KABLOSUZ DUYARGA AĞLARINDA ETKİLİ YÖNLENDİRME VE ENERJİ PROBLEMLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KABLOSUZ DUYARGA AĞLARINDA ETKİLİ YÖNLENDİRME VE ENERJİ PROBLEMLERİ"

Transkript

1 X KABLOSUZ DUYARGA AĞLARINDA ETKİLİ YÖNLENDİRME VE ENERJİ PROBLEMLERİ Duyarga Ağları, Yönlendirme, Enerji Problemleri, Enerji Sarfiyatı Umut TEKİN 12, 06, 2006 Türkçe

2 Özet: Günümüzde iletişim teknolojilerinde en önemli gelişmeler kablosuz iletişim teknolojileri üzerine yoğunlaşmıştır. Kablosuz iletişim teknolojilerinin bir çeşidi olan duyarga ağları günümüzde üzerine en çok araştırma ve geliştirme yapılan konu haline gelmiştir. Bir çok uygulama alanı bululan duyarga ağları askeri taktik saha, kampus, ofis, kablosuz ev ağlarında yaygın bir biçimde kullanılmaya başlamıştır. Duyarga ağlarında bir altyapının mevcut olmaması, haberleşen cihazların hareketli olması, enerji kapasitesinin ve bant genişliğinin kısıtlı olması bu ağların en büyük problemleridir. Özellikle düğümlerin hareketliliği, topolojinin sık sık değişmesine ve kurulan yolların bozulmasına neden olmaktadır. Bu durum anlatılan problemlerle başa çıkabilecek etkili bir yönlendirme protokolünün tasarımını zorunlu bir hale getirmiştir. Bu rapor kapsamında kablosuz duyarga ağlarının özellikle enerji sarfiyatı ve yönlendirme konusundaki bilinen problemlerini ortaya konulmuş. Bu problemlere çözüm olabilcek araştırma konuları ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler Duyarga Ağları, Yönlendirme, Enerji Problemleri, Enerji Sarfiyatı. Abstract: In the last decade of computer communications, using wireless technologies become more and more popular. And these wireless technologies offers lots of research challenges than current wired technologies. Sensor networks are an important branch of wireless theology. The sensor networks can be used for various application areas such as, military, home health. Sensor nodes are lo-cost small devices that have sensing, data processing, and communications units. They have limited energy source and can communicate in short distance. Because sensors have limited battery power, energy-efficient routing is the most important research area. In this technical report, different energy problems and research areas, where the use of such sensor networks has been proposed are surveyed. Keywords Sensor Networks, Routing, Energy Problems, Energy Consumption. 2

3 KABLOSUZ DUYARGA AĞLARINDA ETKİLİ YÖNLENDİRME VE ENERJİ PROBLEMLERİ UMUT TEKİN, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Gebze - Kocaeli 1. Giriş Duyarga ağlarını pratikte kullanılabilir hale getirmek için günümüzde yazılımda ve donanımda birçok iyileştirme çalışmaları yapılmaktadır. Ancak yapılan her çalışmanın temelinde birim başına düşen enerji sarfiyatının azaltılması ve dolayısıyla duyarga yaşam sürelerinin arttırılması yatmaktadır. Yaşam süresinin bu kadar önemli olmasındaki temel sebebi çalışma ortamında bulunan duyargaların ve kullanılan enerji kaynaklarının değiştirilmesinin veya yeniden doldurulmasının çoğu zaman imkansız veya aşırı maliyetli olmasıdır. Duyarga ağarındaki enerji sarfiyatının azaltılmaya çalışılmasının yanında enerjinin gereksiz yere kullanılmasının da azaltılması gerekmektedir. Çalışma esnasında yapılan iş tekrarları, enerjinin aynı iş için defalarca tüketilmesine sebep olmaktadır. Örneğin çakışma olasılığının artması yüksek sayıda paket tekrarına ve dolayısıyla enerji sarfiyatına sebep olacaktır. Endüstriyel ve akademik çevrelerde duyarga ağlarındaki enerji problemi daha çok ikinci ve üçüncü katmanda ele alınmakta ve iyileştirilmeye çalışılmaktadır. Ancak ikinci katmanın donanıma çok bağlı ve donanımların statikliği bu katmanda yapılacak işleri kısıtlamaktadır. O yüzden yapılan çalışmaların daha çok üçüncü yani yönlendirme katmanında olduğunu görmekteyiz. Böylece yapılan çalışmaların donanımdan bağımsız olarak her türlü mimariye başarılı bir biçimde uyarlanabildiği görülmektedir. Bu çalışma kapsamında sırasıyla önce duyarga ağlarının temel özelliklerinden, uygulama alanlarından bahsedilerek genel bilgiler verilmiştir. Daha sonra örnek olması açısından günümüzde kullanılan bazı standart yönlendirme protokolleri incelenmiştir. Son olarak da enerji sarfiyatına sebep olan temel problemler belirlenerek irdelenmiş ve bu konular üzerine üçüncü katmanda yapılabilecek iyileştirme çalışmaları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. 2. Duyarga Ağları Duyarga ağları fiziksel dünya etkileşimde bulunmak için ortama yerleştirilmiş küçük boyutlu duyarga düğümlerinden oluşur. Şekil 1. de gösterildiği gibi bu düğümler duyarga alanı olarak adlandırılan fiziksel bir alanda otonom bir şekilde bir iş birliği içersine girerek fiziksel dünyadan öğrendiklerini sanal dünya ortamına taşınmaktadır. 3

4 Şekil 1. Duyarga Ağ Topolojisi Duyarga ağlarında fiziksel dünyadan, çeşitli duyargalar yardımıyla algılanan veriler kablosuz bir biçimde kulaktan kulağa olarak adlandırılan işbirliği yöntemiyle hedefleri olan bilgi işlem ağına aktarılmaktadır. Bilgi işlem ağına olan geçit Baz istasyon olarak adlandırılmaktadır. Bu istasyon hem duyarga düğümleri hem de haberleşme ağı ile iletişim kurabilen özel bir düğümdür. Baz düğüm enerji problemi olmayan statik ve hesaplama kabiliyeti yüksek bir düğüm olarak kabul edilir. Duyarga düğümleri ise kablosuz ve genellikle radyo teknolojisi ile iletişim kuran, enerji ve hesaplama kabiliyetleri kısıtlı birimlerdir. Bu birimler duyarga alanındaki bazı durumları ve olayları algılamak ve takip etmek amacı ile otomatik olarak yerleştirilmekte ve kurulmaktadırlar. Sayıları ise uygulamaya göre yüzlerce hatta binlerce olabilmektedir. Küçük boyutlara sahip olmaları ise kullanabilirlik açısından fiziksel bir gereksinimleridir. Şekil 2 de örnek bir duyarga düğümü gösterilmiştir. 2.1 Avantajları Şekil 2. Duyarga Düğümü Duyarga ağlarının en önemli avantajlarını aşağıda sıralanan başlıklar altında inceleyebiliriz; Gezginlik\ Özgürlük Kablosuz haberleşen düğümler duyarga alanında herhangi bir kısıtlama olmaksızın gezebilmektedirler bu ağ topolojisine sınırsız bir öğürlük ve dinamiklik kazandırmaktadır. 4

5 Taşınabilirlik Herhangi bir kablolama ve enerji altyapısı gerektirmediğinden mevcut ağın bir yerden başka bir yere taşınması çok kolay olabilmektir. Yeniden Kullanılabilirlik Düğümlerin temel amacının fiziksel dünyadan çeşitli verilerin algılanması olduğu düşünülürse bu düğümlerin defalarca çeşitli şekillerde ve farklı uygulamalarda yeniden kullanılabilecektir. Kolay Kullanım Duyarga düğümleri kendi aralarında dinamik bir biçimde organize olarak herhangi bir ayar gerekmezsizin değişen koşullara ayak uydurarak çalışmalarını yürütebilirler. Bu özellikleri sayesinde kullanımları çok kolaydır. Ölçeklenebilirlik Her hangi bir duyarga ağına yeni düğümlerin veya bütün halindeki başka bir duyarga ağının katılması kolaylıkla ve dinamik bir şekilde mümkün olabilmektedir. Düşük Maliyet Günümüzde gelişen mikroişlemci teknolojisi sayesinde duyarga düğümleri oldukça ucuzlamıştır. Kablosuz duyarga düğümleri ile yapılan uygulamalar kablolulara oranla beşte bir oranında daha ucuz olmaktadır. 2.2 Dezavantajları Duyarga ağlarının en önemli dezavantajlarını aşağıda sıralanan başlıklar altında inceleyebiliriz; Kısıtlı Kaynaklar Duyarga düğümlerinin kısıtlı işlem ve bellek kapasiteleri yüzünden birçok işlemin yüksek algoritmik gereksinimleri yüzünden yapılması zorlaşmaktadır. Aynı zamanda sınırlı enerji kapasiteleri yüzünden topolojinin hayatta kalma süresi de sınırlı olmaktadır. Yönetim ve İzlenebilirlik Zorluğu Uzaktan yönetim ve trafik mühendisliğinin yapılması için gerekli algoritmalar duyarga ağları için büyük kaynak israfına sebep olmaktadır çünkü düğümler ancak temel gereksinimlerini yapabilmeleri öngörülerek tasarlanmıştır. Bu yüzden kablolu ağlara oranla yönetilebilirlik ve izlenebilirlik çok kısıtlı bir biçimde yapabilmektedir. Yüksek Hata Olasılığı Yapılan algılama işlemlerinde fiziksel etkiler sebebiyle ve haberleşmede ise kablosuz haberleşmenin karakteristikleri yüzünden hata oranı kablolu sistemlere göre çok yüksek olmaktadır. Servis Kalitesi Yüksek hata ve aşırı dinamik topoloji belirli bir servis kalitesini tutturmayı neredeyse imkansız hale getirebilmektedir 5

