İSKELET SİSTEMİ VE DOKULARI Hayvanlarda iskelet; koruma, destek ve hareket işini görür. İskeletin üç tipi vardır;

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İSKELET SİSTEMİ VE DOKULARI Hayvanlarda iskelet; koruma, destek ve hareket işini görür. İskeletin üç tipi vardır;"

Transkript

1 İSKELET SİSTEMİ VE DOKULARI Hayvanlarda iskelet; koruma, destek ve hareket işini görür. İskeletin üç tipi vardır; 1. Hidrostatik İskelet: Kapalı bir vücut boşluğunda basınç altında tutulan sıvıdan oluşan iskelettir. Su ortamında yaşayan hidra ve solucan gibi birçok omurgasız hayvan için uygun olan bu iskelet, iç organları şoklardan korur. Yerde sürünmede, zeminde tünel açmada desteklik sağlar. Planarya gibi yassı solucanlarda doku sıvısı, basınç altında hidrostatik iskelet görevi yapar. Planaryanın hareketi, vücut duvarındaki kasların hidrostatik iskelet üzerine uyguladığı kuvvet ile sağlanır Toprak solucanında sölom sıvısı, hidrostatik iskelet görevi yapar. Hidrostatik iskelet, toprak solucanında halkasal ve uzunlamasına kasların Peristaltik hareketine imkân verir. 2. Dış İskelet: Hayvan vücudunun dışında oluşan destek yapıdır. Özel hücrelerce salgılanan organik ya da inorganik maddelerden oluşmuştur. Kaslar, iskelete içten tutunur. Midye ve salyangozda kalsiyum karbonat yapılı dış iskelet, ağır olduğu için hareketi yavaşlatır. Eklembacaklılarda (çekirge gibi) kitin yapılı dış iskelet hafiftir, hareketi zorlaştırmaz. Dış iskelet hayvan vücudunu korur fakat hayvanın büyümesine de engel olur. Midye ve salyangozda büyüme sırasında kabuğa yeni ekler yapılır. Eklembacaklılarda ise büyüme sırasında zaman zaman dış iskelet değiştirilir (deri değiştirme). Bu durum madde ve enerji kaybına neden olur. Eklembacaklıların çoğu karada yaşadığından, dış iskelet sayesinde fazla su kaybetmeleri önlenir. 3. İç İskelet: Hayvan vücudunun içinde bulunan destek yapıdır. Omurgasızlardan süngerlerde inorganik madde yapılı, mikroskobik küçük iğneler şeklinde iç iskelet bulunur. Derisidikenlilerde de deri altında inorganik yapıda sert plakalardan oluşmuş iç iskelet vardır. Omurgalılarda çok iyi gelişmiş iç iskelet bulunur. Kaslar, iskelete dıştan bağlıdır. Köpek balıkları, vatoz ve kedi balıklarında iç iskelet kıkırdak yapısındadır. Diğer omurgalılarda ise embriyo döneminde kıkırdak, daha sonra kemik yapısındadır. Ergin dönemde iç iskelette yer yer kıkırdak korunmuştur. Kıkırdak Doku: Vücudun esnek olan destek dokusudur. Bu dokuda kan damarları bulunmaz. Hücreleri, dokular arasındaki sızıntılarla beslenir, dolayısıyla oksijen tüketimi az olan bir dokudur. Kıkırdak doku, hücreler ve hücreler arası maddelerden meydana gelmiştir. Hücrelerine kondrosit hücreler arasındaki maddesine kondrin denir. Kondrin, kollojen veya elastik lifler bulundurur. Kondrositler ara maddeden bir kapsülle ayrılmış olan boşluklar içinde bulunur. Kapsül içindeki hücre gruplarına kondron denir. Kondrositleri, kondroblast adlı hücreler oluşturur. Kıkırdak doku, ara maddesinde bulunan liflerin yapısına ve düzenine göre üçe ayrılır; 1. Hiyalin (saydam) kıkırdak: Hücre ara maddesi şeffaf ve homojendir. Kollojen lifler bulundurur. Bu lifler sayesinde bükülmeyen ve dayanıklı olan bu kıkırdak, tüm omurgalıların embiryo dönemindeki iskeletini oluşturur. Ergin dönemde soluk borusu, burun, kaburga uçları ve uzun kemiklerin başında bulunur. 2. Elastik kıkırdak: Hücre ara maddesinde elastik lifler bulunur. Bükülebilir özellikteki bu kıkırdak, karada yaşayan memelilerin kulak kepçesi, kulak yolu ve östaki borusunda bulunur. 3. Lifli (fibröz) kıkırdak: Hücre ara maddesinde bol miktarda kollojen lif bulunur. Basınca ve çekmeye karşı dayanıklıdır. Omurlar arasındaki diskler arasında yer alır. Kemik Doku: Kemik doku, hücreler ve bu hücrelerin salgıladığı ara maddeden oluşmuştur. Kemik hücreleri uzantılıdır. Birbirleriyle uzantıları sayesinde ilişki kurarlar. Üç çeşit kemik hücresi vardır. Osteoblast adlı hücre, kemiğin osteosit adlı hücrelerini oluşturur. Kemik hücrelerinin yıkımını sağlayan üçüncü hücresi de osteoklast adını alır. Hücre ara maddesi, kollojen lifleri olan organik maddelerle inorganik maddelerden yapılmıştır. Ara maddenin protein yapılı olan organik kısmına osein denir. İnorganik maddelerin çoğunluğu kalsiyum tuzlarıdır. Bu tuzlar kemiğe sertlik verir. Eğer besin maddelerinde bu tuzların eksikliği olursa, vücut hücrelerinin ihtiyacı kemiklerden karşılanır. Yaşlandıkça, ara maddenin organik kısmı azalır, inorganik kısmı artar. Bu nedenle yaşlılarda kemikler daha kırılgandır.

