler olmas. Ancak, Bristol Üniversitesi nden endokrinolog Edwin Gale, istatistik bulgular n yan lt c olabilece ini, örne in, çok kahve içenlerin sa l k kontrolüne daha az gittikleri için hastal klar - n n fark nda olmayabileceklerini söylüyor. Genellikle orta yafl n üzerinde görülen diyabet, fliflmanl n artmas na paralel olarak çocuklarda ve gençlerde de s kça görülmeye bafllayan bir hastal k. Diyabet, çok fazla ciddiye al nmayan, ama oldukça tehlikeli bir hastal k. Yüksek kan flekeri düzeyleri birçok organa hasar veriyor ve ileri evrelerde körlü e ve böbrek yetmezli ine neden olabiliyor. Diyabet, bedenin insüline duyarl l n n azalmas yla bafll yor. nsülin, hücrelere kandaki fazla glukozu gidermeleri talimat n veren bir hormon. Kahvenin etkin maddesi olan kafeinin 2. Tip diyabet için akla ilk gelecek tedavi arac olmayaca aç k. Çünkü kafeinin ilk etkisi, insüline olan duyarl l düflürmek. Ancak Van Dam, kafeinin uzun dönemli etkilerinin fazla bilinmedi ine iflaret ediyor. Araflt rmac ya göre koruyucu etki, kafein de il, klorogenik asit, magnezyum ve potasyum gibi öteki kahve bileflenlerinden kaynaklan yor olabilir. Bu nedenle araflt rmac ve ekibi, flimdi de kafeinsizlefltirilmifl kahvenin uzun dönemli etkilerini incelemeye haz rlan yor. New Scientist, 16 Kas m 2002 Doktorunuz Derinizde Eritropoietin ya da interfereon gibi proteinler hastal klarla savaflta güçlü araçlar da, bunlar s radan enjektörlerle olsun, bedene yerlefltirilen pompalarla olsun hedefe istenildi i gibi ulaflt rmak kolay de il. Israil de Medgenics adl bir firma, soruna çözüm bulmufl: Biyopompa. Araç ucuz; üstelik miktar da neredeyse s - n rs z. Kullanmas da kolay. Çünkü kendi deriniz. Afl r ya da eksik doz sorunlar da ortadan kalk yor; çünkü istedi iniz protein ilac n hem kendi üretiyor, hem de istenilen doza ayarlanabiliyor. Megdenics in biyopompas, hastan n derisinden al nan kibrit çöpü boyutlar nda bir flerit. Araflt rmac lar bu deri parças n al p mikro-organ diye adland r lan 400 mikrometre kal nl nda parçalara bölüyorlar. Daha sonra gen mühendisli i yöntemiyle bu parçalara, hastan n kullanaca proteini ürettiriyorlar ve günlük üretim miktar n izliyorlar. Bir hafta sonra da yaln zca hastaya gerekli toplam dozu üretebilecek say da mikro-organ tedavi gerektiren bölgeye naklediliyor. Bu biyopompalar normal olarak birkaç ay süreyle düzenli dozda protein üretebiliyor ve istendi i anda da bedenden ç kart labiliyor. Hayvan deneylerinde baflar l sonuçlar alan flirket insan deneylerine önümüzdeki y l bafllamay planl yor. fiirket, ayr ca befl y l içinde de doktorlara, hastalar için gereken ayarl biyopompa yapma olana verecek otomatik kitleri de befl y l içinde piyasaya ç kartmay umuyor. Technology Review, Ekim 2002 Aral k

3 B L M VE TEKN LOJ HABERLER Biyoloji En yi Arkadafllar m z Dünya Turunda Karda k flta çektiklerimizi paylaflan, kaderimize ortak olan, k zaklar m za kofltu umuz, önce ma aralar m z, sonra evlerimizi bekleyen sad k dostlar m z iyi tan yor muyuz? Anlafl lan, pek de il. Çünkü M s r kral mezarlar ndaki hiyerogliflerin düflündürdü ünün aksine, köpekler ilk kez Ortado u da de il, Do u Asya da evcillefltirilmifl. Üstelik tek bir kurttan de il, birço undan. Arkadafll m z n bafllad tarihse, bundan y l öncesi. Avrasya k tas nda yaflayanlar için bir haber daha. Yeni Dünya daki köpeklerin atalar da bizim evcillefltirdiklerimiz. Bütün bunlar, Science dergisinde yer alan iki araflt rman n özeti. sveçli araflt rmac lar n imzas n tafl yan çal flmalardan biri Avrasya köpekleri, ötekiyse Amerika k tas ndaki Akbabalar Ölmesin ABD de do al hayat koruma gönüllüleri yasl. Nedeni, nesli h zla tükenmekte olan Amerikan Akbabalar n n yeniden ço almas n sa lamaya yönelik bir köpeklerle ilgili. Araflt rmac lar n vard ilginç bir sonuç da, neredeyse boyu bir metreyi aflan "Büyük Danimarkal " ile 5-10 cm boylu Chihuahua aras ndaki fark n genetik temelli olmad, yaln zca son 500 y l süresince seçici çiftlefltirme sonucu ortaya ç kan tür patlamas n n uç örne i oldu u. Peki, insanlar köpeklerle böylesine yak nl k kurma gereksinimini nereden duymufl? Yeni Dünya köpekleri üzerine araflt rma yapan Uppsala Üniversitesi nden Carles Vila ya göre bunun nedeni çok aç k de il; ama dostlar m z n böylesine ço almalar, böylesine çeflitlenmeleri ve dünya üzerinde böylesine yay labilmeleri için insanlara çok önemli bir hizmet yapm fl olmalar gerekli. Vila, bu hizmetin, avlanmay kolaylaflt rmak olabilece i gibi, Yeni Dünya dahil yeni yerleflim yerlerine göçte insanlara yard m etmek program çerçevesinde do al ortamda do an ilk üç akbaba yavrusunun ölmüfl bulunmas. Araflt rmac lar, California daki Los Padres Ulusal Orman nda do an ve ilk uçufllar n yapmalar - n n beklendi i s rada ölen befl ayl k yavrular n ölüm nedenlerini belirlemeye çal fl yorlar. Asl nda ikisinin ölüm nedeni kesin gibi. Yavrular n birinin dokular nda afl - olabilece i görüflünde. Stockholm Kraliyet Teknoloji Enstitüsü nden Peter Savolainen se Asya, Avrupa ve Amerika n n Arktik bölgelerinde yaflayan kurtlardan al nm fl DNA örneklerini incelemifl. Savolainen ve ekibinin vard sonuç, bütün köpeklerin ortak bir genetik havuzdan kaynaklanmas na karfl l k, çeflitlili in en fazla Do u Asya da görüldü ü. Araflt rmac lara göre bu, köpeklerin ilk önce burada evcillefltirildi inin bir göstergesi. Ayr ca genetik araflt rmalar, Do u Asya da yaflayan insanlar n ayn de il, çok farkl kurt soylar n evcillefltirdi ini, bunun da evcilleflmenin rastlant sal de il bilinçli bir eylem oldu unu gösteriyor. Üçüncü bir araflt rmaya göre de kurtlar ve flempanzelerin aksine yetiflkin ve yavru köpekler, insanlar n sakl yiyeceklerin yerini gösteren iflaretlerini ola anüstü bir isabetle kavr yorlar. Araflt rmac lara göre bu, evcillefltirme sürecinde kazan lm fl bir yetenek olabilir. Kayna ysa insanlar n bilinçli bir biçimde zeki köpekleri üretmeleri olabilece i gibi, insanlarla iç içe yaflaman n do al bir sonucu da olabilir. Science, 22 Kas m 2002 r miktarda bak r bulunmufl. Birininse, ana ve babas n n tafl d hediyeler yüzünden öldü ü san l yor. Hayvan n midesinde bir düzine flifle kapa-, ayr ca plastik ve cam parçalar bulunmufl. Ziyaretçilerin dikkatsizce çevreye att klar bu gibi göz al c çöplerin do al yaflama verdi i zararlar, böylece daha iyi ortaya ç k yor. Araflt rmac lar üçüncü yavrunun ölüm nedenini belirlemeye çal fl yorlar. Amerikan akbabalar ndan do ada yaln zca yedi aile kald san l yor. Science, 8 Kas m Aral k 2002