6 2.3 Kullanım Alanları Duyarga ağlarının kullanım alanları insanın hayal gücü ile sınırlı olmaktır. Günümüzde kablolu ağlarla yapılan uygulamalara alternatif olmalarının yanında kablolu ağlar ile yapılamayan birçok uygulamaya da gerçeklenme imkanı sunmaktadır. Genel olarak kullanım alanları alt başlıklar halinde aşağıda sıralanmıştır. Endüstriyel Otomasyon Süreç izleme ve kontrol Varlıkların ve değerlerin korunması Enerji hatlarının izlenmesi ve bütünlüğünün sağlanması Benzin-Gaz üretimi ve taşımacılığı Titreşim İzleme Üretim, Depolama ve Taşımacılık Ürün Takibi Trafik İzleme Ürün Yer Tayini Güvenlik Akıllı taşıyıcılar(deformasyon vs.) Yapı Otomasyonu HVAC Kontrol İzleme ve Kayıt Güvenlik Yer Tayini (çalışan, malzeme, araç..) Işıklandırma Kontrolü Yangın Alarmı Deprem Tahmini Çevresel Takip Tarım-Sulama-Seracılık Gıda Kalitesi Hava Durumu Hayvancılık Sağlık Sağlık Parametrelerini İzleme Yer Tayini Düşme Tespiti Yaşlı Kişilerin Takibi Elektronik ve Bilgisayar Akıllı evler TV-DVD-VCR 6

7 Kablosuz PC yan ürünleri Cep telefonları Askeri Sistemler Düşman İzleme Alçak Mesafe Ses Radarları Denizaltı Duyargaları Personel ve Taşıt İzleme Güvenlik 2.4 Karakteristik Özellikleri Kablosuz duyarga ağlarını daha iyi anlamak ve yapılacak çalışmalara ışık tutması amacıyla duyarga ağlarının dikkat edilmesi gereken karakteristik özelliklerinin çıkarılması gerekmektedir. Yapılan çalışma kapsamında yukarıdaki bölümlerde de bazılarından kısmen bahsedilen özellikler aşağıda toparlanarak özetlenmiştir. Kablolu ağlara göre çok yüksek miktarda haberleşen düğüm bulunmaktadır. Günümüz ağlarında ise normalde bir ağ segmentinde 100 den fazla birim bulunmamaktadır. Duyarga düğümleri haberleşme alanına yoğun bir biçimde yerleştirilmiş olabilir. Bu da bir düğümün birçok komşusunun olabileceği anlamına gelmektedir. Duyarga düğümleri sınırlı miktarda enerjiye sahiptir ve genellikle bu enerjinin yenilenmesi mümkün olmamaktadır. Duyarga düğümlerinin işlem kapasitesi sınırlıdır. Hata yapma ve hizmet dışı kalma olasılığı çok yüksektir. Ağ topolojisi gezginlikten ve hatalardan dolayı sıklıkla değişmektedir. Duyarga ağlarında noktadan noktaya haberleşme yerine çoğunlukla çoklu yayın haberleşme teknikleri kullanılmaktadır. Duyarga düğümlerinin kendilerine ait özel bir tanımlayıcı numarası (ID) bulunmayabilir ki günümüz ağlarında MAC ve IP adresleri kullaılmaktadır. 2.5 Genel Çalışma Alanları Duyarga ağlarında günümüzde aktif bir biçimde araştırılan bir çok konu bulunmaktadır ancak genel olarak baktığımızda yapılan çalışmaların çoğu aşağıda sıralanan başlıklar altında toplanmıştır. Konum Saptama Hemen her duyarga ağında konum bilgisine ihtiyaç vardır. Çünkü bir duyarga düğümünün fiziksel dünyadan ölçtüğü verinin konumu olmaksızın bir anlamı olmamaktadır. Örneğin bir bina otomasyonunda ölçülen sıcaklığın hangi odaya ait olduğu bilinmez ise herhangi bir sıtma veya soğutma yapılamaz. Enerji ve maliyet gibi kriterler nedeniylen de GPS gibi sistemler kullanılamamaktadır. Özellikle dinamik ve gezgin sistemlerde konum saptama çok parametreli kompleks bir araştırma alanıdır. 7

8 Enerji Yönetimi Kısıtlı pil ömrü duyarga ağlarında topolojinin yaşam süresini belirlemektedir. Bu yüzden enerji kaynakların etkin yönetimi bu ağlarda en önemli gereksinim ve araştırma konusudur. Özellikle yönlendirme katmanında etkili enerji yönetimi önemli bir araştırma konusudur. Dinamiklik Duyarga ağlarında gezginlikten dolayı değişen topolojik şartlara ve oluşabilecek hatalara adapte olabilmek gerekmektedir. Bu yüzden her katmanda dinamik şartlara uyum sağlayabilmek için çeşitli çalışmalar ve araştırmalar yapılmaktadır. 3. Duyarga Ağlarında Yönlendirme Duyarga ağlarında bulunan düğümler kablosuz teknolojiler kullandıkları için kapsama alanları oldukça sınırlıdır. Bir düğüm ancak komşularından kapsaman alanı dahilinde bulunan diğer düğümler ile iletişim kurabilmektedir. Şekil 3 de de gösterildiği gibi C ve B düğümlerinin iletişim kurabilmesi için A düğümünün yönlendirme yapması gerekmektedir. Bu yüzden ağ içinde iletimin sağlanması için yönlendirmeye gerek duyulmaktadır. Şekil 3. Yönlendirme Duyarga ağlarında normal koşullar altında klasik ağların tersine genellikle ağ içinde herhangi bir iletişim yoktur. Yani başka bir deyişle duyarga düğümleri kendi aralarında haberleşmezler. Duyarga düğümlerinin esas görevi fiziksel ortamdan algıladıkları verileri BAZ istasyonuna ulaştırmaktır. Bu yüzden duyarga ağlarındaki yönlendirme biçimi doğrultulmuş N den 1 e yönlendirme olarak adlandırılmaktadır. Burada N adet duyarga düğümünden bir tane BAZ düğümüne yönlendirme yapıldığı anlatılmak istenmektedir. Bu farklı haberleşme biçimi günümüz klasik yönlendirme protokollerinin bu ağlara uygulanmasını zorlaştırmaktadır çünkü klasik protokoller ağ içinde herkesin haberleşenini varsayarak inşa edilmişlerdir. Duyarga ağlarında düğümler olay bazlı veya periyodik olarak ölçtükleri verileri BAZ istasyonuna aktarmaktadırlar. Olay bazlı sistemlerde ölçülen değer belli eşik değerlerinde ise aktarılmakta aksi halde sadece ölçüm yapılmaktadır. Örneğin bir düğüm sadece sıcaklık değeri 20 C nin üzerinde olduğunda haber verecek şekilde programlanabilir. Periyodik sistemlerde ise düğümler belirli zaman aralıklarında ölçümler yaparak ölçüm değerlerini periyodik olarak BAZ istasyona aktarırlar. 8

9 Duyarga ağlarında temel olarak yönlendirmede yeni bir yaklaşım olan sonradan aktif(reaktif) kaynak yönlendirmeye dayanan sistemler kullanılmaktadır. Bundan sonraki bölümde konuya örnek olması açısından standart kaynak yönlendirme protokolü olan DSR anlatılacaktır. 3.1 DSR(Dynamic Source Routing) Protokolü Kaynak yönlendirme akıllı ağların icadından beri bilinen ve zaman zaman haberleşme teknolojisinde kullanılan bir yöntemdir. Bu yönteme göre bir noktadan bir noktaya seyahat eden veri paketinin içinde hedef noktasının adresinin yanı sıra hedef noktasına nasıl ulaşacağına dair yol bilgisi de bulunmaktadır. Bu yol bilgisi sayesinde veri paketlerinin yol bulma konusunda aradaki düğümlerin yardımlarına ihtiyaçları kalmamaktadır. Bir başka deyişle yönlendirme kararları daha paket yola çıkmadan önce kaynak tarafından verilmekte olup paketlerin içine yazılmaktadır. DSR protokolü de aynen yukarıdaki paragrafta anlatıldığı kaynak yönlendirme temelli olarak çalışmaktadır. Bu sayede DSR protokolü kullanılan ağlarında arada kalan düğümler yönlendirme için karar vermekle uğraşmaz sadece paketlerin içinde yazan yol bilgisine göre basit anahtarlama yaparlar. Bu da aradaki düğümler için yönlendirme iş yükünü azaltır. Aynı zamanda aradaki düğümlerin herhangi bir yönlendirme tablosu oluşturması da gerekmemektedir. Bu da yine kaynak yönlendirmenin getirdiği ve aradaki düğümler için iş yükünü azaltan başka bir özelliktir. DSR protokolünün iki temel özelliği bulunmaktadır bunlardan birincisi paketleri hedeflerine ulaştırmak için kaynak yönlendirme dayanması; ikincisi ise sadece gerektiğinde yani haberleşmeye ihtiyaç duyulduğunda çalıştırılan sonradan aktif (ReActive) bir protokol olmasıdır. Bu iki özellik de klasik yönlendirme protokollerinde olmayan yenilikçi yaklaşımlardır. DSR sonradan aktif bir protokol olduğu için haberleşme ihtiyacı doğduğu anda haberleşen uçların nasıl bir yol üzerinden haberleşeceğine ilişkin herhangi bir bilgisi bulunmamaktadır. DSR protokolü iki nokta arsında haberleşme ihtiyacı oluştuğu andan itibaren ilk olarak yol bilgisini öğrenmek amacıyla kaynak düğümden, hedef düğümü adresleyen bir broadcast yön istek (RREQ) mesajını ağa çıkartır bu mesaj şekil 4 de gösterildiği gibi ağ üzerinde akış algoritması uyarınca yayılıp hedef düğüme ulaşır. Yön istek mesajları ağda yayılırken üzerinden geçtikleri düğümler tarafından işlenirler bu işleme esnasında paketlerin içine üzerlerinden geçtikleri düğümlerin adresleri aradaki düğümlerin kendileri tarafından yazılır. Bu sayede hedefe ulaşan her broadcast mesajının içerisinde kaynaktan hedefe tanımlı bir yol bilgisi bulunur. Yön bilgilerini öğrenen hedef düğüm bu yollardan haberleşme için uygun olanları üzerinden kaynak düğüme yön cevap (RREP) mesajlarını şekil 5 de gösterildiği gibi yollar. Bu mesajlar kaynak düğüme gönderilmiş unicast mesajlardır çünkü artık yönlendirme için gerekli bilgiyi içerlerinde taşırmaktadırlar. 9