2 Kemik çeşitleri Kemik doku, süngerimsi kemik doku ve sıkı (sert) kemik doku olmak üzere ikiye ay ılır. Süngerimsi kemik doku: Gözenekli yapıdadır ve kan hücrelerinin yapımını sağlayan kırmızı iliği bulundurur. Tüm kemik çeşitlerinin içinde süngerimsi kemik dokusu vardır. Sıkı (Sert) kemik dokusu: Tüm kemik çeşitlerinin dış kısmında bulunur. Enine kesiti mikroskopta incelenirse, kan damarları ve sinirlerin geçmesine yarayan havers kanalları görülür. Kemik hücreleri bu kanalların çevresinde sıralanmıştır. Hücreler uzantıları ile havers kanallarındaki kandan besin ve oksijen alır. Havers kanallarını birleştiren enine kanallara volkman kanalları denir. İnsan iskeletini oluşturan kemikler uzun, yassı, kısa ve düzensiz olmak üzere dört şekilde görülür: Uzun kemikler: kol ve bacaklarda bulunur. Pazu, ön kol ve dirsek kemikleri kolda, uyluk, kaval ve baldır kemikleri de bacakta bulunan uzun kemiklerdir. Bir uzun kemik boyuna kesilerek incelenirse diğer kemikler gibi süngerimsi kemik ve sıkı kemik dokusu olmak üzere iki kısımdan meydana geldiği görülür. Gövde kısmının ortasındaki boşluğu sarı kemik iliği doldurur. Yassı kemikler: kafatası, kaburga, göğüs, kalça ve diz kapağı yassı kemiklerdir. Kısa kemiğe parmak ve bilek kemikleri örnek gösterilebilir. Düzensiz kemiğe omur kemikleri örnektir. Kemikler üzerinde periost adı verilen kemik zarı bulunur. Kemik zarında, kollojen ve elastik liflerle bol miktarda kan damarı ve sinir vardır. Damarlar ve sinirler kanallarla kemiğin içine girer. Kemik zarı kemiğin enine büyümesini ve onarımını sağlar. Kemiğin boyuna büyümesini, uzun kemiklerin baş kısmında bulunan epifizyal plak sağlar. Epifizyal plak, kemik doku oluşumunu sağlayan hiyalin kıkırdak tabakasıdır. Kemik Oluşumu Kemiğin bir kısmı bağ dokudan (kafatası kemiği gibi), bir kısmı ise hiyalin kıkırdaktan (üye kemikleri gibi) oluşur. Yaşam boyunca bir yandan kemik yapımı devam ederken bir yandan da yıkımı olur. Büyüme çağında yapım yıkımdan fazla olduğu için kemikler uzar. Kemik dokusunu yapan hücrelere osteoblast, yıkan hücrelere Osteoklast denir. Kemik oluşumunda mineraller, hormonlar ve vitaminler önemli yer tutar. Kalsiyum, fosfor ve potasyum kemik oluşumu için gerekli minerallerdir. Bu minerallerin kandaki miktarı, belli sınırlar içinde olmalıdır. Kandaki miktarları, paratiroit ve tiroit bezinin hormonları ile ayarlanır. Besinlerle yeterli kalsiyum alınmazsa kandaki kalsiyum azalır. Paratiroit bezi de parat hormon salgılayarak, kemikten kana kalsiyum çıkmasını sağlar. Böylece kandaki kalsiyum miktarı artar. Eğer kandaki kalsiyum normalin üzerinde olursa, tiroit bezi kalsitonin hormonu salgılar. Kalsitonin, kandaki kalsiyum ve fosfatın kemiklere geçmesini sağlar. Kemiklerin gelişmesinde ve büyümesinde hipofiz bezinden salgılanan büyüme hormonu da etkilidir. Büyüme hormonu, karaciğerdeki protein ve karbonhidrat metabolizmasını hızlandırarak dolaylı yoldan etkisini gösterir. Kalsiyum metabolizmasında D vitamininin de önemli bir yeri vardır. Derideki D vitamini öncüsü maddeler, güneşteki ultraviole ışınlarının etkisiyle D vitaminine dönüştürülür. D vitamini eksikliğinde, kalsiyum ve fosfat emilimi azalır. Bu durumda kemik ve dişlerin oluşumu gecikir, kemikler yumuşayıp eğilir (raşitizim). Kemik gelişimi için A ve C vitaminleri de gereklidir.