4 B L M VE TEKN LOJ HABERLER Fizik Laboratuvarda Astrofizi e Do ru ngiliz Fizikçiler, dünyan n manyetik alan ndan yaklafl k 1 milyar kat daha güçlü manyetik alanlar Varl m z n Gizini Nötrino mu Çözecek? Kozmologlar, evrendeki helyum bollu uyla ilgili ölçümlerden (evrendeki normal maddenin %25 i) hareket ederek, her proton için yaklafl k 10 milyar foton bulundu u sonucunu ç kart yorlar. Evrenin bafllang ç anlar ndaysa protonlarla antiprotonlar n eflit miktarda bulundu u, ancak bunlar n birbirlerini giderek yoketti i düflünülüyor. Ve parçac klar n bozunmas ndan sorumlu zay f çekirdek kuvvetinin maddeye ve karfl maddeye davran fl nda 1/10 milyar düzeyinde temel bir asimetri nedeniyle bugüne kadar ayakta kalmay baflaranlar antiprotonlar de il, protonlar. Parçac k fizi indeki madde ve etkileflimleri betimleyen standart model, bu asimetriyi CP (Yük-eflleniklik) ihlali olarak aç kl yor. Bu, parçac klar aras ndaki etkileflimde bir parçac n elektrik yükünün laboratuvarda oluflturmay baflard klar n aç klad lar. Londra daki Imperial College ve Rutherford Appleton Laboratuvar ndan araflt rmac lar n yo un bir plazmay son derece k sa tersine çevrildi inde de özelliklerini korumas (C) ve iki parçac n koordinatlar n n de iflti inde de (birbirlerinin yerine kondu unda) özelliklerinin ayn kalmas (Parite- P) ile ifade edilen matematiksel bir tan m. Standart Model, yük-parite efllenikli inin K ve B mezonlar denen parçac klarda nas l ve hangi lazer atmalar yla (pulse) bombard man ederek oluflturduklar manyetik alan, tepe noktas nda 1 Gigagauss büyüklü ü yaklafl yor. Gezegenimizin manyetik alan n n büyüklü üyse yaln zca 1 gauss. Süper güçteki manyetik alan, Rutherford Appleton Laboratuvar ndaki VULCAN lazer kayna ndan, yo un bir plazmaya süresi yaln zca birkaç pikosaniye olan at mlar gönderilerek oluflturulmufl (1 pikosaniye, saniyenin trilyonda biri). Araflt rmac lar, önümüzdeki y llardaki teknolojik ilerlemelerin lazerlerin tepe fliddetini daha da art raca ve böylece daha güçlü manyetik alanlar n deneysel olarak oluflturulmas na olanak tan yaca konusunda umutlular. Böylesine güçlü alanlar da nötron y ld zlar n n ve beyaz cücelerin atmosferleri gibi uç koflullar laboratuvarlarda oluflturarak astrofizik modellerin s nanmas na olanak sa layabilecek. Amerikan Fizik Enstitüsü Bülteni, 20 Kas m ölçülerde ihlal edilebilece ini deneyler sonucu belirlemifl durumda (Bkz: Borçlu Oldu umuz De er, Bilim ve Teknik say 418 [Eylül 2002], s.7). Ancak baryonlar n (proton ve nötronlar) fazlal n n nereden kaynakland sorusu modelde hala aç k. fiimdiyse Japonya n n Hiroshima ve Niigata Üniversiteleriyle Kore deki Seul Ulusal Üniversitesi nden araflt rmac lar, proton fazlal n n en az ndan bir k sm n n, baz modellerde bildi imiz elektron, müon ve tau nötrinolar na ek olarak varl öngörülen a r nötrinolar n bozunmas sonucu ortaya ç km fl olabilece ini öne sürüyorlar. Fizikçiler, bu öngörü için antinötrinolardan biraz daha fazla olmas gerekti i görüflündeler. Bu ihlalin de gerçekten var olup olmad n n önümüzdeki y llar için planlanan yeni nötrino sal n m deneylerinde ortaya ç kabilece i düflünülüyor. Amerikan Fizik Enstitüsü Bülteni, 20 Kas m Aral k 2002

5 B L M VE TEKN LOJ HABERLER Gökbilim Göz Aç p Kapay ncaya Kadar Jüpiterler Gezegenlerin, oluflma sürecindeki y ld zlar n çevresindeki gaz ve toz diskinde ortaya ç kt bilinmekle birlikte, özellikle dev gaz gezegenlerinin oluflma süreci fazla aç k de il. Günefl Sistemimiz temel al narak yap lan modellemelerde flimdiye kadar Jüpiter ve Satürn gibi gezegenlerin muazzam kütlelelerini bir milyon y l aflan sürelerde kazand klar öngörülüyordu. Yayg n gezegen oluflum modellerine göre dönen diskteki gaz ve toz önce madde topaklar na dönüflüyor, bunlar da birleflerek dev gezegenlerin merkezlerini oluflturuyor. Modellerde bu sürecin yaklafl k bir milyon y l sürdü ü, bunun ard ndan ayr ca bir 1-10 milyon y l süreyle bu gezegenlerin büyük gazdan mantolar n oluflturduklar öngörülüyor. Ancak, son y llarda Günefl Sistemi d fl nda 100 kadar gezegenin keflfedilmesi, modelle ilgili sorunlar ortaya koydu. Keflfedilen gezegenlerin neredeyse tamam 1-10 Jüpiter kütlesinde gaz devleri. Bu, gezegen oluflumunun evrende yayg n bir süreç oldu unun göstergesi. Ancak gözlemlerle do rulanan bir gerçek de, bu gaz ve toz disklerinin, çevredeki büyük kütleli, genç ve s cak y ld zlar n yayd fl n m nedeniyle k sa bir sürede da lmalar. Bunun da anlam, büyük kütleli gaz gezegenlerinin oluflabilmek için ellerini çabuk tutmalar gere i. Bu gere i dikkate alan gökbilimcilerin yeni inan fllar na göre bir gaz gezegen çok k sa sürede oluflamazsa, hiç oluflamaz. Yeni görüflü savunan gökbilimciler, öngörülerini yeni ve oldukça gelifltirilmifl bir matematik modele dayand r yorlar. Bu modelle gerçeklefltirilen simulasyonlarda, gaz ve toz diski, oluflma sürecindeki y ld z n çevresinde yaln zca birkaç tur att ktan sonra parçalanmaya bafll yor ve bu parçalar içinde meydana gelen topaklar h zla olufluyor ve bunlar da çevreden h zla gaz çal p gaz gezegenlerinin üzerindeki buhar örtülerini meydana getiriyor. Sonuçta da gaz gezegenlerinin oluflum süreci ötedenberi düflünüldü ü gibi milyonlarca y l de il binlerce, hatta yaln zca yüzlerce y l al yor. Science, 28 Kas m 2002 Gökbilimde Büyük...Daha Büyük...Çok Büyük... Gökbilimde uzay teleskoplar evrenin s n rlar n gözlemeye haz rlan rken, yeryüzünde de çaplar giderek büyüyen optik ve radyoteleskoplar, yarat c teknolojilerin yard m yla daha çok fl k ve bilgi topluyorlar. Optik teleskoplar içinde k sa dönemde en büyük olmaya aday, Caltech Extremely Large Telescope (CELT). California Teknoloji Enstitüsü taraf ndan tasarlanan ve gönüllü katk larla infla edilmesi planlanan CELT, toplam 30 metre çap nda, bilgisayarlarla yönlendirilerek atmosferin bozucu etkilerini giderecek herbiri 1m çap nda 1080 aynadan oluflacak (sa da). Radyoteleskopi alan ndaysa VLT adl hareketli dizgenin (solda) pabucunu dama atacak olan bir tasar mla gene optik teleskoplardaki bileflik göz konseptini temel alan bir tasar m. fiili nin Atacama Çölü nde kurulmas planlanan ve çok say da küçük çanaktan oluflacak dizgenin toplam geniflli i 1 km olacak. Gökbilimciler, bu yeni ve güçlü araçlarla çok uzak evren bölgelerindeki gökadalar n yüksek çözünürlüklü görüntülerini elde etmenin yan s ra, yak nlar m zda Dünya benzeri gezegenler belirlemeyi de umuyorlar. CELT 10 m çapl VLT CELT Aral k

6 B L M VE TEKN LOJ HABERLER Gezgin Karadeli in Söyledi i Süpernova patlamas, dev y ld z n çöken merkezinin oluflturdu u karadeli i büyük bir h zla uzaya f rlat yor. Karadelik, ç kt uzun yolculuk s ras nda güçlü kütleçekimiyle, yem olarak yafll bir y ld z yakal yor. Süpernova patlamas art Günefl ten 4 ya da 15 kat daha a r y ld z kütleli bir karadeli in temsili resmi.

7 B L M VE TEKN LOJ HABERLER Gökadam z Samanyolu nun diskinden ak l almaz bir h zla geçip gitmekte olan bir gezgin karadelik, y ld z kütleli karadeliklerin süpernova patlamalar n n ürünü oldu u yolundaki görüfl için olas en iyi kan t oluflturuyor.gro J diye tan mlanan ve Akrep tak my ld z nda bulunan karadelik saatte km h zla yol al yor. Karadelikler, muazzam kütleçekimleriyle fl bile olay ufuklar n n içinde hapsettiklerinden varl klar ancak dolayl yollardan anlafl labiliyor. H z, çevresindeki y ld zlar n h z n n dört kat olan GRO J da kendini yan nda tafl d yol az ile belli ediyor.bu da Hubble Uzay Teleskopu nun hareketini gözledi i, karadelik çevresinde dolanan yafll bir efly ld z. Karadelik eflinden sürekli olarak madde çal yor ve bu madde karadeli in içine düflmeden önce s n p güçlü X- fl nlar yay yor. Bu kütle aktar m diski nin dönme ekseninden, z t yönlerde madde ve fl n m sütunlar f flk r yor. Bu olgu, genellikle gökadalar n merkezlerinde bulunan milyon, hatta milyarlarca Günefl kütlesindeki süperdev karadeliklerde gözlemlendi inden, GRO J ender görülen ve mikrokuasar denen y ld z kütleli bir karadelik s n f na ait say l yor. Karadelik, bu büyük h z n nas l kazanm fl? Gökbilimcilere göre bu h z asimetrik bir süpernova patlamas n n miras. Gökada diskinin iç k s mlar nda dev kütleli bir y ld z n k sa ömrünü tamamlamas ndan sonra çöken merkez sonsuz yo unlukta bir matematiksel noktaya dönüflürken, çok fliddetli bir flok dalgas (süpernova patlamas ) y ld z n d fl katmanlar n uzaya saçm fl ve merkezdeki karadeli e de güçlü bir ilk h z vermifl. NASA Bas n Bülteni, 18 Kas m 2002 GRO J , Samanyolu diskinin merkeze yak n bir bölgesinde, Akrep Tak my ld z alan nda yolculu unu sürdürüyor. Küçük resimde, bölgenin daha yak n görüntüsü veriliyor.sol altta, Samanyolu nun merkez bölgesi yer al yor.