10 [S,A] A [S,A,B] B [S] [S,A,B,D] S [S,A,B,C] D [S,A,B,C,D] C [S,C,D] [S,C] Şekil 4. Yön İstek mesajı [D,B,A,S] [D,B,A,S] A B [D,B,A,S] S D [D,B,A,S] C Şekil 5. Yön Cevap mesajı Hedef düğüm tarafından gönderilen ve muhtemel birçok alternatif yoldan kaynağa geri dönen yön cevap mesajları sayesinde artık kaynak düğüm de paketleri hedeflerine yollamak için gerekli yol bilgilerini öğrenmiş olur. Bu alternatif yollardan bir tanesi kaynak düğüm tarafından hop sayısı veya gecikme gibi çeşitli yönlendirme parametrelerine göre seçilerek veri trafiği taşımak üzere kullanılır. Haberleşme esnasında yol üzerinde olabilecek değişim veya bağlantı kopmaları sekil 6 da gösterildiği gibi ara düğümler tarafından üretilen yön hata (RERR) mesajları ile kaynak düğüme iletilir. Bu hata mesajını alan kaynak düğüm bu aşamadan sonra hedef düğüme ilişkin alternatif yeni bir yol bilmiyor ise bulmak için tekrar DSR protokolünü çalıştırır. 10

11 [S,A,B,D] [S,A,B,D] [S,A,B,D] A RERR RERR B S D C Şekil 6. Yön Hata mesajı DSR protokolünün genel olarak avantajlarını sıralayacak olursak; Sadece aktif haberleşen uçlar arasında çalıştığı için gereksiz yön bilgileri düğümler tarafından öğrenilmeyecektir. Yönlendirme kararları ve yol seçimi önceden yapıldığı için arada kalan düğümler için yönlendirme iş yükü düşüktür. Arada kalan düğümlerin yönlendirme yapmak için herhangi bir durum bilgisi veya yönlendirme tablosu tutmasına gerek yoktur. DSR protokolünün genel olarak dezavantajlarını sıralayacak olursak; Sonradan aktif bir protokol olduğu için uçların haberleşmeye başlama süresi gecikmelidir çünkü haberleşmenin başlayabilmesi için önce paketlerin içine yazılacak yol bilgisinin öğrenilmesi gerekmektedir. Veri paketlerinin içine tüm yol bilgisinin yazılması paket boylarını gereksiz yere büyütmektedir. Ve veri paketlerindeki bu büyüme hop sayısıyla orantılı bir biçimde artmaktadır. Yön bilgisinin öğrenilmesi için ağa yollanan broadcast yön istek mesajları ağda gerekli gereksiz her yere yayılmaktadır. Ve komşu düğümler tarafından yollanan broadcast mesajlar ağdaki paketlerin çarpışma riskini arttırmakta dolayısıyla paket kayıplarına sebep olmaktadır. DSR protokolünün çıkış noktası Ad-Hoc ağları için olsada aynı mantık ile duyarga ağlarında da şu şekilde gerçeklenmektedir. Hedef düğüm olan BAZ düğümü periyodik olarak kendi varlığını ağa yön sitek mesajları şeklinde yaymaktadır. Bu mesajlar ağ üzerindeki tüm düğümlere yayılarak her düğüme BAZ istasyonuna nasıl ulaşacağına dair bilgiyi taşımaktadır. Bu bilgi sayesinde düğümler gerektiği zaman öğrendikleri bu yolu kullanarak baz istasyonuna ulaşmaktadır. Temel DSR nin aksine yolda hata olması durumuna duyarga ağlarında genelde işlem yapılmaz genelde BAZ istasyonundan yayılacak yeni güncelleme haberleri beklenir. 11

12 DSR protokolünün bir çok dezavantajı olduğu gözükse de duyarga ağları için önerilmiş tüm protokoller arasında özellikle aşırı mobil ortamlarda hemen her konuda en performanslı sonuçlar DSR temel alınarak alınmaktadır. Bu yüzden son yıllarda DSR üzerine bir çok iyileştirme çalışmaları yapılmaktadır. 3.2 Etkili Yönlendirme Duyarga ağlarında etkili bir yönlendirme algoritmasının aşağıda açıklanan özellikleri sağlaması gerekmektedir. Minimum Kontrol Mesajı Yönlendirme bilgilerinin yayılması için kullanılan kontrol mesajların minimum seviyeye çekilmesi gerekmektedir. Özellikle çoklu yayım paketleri ağda gerekli gereksiz yere yayılarak enerji ve band genişliğini tüketmektedir. Az İşlem Yükü İşlem kapasitesi oldukça düşük olan duyarga düğümlerinin çok karmaşık algoritmaları yürütmesi mümkün olmamaktadır. Bu sebepten ötürü yönlendirme algoritmalarının mümkün olduğu kadar basit, az bellek ve az işlem zamanı gerektirmesi gerekmektedir. Dinamik Yapı Değişen topoloji ve hatalar sonucunda oluşan yeni şartlara kısa zamanda uyum sağlaması ve gereksiz paket gönderimlerini önleyecek bir yapıya sahip olması gerekmektedir. Minimum Enerji Sarfiyatı Yönlendirme esnasında protokolün etkin yük dağılımı yaparak topolojik yaşam süresini maksimum değerlere çıkarması beklenmektedir. Düğümler arasında adil bir biçimde enerji sarfiyatının ayarlanması da gerçeklenmesi gereken başka bir özelliktir. 4. Duyarga Ağlarında Enerji Problemleri Duyarga ağlarında enerji kullanımı etkili bir hale getirmek için öncelikle enerjinin nelerde harcandığının ve hangi durumlarda gereksiz yere harcandığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu bölümde duyarga ağlarında karşılaşılan temel enerji problemleri ortaya konularak etkileri incelenmiştir ve dolayısıyla araştırma alanları ortaya çıkartılmıştır İletim Duyarga ağlarında düğümlerin kendi verilerini ve yönlendirmesi gereken paketleri iletmesi temel enerji sarfiyatına sebep olmaktadır. Araştırmalar 1 bit verinin A noktasından B noktasına iletilmesinin 1000 adet mikro kod yürütülmesine eşdeğer enerji tükettiğini göstermektedir. Bu yüzden mümkün oluğu kadar işlem yaparak iletimi minimuma indirmek enerji sarfiyatı üzerinde çeşitli iyileştirmeler sağlayabilir. Örneğin verinin gönderimden önce sıkıştırılması veya birkaç paketin birleştirilerek iletilmesi enerji sarfiyatını azaltacaktır. Tabi işlem yükünün aşırı derecede artması, işlem yükü yüzünden normalden çok daha fazla enerjinin harcanmasına da sebep 12

13 olabilir. Bu iki faktör arasında uygun bir dengenin kurulması gerekmektedir. Bu dengenin değişen koşullara göre dinamik bir şekilde sağlanması güzel bir araştırma konusu olabilecektir. İletim senasında ölçülen enerji sarfiyatları bazı ilginç özelliklerin ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Bunlardan en önemlisi kablosuz ağlarda iletim mesafesinin enerji sarfiyatına olan etkilerinin çıkartılmasıdır. Bu ölçümler göstermiştir ki Şekil 7 de gösterilen topolojide A düğümünün C ye göndereceği verileri direk olarak değil de B üzerinden aktarması hem daha az toplam topolojik enerji gerektirmekte hem de daha az hatalı olmaktadır. Mesafenin uzaması enerji gereksinimi doğrusal değil üstele yakın bir biçimde arttırmakta ve hata olasılığını arttırmaktadır. Bu da topolojide çalışacak yönlendirme protokollerinin bu durumları tespit ederek faydalanması gereksinimi ortaya çıkarmıştır. Bu özelliğin mevcut protokollere eklenmesi ve ölçümlerinin yapılması araştırma konusu olabilecektir. 4.2 Yönlendirme Şekil 7. Mesafenin Enerjiye Etkisi Duyarga ağlarında hep BAZ istasyonuna doğru yönlendirme yapıldığı için yönlendirme esnasında harcanan enerji BAZ istasyonuna yakın düğümlerde çok daha fazla olmaktadır Şekil 8 de gösterildiği gibi BAZ istasyonuna en yakın düğüm olan D düğümü hem kendinin hem de A ve B düğümlerinin paketlerini iletmek zorunda kalmaktadır. A,B ve D nin eşit aralıklarla paket ilettiği varsayılırsa D düğümünün enerjisinin A dan en az 3 kat önce tükeneceği söylenebilir. Ayrıca D düğümünün enerjisinin tükenmesi A ve B düğümlerinin BAZ istasyona olan bağlantısını da kopartacaktır. Bu durumda A ve B düğümlerinin dinamik bir biçimde yavaşlaması veya paket birleştirme gibi iyileştirmeler gidilmesi ve topolojinin hedeflenen çalışma süresi boyunca ayakta tutulması gerekmektedir. Bu durumun tespiti ve müdahale yöntemleri yine yönlendirme algoritmasına düşmekte ve araştırma konusu olmaktadır. 13