3 İNSANDA İSKELET SİSTEMİ İnsanda iskelet sistemi kemik ve kıkırdak dokudan meydana gelmiştir, insan iskeletinde 207 kemik bulunur. İskelet üç kısımda incelenir: 1. Baş İskeleti: Kafatası ve yüz iskeleti olmak üzere iki kısımda incelenir. Baş iskeleti

4 BAŞ İSKELETİ ( 22 ) Tırnakçık kemikleri (2) Elmacık kemikleri (2) Göz çukurunun iç alt kemiğinde yer alır. Göz çukurunun dış alt kısmında bulunur. Yüz Kemikleri (14) Burun kemikleri (2) Ortada bir çizgi boyunca bağlanmıştır. Üst çene kemiğinin alın çıkıntıları arasında ve dört köşeli yassı bir kemik olup burun sırtının iskeletini yapar. Boynuzcuk kemikleri (2) Burun boşluğunun içerisinde bulunur. Üst çene kemikleri (2) Damak kemikleri (2) Hareketsiz olan çene kemiğidir. Ağız boşluğunun üstünde göz çukurunun altında bulunur. Sabit, oynamaz eklemler bulunur. Ağzın üst tavanında yer alır. Sapan Kemiği (1) Alt çene kemiği (1) Alın kemiği (1) Burun boşluğunu ikiye ayırır. Uç kısmı kıkırdaktan oluşur. Yüz kemiklerinin en büyüğüdür. Çiğneme fonksiyonu ile sindirim sistemine yardımcı olur. Yarı oynar eklem bulunur. Kafatasının ön yüzünde ve göz yuvalarının (orbita) üst bölümünde yer almıştır. Kafatası Kemikleri (8) Art kafa kemiği (1) Temel kemiği (1) Kalbur kemiği (1) Yan kafa kemikleri (2) Kafatasının arkasında bulunur. Kafatasının tabanında bulunan kemiktir. Görme ve koklama sinirlerinin geçtiği bölge Kafatasının yan taraflarında bulunur. Şakak kemikleri (2) Kulakların olduğu bölgede bulunur. Baş iskeletinde yalnızca alt çene kemiği hareketlidir. 2. Gövde İskeleti: Gövde iskeletinde toplam 65 kemik bulunur. Gövde İskeleti Omurga 33 Göğüs kemiği 1 Kaburgalar 24 Omuz kemeri 4 Kalça Kemeri 3 Toplam 65 Omurga: Boyundan kuyruk sokumuna kadar devam eder. Omur adı verilen 33 kemikten oluşmuştur. Üst bölgede art kafa kemiği, alt bölgede kalça kemikleri ve orta bölgede de kaburga kemikleri ile eklem yapar. Omur deliklerinin üst üste gelmesiyle oluşan omurga kanalında omurilik bulunur. Omurların yan yüzeyindeki deliklerden omurilik sinirleri çıkar. İki omur arasında, omurlar arası yastık (kıkırdak disk) bulunur. Boyun Sırt Bel Sağrı Kuyruk sokumu Omurga Toplam (7 omur) (12 omur) (5 omur) (5 omur) (4 omur) (33 omur) Omurga, tabloda görüldüğü gibi beş bölgeye ayrılır. Sağrı ve kuyruk sokumu bölgesi omurları kaynaşmıştır. Boyun omurlarından birincisi atlas, ikincisi eksen adını alır. Eksen kemiğinin bir çıkıntısı atlas kemiğine yerleşmiştir. Baş, eksen kemiği etrafından hareket eder. Omurga

5 Göğüs Kemiği: Göğsün ön kısmında, üst tarafı geniş, aşağı doğru indikçe incelen yassı kemiktir. Kaburga Kemikleri: 12 çift yassı kemiktir. Arkadan birer uçları ile sırt omurlarına önden göğüs kemiğine bağlanmışlardır. Kaburga kemiklerinin yukarıdan itibaren 7 çifti kıkırdak uçları ile doğrudan göğüs kemiğine, 3 çifti birbirine eklendikten sonra yedinci kaburga çiftine bağlıdır. Son iki kaburga çiftinin öndeki uçları boştadır. Bunlara yüzücü kaburgalar denir. Omuz Kemeri: Önde 2 köprücük kemiği, arkada 2 kürek kemiğinden oluşmuştur. Köprücük kemikleri önde göğüs kemiğine tutunmuş, diğer uçları da kürek kemiğine bağlanmıştır. Kalça Kemeri: Kalça, oturga ve çatı kemiği olmak üzere üç kemikten oluşmuştur. Bu kemiklerin oluşturduğu boşluğa, leğen boşluğu denir. 3. Üyeler İskeleti Kol ve bacak kemiklerinden oluşur. Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi her bir kolda ve her bir bacakta 30'ar kemik bulunur. Üyeler Kol Kemikleri (30) Bacak Kemikleri (30) Pazu kemiği (1) Uyluk kemiği (1) Ön kol kemiği (1) Diz kapağı kemiği (1) Dirsek kemiği (1) Kaval kemiği (1) El bilek kemiği (8) Baldır kemiği (1) Tarak kemiği (5) Ayak bilek kemiği (7) El parmak kemikleri (14) Ayak tarak kemiği (5) Ayak parmak kemiği (14) Eklemler Kemiklerin birbiri ile birleşme yerine eklem denir. Üç çeşit eklem vardır: Oynamaz (hareketsiz) eklemler: Kemikler arasında boşluk olmaksızın, testere dişi gibi dişlerle birleşme ile ortaya çıkan eklemdir. Baş iskeletindeki kemiklerde (alt çene kemiği hariç), sağrı ve kuyruk omurlarında görülür. Yarı Oynar (az hareketli) eklemler: Omurgadaki eklemler bu gruba girer. Omurganın omurları arasında kıkırdak diskler vardır. Bunlar sayesinde omurganın hareketleri sınırlıdır. Oynar (hareketli) eklemler: Kol ve bacaklarda görülen eklemlerdir. Örneğin, kürek kemiği-pazu kemiği arasında, kalça kemiği - uyluk kemiği arasında oynar eklem bulunur (Bkz. Şekil5.6). Kemiklerin eklem yapan yüzeylerinde, hiyalin kıkırdak yapılı eklem kıkırdağı vardır ve bu kıkırdak, yapılan basınçları azaltır. Bu eklemleri bilezik gibi saran ve iki kemiği uç uca tutan eklem kapsülü bulunur. Eklem kapsülü ile eklem arasında eklem boşluğu vardır. Eklem kapsülünün iç yüzeyini örten sinovial zar eklem sıvısı salgılar. Eklem sıvısı eklem boşluğunda toplanır, kayganlık sağlayarak eklem yüzeyindeki aşınmayı önler. Eklem Hareketleri: Bir bağ doku çeşidi olan tendon (kas kirişi), kası kemiğe bağlar. Tendonların kasılma özelliği yoktur, kaslara göre daha dirençlidir. Bazı tendonlar çok uzundur. Örneğin parmakları hareket ettiren kasların bazıları ön kolda yer alır. Bu kaslar parmaklara uzun tendonlarla bağlanır (parmaklarınızı kıpırdatın, ön kolda kaslarınızın hareketini hissedin). İskelet kasları hareket için mutlaka bir ekleme etki eder. Ekleme etki eden kaslar genellikle çift olarak bulunur ve birbirine zıt çalışırlar. Birbirine zıt çalışan bu kaslara antogonist kaslar denir. Örneğin Şekilde görüldüğü gibi antagonist kaslardan biri kasılır (kapatıcı kas), diğeri gevşer (açıcı kas). Kol, bacak, karın, sırt ve omuz hareketleri antogonist kaslarla sağlanır. Bacak ekleminin dik ve hareketsiz kalması sırasında, eklemin her iki yanındaki kas, belli bir kasılma durumundadır. Yani bu kaslar aynı anda kasılır ve gevşer. Böyle kaslara sinerjist kaslar denir.