8 B L M VE TEKN LOJ HABERLER GRO J adl karadeli e efllik eden y ld z n, Samanyolu içindeki yeri (k rm z daire). Ok, karadeli in y l sonra varaca yeri gösteriyor. Samanyolu nun Yay Tak my ld z bölgesinde kal n gaz ve toz bulutlar yla perdelenen merkezinde, Sagittarius A* ad verilen, olay ufkunun çap, yaln zca kendi Günefl Sistemimizin çap kadar olan 2,6 milyon Günefl kütlesinde bir dev karadelik bulundu unu gösteren güçlü kan tlar var. Karadeli in varl, çevresindeki y ld zlar n ola anüstü h z ndan anlafl l yor. Ancak, son bulgular karadeli in, yeterli yiyecek bulamad için çok az fl ma yapan bir uyku durumunda oldu unu gösteriyor. Bir Karadeli in Öyküsü Efl y ld z X- fl nlar Aktar m diski Karadelik Çöken bir gaz ve toz bulutunun merkezinde 25 Günefl kütlesinde bir y ld z oluflmaya bafll yor. 5 milyon km yar çap 50 milyon km yar çap O s n f, k sa ömürlü, s cak, Merkezinde mavi y ld z. Merkezinde 10 1 milyon y l süreyle milyon y l kadar hidrojen helyum yak yor. yak yor (helyuma çeviriyor). Karadelik, süpernova patlamas s ras nda bir hareket kazanm flsa, gökada içinde, milyonlarca hatta milyarlarca y l sürebilecek yolculu una bafllar. Yolculuk s ras nda yak n ndan geçti i bir y ld z kütleçekimiyle yörüngesine hapseder ve zoraki eflinden kütle çalmaya bafllar. Bazen de gezgin bir y ld z, sabit karadeli in yak nlar na sokularak, av olur. Karadeli in av ndan kopard madde (gaz bulutu), bir kütle aktar m diski oluflturarak yavafl yavafl karadeli in olay ufku içine girerek yutulur. Bundan önce, karadelik yak nlar ndaki disk bölgesinde bulunan madde parçac klar ola anüstü h z ve s cakl a eriflerek, güçlü X- fl nlar yayar ve karadeli in varl bu dolayl iflaretle belirlenir Y ld z kütleli karadelik. Olay ufku deli in kütlesine ba l olarak 10 km yar çap nda ya da daha genifl olabiliyor. Demirle nükleer tepkime süremedi inden merkez çöküyor ve süpernova patlamas meydana geliyor. E er çökme sonunda merkez 3 Günefl kütlesinden a r kal rsa, çökerek karadelik oluflturuyor. 700 milyon km yar çap 1000 y l süreyle Merkez karbon, neon, oksijen daha sonra silikon yak yor ve sonunda demire dönüflüyor. 12 Aral k 2002

9 B L M VE TEKN LOJ HABERLER Samanyolu nun ve gezgin karadeli in izledi i rotan n temsili resmi. Samanyolu, en az 100 milyar y ld z bar nd ran büyük bir sarmal gökada. Yafll y ld zlardan oluflan küçük bir merkezi topa ve genç y ld zlar içeren üç büyük sarmal kolu bulunuyor. Topa n merkezinde, hemen tüm gökadalarda oldu u gibi dev kütleli bir karadelik bulunuyor. GRO J n ve efl y ld z n n Hubble Uzay Teleskopu taraf ndan saptanan görüntüsü. GRO J sisteminin yak n çizimi. Karadeli in eflinden çald gaz n oluflturdu u kütle aktar m diskinden, disk düzlemine dik ve z t yönlerde f flk ran madde sütunlar görülüyor. Ifl k h z na yak n h zlarda çok uzak mesafelere kadar ç kan bu madde sütunlar n n, aktar m diskinde oluflan manyetik alanlarca püskürtüldü ü düflünülüyor.

10 Antimadde Yar fl k ran k rana Evreni kateden uzay gemilerinin yak t olarak bilimkurgunun vazgeçilmez kliflesi olan antihidrojen, laboratuvarda kontrollü olarak üretilmeye baflland. Ancak Avrupa Parçac k Fizi i Laboratuvar CERN de yar flan iki rakip ekibin hedefi daha dünyevi. Birkaç ay aral kla de iflik yöntemlerle ayn baflar ya imza atan ATHENA ve ATRAP ekiplerinin amac, antihidrojenin içsel özelliklerini inceleyerek bunun getirece i muhakkak olan Nobel ödülünü almak. Hidrojen, tümüyle Büyük Patlama da yarat - lan ve evrende en bol bulunan madde. Hidrojen, ayn zamanda en basit atom yap s na sahip bulunma ve en hafif element olma özelliklerini tafl yor. Hidrojen atomu, yaln zca tek bir proton ve onun çevresinde dönen tek bir elektrondan olufluyor. Parçac k fizi inin baflar l kuram Standart Model e göre, her madde parçac - n n, temel özellikleri ayn, ancak elektrik yükü ters olan bir karfl madde parçac bulunuyor. Pozitif elektrik yükü tafl yan protonun karfl parçac, negatif yüklü antiproton. Elektrik yükü negatif olan elektronun karfl parçac - ysa, bunun pozitif yüklü kardefli olan pozitron. Gelgelelim, bu kardefllik laf n gelifli. Bir kere bunlar birbirlerine son derece düflman. Bir araya geldiklerinde hemen birbirlerini yokediyorlar. Büyük Patlama da eflit miktarda yarat lm fl olan madde ve karfl madde aras ndaki kavga hemen ilk anlarda bafllam fl ve hemen sonuçlanm fl. Dört temel do- a kuvvetinden biri olan zay f çekirdek kuvvetinin taraf tutmas yla kavgadan çok küçük bir farkla madde üstün gelmifl. Evreni dolduran tüm madde, gökadalar, y ld zlar ve biz canl lar, varl m z maddenin bu çok küçük fark na borçluyuz. Karfl maddeyse do ada en az ndan bildi imiz evrende- bulunmuyor; ancak parçac k çarp flmalar ya da bozunmalar nda k sa süreyle ortaya ç k p yok oluyor. Fizikçiler evrenin resmini tam olarak oluflturabilmek için uzun y llard r bu madde fazlal n n nas l ortaya ç kt n çözümlemeye çal fl yorlar. Standart Modele göre madde parçac klar n n elektrik yükünün de iflmesi halinde öteki özelliklerinde hiçbir de iflme olmamas gerekir (Charge Conjugation ya da Yük Birli i, k saca C). Yine parçac klar n koordinatlar n de ifltirseniz, üsttekini alta alttakini üste getirseniz, sa a bakan sola çevirseniz, özelliklerinin de iflmemesi gerekir Evrendeki Asimetrinin Peflinde Tümüyle simetrik bir evren, bofl bir evren olurdu. Çünkü eflit miktardaki madde ve karfl madde, birbirini yok ederdi. fiimdiki bilgilerle görünen o ki, madde, evrende daha fazla. Fizikçilerse, asimetriyi aç klamak için parçac klar n davran fllar ndaki küçük farkl l klar n peflindeler. 1 MADDE ve KARfiIMADDE Bilimadamlar, parçac klar birbirleriyle çarp flt rarak enerji patlamalar oluflturabiliyorlar. Bu tür patlamalarla hem madde hem de karfl madde oluflabiliyor. ENERJ KARfiIPROTON (KARfiIMADDE) Protonun karfl parçac Kütle ayn, ancak z t yük tafl yor. Bir parçac k ve onun karfl parçac, karfl laflt klar nda birbirlerini yok ederler; çarp flma enerjisiyse fl n ma dönüflür. Madde Proton (Madde) Yok olufl Saf bir enerji durumundan kaynaklanan Büyük Patlama da parçac k ve karfl parçac klar n ayn miktarda ortaya ç kt ve daha sonra bunlar n birbirini yok etti i düflünülüyor. Karfl Madde Büyük Patlama Ancak, evren maddeyle dolu oldu una göre, maddenin lehine, onun üstün gelmesini sa layan bir dengesizlik olmal Madde (Parity Inversion ya da eflleniklik tersinmesi, k - saca P). Parçac klar zamanda ileri ya da geri gitse de özelliklerinin de iflmemesi gerekiyor (Time Reversal ya da Zaman Tersinmesi, k saca T). Bu üçüne birlikte CPT de iflmezli i deniyor. Yani bu üç özelli in birlikte ifllemesi halinde ayn fizik kurallar n n geçerli olmas gerekiyor. Ancak Standart Model de herfley kitab na uygun gitmiyor. Bunun en aç k kan t, maddenin, yani bizlerin varl. Bilinen dört temel do a kuvvetinden üçü için (atom çekirdeklerinin içindeki parçac klar ba layan fliddetli çekirdek kuvveti, çekirdeklerle elektronlar ba layan, yani atomla- Madde Karfl Madde B mezonlar Bu dengesizli i aç klamak için gelifltirilen kuramlar madde ve karfl maddenin davran fllar ndaki farkl l klar üzerinde yo unlafl yor. Bu farkl l klar aras nda madde ve karfl maddenin bozunma h zlar ndaki küçük farkl l k da bulunuyor. Madde ve karfl madde aras ndaki farkl l klar belirleyebilmek için araflt rmac lar elektronlarla, bunlar n karfl parçac klar olan pozitronlar çarp flt r yorlar. Elektron B mezonlar ve karfl B mezonlar çarp flma ürünü olarak ortaya ç kan ender parçac klar. Bunlar k sa sürede çeflitli parçac klara bozunuyorlar. Karfl B mezonlar Karfl Madde Pozitron B mezonlar ve karfl B mezonlar çok küçük farkta h zlarla bozunabildiklerinden, araflt rmac lar bunlar n milyonlarcas n üretip bu fark de erini bulmaya ve bu sayede evrendeki dengesizli in s rr n çözmeye çal fl yorlar. Bozunma B mezonlar 14 Aral k 2002