14 Şekil 8. Yönlendirme 4.3 Çarpışma Duyarga ağlarında bir düğümün bir çok komşusu olabilmektedir. Ancak ortak haberleşme yolunun kullanıldığı kablosuz sistemlerde Şekil 9 da gösterildiği gibi komşu sayısının artması gönderilen paketlerin çarpışma olasılığını arttırmaktadır. Çarpışma olasılığı artıkça da paket tekrarı ve gereksiz enerji sarfiyatı olmaktadır. Bu konuda özellikle ikinci katmanda modülasyon teknikleri kullanılarak çözümler bulunmaya çalışılsa da yine de yönlendirme katmanında da yapılabilecek işler bulunmaktadır. Çarpışma ve hata sayıları gözetlenerek kimin ne zaman konuşacağı veya susacağı belirlenerek paket kayıpları önlenilir. Veya paket kayıplarının artması durumunda bazı düğümlerin bazı yolları kullanmamaları dinamik olarak ayarlanabilir. Şekil 9. Çarpışma Olasılığı 4.4 Dinleme Duyarga düğümleri iletim yapmadıkları zaman donanımsal olarak sadece dinleme veya uyuma özellikleri bulunmaktadır. Uyuma esnasında neredeyse hiç enerji harcamayan düğümler dinleme esnasında ise neredeyse iletimde ki kadar enerji harcamaktadırlar. Yapılan ölçümler bir duyarga 14

15 ağında dinleme esnasında harcanan enerji miktarının toplam enerjinin %70 mertebelerine çıkabileceğini göstermiştir. Bu duyarga ağları için çok büyük bir problemdir. Düğümlerin sürekli dinleme yapmasının nedeni kendilerine ne zaman paket geleceğini kestirememelerinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca dinleme esnasında birçok gereksiz paket de alınabilmektedir. Öte yandan herkes uyursa da paket iletmek isteyen bir düğüm bu paketi yönlendirecek bir muhatap bulamayabilir. Yönlendirme algoritmasının topolojide kimin ne zaman uyuyup kimin ne zaman uyanıp dinlemeye geçeneğini belirleyebilmesi büyük miktarda enerji tasarrufu sağlayabilecektir. Bu konuda yapılacak etkin bir çözümün düğümlerin zaman olarak senkronizasyonunu sağlaması da gerekmektedir. 4.5 Hata Oranı Paket iletimi esnasında meydana gelen hatalar paketlerin tekrarlanmasına sebep olmaktadır. Duyarga ağlarında hata oranı yüksek bağlantılar olabilmektedir. Şekil-10 da gösterildiği gibi C ve D düğümü arasında ki bağlantının hata oranı çok daha yüksektir bu durumda A düğümünden gönderilen paketlerin C üzerinden yönlendirilmesi birçok paketin gereksiz yere tekrarına sebep olacaktır. Halbuki paketler B üzerinden daha az hata dolayısıyla da daha az enerji harcanarak yollanabilecektir. Bu tür hata oranı yüksek bağlantıların yönlendirme algoritması tarafından tespit edilerek mümkün olduğunca kullanılmaması topolojik enerji sarfiyatını azaltacaktır. 4.6 Zayıf Düğüm Şekil 10. Hata Oranı Zaman içerisinde duyarga ağlarında enerji bakımından diğer düğümlere göre daha zayıf düğümler oluşabilir. Bu düğümlerin belirlenerek yönlendirme için kullanılmaması topolojinin toplam yaşam süresini arttıracaktır. Şekil 11 deki örnekte gösterildiği gibi E düğümünün enerjisi diğerlerine göre azalmış durumdadır. A ve C düğümünün paketlerinin alternatif yollardan gönderilmesi E düğümünün hayatta kalma süresini arttıracaktır. Aynı zamanda F ve H düğümlerinin de BAZ istasyonuna olan E düğümü üzerinden geçtiğinden onların da bağlantılarının yaşam süresi artacaktır. 15

16 Şekil 11. Zayıf Düğüm 4.7 Yük Paylaşımı Duyarga ağlarında bir düğümden BAZ istasyona alternatif birçok yol bulunabilmektedir. Kaynaktan düğümden BAZ istasyona olan alternatif yolların mümkün oldukça adil ve dengeli bir şekilde kullanılması topolojinin toplam yaşam süresini arttıracaktır. Şekil12 de gösterildiği gibi A düğümünden BAZ istasyona alternatif iki yol bulunmaktadır. Bu iki yolunda yönlendirme algoritması tarafından tespit edilerek kullanılması topolojik enerji sarfiyatını ve toplam yaşam süresini arttıracaktır. Aksi durumda sadece her seferide bir yol kullanılırsa o yol üzerindeki düğümlerin enerji sarfiyatı daha fazla olacaktır ki bu istenmeyen bir durumdur. 5. Sonuç Şekil 12. Yük Paylaşımı Kablosuz duyarga ağları önümüzdeki yıllarda insanların yaşantılarına girerek oldukça yüksek bir kullanım alanı bulacaktır. İlk kullanımından günümüze kadar akademik çevrede güncelliğini koruyan duyarga ağları üzerine yapılan çalışmalar her geçen gün artmaktadır. Ancak konu üzerine yapılan çalışmalar genellikle özel bir problemin çözülmesi ile kısıtlı kalmış ve herhangi bir standart çıkartılamamıştır. 16

17 Bu çalışma kapsamında kablosuz duyarga ağlarının genel özelliklerin bahsedilerek, enerji problemleri ortaya konmuştur. Etkili bir yönlendirme protokolün özellikleri ve enerji konusunda gözetmesi gereken problemler ortaya çıkartılarak araştırma alanlarının altı çizilmiştir. Buradan yola çıkılarak duyarga ağlarında etkili bir kaynak yönlendirme protokolünün tanımlanıp, enerji konusunda anlatılan bazı iyileştirmelerin bu protokole eklenmesinin ve sonuçlarının gözlenmesinin kapsamlı bir tez ve akademik çalışma olacağı düşünülmektedir. Kaynakça 1. I. F. Akyildiz et al., Wireless sensor networks: a survey, Computer Networks, Vol. 38, pp , March M. Youssef, M. Younis and K. Arisha, A constrained shortest-path energy-aware routing algorithm for wireless sensor networks, in the Proceedings of the IEEE Wireless Communication and Networks Conference (WCNC 2002), Orlando, FL, March K. Dasgupta et al., An efficient clustering-based heuristic for data gathering and aggregation in sensor networks, in the Proceedings of the IEEE Wireless Communications and Networking Conference (WCNC 03), New Orleans, Louisiana, March Prithwish Basu, Jason Redi, Effect of Overhearing Transmissions on Energy Efficiency in Dense Sensor Networks, IPSN 04, Ossama Younis, Sonia Fahmy, Distributed Clustering in Ad-Hoc Sensor networkss: A Hybrid, Energy-Efficient Approach, IEEE Transactions on Mobile Computing, Volume 3, Pham, T, Eun Jik Kim, Moh M, On data aggregation quality and energy efficiency of wireless sensor network protocols - extended summary,broadband Networks, pp: , W. Heinzelman, A. Chandrakasan and H. Balakrishnan, Energy-Efficient Communication Protocol for Wireless Microsensor Networks, Proc. 33rd Hawaii Int l. Conf. Sys. Sci., Jan R. C. Shah and J. Rabaey, Energy Aware Routing for Low Energy Ad Hoc Sensor Networks, IEEE WCNC, Orlando, FL, Mar , V. Rodoplu and T. H. Meng, Minimum Energy Mobile Wireless Networks, IEEE JSAC, vol. 17, no. 8, Aug. 1999, pp S. Bandyopadhyay and E. Coyle, An Energy Efficient Hierarchical Clustering Algorithm for Wireless Sensor Networks, Proc. INFOCOM 2003, vol. 3, pp C. K. To, Maximum Battery Life Routing to Support Ubiquitous Mobile Computing in Wireless Ad HOC Networks, IEEE Communications Magazine, Noseong Park, Daeyoung Kim, Yoonmee Doh, Sangsoo Lee, Ji-tae Kim "An Optimal and Lightweight Routing for Minimum Energy Consumption in Wireless Sensor Networks", IEEE K. Akkaya and M. Younis, An Energy-Aware QoS Routing Protocol for Wireless Sensor Networks, in the Proceedings of the IEEE Workshop on Mobile and Wireless Networks (MWN 2003), Providence, Rhode Island, May C. Shen, C. Srisathapornphat, and C. Jaikaeo, Sensor Information Networking Architecture and Applications, IEEE Pers. Commun., Aug

18 15. K. Sohrabi et al., Protocols for Self-Organization of a Wireless Sensor Network, IEEE Pers. Commun., Oct F. Borgonovo, A. Capone, M. Cesana, L. Fratta, ADHOC MAC: a new MAC architecture for ad hoc networks providing efficient and reliable node densities. point-to-point and broadcast services, Wireless Networks, vol. 10, no. 4, pp , July J. Macker and M. S. Corson. Internet Engineering Task Force (IETF) Mobile Ad Hoc Networks (MANET) Working Group Charter D. B. Johnson, D. A. Maltz, and J. Broch, DSR: The Dynamic Source Routing Protocol for Multihop Wireless Ad Hoc Networks, in Ad Hoc Networking, C. E. Perkins (Ed.), pp , Addison-Wesley, Audrey Zhou and Hossam Hassanein, Load-Balanced Wireless Ad Hoc Routing IEEE D. B. Johnson, D. A. Maltz, and J. Broch, DSR: The Dynamic Source Routing Protocol for Multihop Wireless Ad Hoc Networks, in Ad Hoc Networking, C. E. Perkins (Ed.), pp , Addison-Wesley, Izhak Rubin, Y.-C. Liu Link Stability Models for QoS Ad Hoc Routing Algorithms 2003 IEEE. 18

HF Tasarsız Ağlarda Rotalama. Makbule Gülçin Özsoy TUBITAK-BILGEM/G227

HF Tasarsız Ağlarda Rotalama. Makbule Gülçin Özsoy TUBITAK-BILGEM/G227 HF Tasarsız Ağlarda Rotalama Makbule Gülçin Özsoy TUBITAK-BILGEM/G227 Gündem Tasarsız Ağlar Rotalama Algoritmaları Proaktif Rotalama Algoritmaları Optimized Link State Routing Protocol (OLSR) Destination-Sequenced