6 KAS DOKU Herhangi bir uyaranla uyarıldığı zaman kasılan ve tutunduğu organ ya da kemiği oynatan kas dokudur. Uzun olan hücreleri kas lifi adını alır. Hücreleri arasında hücre ara maddesi bulunmaz. Hücre zarına sarkolemma, sitoplazmasına sarkoplazma denir. Sarkoplazmada kasılıp gevşeme özelliği olan, birbirine paralel konumda uzanan miyofibril denilen telcikler bulunur. Miyofibriller aktin ve miyozin adı verilen protein yapılı iplikçiklerden oluşur. Sarkoplazmada miyofibrillerden başka çok sayıda mitokondri, endoplazmik retikulum gibi organeller yer alır. Kas dokudaki miyofibriller, açık ve koyu bantlar şeklinde görülüyorsa bu kas, çizgili kas adını alır. İskelet kasları ve kalp kası çizgili kastır. Miyofibrillerde bantlı yapı yoksa bu kasa düz kas denir. 1. Düz Kas İğ biçimindeki hücreleri tek çekirdekli ve çekirdek hücrenin ortasındadır. Otonom sinirlerle uyarılıp çalıştırılır, yani çalışması istek dışıdır. Hücrelerinin sadece bir kısmı sinir uçları ile bağlantılıdır. Hücreden hücreye uyartı aktarıldığı için yavaş kasılır, kasılı kalma süreleri uzundur. Eklem bacaklılar dışındaki omurgasızların kasları düz kastır. Omurgalılarda; sindirim sistemi duvarında, idrar kesesinde, atar ve toplardamarlarda düz kas bulunur. Kas çeşitleri 2. İskelet kası (çizgili kas): Uzun silindirik yapıdaki hücreleri çok çekirdekli ve çekirdekler hücrenin kenarındadır. Yetişkinlerde bölünme yeteneği yoktur. Ağırlık kaldırma ve diğer kas geliştirici yöntemler kas hücre sayısını arttırmaz, sadace mevcut olanların büyümesini sağlar. Hasar görürse satellit adlı, hücreler tarafından yeni lifler oluşabilir. Kalın ve miyelinli somatik sinirler tarafından uyarılıp çalıştırılır, çalışması isteğe bağlıdır. Her kas lifi ayrı ayrı sinir uçları ile uyarıldığı için hareketleri hızlıdır ancak çabuk yorulur. Omurgasızlardan eklembacaklıların kasları çizgili kastır. Omurgalılarda kemiklere tendonlarla tutunan iskelet kası, çizgili kastır. 3. Kalp Kası: Yan dallanmalar yapan kısa silindirik hücrelerden oluşur. Hücrelerinde bir veya iki çekirdek bulunur ve çekirdekler hücrenin ortasındadır. Hücrelerin bölünme yeteneği yoktur. Hücrelerin uç kısımları hücreler arası diskler ile birleşmiştir. Bu diskler, kalp atımları sırasında elektriksel uyarının hücreden hücreye yayılmasını sağlar. Otonom sinir sistemi kontrolünde istek dışı çalışır. Embriyonun dördüncü haftasından ölünceye kadar çalışmasını sürdürür.