11 zitif elektrik yüklü pozitronlar tek olarak gördükleri vadi (potansiyel kuyusu) içinde tutulurken, antiprotonlar da kendi vadileri (potansiyelleri) içinde ileri geri gidip gelerek pozitron bulutunun içinden geçiyorlar. Bu gelifl gidifller s ras nda da arada antiprotonlar n birkaç, bir pozitronu yakalay p yörüngesine alarak bir antihidrojen oluflturuyor. Buraya kadar ifller rakip ekipler için ayn yolda ilerliyor. Farkl l ksa, antihidrojenlerin belirlenmesinde. Yar fl Eylül ay nda kazanan AT- HENA ekibinin antihidrojenleri belirleme yöntemi dolayl. Ayr ca elde edilen antiatom say s da görece s n rl. Bir antiproton bir pozitron yakalad - nda, ters elektrik yükleri birbirini götürdü ünden, oluflan yüksüz antiatom art k manyetik alanlarca tutulam yor ve tuzak d fl na kaç yor. Daha do rusu kaçam yor; çünkü hem antiproton hem de pozitron, tuzak duvar ndaki madde karfl l klar yla (proton ve elektron) etkileflerek yok oluyorlar. Antiproton-proton yokoluflunda ortaya üç adet pion adl parçac k ç k yor. Bu pionlar, tuza çevreleyen çok katl bir dedektörün iç bölümünde bulunan silikon bant dedektörlerinin iç ve d fl duvarlar n geçerken, ayr ayr saptan yorlar. ç ve d fl duvarlardaki izler birer çizgiyle birleflti indeyse proton-antiproton çarp flmas n n gerçekleflti i nokta belirleniyor. Antiprotonlar n yörüngesindeki pozitronlar da kendi düflman kardefli elektronla giriflti i ortak intiharda yok oluyor. Bu yokoluflun kan t da ters yönlerde ç kan, 511 Kev (kiloelektronvolt) tipik enerjisinde bir gama fl n foton çifti. Bu fotonlar da dedektör silindirinin d fl k sm nda bulunan sezyum-iyodür kristallerinden geçerken, saç l p fl ma yaparak belirleniyorlar. ATRAP ekibiyse, önde götürdü ü yar fl son anda kaybetmenin buruklu u içinde. Ama ilk finifl çizgisini rakibinden bir ay sonra geçmifl olsa da, temel hedef olan antihidrojen tayf n n incelenmesine daha yak n oldu u görüflünde. Antihidrojen tayf, Standart Modelin öngörülerine gör bir arada tutan elektromanyetik kuvvet ve y ld zlar n, gezegenlerin gökadalar n da lmamas n sa layan kütleçekim kuvveti) bu simetrinin varl - geçerli. Ne var ki, atomlar n bozunmas na yol açan zay f çekirdek kuvveti sorunlu. CP ihlali denen bu simetri bozulmas, zay f etkileflimde kendini gösteriyor. K ve B mezonlar denen ve kendileri ile karfl madde karfl l klar aras nda gidip gelen parçac klarla yap lan deneylerde zay f kuvvetin, sürekli evsahibi tak m n lehine düdük çalan bir hakem gibi, madde lehine karar verdi i görülüyor. Araflt rmac lar, bu ihlalin de erini bile saptam fl bulunuyorlar. Sorun da bu de erden kaynaklan yor. Bu de- er son derece küçük ve evrende maddenin hakimiyetini tek bafl na aç klayam yor. Bu nedenle fizikçiler, mezonlar yerine, baryon denen, proton ve nötron gibi s radan maddelerde bu simetrinin var olup olmad n gözlemek istiyorlar. Örne in bir kütleçekim alan nda bir baryonla antimadde karfl l n n ayn h zla düflüp düflmedi inin bilinmesi gerekiyor. Bu ve karfl maddenin baflka özelliklerinin belirlenmesi için fizikçiler y llard r birilerinin, hidrojen gibi en basit ve en hafif karfl - madde elementi olan anthidrojeni oluflturup, incelenmeye uygun düzeyde bir h z ve s cakl a düflürmesini bekliyorlard. flte CERN deki rakip ekipler, bilime biraz ayk r düflen keskinlikte bir rekabetle ve yarat c yöntemlerle bu ifli baflarm fl bulunuyorlar. Gerçi antihidrojen, ilk kez elde edilmiyor y l nda önce CERN de baflka bir ekip dokuz adet antihidrojen atomu elde etmeyi baflarm fl, daha sonra da CERN in bafl rakibi olan ABD deki Fermi Ulusal Laboratuvar antihidrojen oluflturmufltu. Bir antiproton demetinin a r metalden bir hedefe çarpt r lmas sonucu, ortaya elektronlarla birlikte bir miktar pozitron da ç - k yor ve bunlar n birkaç, ana antiprotonla ayn yönde ve ayn h zda yol almas kofluluyla antiprotona yakalan p yörüngesine yerlefliyordu. Ancak böyle oluflan antihidrojenin özelli i, fl k h z - na yak n h zda yol almas yd ki, bu da araflt rmac lara kendisini inceleme olana tan m yordu. CERN deki yeni deneylerin sonunda elde edilen karfl atomlar n özelli iyse, araflt rmaya elverecek yavafll k ve so- uklukta olmalar ; bir de oldukça fazla miktarlarda elde edilebilmeleri. Bu ifl için yar flan CERN ekiplerinden, karfl - madde atomlar n so utan, yavafllatan ve tuzaklayan teknolojileri gelifltirenin ATRAP ekibi olmas - na karfl n, bunlardan yararlanarak ipi geçti imiz Eylül ay nda ilk gö üsleyen ATHENA oldu. Her iki ekip de, antiproton demetinin h z n düflürmek için ATRAP taraf ndan gelifltirilen antiproton yavafllat c s ndan, bunlar so utup tuzaklamak için de gene ATRAP n damgas n tafl yan ve Penning tuzaklar diye adland r lan elektromanyetik silindirlerden yararland lar. Antiproton yavafllat c s nda önce h zlar fl k h z n n onda birine düflürülen antiproton demeti, daha da yavafllat l p tuzaklanmak üzere ince bir alüminyum folyo tabakas ndan geçirilerek bir Penning tuza na ATHENA ekibinin deneyinde ortaya ç kan antihidrojenin dolayl kan tlar : Penning tuza içinde oluflan, antihidrojen tuzak çeperinde maddeyle etkileflerek yok oluyor (sar y ld z). Antiprotonun, protonla etkileflmesi sonucu 3 adet pion ortaya ç k yor ve dedektörün iç kesimindeki silikon bantlar n iç ve d fl nda belirleniyor (yeflil daireler). Bu daireleri birlefltiren do rular, çarp flman n oldu u yeri gösteriyor. Antiproton çevresinde dolanan pozitronun, bir elektronla etkileflmesi sonucu oluflan gama fl n fotonlar ysa, d fl dedektördeki sezyum iyodür kristallerinde saç larak fl ma yap yor (yeflil çizgiler). al n yor ve mutlak s cakl n (-273,15 C) birkaç derece üzerine kadar so utuluyor. Bu silindirlerin içinde elektromanyetik alanlar antiprotonlar silindir duvar na de meyecek (dolay s yla duvardaki protonla çarp fl p yok olmayacak) biçimde hapsederken, elektrik alanlar da silindir ekseni CERN deki ATHENA deneyinde ortaya ç kan antihidrojen atomunun dolayl belirtileri. Antiprotonlar Pozitronlar Enerji sönümlendirici Antiprotonlar Afla Penning tuza Antiprotonlar Penning tuza n n merkezi yonizasyon kuyusu 3 kat fl ma fiberi yonizasyon kuyusu Tuzak Pozitron birikmesi Pozitron Yukar Dönen elektrod do rultusunda tutuyor. Radyoaktif sodyum-22 izotopunun do al bozunumu sonucu ortaya ç kan pozitronlar da ince bir kat neon levhaya çarpt r l yor. Levhan n daha dar bir enerji aral yla yeniden yay nlad pozitronlar, daha sonra gaz molekülleriyle etkileflip so utulup baflka bir Penning tuza na al n yor. ATHENA ekibi her befl dakikal k döngüde 150 milyon pozitron tuzaklamay baflarm fl. Daha sonra, birinde antiproton, birinde de pozitron tutulan bu Penning tuzaklar bir kar flt rma tuza n n iki ucuna yerlefltiriliyor. Bu tuza n özelli i de ortas nda iki farkl elektrik potansiyeli bulunmas. Pozitronlar n gözüyle bu tuzak, iki tepeyle çevrelenmifl bir vadi; antiprotonlar n gözüyleyse bir tepeyle ayr lm fl iki vadi. Po- Aral k