Detaylı

HF TELSĠZ AĞLARDA DSR TABANLI ROTALAMA UYGULAMASI

HF TELSĠZ AĞLARDA DSR TABANLI ROTALAMA UYGULAMASI HF TELSĠZ AĞLARDA DSR TABANLI ROTALAMA UYGULAMASI Makbule Gülçin ÖZSOY (a), Özgür ÖZUĞUR (b) (a) TUBITAK/BILGEM/G227, 06700, Ankara, mgozsoy@uekae.tubitak.gov.tr (b) TUBITAK/BILGEM/G227, 06700, Ankara,

Detaylı

Çekişme Temelli Ortam Erişimi Algoritmaları Dilim Atama İhtimalleri Karşılaştırması

Çekişme Temelli Ortam Erişimi Algoritmaları Dilim Atama İhtimalleri Karşılaştırması Çekişme Temelli Ortam Erişimi Algoritmaları Dilim Atama İhtimalleri Karşılaştırması Hasan Ferit Enişer İlker Demirkol Boğaziçi Üniversitesi / Türkiye Univ. Politecnica de Catalunya / İspanya 1. MOTİVASYON

Detaylı

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ AĞ SĠSTEMLERĠ Öğr. Gör. Durmuş KOÇ Ağ Ġletişimi Bilgi ve iletişim, bilgi paylaşımının giderek önem kazandığı dijital dünyanın önemli kavramları arasındadır. Bilginin farklı kaynaklar arasında transferi,

Detaylı

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HAREKET BİLİNÇLİ, GÜVENİLİR TASARSIZ AĞ YÖNLENDİRME PROTOKOLLERİ

İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HAREKET BİLİNÇLİ, GÜVENİLİR TASARSIZ AĞ YÖNLENDİRME PROTOKOLLERİ İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HAREKET BİLİNÇLİ, GÜVENİLİR TASARSIZ AĞ YÖNLENDİRME PROTOKOLLERİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Müh. Fehime TÜFEKÇİOĞLU (504031511) Tezin Enstitüye Verildiği Tarih

Detaylı

Ad-Hoc Wireless Networks

Ad-Hoc Wireless Networks Ad-Hoc Wireless Networks Gökhan AKIN 1098105206 Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Doktora Öğrencisi Giriş Ad Hoc, «geçici» anlamına gelen Latince kökenli bir kelimedir. Oluşan özel veya acil

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 5: Ağ (Network) katmanı I 4. 1 Giriş 4.2 Sanal devre (virtual

Detaylı

Sensör Kullanarak Servis Araçlarının Koltuk Doluluk Durumlarının Uzaktan İzlenmesi

Sensör Kullanarak Servis Araçlarının Koltuk Doluluk Durumlarının Uzaktan İzlenmesi Sensör Kullanarak Servis Araçlarının Koltuk Doluluk Durumlarının Uzaktan İzlenmesi Emre Okumuş 1, Yusuf Furkan Mutlu 1, Şenol Zafer Erdoğan 2, Fatih Yücalar 2 Maltepe Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği

Detaylı

Yönlendiriciler ve Yönlendirme Temelleri

Yönlendiriciler ve Yönlendirme Temelleri Yönlendiriciler ve Yönlendirme Temelleri 2/66 Yönlendiricilerin çalışma prensibini öğrenmek. Yönlendirici temellerini tanımlamak. Yönlendirici tablolarını tanımlamak ve kullanımını öğrenmek. 2 1 3/66 Yönlendirme,

Detaylı

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma Çiğdem İNAN, M. Fatih AKAY Çukurova Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Balcalı-ADANA İçerik Çalışmanın

Detaylı

Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ

Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ BSM 460 KABLOSUZ ALGILAYICI AĞLAR 1 BSM 460 KABLOSUZ ALGILAYICI AĞLAR 1. Hafta NESNELERİN İNTERNETİ (Internet of Things, IoT) 2 Giriş İletişim teknolojilerinde ve mikroelektronik devrelerde yaşanan gelişmeler

Detaylı

İsimler : Köksal İçöz, Çağdaş Yürekli, Emre Uzun, Mustafa Ünsal Numaralar : 040090295, 040080459, 040090275, 040090282 Grup No : E-1

İsimler : Köksal İçöz, Çağdaş Yürekli, Emre Uzun, Mustafa Ünsal Numaralar : 040090295, 040080459, 040090275, 040090282 Grup No : E-1 EHB 481 Temel Haberleşme Sistemleri Tasarım ve Uygulamaları 2014-2015 Güz Yarıyılı Proje Aşama Raporu:. Aşama Standardizasyon Çalışmalarını İncelemesi Aşama : Aktivitenin Çıktıları İsimler : Köksal İçöz,

Detaylı

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403)

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) GENEL DERS BİLGİLERİ Öğretim Elemanı : Yrd.Doç. Dr. Birim BALCI Ofis : MUH 310 Ofis Saatleri : Telefon : 0216 626 10

Detaylı

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 Ders- 12 Bilgisayar Ağları Yrd. Doç. Dr. Burcu Can Buğlalılar Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Katmanları İçerik Bilgisayar ağı nedir? Yerel alan ağları

Detaylı

Kablosuz Sensör Ağlar ve Eniyileme. Tahir Emre KALAYCI. 21 Mart 2008

Kablosuz Sensör Ağlar ve Eniyileme. Tahir Emre KALAYCI. 21 Mart 2008 Kablosuz Sensör Ağlar ve Eniyileme Tahir Emre KALAYCI 21 Mart 2008 Gündem Genel Bilgi Alınan Dersler Üretilen Yayınlar Yapılması Planlanan Doktora Çalışması Kablosuz Sensör Ağlar Yapay Zeka Teknikleri

Detaylı

Kablosuz Algılayıcı Ağları ile Yangın Tespit Sistemi

Kablosuz Algılayıcı Ağları ile Yangın Tespit Sistemi Kablosuz Algılayıcı Ağları ile Yangın Tespit Sistemi Çağdaş Döner Gömülü Sistemler ve Uygulamaları Sempozyumu Kasım,4-5,2010 İTÜ, İstanbul Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İzmir, Türkiye

Detaylı

Yönlendirme Protokolü İhtiyaçları Açısından Uçan Tasarsız Ağlar (FANETs)

Yönlendirme Protokolü İhtiyaçları Açısından Uçan Tasarsız Ağlar (FANETs) Yönlendirme Protokolü İhtiyaçları Açısından Uçan Tasarsız Ağlar (FANETs) Nihat AKILLI 1, Şamil TEMEL 2, Levent TOKER 1 1 Ege Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, İzmir 2 Hava Astsubay Meslek Yüksek

Detaylı

Kablosuz Sensör Ağı Uygulamaları İçin.Net Tabanlı Otomasyon Yazılımı Modeli

Kablosuz Sensör Ağı Uygulamaları İçin.Net Tabanlı Otomasyon Yazılımı Modeli Kablosuz Sensör Ağı Uygulamaları İçin.Net Tabanlı Otomasyon Yazılımı Modeli Sinan Uğuz 1, Osman İpek 2 1 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Bucak Zeliha Tolunay Yüksekokulu sinanuguz@mehmetakif.edu.tr 2 Süleyman

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Bilgisayar Ağları I BIL305 5 3+2 4 6

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Bilgisayar Ağları I BIL305 5 3+2 4 6 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Bilgisayar Ağları I BIL305 5 3+2 4 6 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze Dersin

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ayşegül ALAYBEYOĞLU

Yrd. Doç. Dr. Ayşegül ALAYBEYOĞLU Yrd. Doç. Dr. Ayşegül ALAYBEYOĞLU ÖĞRENİM DURUMU Derece Üniversite Bölüm / Program Lisans Sakarya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 00-00 Y. Lisans Doktora Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 00-009

Detaylı

DOD / DEPARMENT OF DEFENCE

DOD / DEPARMENT OF DEFENCE DOD / DEPARMENT OF DEFENCE TCP/IP protokol grubunun referans aldığı DoD modeli 4 ayrı katmandan oluşur. Ağ Arayüz Katmanı İnternet Katmanı Aktarım Katmanı Uygulama Katmanı DoD / Deparment of Defence Ağ

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 7: Bağlantı (link) katmanı ve Yerel Alan ağı (Local Area

Detaylı

IEEE 802.11g DCF tabanlı Çok-Sekmeli Kablosuz Ağlarda Veri Hızının Üretilen İş ve Ulaştırılan İş Performanslarına Etkisi

IEEE 802.11g DCF tabanlı Çok-Sekmeli Kablosuz Ağlarda Veri Hızının Üretilen İş ve Ulaştırılan İş Performanslarına Etkisi IEEE 802.11g DCF tabanlı Çok-Sekmeli Kablosuz Ağlarda Veri Hızının Üretilen İş ve Ulaştırılan İş Performanslarına Etkisi Canan AYDOĞDU Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü İzmir Yüksek Teknoloji

Detaylı

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ.

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Türkçe (İngilizce) karşılıklar Servis Kalitesi (Quality of Service, QoS) Uçtan-uca (end-to-end) Düğümden-ağa (host-to-network) Bölüm

Detaylı

YÖNLENDİRİCİLER. Temel Bilgiler. Vize Hazırlık Notları

YÖNLENDİRİCİLER. Temel Bilgiler. Vize Hazırlık Notları YÖNLENDİRİCİLER Temel Bilgiler Vize Hazırlık Notları 1 Yönlendiriciler 1. YÖNLENDİRİCİLER 1.1. WAN Geniş Alan Bilgisayar Ağları (WAN, Wide Area Network) Bir ülke ya da dünya çapında yüzlerce veya binlerce

Detaylı

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013 Ağ Donanımları NIC Kartlar NIC, Modem Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater,, Access Point (Wireless), Transceiver, Bridge, Switch, Router NIC (Network Interface Card) Ağ Arabirim(arayüz) Kartı Bilgisayarı

Detaylı

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ Derya Birant, Alp Kut Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İÇERİK Giriş PLC nedir? PLC lerin Uygulama

Detaylı

Bölüm 2 : ANAHTARLAMA : DEVRE ANAHTARLAMA. MESAJ ANAHTARLAMA. PAKET ANAHTARLAMA.