7 İNSANDA KAS SİSTEMİ Kimyasal enerjiyi, mekanik enerjiye dönüştüren kas sistemi, uyarılara kasılma ve gevşeme şeklinde cevap verir. Vücut ısısının korunmasında, vücut şeklinin oluşmasında önemli bir yer tutar. Çizgili kas olarak adlandırılan iskelet kası, kas demetlerinden oluşmuştur. Kas demetleri içinde çok çekirdekli hücreler olan, kas lifi (kas hücresi) bulunur. Kas lifi, çok sayıda embriyonik hücrenin kaynaşması ile oluştuğu için çok çekirdeklidir. Her bir kas lifinde çok sayıda miyofibril bulunur. Miyofibriller ise iki tip miyofilament içerir. İnce filamentler aktin, kalın filamentler miyozin adı verilen proteinlerdir. İskelet kası Kast demeti Kas lifi(kas hücresi) Miyofibril(Kas telciği) Miyofilament=Kas iplikleri(aktin ve Miyozin) İskelet kasları çizgili kas olarak adlandırılır çünkü miyofilamentlerin dizilişi, tekrarlanan açık ve koyu bantların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Tekrarlanan her birime sarkomer denir. Sarkomer, temel kasılma birimidir. Açık bantlar (I bandı), ince filament olan aktin adlı proteinlerin olduğu kısımdır ve üzerinde Z çizgisi bulunur. Koyu bantlar (A bandı), kalın filament olan miyozin adlı proteinlerin uzunluğu kadardır, üzerindeki açık renkli bölge H bandı adını alır. A bandı, hem aktin hem miyozin proteinlerini içerirken, H bandında sadece miyozin proteini bulunur. Kas kasılmasının ATP, Ca ++, K + ve Mg ++ bulunan sulu ortamda aktinlerin, miyozinler üzerinde kayması ile gerçekleştiğini ifade eden Huxley'in kayan iplikler hipotezidir. Kayan iplikler hipotezine göre kas kasılırken aktin ve miyozinler bir sürgü gibi birbiri üzerinde kayar. Bunu miyozin başlarının aktinlerle yaptığı köprüler (bağlar) sağlar. Kayan iplikler hipotezine göre kas kasılırken; Z çizgileri ve aktin iplikleri birbirine yaklaşır. Sarkomerin boyu kısalır. H bandı önce daralır, sonra kaybolur. I bandı daralır. Miyozin iplikleri komşu I bandını geçemez. A bandının boyunda aktin ve miyozin ipliklerin uzunluğunda değişme olmaz. Kas demetinin boyu kısalırken eni genişler, hacmi değişmez. Aktin ve miyozin ipliklerinin oluşturduğu birlikteliğe aktomiyozin kompleksi denir. Kayan iplikler hipotezine göre kas gevşerken; Z çizgileri ve aktin iplikleri birbirinden uzaklaşır. Sarkomerin boyu uzar. H bandı tekrar görünür. I bandı uzar. A bandı değişmez. Kas demetinin boyu uzarken eni daralır, hacmi değişmez. Kas kasılması için gerekli enerji: Bunun için gerekli enerji ATP den karşılanır. ATP + H 2 O ADP + P i + Enerji Kasılmanın başında kas lifi içinde bulunan çok küçük miktardaki ATP, sadece birkaç kasılmaya yeter. Kas lifi ATP ihtiyacını; Kreatin fosfat (CP), mitokondrideki solunum ve sitoplâzmadaki glikolitik yol (laktik asit fermantasyonu) ile karşılar. Kasılma aktivitesinin başında kreatin fosfattan çok hızlı bir şekilde ATP oluşumu sağlanır. Keratinfosfat + ADP kasılma dinlenme Keratin + ATP Bu sayede ATP ihtiyacı bir kaç saniye için karşılanır. Bu sırada oksidatif fosforilasyon ve giikoiitik yol için zaman kazanılmış olur.

8 Orta şiddetteki kas aktivitesinde kas kasılması için kullanılan ATP nin çoğu oksidatif fosforilasyon ile sağlanır. Egzersizin ilk on dakikasında, kas glikojeni glukoza yıkılarak, sonraki zamanda ise kandan gelen glukoz ve yağ asitleri kullanılarak oksidatif fosforilasyon yapılır. Egzersiz uzarsa kas, glukozdan daha çok yağ asitlerini kullanır. Eğer egzersizin şiddeti yüksekse kasa ATP ihtiyacını karşılamaya yetecek ölçüde O 2 ulaşamaz. Bu durumda kas, oksijensiz solunum (laktik asit fermantasyonu) da yapar. Bir süre sonra laktik asidin birikmesi yorgunluk yaratır. Kas aktivitesinin sonunda kasın içindeki kreatin fosfat ve glikojen düzeyleri azalır. Bunları yerine koymak için de enerji gereklidir. Bu nedenle kas, aktivitesini bitirdikten sonra bir süre daha yüksek miktarda O 2 tüketmeye devam eder. Ayrıca birikmiş olan laktik asidin kullanılması için de oksijen gerekmektedir. Şiddetli bir egzersizden sonra derin solumaya devam etmemiz, yüksek düzeyde oksidatif fosforilasyon yapılmasını sağlar. Böylece üretilen ATP ile kreatin fosfat ve kas glikojeni yerine konur. UYARI Kaslardan kana geçen laktik asit karaciğere taşınır. Karaciğerde laktik asit, pirüvik aside dönüşür. Pirüvik asidin bir kısmı oksijenli solunumda kullanılıp enerji elde edilirken bir kısmı da glikoza dönüştürülür. Karaciğer, glikozu glikojen halinde depolar.