12 Fanteziden Gerçe e Do ru Uzay gemilerine karfl madde itkisi, yak n gelecek için bir bilimkurgu fantezisi olarak kalmaya mahkum görünüyor. Pennsylvania Eyalet Üniversitesi ICAN-II motoru araflt rmac lar, gelifltirdikleri bir antimadde bitki Nükleer yak t topu tasar m. Araflt rmac lar, antiprotonlar n, atomun yon topu parçalanmas na yol açt n keflfettiler. Bilinen nükleer fisyon, bir uranyum kalpten çevresindeki kimyasal yak ta yaln zca s Antiproton topu transfer ederken, antiprotonun katalize etti i mikrofisyon, çekirdek parçalanmas tepkimelerinin tüm enerjisinin itki için kullan lmas na olanak sa l yor. Sonuçta gezegenleraras insanl seferlerde kullan labilecek daha rand manl bir motor ortaya ç k yor. Pennsylvania Eyalet Üniversitesi nde tasarlanan ICAN-II uzay arac böyle bir motorla Mars a insanl uçufl için planlanm fl. Uzay arac, yaln zca 140 ng (nanogram) karfl madde ile 30 gün çal flacak bir motorla tasarlanm fl. re hidrojenle ayn olmal. Ama e er de ilse, fizi- in temel ilkelerinden biri olan CPT simetrisini bir kenara atmak gerekecek. Bu da, fizikçileri atomalt parçac klar n nitelikleri ve iflleyiflleri için yepyeni bir model kurmak zorunda b rakacak. ATRAP, antihidrojenin yeterli biçimde incelenebilmesi hedefine kendini niçin daha yak n görüyor? Çünkü bir kere, antihidrojen üretimi daha yo un. ATHENA ilk olarak 100 antiatom üretti ini aç klad ktan sonra bu say y sonunda e kadar yükseltmifl. ATRAP ekibiyse, deneyde atom üretti ini aç kl yor. Sonra ATRAP, antihidrojeni farkl süreçlerden de kaynaklan yor olabilecek dolayl etkilerinden de il, do rudan, alan iyonizasyonu denen bir yöntemle belirliyor. Süreç söyle iflliyor: Tuza n merkezinde olufltuktan sonra yüksüz antihidrojen atomlar, manyetik alan n etkisinden kurtulup istedi i yere gidebiliyor. Bunlardan baz lar çevreyle etkileflip yok olurken, baz lar da iyonizasyon kuyusu denen bir bölgeye sürükleniyor. Bu bölgede güçlü elektrik alanlar, antihidrojen atomunu iyonize ediyor. Yani pozitronunu antiproton çevresindeki yörüngesinden söküp at yor. Pozitron baflka bir yere sürüklenip elektronla etkileflerek yok oluyor; antiprotonsa tuzak içindeki tuzakta hapis kal yor. Demet içinde serbest dolaflan (pozitron yakalay p nötr hale gelememifl), dolay s yla negatif elektrik yükünü koruyan antiprotonlar, tuzaktaki manyetik alandan kurtulamad klar için bu ikinci tuza a yaklaflam yorlar bile. Tuza a yakalanan antihidrojen atomlar da iyonizasyon nedeniyle pozitronlar n kaybettiklerinden, araflt rmac, iyonizasyon kuyusu içinde hapsolmufl antiprotonlar sayarak, hiçbir rastlant sal etki ya da hata pay olmadan, oluflmufl antihidrojen atomlar n n minimum say s n do ru olarak belirleyebiliyor. ATRAP yönteminin ikinci bir avantaj, pozitronu yörüngesinden koparan elektrik alan n n fliddetiyle oynayarak anthidrojen atomunun içsel (kuantum) durumu hakk nda bilgi edinilmesine olanak vermesi. Nitekim ATRAP deneyinde, yakalanan antihidrojen atomlar ndaki temel kuantum say s (n) aral nda belirlenmifl. Oysa, hidrojenin en düflük enerji düzeyi, n=1 de eriyle gösteriliyor. Bir baflka deyiflle ATRAP yöntemi, antihidrojen atomunda antiprotonun, pozitrona ne kadar güçlü ba land n da ölçebiliyor. Bu, antihidrojenle ileride yap lacak deneyler bak m ndan önemli. Çünkü, antihidrojenin tayf - n n tam olarak belirlenebilmesi için, hidrojenin n=2 enerji durumundan n=1 (en düflük enerji) durumuna düflerken ölçülen tayf nda belirlenen 100 trilyonda bir hata payl kesinli e eriflilebilmesi gerekiyor. Oysa ATHENA ve ATRAP ekiplerinin deneyleri, antihidrojen oluflumunun mekanizmas n tam olarak aç klamad gibi (ör. hangi parçac klar n de ifl tokufluyla), ATRAP deneyinde gözlenen yüksek kuantum say lar, pozitronlar n, antiprotonlar çevresinde yüksek orbitallerde doland n gösteriyor. Bu da, çekirdek ve pozitron aras ndaki ba n gevflek oldu u bir yüksek enerji durumunun iflareti. Fizikçilerin bu aflamadan sonraki ilk hedefi, bu yüksek enerji durumunun nedenini aç klayabilmek. Bir aday, üç cisim tepkimesi denen bir süreç. Bu, antiprotonun çevresinde dolanan ve ba lanma enerjisini d flar ya tafl yan fazladan bir pozitron bulunmas demek. Üç cisim tepkimesiyle oluflan atomlar genellikle yüksek enerji düzeylerinde oluyorlar, ve bunlar n en düflük enerji düzeylerine geçifl s ras ndaki özelliklerinin ölçülebilmesi için, enerjilerinin düflürülmesi gerekiyor. Bu da oldukça uzun bir zaman ald ndan, tuzaklanan antihidrojen atomlar n çevreyle etkilenip imha olmadan önce dakikalar, saatler, hatta daha uzun süreler boyunca korumay gerektiriyor. Araflt rmac lara göre de elde var olan donan mla bu ifli gerçeklefltirmek olanakl de il. Yeni deneyler için uzunca bir aray zorunlu k lan bir baflka neden de, rakip ekiplerin girifltikleri k ran k rana yar flta, ellerindeki antiproton stoklar n tüketmifl olmalar. Bu nedenle yar fl n bir sonraki aflamas ancak gelecek y l bafllayabilecek, ve görünen o ki gene fazla uzun süremeyecek. Çünkü kaynaklar n fizikte çok büyük aç l mlar yaratmas beklenen Büyük Hadron Çarp flt r c s n n 2007 y l na kadar tamamlanmas için seferber eden CERN deki bütçe k s tlamalar, antiproton yavafllat c s n n bir y l devre d fl kalmas na yol açacak. Görülüyor ki, bilimkurgu filmlerindeki uzay gemilerinin antimadde itkisi için gerçekte gereken süpertankerler dolusu antihidrojenin elde edilmesi, öyle bugünün, yar n n meselesi de il. Ancak yine görülüyor ki, tüm bu cans k c gecikmelere karfl n antihidrojen yar fl ndaki ekiplerden birinin Nobel i götürmesi yaln zca birkaç y - l n meselesi Raflit Gürdilek Kaynaklar Seife, C., Antihydrogen Rivals Enter the Stretch, Science, 15 Kas m 2002 Levi, B.G.,CERN Group Detects More than 100 Antihydrogens, Physics Today, Kas m 2002 Amerikan Fizik Enstitüsü Bülteni, 18 Eylül 2002 Amerikan Fizik Enstitüsü Bülteni 29 Ekim Aral k 2002