Bölüm 2 : ANAHTARLAMA : DEVRE ANAHTARLAMA. MESAJ ANAHTARLAMA. PAKET ANAHTARLAMA. Bölüm 2 : ANAHTARLAMA : DEVRE ANAHTARLAMA. MESAJ ANAHTARLAMA. PAKET ANAHTARLAMA. Türkçe (İngilizce) karşılıklar Devre Anahtarlama (circuit switching) Mesaj Anahtarlama (message switching) Paket Anahtarlama

Detaylı

Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi

Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi İpek ABASIKELEŞ, M.Fatih AKAY Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Çukurova Üniversitesi

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ DERS/MODÜL/BLOK TANITIM FORMU. Dersin Kodu: CSE 5047

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ DERS/MODÜL/BLOK TANITIM FORMU. Dersin Kodu: CSE 5047 Dersi Veren Birim: Fen Bilimleri Enstitüsü Dersin Türkçe Adı: İleri Ağ Teknolojileri Dersin Orjinal Adı: Advanced Network Technologies Dersin Düzeyi:(Ön lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Lisansüstü

Detaylı

MODBUS PROTOKOLÜ ÜZERİNDEN KABLOLU VE KABLOSUZ ENERJİ İZLEME SİSTEMİ

MODBUS PROTOKOLÜ ÜZERİNDEN KABLOLU VE KABLOSUZ ENERJİ İZLEME SİSTEMİ MODBUS PROTOKOLÜ ÜZERİNDEN KABLOLU VE KABLOSUZ ENERJİ İZLEME SİSTEMİ 192.168.1.0 Networkunda çalışan izleme sistemi PC Eth, TCP/IP Cihaz 1, Cihaz 2, Şekil-1 U 200 Şekil-1 deki örnek konfigürasyonda standart

Detaylı

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Özlem Özgöbek Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2010 İnternet erişiminin yaygınlaşması ve artık mobil cihazlar üzerinden bile yüksek hızlı veri iletişimine

Detaylı

Şekil 9.1 IP paket yapısı

Şekil 9.1 IP paket yapısı Bölüm 9 : IP PAKET YAPISI ve IP ADRESLEME Türkçe (İngilizce) karşılıklar Satır (word in IP) Tanıtıcı (identification) Parça no (Fragment offset) Yaşam süresi (Time-to-live) Başlık sınaması (Header checksum)

Detaylı

Kablosuz Algılayıcı Ağlarda Kullanılan Güncel Çoklu Yönlendirme Algoritmaları

Kablosuz Algılayıcı Ağlarda Kullanılan Güncel Çoklu Yönlendirme Algoritmaları BEÜ Fen Bilimleri Dergisi BEU Journal of Science 1(1), 50-58, 2012 1(1), 50-58, 2012 Kablosuz Algılayıcı Ağlarda Kullanılan Güncel Çoklu Yönlendirme Algoritmaları Erhan AKBAL 1*, Arif GÜLTEN 2, Hasan H.

Detaylı

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ Resul KARA Elektronik ve Bilgisayar Eğitimi Bölümü Teknik Eğitim Fakültesi Abant İzzet Baysal Üniversitesi, 81100,

Detaylı

Yeşil Veri Merkezlerinde Enerji Verimliliği

Yeşil Veri Merkezlerinde Enerji Verimliliği Yeşil Veri Merkezlerinde Enerji Verimliliği Özet: Yüksek enerji tüketimi nedeniyle veri merkezlerinin artan ekonomik ve çevresel maliyeti büyük bir sorun haline geliyor. "Yeşil Veri Merkezleri", veri merkezleri

Detaylı

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR?

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? 1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? Güç hattı haberleşmesi, verinin kurulu olan elektrik hattı şebekesi üzerinden taşınması tekniğidir. Sistem mevcut elektrik kablolarını kullanarak geniş bantlı veri transferi

Detaylı

CISCO AĞLARDA YÖNLENDĐRME

CISCO AĞLARDA YÖNLENDĐRME CISCO AĞLARDA YÖNLENDĐRME GĐRĐŞ Şirketinizdeki bilgisayarlar ile ya da Dünya üzerindeki bilgisayarlarla haberleşme gereksinimi, hangi yollarla bu bilgisayarlara ulaşılabilir sorusunu gündeme getirmiştir.

Detaylı

ULUSLARARASI SCI / SCI-Expanded KAPSAMINDAKİ DERGİLERDEKİ MAKALELER. Yayın NO. Yazarlar Başlık Dergi Adı Yıl

ULUSLARARASI SCI / SCI-Expanded KAPSAMINDAKİ DERGİLERDEKİ MAKALELER. Yayın NO. Yazarlar Başlık Dergi Adı Yıl ULUSLARARASI SCI / SCI-Expanded KAPSAMINDAKİ DERGİLERDEKİ MAKALELER Yazarlar Başlık Dergi Adı Yıl Barbaros Preveze, Aysel Şafak 2 Barbaros Preveze Effects of Routing Algorithms on Novel Throughput Improvement

Detaylı

Fiber Bragg Izgaralar ile Fotonik Paket Anahtarlama

Fiber Bragg Izgaralar ile Fotonik Paket Anahtarlama Fiber Bragg Izgaralar ile Fotonik Paket Anahtarlama Mehmet Erdal ÖZBEK, Mehmet Salih DİNLEYİCİ İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Urla, İzmir {ozbek, sdinleyi}@likya.iyte.edu.tr

Detaylı

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME Akıllı şebekeleri ve akıllı sayaç okumaları hayata geçirebilmek için anahtar nitelikteki enerji değerlerini gerçek zamanlı olarak transfer edilebilecek bir haberleşme

Detaylı

AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids. Mehmet TÜMAY Taner TOPAL

AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids. Mehmet TÜMAY Taner TOPAL AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids Mehmet TÜMAY Taner TOPAL Özet Günümüzde elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım teknolojilerinde bilişim teknolojilerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Akıllı şebekeler

Detaylı

Firetide. Kablosuz İletişim Sistemleri

Firetide. Kablosuz İletişim Sistemleri Firetide Kablosuz İletişim Sistemleri 2015 1 Firetide Genel Müdürlük - Los Gatos, CA Kablosuz Mesh altyapı ve Geniş Alanlarda kablosuz iletişim uygulamaları sektöründe lider Ortak alanlarda kablosuz video

Detaylı

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir.

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir. 1.1.3. Scada Yazılımından Beklenenler Hızlı ve kolay uygulama tasarımı Dinamik grafik çizim araçları Çizim kütüphaneleri Alarm yönetimi Tarih bilgilerinin toplanması Rapor üretimi 1.1.4. Scada Sistemleri

Detaylı

IPv6 DA FARKLI YÖNLENDĠRME PROTOKOLLERĠNĠN BAġARIMI

IPv6 DA FARKLI YÖNLENDĠRME PROTOKOLLERĠNĠN BAġARIMI IPv6 DA FARKLI YÖNLENDĠRME PROTOKOLLERĠNĠN BAġARIMI Mevlüt DOĞRU 1 Yrd. Doç. Dr. Mustafa DANACI 2 1: SGK Hizmet Sunumu Genel Müd. Bilgi Sistemleri ve Güvenliği Dai. BaĢk. Mamak/ANKARA mevlutdogru@sgk.gov.tr

Detaylı

ENERJİ HATLARI ÜZERİNDEN İLETİŞİM (POWERLINE COMMUNICATION)

ENERJİ HATLARI ÜZERİNDEN İLETİŞİM (POWERLINE COMMUNICATION) ENERJİ HATLARI ÜZERİNDEN İLETİŞİM (POWERLINE COMMUNICATION) PLC - Elektrik Hatları Üzerinden Haberleşme PLC (Power Line Communication) mevcut güç hatları üzerinden sistemler arası veri alış verişini sağlamak

Detaylı

NANO AĞLARDA DİFÜZYON İLE HABERLEŞME ÜZERİNE GELİŞTİRİLMİŞ MODELLEMELER

NANO AĞLARDA DİFÜZYON İLE HABERLEŞME ÜZERİNE GELİŞTİRİLMİŞ MODELLEMELER 1 NANO AĞLARDA DİFÜZYON İLE HABERLEŞME ÜZERİNE GELİŞTİRİLMİŞ MODELLEMELER F. Nur KILIÇLI, M. Tuğrul ÖZŞAHİN, H. Birkan YILMAZ, M. Şükrü KURAN, Tuna TUĞCU Boğaziçi Üniversitesi, NetLab İçerik 2 Giriş Difüzyonla

Detaylı

Yaşar Tonta 2005.03.01 - SLAYT 1

Yaşar Tonta 2005.03.01 - SLAYT 1 Bilgi Ağlarına Giriş Yaşar Tonta 2005.03.01 - SLAYT 1 Plan Bilgisayar ağının tanımı Bilgisayar ağlarının sınıflandırılması / Örnekler 2005.03.01 - SLAYT 2 Ağ tanımı (bilgisayar) ağ iki ya da daha fazla

Detaylı

Paket Anahtarlamalı Radyo Hizmetleri. Sevil Yıldırım Mehmet Fatih Camcı Emrah Gündüz İlker Akarsu

Paket Anahtarlamalı Radyo Hizmetleri. Sevil Yıldırım Mehmet Fatih Camcı Emrah Gündüz İlker Akarsu Paket Anahtarlamalı Radyo Hizmetleri Sevil Yıldırım Mehmet Fatih Camcı Emrah Gündüz İlker Akarsu General Packet Radio Service Temel İlkleri Bu sunumda GPRS in temel ilkelerini, sistem özelliklerini, uygulama

Detaylı

Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları (COMPE 436) Ders Detayları

Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları (COMPE 436) Ders Detayları Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları (COMPE 436) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Veri İletişimi ve Bilgisayar Ağları COMPE 436 Her İkisi 3