9 Kas kasılmasının kimyasal açıklaması: Çizgili kaslar, sinir sisteminden gelen, miyelinli sinir lifleri (motor nöron) ile uyarılır. Motor nöronlar ile kas arasındaki sinir-kas bağlantısına motor uç plak denir. Motor nöron ucundan asetilkolin hormonu salgılanır asetil kolin, sinir-kas bağlantısı arasına yayılır. Asetil kolin, kas zarının (sarkolemma) uyarılmasını sağlar. Uyarılmış kasın sarkoplazmik retikulumundan Ca ++ iyonları çıkarak aktin-miyozin arasına yayılır, magnezyum iyonları alınır. Bu sırada ATP parçalanır ve kasılma sağlanır. Ca ++ iyonları sarkoplazmik retikulum tarafından geri alınır ve kas gevşer. Kasın gevşemesi için de ATP gereklidir. UYARI Kasılmış kasta Ca ++, sarkoplazmadaki aktin - miyozin arasındadır. Gevşemiş kasta Ca ++, sarkoplazmik retikulum içindedir. İskelet Kasının Kasılmasının Genel Özellikleri: Bir kas lifinin uyarılması için gerekli olan minimum uyartı şiddetine eşik şiddet denir. Kas lifi, eşik şiddetin altındaki uyarılara cevap vermez. Eşik şiddet ve üzerindeki uyarılara cevap verir. Bu cevaba aksiyon potansiyeli denir. Eğer kas, eşik değerden daha şiddetli bir uyarı ile uyarılırsa aksiyon potansiyeli değişmez. Yani eşik şiddetin altındaki uyarılara hiç cevap vermez, eşik şiddet ve üzerindeki uyarılara tüm gücü ile cevap verir. Buna ya hep ya hiç prensibi denir. Bir kas lifi bu prensibe uyarken, çok sayıda kas lifinden oluşmuş olan kas demeti bu prensibe uymaz. Bir kas lifinin tek bir uyarıya verdiği cevaba kasıl sarsılma denir. Üç döneme ayrılır; 1- Latent (Sessiz) dönem: Bir kaç milisaniye süren bir aralıktır. Bu dönemde, uyarılma-kasılma eşleşmesi ile ilgili işlemler gerçekleşir. 2- Kasılma dönemi: Gerilimin başlamasından, gerilimin en yüksek noktaya çıkmasına kadar geçen dönemdir. 3- Gevşeme dönemi: Kasılı durumdaki kasın gevşeyerek eski haline geldiği dönemdir. Kasıl Sarsılma (sarsı) Gevşeme fazının başlarında bir kas hızlı uyarımlar alırsa, kas bir uyarımdan sonra tamamen gevşeyemeden ikinci uyarımı almış demektir. Bu durumda her bir uyarımın tek tek yol açacağından daha güçlü bir kasılma oluşur. Birikim olarak adlandırılan bu durum, ikinci uyarımın birinciye eklenmesi ile meydana gelmiştir.

10 Şekil 5.19: Kas hücresi kasılmalarının özeti. Bu grafik, bir kasta, tek bir aksiyon potansiyeli, bir çift aksiyon potansiyeli ve bir dizi aksiyon potansiyeli ile oluşan gerilimleri karşılaştırmaktadır. Noktalı çizgiler, sadece ilk aksiyon potansiyelinin olması durumundaki tepkiyi göstermektedir. Eğer kasa uyarılar aşırı hızda gelirse, kas gevşeyemeden tekrar kasılır. Tetanus adı verilen tek ve sürekli bir kasılma tipi oluşur. Normalde hareketlerimizin büyük kısmı tetanik kasılmalar içerir. Çünkü kasa bir anda çok sayıda sinir uyarısı gönderilir. Eğer bir tetanik kasılma uzun sürerse kas yorulmaya başlar. İnsan baygın olmadığı sürece kaslarının tümü hafifçe kasılı durumdadır. Buna tonus denir. Tonus halindeki kas, tamamen gevşemiş bir kasa göre daha güçlü tepki gösterebilir. Kasların kasılması için olduğu gibi, gevşemesi için de enerji gerekir. Eğer kasılan kaslar, enerjiden yoksun ise kasılı kalır. Kaslarda biriken laktik asit, ölümden sonra kastaki miyozini sertleştirir. Bu olaya ölüm katılığı denir. Uzun süre kovalanan hayvan avlanırsa, eti katı ve laktik asitten dolayı lezzetsiz olur.

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi İnsanda Destek ve Hareket Sistemi A. HAYVANLARDA DESTEK VE HAREKET Canlı vücuduna desteklik görevi yapan, vücudun çeşitli kısımlarını koruyan ve hareketi sağlayan sisteme destek ve hareket sistemi denir.

Detaylı

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İnsan iskeleti ;Baş-Gövde-Üyeler olmak üzere 3 bölümde incelenir. Baş: kafatası ve yüz iskeleti Gövde: Omurga, göğüs kemiği, kaburgalar, omuz ve kalça kemeri Üyeler: Kollar, bacaklar

Detaylı

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistemler Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistem İskelet Sistemi İskeletin Görevleri Vücuda şekil verir. Vücuda destek sağlar. Göğüs kafes ve kafatası kemikleri

Detaylı

İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir?

İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir? On5yirmi5.com İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir? İskelet ve kemik çeşitleri nelerdir? Yayın Tarihi : 16 Kasım 2012 Cuma (oluşturma : 1/4/2017) A. İSKELET ÇEŞİTLERİ Hayvanların çoğunda, vücuda destek

Detaylı

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir.