13 N E R E D E N E V A R G ü l g û n A k b a b a Cumartesi Toplant lar Özel Keçiören Hastanesi Halk Sa l Okulu nun düzenledi i Cumartesi Toplant lar devam ediyor. Halk bilinçlendirme ve bilgilendirme amaçl bu toplant lar n Aral k program flöyle belirlenmifl: 7 Aral k, Op. Dr. Ergün Da l o lu, "Bel A r lar ve Bel F t "; 14 Aral k, Doç. Dr. Aliye Mavili Aktafl, "Aile çi fiiddet"; 21 Aral k, Mustafa Bektafl, "K rsal Kalk nma ve Halk Sa l liflkileri"; 28 Aral k, Doç. Dr. Gelengül Haktan r, "Çocuk Cinselli i ve Bilmediklerimiz". Saat 14 te bafllayacak olan bu toplant larla ilgilenenler için: Özel Keçiören Hastanesi Ayfle Ana Toplant Salonu, Anavatan Cad. No:20 Keçiören Ankara Tel: (312) / 1122 Faks: (312) Ulusal Beton Kongresi nflaat Mühendisleri stanbul fiubesi, Ulusal Beton Kongreleri'nin 5.sini, Ekim 2003 te, stanbul'da gerçeklefltirecek. Yaflanan depremlerle birlikte önemi her geçen gün biraz daha iyi anlafl lan "Betonun Dayan kl l (Dürabilitesi)", 5. Ulusal Beton Kongresi'nin ana konusu olarak seçildi. Kongre, günümüzde yap lar n yaln zca dayan ma göre de il, dayan kl l a (dürabiliteye) göre tasarlanmas n n önemini de göz önüne alarak, beton ve hammadeleri olarak çimento, agrega ve katk lar n dayan kl l k aç s ndan teknolojisini, kalitesini, verimlili ini, kullan m alanlar n ve ilgili standartlar ele almay amaçl yor. Bildiri say s na ve benzeri etkinliklere ba l olarak kongrenin 3 veya 4 gün sürece i düflünülmekte. lgilenenler için: Halkbilim Müzecili i Sempozyumu Türkiye de Halkbilim Müzecili i ve Sorunlar Sempozyumu ve Türk Halkbilimi Müzesi ne Do ru Sergisi, Aral k ta, Gazi Üniversitesi Mimar Kemalettin Konferans Salonu nda, ve sergi de ayn tarihlerde Rektörlük Sergi Salonu nda gerçeklefltirilecek. Sempozyum, Gazi Üniversitesi Türk Halkbilimi Araflt rma ve Uygulama Merkezi nce, halkbilim müzelerinin ülkemizde kurulmas n n önündeki bilimsel ve kurumsal altyap sorunlar n tart flmak, çözüm önerileri ve uygulama alanlar oluflturmak amac yla düzenleniyor. lgilenenler için: Prof. Dr. M. Öcal O uz, G.Ü. Fen Ed. Fak. Teknikokullar/Ankara, Tel: (312) /2899 Faks: (312) e-posta: S rr Erinç Sempozyumu.Ü. Deniz Bilimleri ve flletmecili i Enstitüsü ile Edebiyat Fakültesi, Co rafya Bölümü ortaklafla olarak, Mart 2003 tarihleri aras nda I. S rr Erinç Sempozyumu nu düzenleyecek. lgilenenler için web: Atmosfer Bilimleri Sempozyumu stanbul Teknik Üniversitesi Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisli i Bölümü, Atmosfer Bilimleri Sempozyumu nu, Mart 2003 te, TÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi Maslak, stanbul da gerçeklefltirecek. Sempozyumun amac, ülkemizde atmosfer bilimleri alan nda yap lanlar ile yap lmas gerekenleri belirlemek ve bu konuda çal flanlar bir araya getirmek. lgilenenler için: Dr. Hüseyin Toros TÜ, Uzay ve Uçak Bilimleri Fakültesi, Meteoroloji Mühendisli i, Maslak 80626, stanbul Tel: (212) Faks: (212) e-posta: Kivi ve Üzümsü Meyveler Sempozyumu Ülkemiz kivi ve üzümsü meyveleriyle ilgili olarak yetifltiricilik, ekonomi, muhafaza ile hastal k ve zararl lar konular nda, kamu ve özel sektörde çal flan bilim adamlar, araflt r c lar, uzmanlar ve üreticileri ulusal düzeyde bir araya getirmek, sorunlar, geliflmeleri ve çözüm yollar n bilimsel bir düzeyde tart flmak ve k sa, orta ve uzun vadede ülkemiz kivi ve üzümsü meyvelerinin yetifltirilmesine yönelik projeksiyonlar ortaya koymak amac yla, Karadeniz Teknik Üniversitesi Ordu Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, Ulusal Kivi ve Üzümsü Meyveler Sempozyumu nu, Ekim 2003 te düzenleyecek. lgilenenler için: Yrd. Doç. Dr. Rüstem Cangi-Dr. Ali slam KTÜ Ordu Ziraat Fak.Bahçe Bit. Böl Ordu Tel. (452) Faks: (452) e-posta: web: Jeoloji Sempozyumu May s 2003 tarihleri aras nda, Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Mimarl k Fakültesi Jeoloji Mühendisli i Bölümü, 20. Y l Jeoloji Sempozyumu nu gerçeklefltirecek. Süleyman Demirel Üniversitesi Bat Kampusü nde gerçekleflecek sempozyumda ö renci sunumlar da yer alacak ve sunumlar ülkemizdeki tüm jeoloji mühendisli i bölümlerinde okuyan lisans ö rencilerine aç k olacak. lgilenenler için: Arafl. Gör. Kubilay Uysal Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Mimarl k Fakültesi Jeoloji Mühendisli i Bölümü Isparta Tel: (246) Faks: (246) e-posta: Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Afyon Kocatepe Üniversitesi, 11. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi ni, May s 2003 tarihleri aras nda Afyon'da gerçeklefltirecek. Kongrede, giriflimcilik, yönetici özellikleri, örgüt teorisi, örgütsel davran fl, insan kaynaklar yönetimi, stratejik yönetim, ifl eti i ve sosyal sorumluluk gibi konular irdelenecek. lgilenenler için: Okulda Avrupa Projesi Avrupa Konseyi, Avrupa Komisyonu, Avrupa Kültür Fonu ve Avrupa Parlamentosu'nca desteklenen ve merkezi Bonn'da bulunan Koordinasyon Ünitesi'nce organize edilen "Okulda Avrupa Projesi" etkinlikleri ülkemizde Milli E itim Bakanl taraf ndan yürütülüyor. "Okulda Avrupa" çal flmalar, Avrupa Konseyi'ne üye ülkelerdeki ö retmen ve ö rencileri Avrupa düflüncesine duyarl hale getirmeyi amaçl yor. Bu çerçevede tüm üye ülkelerde oldu u gibi, ülkemizde de ilkö retim ve ortaö retim kurumlar nda 10-13, ve yafl grubu ö rencileri aras nda resim ve kompozisyon yar flmalar düzenlenecek. Yar flmalar n konular ülkemizin de aktif olarak kat ld Avrupa Komiteleri toplant lar nda saptan yor. Geçen y l yap lan Avrupa Komitesi toplant s nda, ö retim y l için "Okulda Avrupa Yar flmas "n n ortak ana temas "Dünyada Avrupa: flbirli i ve Dayan flma, Anlay fl ve Hoflgörü: Gelecek çin U rafl" olarak belirlendi. Kat l mc lar n çal flmalar, Milli E itim Bakanl l Millî E itim Müdür Yard mc lar ndan birinin baflkanl nda kurulacak jüri taraf ndan, belirlenen koflullara uygunlu u göz önüne al narak de erlendirilecek. Her yafl kategorisinden seçilecek resim ve kompozisyonlar il kontenjanlar na göre hesaplanarak en geç 7 Mart 2003 tarihine kadar Milli E itim Bakanl n n D fl liflkiler Genel Müdürlü üne gönderilecek. lgilenenler için: nternet Konferans VIII. Türkiye'de nternet Konferans, Aral k ta, stanbul Askeri Müze/Harbiye Kültür Sitesi nde gerçekleflecek. Konferans n bafll, E-türkiye+: Türkiye'yi nternet e Tafl mak. Türkiye'de nternet ile ilgili gruplar biraraya getirerek nternet'i tüm boyutlar yla tan tmak, gelifltirmek, tart flmak, nternet teknolojileriyle toplumsal verimlili i art rmak ve toplumun dikkatini olabildi ince bu yöne çekmek amaçlar yla, bu konferans düzenleniyor. lgilenenler için: e-posta: 18 Aral k 2002

14 Avrupa Birli i 6. Çerçeve Program Türkiye nin yeni teknolojiler üretimine f rsat yaratacak ve teknoloji projelerine kat l mda olanaklar sa layacak Avrupa Birli i 6. Çerçeve Program n n Mutabakat Zapt, 29 Ekim de, Brüksel de imzaland. Böylece Türkiye Avrupa Birli i ne aday ülkelerden biri olarak, bu mega projeye kat lm fl oldu. AB ye aday 13 ülkenin ilgili bakanlar n n kat ld bu toplant ve törendeyse ülkemizi TÜB TAK Baflkan Prof. Dr. Nam k Kemal Pak, Büyükelçi O uz Demiralp ve Prof. Dr. Taner Demir den oluflan heyet temsil etti. 6. Çerçeve Program çerçevesindeki proje baflvuru ça r lar n n Aral k ay nda bafllamas bekleniyor. Proje baflvurular AB Komisyonu Baflkanl na yap lacak. Ocak