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri Veri modelleri, veriler arasında ilişkisel ve sırasal düzeni gösteren kavramsal tanımlardır. Her program en azından bir veri modeline dayanır. Uygun

Detaylı

VERİ MADENCİLİĞİ VE SOSYAL AĞ ANALİZİ ARAŞTIRMA LABORATUVARI

VERİ MADENCİLİĞİ VE SOSYAL AĞ ANALİZİ ARAŞTIRMA LABORATUVARI BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ VERİ MADENCİLİĞİ VE SOSYAL AĞ ANALİZİ ARAŞTIRMA LABORATUVARI 10 Aralık 2011, Cumartesi Fen ve Mühendislik Alanlarındaki Çeşitli Araştırma Projelerinden Örneklemeler İçerik

Detaylı

ULAKNET VoIP Servisi ve VoIP Çalışma Grubu

ULAKNET VoIP Servisi ve VoIP Çalışma Grubu ULAKNET VoIP Servisi ve VoIP Çalışma Grubu Neşe Kaptan Koç III. ULAKNET Çalıştayı ve Eğitimi Adnan Menderes Üniversitesi Didim MYO/Aydın 31 Mayıs - 3 Haziran 2009 Gündem VoIP nedir? VoIP için Kullanılan

Detaylı

Hizmet Odaklı Mimariye Dayanan İş Süreçleri Yönetimi Sistemi

Hizmet Odaklı Mimariye Dayanan İş Süreçleri Yönetimi Sistemi Hizmet Odaklı Mimariye Dayanan İş Süreçleri Yönetimi Sistemi 04.11.2010 Mine Berker IBTech A.Ş. Gündem İş Süreçleri Yönetimi (BPM) Modeli Yaşam Döngüsü 1 BPM e Neden İhtiyaç Duyduk? BPM Çözüm Araçlarının

Detaylı

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME DAĞITIM ŞİRKETİ Kontrol Odası Yönetimi IP Altyapısı MV Akıllı şebekeleri ve akıllı sayaç okumaları hayata geçirebilmek için anahtar nitelikteki enerji değerlerini gerçek zamanlı olarak transfer edilebilecek

Detaylı

KABLOSUZ AD-HOC AĞLARDA BATARYA KONTROLLÜ YÖNLENDİRME

KABLOSUZ AD-HOC AĞLARDA BATARYA KONTROLLÜ YÖNLENDİRME KABLOSUZ AD-HOC AĞLARDA BATARYA KONTROLLÜ YÖNLENDİRME Tuğba BEŞİR, Zeynep GÜRKAŞ AYDIN, A.Halim ZAİM, M.Ali AYDIN İstanbul Üniversitesi Bilgisayar Müh. Bölümü,İstanbul t.besir@istanbul.edu.tr, zeynepg@istanbul.edu.tr,

Detaylı

AODV-YY (YEDEK YOL) PROTOKOLÜNÜN TASARSIZ AĞLARDAKİ BAŞARIM DEĞERLENDİRMESİ Mustafa ULUTAŞ 1 Güzin ULUTAŞ 2 1,2 Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Mühendislik Fakültesi Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Kurupelit,

Detaylı

ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU. Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği

ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU. Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği ÖNDER BİLGİSAYAR KURSU Sistem ve Ağ Uzmanlığı Eğitimi İçeriği BÖLÜM 1 KİŞİSEL BİLGİSAYAR DONANIMI 1.1. Kişisel Bilgisayarlar ve Uygulamalar Bilgisayarların Kullanım Şekli ve Yeri Bilgisayar Tipleri (Sunucular,

Detaylı

Ders Tanıtım Sunumu 08225 AĞ TEMELLERİ. Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2012 2013 GÜZ Yarıyılı. 02 EKi. 2012 Salı. Öğr. Gör.

Ders Tanıtım Sunumu 08225 AĞ TEMELLERİ. Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2012 2013 GÜZ Yarıyılı. 02 EKi. 2012 Salı. Öğr. Gör. Ders Tanıtım Sunumu 08225 AĞ TEMELLERİ Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2012 2013 GÜZ Yarıyılı 02 EKi. 2012 Salı Öğr. Gör. Murat KEÇECİOĞLU Dersin Adı Ders Tanıtım Bilgileri Ağ Temelleri Ders Kodu 08225 Yarıyıl

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Mühendislik Nedir? Mühendislik, bilim ve matematiğin yararlı cihaz ve sistemlerin üretimine uygulanmasıdır. Örn: Elektrik mühendisleri, elektronik

Detaylı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı

Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT. Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPv6 da Bir Sonraki Adım Yazarlar Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK/CSIRT Sınmaz KETENCĐ ĐTÜ/BĐDB Ağ Uzmanı IPV6 Adresi Aldık Ya Sonra? ADSL vs ile bağlantı IPV4/IPV6 Kurum Personeli Đstemci IPv4

Detaylı

Computer Networks Ders İzlence Formu

Computer Networks Ders İzlence Formu Diploma Programı Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Yarıyıl Teorik Uygulama Laboratuar Computer Networks Ders İzlence Formu Kodu: CSE431 Dersin Adı: Computer Networks Toplam Saat AKTS Dersin Anlatıldığı Dil

Detaylı

KABLOSUZ DUYARGA AĞLARINDA YER BULMA PROBLEMİ

KABLOSUZ DUYARGA AĞLARINDA YER BULMA PROBLEMİ KABLOSUZ DUYARGA AĞLARINDA YER BULMA PROBLEMİ (ÖZET) Kablosuz Duyarga Ağları, üzerlerinde çeşitli duyargaların yer aldığı, birbirleriyle ve mevcut ise bir ana birimle, üzerlerindeki radyo veya akustik

Detaylı

İleri Düzey Bilgisayar Ağları

İleri Düzey Bilgisayar Ağları İleri Düzey Bilgisayar Ağları Ders 5 İnternet te Ses ve Görüntü Transferi İçerik Dağıtım Ağları ve Eşler Arası Ağlar Mehmet Demirci 1 Bugün Multimedia Streaming İçerik Dağıtım Ağları (CDN) Eşler arası

Detaylı

Kablosuz Ağlar (WLAN)

Kablosuz Ağlar (WLAN) Kablosuz Ağlar (WLAN) Kablosuz LAN Kablosuz iletişim teknolojisi, en basit tanımıyla, noktadan noktaya veya bir ağ yapısı şeklinde bağlantı sağlayan bir teknolojidir. Bu açıdan bakıldığında kablosuz iletişim

Detaylı

AĞ TEMELLERİ. 3.Hafta Ders Sunusu Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ

AĞ TEMELLERİ. 3.Hafta Ders Sunusu Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ AĞ TEMELLERİ 3.Hafta Ders Sunusu Öğr.Gör.Volkan ALTINTAŞ Topoloji Nedir? Bir ağdaki bilgisayarların nasıl yerleşeceğini, nasıl bağlanacağını, veri iletiminin nasıl olacağını belirleyen genel yapıdır. Fiziksel

Detaylı

Derleme / Review. Telsiz Duyarga Ağlarda Kullanılan Yönlendirme Tekniklerinin Enerji Verimliliği Açısından Karşılaştırması

Derleme / Review. Telsiz Duyarga Ağlarda Kullanılan Yönlendirme Tekniklerinin Enerji Verimliliği Açısından Karşılaştırması BEÜ Fen Bilimleri Dergisi BEU Journal of Science 2(1), 69-88, 2013 2(1), 69-88, 2013 Derleme / Review Telsiz Duyarga Ağlarda Kullanılan Yönlendirme Tekniklerinin Enerji Verimliliği Açısından Karşılaştırması

Detaylı

HAKKIMIZDA. Misyonumuz; Vizyonumuz;

HAKKIMIZDA. Misyonumuz; Vizyonumuz; HAKKIMIZDA SOFTKEY kurumsal teknoloji hizmetlerinde, müşteri odaklı yaklaşımı, rekabetçi fiyatları ve eksiksiz destek hizmeti sunmak amacıyla kurulmuştur. Sektörün önde gelen teknoloji firmaları ile iş

Detaylı

TESLAKOM Bonding Çözümü

TESLAKOM Bonding Çözümü TESLAKOM Bonding Çözümü Bonding Multichannel VPN Router ve Hub lar Birden fazlan WAN bağlantısını Hızlı, erişilebilirliği yüksek ve güvenli tek bir bağlantıya dönüştürür. Ofis İSS Altyapıları Ana Merkez

Detaylı

Kablosuz Sensör Ağlar ve Uygulamaları

Kablosuz Sensör Ağlar ve Uygulamaları Tahir Emre KALAYCI 11 Şubat 2008 Kablosuz Sensör Ağlar Sensör Düğümü Kablosuz Sensör Ağlar Uygulama Örnekleri Sonuç Kablosuz Sensör Ağlar Donanım ve kablosuz sistemlerdeki gelişmeler düşük maliyetli, düşük

Detaylı

ENDÜSTRİYEL. Pazarlara Yönelik Sinyal İletim Çözümleri

ENDÜSTRİYEL. Pazarlara Yönelik Sinyal İletim Çözümleri ENDÜSTRİYEL Pazarlara Yönelik Sinyal İletim Çözümleri Enerji İletimi ve Dağıtımı için Data Networking Çözümleri Kritik Uygulama Görevlerinin Global Liderinden Trafo Merkezleri için Çözümler 2 Belden enerji

Detaylı

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği 1 TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI SMART HOME LABORATORY FOR SMART GRID INFRASTRUCTURE IN TURKEY Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Sunan Onur ELMA 2

Detaylı

Yerleştirme Problemi. Tahir Emre KALAYCI. 16 Aralık 2010

Yerleştirme Problemi. Tahir Emre KALAYCI. 16 Aralık 2010 Kablosuz Algılayıcı Ağlarında Düğüm (Algılayıcı) Yerleştirme Problemi Tahir Emre KALAYCI 16 Aralık 2010 Gündem 1 Kablosuz Algılayıcı Ağlar Algılayıcı Düğümü Kablosuz Algılayıcı Ağlar ın Özellikleri Uygulama