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. İSKELET ve KAS SİSTEMLERİ İSKELET SİSTEMLERİ Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. A. İSKELET ÇEŞİTLERİ Hayvanların

Detaylı

Kaslar, canlı organizmada hareket sistemini meydana getiren yapılardandır. Kasların en önemli özellikleri uzayıp kısalma yeteneğine sahip olmalarıdır.

Kaslar, canlı organizmada hareket sistemini meydana getiren yapılardandır. Kasların en önemli özellikleri uzayıp kısalma yeteneğine sahip olmalarıdır. KAS SİSTEMLERİ Kaslar, canlı organizmada hareket sistemini meydana getiren yapılardandır. Kasların en önemli özellikleri uzayıp kısalma yeteneğine sahip olmalarıdır. Kas Dokusunun Karakteristikleri: 1.

Detaylı

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir.

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. İSKELET SİSTEMLERİ Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. A. İSKELET ÇEŞİTLERİ Hayvanların çoğunda, vücuda destek

Detaylı

HAYVANLARDA DESTEK VE HAREKET

HAYVANLARDA DESTEK VE HAREKET DESTEK VE HAREKET 1 HAYVANLARDA DESTEK VE HAREKET Hareket etmek canlıların ortak özelliklerindendir.hayvanlarında en önemli özelliklerindendir. İster en ilkel canlı olsun,ister en gelişmiş canlı olsun

Detaylı

skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça

skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça fazla bulunur. Sadece iskelet kasları toplam a ırlı ın

Detaylı

KAS DOKUSU. Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri

KAS DOKUSU. Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri KAS DOKUSU Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri Kasın Fonksiyonu Hareket Solunum Vücut ısısının üretimi İletişim Organların kontraksiyonu

Detaylı

3- Destek ve Hareket Sisteminin (Kasların) Çalışması :

3- Destek ve Hareket Sisteminin (Kasların) Çalışması : KAS SİSTEMİ İskelet sistemindeki kemiklerin üzerini örten, iç organların yapısına katılarak vücudun ve iç organların hareket etmesini sağlayan kasların oluşturduğu sisteme kas sistemi denir. a) Kasların

Detaylı

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur.

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur. KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER Canlılığın belirtisi olarak kabul edilen hareket canlıların sabit yer veya cisimlere göre yer ve durumunu değiştirmesidir. İnsanlarda hareket bir sistemin işlevidir. Bu işlevi

Detaylı

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu Embriyonik evrede kıkırdak kökenlidir. Daha sonra kemiklesir. Ergin evrede bazı vücut kısımlarında kıkırdak olarak kalır (burun ucu, kulak kepçesi, soluk borusu) skelet sistemi kemikler, eklemler, ligamentler

Detaylı

Kas Dokusu Çeşitleri. 3 tip kas dokusu. Düz kaslar Kalp kası Çizgili iskelet kası

Kas Dokusu Çeşitleri. 3 tip kas dokusu. Düz kaslar Kalp kası Çizgili iskelet kası 1 Kas Dokusu Çeşitleri 3 tip kas dokusu Düz kaslar Kalp kası Çizgili iskelet kası 2 Düz Kaslar İç organların ve damarların duvarlarında bulunur Otonom sinir sistemi tarafından innerve edilir, istem dışı

Detaylı

KAS FİZYOLOJİSİ ve EMG

KAS FİZYOLOJİSİ ve EMG KAS FİZYOLOJİSİ ve EMG 1 İskelet kası (%40) Kalp kası Düz kas (%10) Kalp kası Çizgili kaslar Düz kaslar: Damarların içinde, miyofilamentler düzenli değildir 2 1 İskelet Kasları Beyaz kaslar (rengi glikojenden)

Detaylı

1. ÜNİTE VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

1. ÜNİTE VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM 1. ÜNİTE VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM Yandaki resimde hastalandığında hastaneye giden Efe nin vücudunun röntgen filmi verilmiştir. Röntgen filminde görülen açık renkli kısımlar Efe nin vücudunda bulunan

Detaylı

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf 1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM Fen ve Teknoloji-4.sınıf A. DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İSKELET Kemiklerden oluşan ve eklemlerle bağlanan, vücudumuzun dik durmasını ve hareket etmesini sağlayan yapıya

Detaylı

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE 1 TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE GİRİŞ : Bir yaralı, hasta ya da kazazedeye ilk yardım yapabilmek ya da herhangi bir yardımda bulunabilmek için, öncelikle gerekenlerin doğru yapılabilmesi için, insan

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI 1. Aşağıdaki iskeletin temel bölümlerinin isimlerini yazınız. İskeletin temel bölümlerinin görevlerini belirtiniz. ( 10 puan) Bölümleri

Detaylı

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar)

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) Düz kaslar 2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) UYARILMALARI: Düz kaslar tiplerine göre farklı uyarılır

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir?