15 BilimNet Kafa Derisinin Alt ndakiler Adresi t klad n zda karfl n za gelen gülümsemenin rüyalar n za girmesini istemeyebilirsiniz. Ancak, kafataslar n n de iflik hayvanlar hakk nda söylediklerini kaç rmak isteyece inizi sanm yoruz. çimizi Nas l Bilirdik? nsan n içinde ne oldu unu merak etmesi do al. Ancak yüzy llar boyunca aç p da bakan birkaç hekim ya da öncülü d fl nda bunu pek bilen ç kmad. Sorun yaln z bilmekle bitmiyor. Nas l anlatacak, nas l ö reteceksiniz? B rak n s radan insanlar, t p ö rencileri için bile kadavra dersi, en az ndan ilk bafllarda çok hofl olmayan bir tecrübe. Bunun için, 17. yüzy l t pç lar çareyi güleryüzlü kadavralar çizmekte bulmufllar. Derileri, kaslar organlar sarkarken size bak p gülümseyen kadavralar!. ABD nin Bethesda kentindeki Ulusal T p Kütüphanesi nde aç lan bir serginin online türü olan sitede eski M s r dan günümüze kadar insan anatomisiyle ilgili görüntüleme çal flmalar n n evrimini izleyebilirsiniz. Çeflitli hayvanlara ait kafataslar n, üzerine t klay p tutarak 360 derece döndürebiliyor, ayr ca hayvan n giydirilmifl görüntüsünü inceleyebiliyor, kafatas n n yap s ndan hayvan n davran fl ve evrimi konusunda bilgi edinebiliyorsunuz. Dokular m z Tan yal m Bu site de t p ö rencileri ve amatör doktorlar için. Doku bilimi ya da patoloji için ders kitaplar ndaki bilgilerle yetinecek olursan z, potansiyelinizi yeterince kullanmam fl olursunuz. Oysa Illinois T p Koleji ve Iowa T p Fakültesi araflt rmac lar nca düzenlenmifl sitelerdeki araçlar kullanarak bir doku örne i üzerine zoom yap p dokulardaki en ince detaylar görebiliyorsunuz. Böcek, Böcek, Daha Çok Böcek... Hem de istemedi iniz kadar adet yüksek çözünürlükte dijital görüntü. Her görüntüde böce in taksonomik özellikleri, yaflam nda hangi evrede bulundu u, zararl m oldu u, istilac m yerli mi oldu u konusunda bilgiler, sizi içinden kolay ç kamayaca n z bir dünyaya tafl yor. Konta çevirdi inizde... Ço umuz için kontak anahtar n çevirdi imizde motorun sesini duymak yeterlidir. Gerçi motor bizim istemimiz d fl nda durdu unda en iyisi oras yla buras yla oynamay p bir tamirci ça rmak; ama gene de ne oluyor, ne bitiyor en az ndan kaba bir fikrimizin olmas nda yarar var. stedi iniz kadar metin okuyun, istedi iniz kadar resim izleyin, hiçbiri hareket halindeyken motoru içiyle d fl yla görmenin yerini tutmuyor. Bu siteye bir ziyaret, sizi motorunuzu tamir edecek yetene e kavuflturmaz, ama, en az ndan biraz bilgiçlik taslaman za olanak verece i kesin. Üstelik yaln zca araba motoru da de il, turbo jet nas l çal fl r, roket nas l yükselir, kolayca izlenebilen hareketli görüntülerle istedi iniz kadar yüksekten uçabilirsiniz. 20 Aral k 2002

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR?

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Zeki Aslan YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Yıldız nedir sorusunu insanlık yüz binlerce belki de milyonlarca yıldır soruyordu? Fakat yıldızların fiziksel doğası ve yaşam çevrimleri ancak 1900 lü yıllardan sonra

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve uzayi kesfet 13/2/6 19:35 Page 34 Uzay Keflfediyoruz n yaln zca biri! de in is kc gö da y sa evrendeki sonsuz Dünya bizi eviiz ve ister isiniz? ak n ta z r la flu renek, ko Evrendeki adresiizi ö Her Yer

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu Atom Maddelerin en küçük yapı taşlarına atom denir. Atomlar, elektron, nötron ve protonlardan oluşur. 1.Elektronlar: Çekirdek etrafında yörüngelerde bulunurlar ve ( ) yüklüdürler. Boyutları çok küçüktür.

Detaylı

Fizik ve Ölçme. Fizik deneysel gözlemler ve nicel ölçümlere dayanır

Fizik ve Ölçme. Fizik deneysel gözlemler ve nicel ölçümlere dayanır Fizik ve Ölçme Fizik deneysel gözlemler ve nicel ölçümlere dayanır Fizik kanunları temel büyüklükler(nicelikler) cinsinden ifade edilir. Mekanikte üç temel büyüklük vardır; bunlar uzunluk(l), zaman(t)

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

Dersin Sorumlusu;Prof.Dr. Đnci MORGĐL. PROJE DESTEKLi DENEY UYGULAMASI

Dersin Sorumlusu;Prof.Dr. Đnci MORGĐL. PROJE DESTEKLi DENEY UYGULAMASI Dersin Sorumlusu;Prof.Dr. Đnci MORGĐL KiMYA EĞiTiMiNDE PROJE DESTEKLi DENEY UYGULAMASI CEP TELEFONU MISIR PATLATIR MI? Proje Hedef Sorusu: Cep telefonları mısırı patlatacak kadar radyasyon yayar mı? Yaydığı

Detaylı

Karadelikler. Newton, kütleçekimini keflfetmekle kalmam fl, iki cisim aras ndaki uzakl k artt kça aralar ndaki. 14 Bilim Çocuk

Karadelikler. Newton, kütleçekimini keflfetmekle kalmam fl, iki cisim aras ndaki uzakl k artt kça aralar ndaki. 14 Bilim Çocuk Karadelikler Evrendeki en gizemli nesne nedir? Bu soruya pek ço umuz hiç düflünmeden ayn yan t veririz: Karadelikler! Bu gökcisimleri, belki biraz da adlar ndan dolay olsa gerek, çok ilgi çekiyorlar. Üstelik

Detaylı

Olasılık ve İstatistik Dersinin Öğretiminde Deney ve Simülasyon

Olasılık ve İstatistik Dersinin Öğretiminde Deney ve Simülasyon Olasılık ve İstatistik Dersinin Öğretiminde Deney ve Simülasyon Levent ÖZBEK Fikri ÖZTÜRK Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi İstatistik Bölümü Sistem Modelleme ve Simülasyon Laboratuvarı 61 Tandoğan/Ankara

Detaylı

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Bu bölümde; Fizik ve Fizi in Yöntemleri, Fiziksel Nicelikler, Standartlar ve Birimler, Uluslararas Birim Sistemi (SI), Uzunluk, Kütle ve

Detaylı

Afrodisyas Ek Müzesi. Yap Tan t m. Mimari Tasar m. : Cengiz BEKTAfi, Yük. Müh. Mimar Bektafl Mimarl k flli i Yard mc Mimarlar

Afrodisyas Ek Müzesi. Yap Tan t m. Mimari Tasar m. : Cengiz BEKTAfi, Yük. Müh. Mimar Bektafl Mimarl k flli i Yard mc Mimarlar EGEM MARLIK 2008/2-65 Yap Tan t m Afrodisyas Ek Müzesi Mimari Tasar m : Cengiz BEKTAfi, Yük. Müh. Mimar Bektafl Mimarl k flli i Yard mc Mimarlar : Eda ERKAN ALTUNBAfi Gülnaz GÜZELO LU Emrah DEM R Statik

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Suyun. Belle i Var! Bilgiyi belle ine kaydediyor; kesinlikle unutmuyor!... Suyun belle i var!.. Do an n Gizemi Yücel Aksoy SUYUN G ZEM

Suyun. Belle i Var! Bilgiyi belle ine kaydediyor; kesinlikle unutmuyor!... Suyun belle i var!.. Do an n Gizemi Yücel Aksoy SUYUN G ZEM Do an n Gizemi Yücel Aksoy SUYUN G ZEM Suyun Belle i Var! Bilgiyi belle ine kaydediyor; kesinlikle unutmuyor!... Suyun belle i var!.. Bu sözcükler, Japon araflt rmac Dr. Masaru Emoto nun belle inde sürekli

Detaylı

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız.

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. 3.2 KİMYASAL BAĞLAR Çevrenizdeki maddeleri inceleyiniz. Bu maddelerin neden bu kadar çeşitli olduğunu düşündünüz mü? Eğer bu çeşitlilik

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI TİSİNON 10 mg kapsül Ağızdan alınır. Her kapsül; Etkin madde: 10 mg nitisinon Yardımcı maddeler: Prejelatinize nişasta ve opak beyaz gövde / opak lacivert kapak No:3 sert jelatin kapsül

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG ÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Doç.. Dr. Ercan ÖZGAN Düzce Üniversitesi YAPILARDA OLU AN R SKLER N NEDENLER GENEL OLARAK 1. Tasar m ve Analiz Hatalar 2. Malzeme Hatalar 3. çilik Hatalar

Detaylı

umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu

umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu C umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu Çankaya Köflkü nde Cumhurbaflkan smet nönü, 1942 y l nda hergün sabah akflam büyük bir dikkat ve merakla Hitler in Rusya topraklar ndaki ilerlemesini

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi?

ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi? BD EYLÜL 2014 Yazan: G ZAY TEM ZSOYLU ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi? Y llard r günefl, deniz ve s cak için dünyan n güneyine akan kuzeyin insanlar

Detaylı

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Otopsi Cengiz Özak nc JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Amerikan And : Herkes için adalet ve özgürlükle bölünmez tek ulusa dayanan Cumhuriyet e ve bayra ma ba l olaca ma and içerim. Yer

Detaylı

SIVILARI ÖLÇME. Marketten litreyle al nan ürünlerden baz lar afla da verilmifltir.

SIVILARI ÖLÇME. Marketten litreyle al nan ürünlerden baz lar afla da verilmifltir. S v lar Ölçme MATEMAT K SIVILARI ÖLÇME Marketten litreyle al nan ürünlerden baz lar afla da verilmifltir. Baflka hangi ürünleri litreyle al rs n z? S v lar ölçme birimi litredir. Litre = L Arda, evlerindeki

Detaylı

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ 22 Mayıs 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28300 Kafkas Üniversitesinden: YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

YÜZEY ETKĐSĐNDE UÇUŞ

YÜZEY ETKĐSĐNDE UÇUŞ YÜZEY ETKĐSĐNDE UÇUŞ Gülkız Doğan Araş. Gör., ODTÜ, Havacılık Mühendisliği Bölümü Uçak pilotları inişe geçen uçağın yere değmeden az önce daha fazla alçalmak istemediğine, yoluna öylece devam etmek istediğine

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar,

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Orman ve Su İşleri Bakanımız Sn. Veysel Eroğlu nun katılımları ile gerçekleştiriyor olacağımız toplantımıza katılımlarınız için teşekkür ediyor,

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

Yol (km) a) 50 cm 2 m b) 140 km 1040 m c) 8000 m 8 km

Yol (km) a) 50 cm 2 m b) 140 km 1040 m c) 8000 m 8 km .2 Uzunluklar Ölçme Kilometre 1. Grafik: Servis Arac n n Ald Yollar 1. Yandaki grafik, okul servis arac n n bir hafta boyunca ald yolu (km) göstermektedir. Grafi e göre afla daki sorular cevaplay n z.

Detaylı

ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY

ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü 29.03.2012 / ÇANAKKALE Fen Lisesi ARAŞTIRMA PROJESİ

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA B üyükçekmece deki yeni kampüsünü e itim ve ö retime açan, anas n f, ilkö retim, anadolu ve fen liselerini içeren Ç nar Koleji 32 bin metrekarelik alana kurulu

Detaylı

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun

Detaylı

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar 2013 / 2014 SAYI: 04 Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar Haftanın Bazı Başlıkları Sağ ve Sol Beynin Şifreleri Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ Hazırlayan: Doç.Dr. Hakan Güler Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Karlsruhe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Almanya

Detaylı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) Çevre İş Sağlığı Güvenliği ŞİRKETLER

Detaylı

GAZİANTEP İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARLARI PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ TOPLANTISI

GAZİANTEP İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARLARI PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ TOPLANTISI GAZİANTEP İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARLARI PROJE YÜRÜTÜCÜLERİ TOPLANTISI TÜBİTAK 4006 BİLİM FUARI NEDİR? Yarışma ortamı olmadığı için öğrencilerimizin üzerindeki baskı kaldırılarak

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

YEM Ödülleri 2008 YEM M MARIN LK YAPISI ÖDÜLÜ ALTIN ÇEKÜL YAPI ÜRÜN ÖDÜLÜ YEM MEDYA ONUR ÖDÜLÜ YEM M MAR TASARIM ÖDÜLLER www.yemodul.com YEM Ödülleri 2008 YEM M MARIN LK YAPISI ÖDÜLÜ ALTIN ÇEKÜL YAPI ÜRÜN

Detaylı

İşte Eşitlik Platformu tanıtıldı

İşte Eşitlik Platformu tanıtıldı İşte Eşitlik Platformu tanıtıldı Ocak 15, 2013-3:55:02 Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın himayesinde kurulan ''İşte Eşitlik Platformu'' tanıtıldı. Toplumsal cinsiyete dayalı eşitsizlikle mücadele

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor.

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor. 1. Aşağıdakilerden hangisi Frekans ı tanımlamaktadır? a) Birim zamandaki titreşim sayısıdır ve boyutu sn -1 b) Birim zamandaki hızlanmadır c) Bir saniyedeki tekrarlanmadır d) Hızın zamana oranıdır 6. İki

Detaylı

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ;

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ; FARK n zolsun Bir DPAK Prestij Torbalar DPAK File Torbalar DPAK Bantl Torbalar Etiketler Etiketli Çuvallar Rulo Etiketler Üzüm Torbalar Sebze Torbalar Koliler Tüp File ve Extrude File çeflitleri Hakk m

Detaylı

METEOROLOJİ SEMİNERİ

METEOROLOJİ SEMİNERİ METEOROLOJİ SEMİNERİ Milli Eğitim Bakanlığı ile Orman ve Su İşleri Bakanlığı nın ortak düzenlediği meteorolojik faaliyetler ve ürünlerinin tanıtımına ilişkin 5. ve 6. sınıf öğrenci ve öğretmenlerimize

Detaylı

Görünmeyeni Anlamak II Karanl k Madde Karanl k Enerji. Emrah Kalemci Sabanc Üniversitesi

Görünmeyeni Anlamak II Karanl k Madde Karanl k Enerji. Emrah Kalemci Sabanc Üniversitesi Görünmeyeni Anlamak II Karanl k Madde Karanl k Enerji Emrah Kalemci Sabanc Üniversitesi Karanl k madde nedir? Elektromanyetik dalgalarla (tüm frekanslarda) etkile ime girmeyen, ya da tespit edilemeyecek

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

İşletme Gelişimi Atölye Soruları

İşletme Gelişimi Atölye Soruları İşletme Gelişimi Atölye Soruları Şemsettin Akçay Satış Pazarlama ve İnovasyon Mühendisi İşletmenizi Başarıya Götüren 50 Soru! Bir gün küçük kızımız Lara (o zaman 3.5 yaşındaydı): Baba deniz gölgesi nedir,

Detaylı

DEVLET KATKI SİSTEMİ Devlet katkısı nedir? Devlet katkısı başlangıç tarihi nedir? Devlet katkısından kimler faydalanabilir?

DEVLET KATKI SİSTEMİ Devlet katkısı nedir? Devlet katkısı başlangıç tarihi nedir? Devlet katkısından kimler faydalanabilir? DEVLET KATKI SİSTEMİ Devlet katkısı nedir? Katılımcı tarafından ödenen katkı paylarının %25 i oranında devlet tarafından katılımcının emeklilik hesabına ödenen tutardır. Devlet katkısı başlangıç tarihi

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

22 (Anten ba -1) 23. (Anten ba -2) (Teleskop kapa ) (Anten-1) (Anten-2) (Günefl paneli tafl y c s ) (Anten tafl y c ) (Günefl paneli-1)

22 (Anten ba -1) 23. (Anten ba -2) (Teleskop kapa ) (Anten-1) (Anten-2) (Günefl paneli tafl y c s ) (Anten tafl y c ) (Günefl paneli-1) maketyazison 3/7/08 2:53 PM Page 2 22 (Anten ba -1) 23 (Anten ba -2) 19 (Teleskop kapa ) 13 (Anten-1) 20 (Anten-2) 16 21 (Günefl paneli tafl y c s ) (Anten tafl y c ) (Günefl paneli-1) 14 A (Günefl paneli-2)

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI Yrd.Doç.Dr. Kemal ÜÇÜNCÜ Orman Endüstri Makinaları ve İşletme Anabilim Dalı 1. Proje Konusunun

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı,

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI Sayın İlgili; Bu anket çalışması, akılcı ilaç kullanımı konusunda mevcut durumun değerlendirilmesi

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır.

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. GİRİŞ İnşaat sektörü, barınma ihtiyacı başta olmak üzere insanların

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin Dünyan n En Zeki nsan Matematikçilere Karfl Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin büyüklü ü oldu. Arabalar, binalar, Coca Cola lar, al flverifl merkezleri, insanlar... Her fley

Detaylı

Turistler art k stanbul u "T kl yorlar"

Turistler art k stanbul u T kl yorlar Turistler art k stanbul u "T kl yorlar" Tanıtım görevlisi bürokratların, turizm acentalarının ve halkla ilişkiler uzmanlarının yıllardır Kafdağı nın ardında sandıkları ve o nedenle yalnızca düşlemekle

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor!

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dursun YILDIZ topraksuenerji 21 Ocak 2013 ABD Petrol İhracatçısı Olacak. Taşlar Yerinden Oynar mı? 1973 deki petrol krizi alternatif enerji arayışlarını arttırdı.

Detaylı

KASIM AYI VELİ BÜLTENİ

KASIM AYI VELİ BÜLTENİ 2010-2011 KASIM AYI VELİ BÜLTENİ Kasım Ayı ndan herkese Merhaba Sonbahar Mevsimi nin kendisini iyice hissettirmeye başladığı dopdolu bir Ekim Ayı nı geride bıraktık. Kasım Ayı nda yepyeni öğrenmelerin,

Detaylı