Detaylı

SU KALITE SİSTEMİ. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

SU KALITE SİSTEMİ. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başarsoft Su Kalite Bilgi Dokumanı 10.10.2013 İçindekiler 1. SU KALITE SİSTEMİ... 2 1.1 Sistemin Genel Amaçları:... 3 1.2 Kullanılan Bileşen ve Teknolojiler:... 4 2. UYGULAMALARA

Detaylı

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23 Ağ Temelleri Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013 Ref: HNet.23 Ağ Nedir Ağ, iki yada daha fazla cihazın kablolu veya kablosuz olarak birbirleri ile belirli protokoller

Detaylı

Geriye Yayılım ve Levenberg Marquardt Algoritmalarının YSA Eğitimlerindeki Başarımlarının Dinamik Sistemler Üzerindeki Başarımı. Mehmet Ali Çavuşlu

Geriye Yayılım ve Levenberg Marquardt Algoritmalarının YSA Eğitimlerindeki Başarımlarının Dinamik Sistemler Üzerindeki Başarımı. Mehmet Ali Çavuşlu Geriye Yayılım ve Levenberg Marquardt Algoritmalarının YSA Eğitimlerindeki Başarımlarının Dinamik Sistemler Üzerindeki Başarımı Mehmet Ali Çavuşlu Özet Yapay sinir ağlarının eğitiminde genellikle geriye

Detaylı

KALORİMETRELER VE SU SAYAÇLARI

KALORİMETRELER VE SU SAYAÇLARI KALORİMETRELER VE SU SAYAÇLARI DANFOSS SONOMETER SERİSİ UZUN ÖMÜRLÜ ISITMA VE SOĞUTMA ÖLÇÜM UZMANI DANFOSS SONOMETER1100, ultrasonik ölçüm prensibi sayesinde tıkanma riski olmadan, seneler boyunca hassas

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları 2 1 Kodlama ve modülasyon yöntemleri İletim ortamının özelliğine

Detaylı

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi 12-13 Ocak 2011 IPv6 Ağlarında VoIP Ali Katkar Hakkı Asım Terci Ceyda Gülen Akyıldız Rıdvan Özaydın İçerik Giriş VoIP Kavramları IPv4 ile Yaşanan

Detaylı

Hizmet Kalitesi Çizelgeleyiciler Literatür Araştırması

Hizmet Kalitesi Çizelgeleyiciler Literatür Araştırması Proje Danışmanı:Yrd Doc Dr Ece G. SCHMIDT Proje Sorumlusu: Mustafa SANLI 15.5.2008 Rapor no: 4 Bu proje Orta Doğu Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü nde yürütülmekte olan Yüksek

Detaylı

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları 1. Günlük yaşantıda bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? 2. Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Donanım Yazılım Bilişim

Detaylı

Bilgisayar Ağları ve Türleri

Bilgisayar Ağları ve Türleri Bilgisayar Ağları ve Türleri Bilgisayar ağı, birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin, ses, sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluşturduğu yapıdır. Ağlar sadece bilgisayarlardan

Detaylı

TASARSIZ TAŞIT AĞLARI (VEHICULAR AD HOC NETWORKS)

TASARSIZ TAŞIT AĞLARI (VEHICULAR AD HOC NETWORKS) TASARSIZ TAŞIT AĞLARI (VEHICULAR AD HOC NETWORKS) VEHICULAR AD HOC NETWORKS - VANETs VANET, MANET'in bir uygulama alanı olarak düşünülebilir. Temel amaç yol güvenliği ve yolcuların konforu. VANET, araçlar

Detaylı

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi Bölüm 7 Ağ Yönetimi Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi a) Performans (Performance) Yönetimi b) Sistem Ayarları (Configuration) Yönetimi c) Hesap (Account) t)yönetimi i d) Hata (Fault) Yönetimi e) Güvenlik

Detaylı

A S T E K AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ SMART GRID SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE

A S T E K AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ SMART GRID SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE A S T E K SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE SMART GRID AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ AKILLI ŞEBEKELER ÇÖZÜMÜ Dağıtım yapan işletmelerin otomasyon ihtiyaçları için AKILLI

Detaylı

Katmanı Tasarımı kaydet-yönlendir

Katmanı Tasarımı kaydet-yönlendir AĞ KATMANI Ağ Katmanı Tasarımı Ağ Katmanının temel işlevi, gönderilen paketlerin, subnet'teki yönlendi-riciler (router) üzerinden karşı tarafa iletilecekleri rotanın tayinidir. Aşağıdaki şekilde de görüleceği

Detaylı

Tarzan: A Peer-to-Peer Anonymizing Network Layer 1 EMRE YESĐRCĐ 2 KONULAR Giriş Anonimlik Nedir? Tasarım ve Hedefler Kural Tanımı Kodlama Sonuç 3 Giriş Tarzan her düğümünde bir karıştırıcı olan bir peer

Detaylı

SDÜ KMYO. Ağ Mimarileri ve Topolojileri

SDÜ KMYO. Ağ Mimarileri ve Topolojileri Ağ Mimarileri ve Topolojileri Bilgisayar Ağ Mimarisi İstemci-Sunucu / Sunucu Temelli (Client- Server, Server based) Türdeş (Peer-to-Peer) Mimari Client/Server ve Peer to Peer Lan daki bütün bilgisayarlar

Detaylı

GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI GAZİ ÜNİVERSİTESİ

GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI GAZİ ÜNİVERSİTESİ GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI GAZİ ÜNİVERSİTESİ İÇİNDEKİLER GENİŞBANT VE IP TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKASYON PROGRAMI 3 Sertifika Programının Amacı 4-5 Eğitim Haritası 6 Telekomünikasyon

Detaylı

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ Murat BAYRAM Binalarda Enerji Verimliliği Şubesi Şube Müd.V. bayram.bay@gmail.com Enerji Nedir? İş yapabilme kabiliyetidir. Enerji Yönetimi Nedir? Yaşam için gerekli

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Bilgisayar Ağları II BIL306 6 3+2 4 5

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Bilgisayar Ağları II BIL306 6 3+2 4 5 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Bilgisayar Ağları II BIL306 6 3+2 4 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze Dersin

Detaylı

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 2. Ağ Modelleri

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 2. Ağ Modelleri Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2. Ağ Modelleri Ağ Modelleri Bir ağ ğ bir noktadan diğer bir noktaya veri ileten donanım ve yazılımların

Detaylı

TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ

TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ Prod-el tarafından telsiz pazarı için sunulan ECOS (Extended Communication System- Genişletilmiş Haberleşme Sistemi)

Detaylı

2. hafta Bulut Bilişime Giriş

2. hafta Bulut Bilişime Giriş 1 2. hafta Bulut Bilişime Giriş 3. Bulut Bilişime Duyulan İhtiyaç Son yıllarda veri kullanımında görülen artışlar sayesinde verinin elde edilmesi ve üzerinde analizler yapılarak genel değerlendirmelerde

Detaylı

Atitek Elektronik LTD. UHF Temelli OGS Sistemleri

Atitek Elektronik LTD. UHF Temelli OGS Sistemleri Nedap OGS Sistemleri Türkiye Genel Distribütörü Atitek Elektronik LTD. UHF Temelli OGS Sistemleri COPYRIGHT Bu doküman ve içindeki bilgiler Atitek Elektronik Sistemleri ve Teknolojileri San.Tic.Ltd.Şti.

Detaylı

DAMACANAYA LAZER TEKNOLOJİSİ İLE KOD YAZMA VE OPTİK YÖNTEMLERLE KOD OKUMA BİLGİ İSTEĞİ DUYURUSU

DAMACANAYA LAZER TEKNOLOJİSİ İLE KOD YAZMA VE OPTİK YÖNTEMLERLE KOD OKUMA BİLGİ İSTEĞİ DUYURUSU DAMACANAYA LAZER TEKNOLOJİSİ İLE KOD YAZMA VE OPTİK YÖNTEMLERLE KOD OKUMA BİLGİ İSTEĞİ DUYURUSU 1. Amaç Türkiye Halk Sağlığı Kurumu (THSK) ve TÜBİTAK BİLGEM in taraf olduğu Damacana Takip Sistemi (DTS)

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 GÜZ Yarıyılı. 17-18 Ara. 2013 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU

Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 GÜZ Yarıyılı. 17-18 Ara. 2013 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 GÜZ Yarıyılı 17-18 Ara. 2013 Salı, Çarşamba Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Aktarım katmanında TCP ve olmak üzere iki protokol kullanılır. iletiminde sağlama yapılmadığı

Detaylı

Gökhan AKIN. ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK-CSIRT Güvenlik Grubu Üyesi. http://www2.itu.edu.tr/~akingok

Gökhan AKIN. ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK-CSIRT Güvenlik Grubu Üyesi. http://www2.itu.edu.tr/~akingok DHCP SERVĐSĐNE YENĐ BĐR BAKIŞ Gökhan AKIN ĐTÜ/BĐDB Ağ Grubu Başkanı ULAK-CSIRT Güvenlik Grubu Üyesi http://www2.itu.edu.tr/~akingok DHCP Servisi Dynamic Host Configuration Protocol, RFC 2131: IP bazlı

Detaylı

TELSİZ DUYARGA AĞLARINDA KÜMELEME VE YÖNLENDİRME İŞLEMİ İÇİN GEZGİN ETMEN KULLANIMI

TELSİZ DUYARGA AĞLARINDA KÜMELEME VE YÖNLENDİRME İŞLEMİ İÇİN GEZGİN ETMEN KULLANIMI TELSİZ DUYARGA AĞLARINDA KÜMELEME VE YÖNLENDİRME İŞLEMİ İÇİN GEZGİN ETMEN KULLANIMI Orhan Dağdeviren 1, Fatih Tekbacak 1, Kayhan Erciyeş 2 1. İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

Detaylı