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 4. SINIF 1. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 3. Soru 2: Uzunlukları ve şekilleri farklı kemiklerin bir araya gelmesi ile

Detaylı

4. SINIF VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM TÜM KONULARIN ÖZETİ

4. SINIF VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM TÜM KONULARIN ÖZETİ İSKELET VE KAS İLİŞKİSİ Kaslar iskeletle birlikte hem hareket etmemizi sağlar hem de bedenimize destek olur. İskeletin dikliği ve bedenin şekil alması kaslar sayesinde olur. Kaslar bazı organları oluşturur

Detaylı

YAŞLI FİZYOLOJİSİ. Seray ÇAKIR 0341110005

YAŞLI FİZYOLOJİSİ. Seray ÇAKIR 0341110005 YAŞLI FİZYOLOJİSİ Seray ÇAKIR 0341110005 Yaşlının Vücut Bileşimi İnsanda, kas yapısı ve gücü 25 yaşında doruğa ulaşır. Bu yaşlarda kadınların ortalama vücut ağırlığının %37 si, erkeklerin %45 i kadarını

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR FİZYOLOJİ İNSAN VÜCUDUNU OLUŞTURAN SİSTEMLER NASIL ÇALIŞIYOR? ANATOMİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ BİYOFİZİK BİYOKİMYA EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ EGZERSİZ ESNASINDA SİSTEMLER NASIL

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

Genel Biyoloji Laboratuarı 16.Mart.2015

Genel Biyoloji Laboratuarı 16.Mart.2015 Genel Biyoloji Laboratuarı 16.Mart.2015 Dr. Selcen Çelik Hayvansal Dokular 1: Epitel, Adipoz, Kas, Kan Farklı tipte ve görevde hücrelerin bir araya gelmesiyle dokular, farklı dokuların bir araya gelmesiyle

Detaylı

CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ

CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ HAYVANLAR ALEMİ Çok hücreli canlılardır. Süngerler hariç, hepsinde sinir sistemi bulunur ve aktif olarak yer değiştirebilirler. Heterotrof beslenirler. Besinlerini glikojen

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

Gaz Alışverişi, İnsanda Solunum Sistemi

Gaz Alışverişi, İnsanda Solunum Sistemi A. GAZ ALIŞ VERİŞİ Gaz Alışverişi, İnsanda Solunum Sistemi Canlılarda hayatsal olayların sürdürülebilmesi için gerekli olan enerji hücresel solunumla elde edilir. Genellikle oksijenli olarak gerçekleşen

Detaylı

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır.

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ Beslenme Boşaltım Üreme Büyüme Uyarıları algılama ve cevap verme Hareket Solunum Hücreli yapı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ Beslenme Boşaltım Üreme Büyüme Uyarıları algılama ve cevap verme Hareket Solunum Hücreli yapı CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ Beslenme Boşaltım Üreme Büyüme Uyarıları algılama ve cevap verme Hareket Solunum Hücreli yapı Hayvan hücreleri mikroskop ile incelendiğinde hücre şekillerinin genelde yuvarlak

Detaylı

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ - 1 Ad :... Soyad :... Vücudumuzu ayakta tutan, hareket etmemizi sağlayan ve bazı önemli organları koruyan sert yapıya iskelet denir. İskelet

Detaylı

II.Hayvansal Dokular. b.bez Epiteli 1.Tek hücreli bez- Goblet hücresi 2.Çok hücreli kanallı bez 3.Çok hücreli kanalsız bez

II.Hayvansal Dokular. b.bez Epiteli 1.Tek hücreli bez- Goblet hücresi 2.Çok hücreli kanallı bez 3.Çok hücreli kanalsız bez II.Hayvansal Dokular Hayvanların embriyonik gelişimi sırasında Ektoderm, Mezoderm ve Endoderm denilen 3 farklı gelişme tabakası (=germ tabakası) bulunur. Bütün hayvansal dokular bu yapılardan ve bu yapıların

Detaylı

Kas Uzunluğu - Kuvvet İlişkisi

Kas Uzunluğu - Kuvvet İlişkisi % Maksimal Gerim Kas Uzunluğu - Kuvvet İlişkisi Uzunluk Sarkomer boyu istirahat koşullarında 2 mm (mikron mikro metre) kadardır Kas Fibrili Uzunluğu ve Kuvvet Üretimi Sarkomerlerin boyu, dolayısıyla da

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 11. Sınıf 1) Oksijenli solunumda, oksijen molekülleri, I. Oksidatif fosforilasyon II. Glikoliz II. Krebs Evrelerinden hangilerinde kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C)

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

VUCUDUMUZ BILMECESINI COZELIM

VUCUDUMUZ BILMECESINI COZELIM 4.SINIF VUCUDUMUZ BILMECESINI COZELIM İSKELET İSKELET Vücuda şekil veren, iç organlara destek sağlayan ve onları koruyan, vücudumuzdaki tüm kemiklerin bir araya gelerek oluşturduğu yapıya iskelet denir.

Detaylı

Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır.

Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır. Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır. Alt extremite kemikleri iki kalça kemiği ile omurganın kuyruk sokumu kemiği arasında oluşan pelvis (leğen kavşağı) ile başlar.

Detaylı

HÜCRE #6 HÜCRE İSKELET ELEMANLARI ÇEKİRDEK SELİN HOCA

HÜCRE #6 HÜCRE İSKELET ELEMANLARI ÇEKİRDEK SELİN HOCA HÜCRE #6 HÜCRE İSKELET ELEMANLARI ÇEKİRDEK SELİN HOCA HÜCRE İSKELET ELEMANLARI Sitoplazmanın içinde bulunan özel proteinlerdir. 3 çeşit hücre iskelet elemanı bulunur. Her iskelet elemanının görev ve yapısı

Detaylı

II İskelet. I Deri. Ayxmaz/biyoloj. Destek ve hareket sistemleri. 3-Deriye bağlı bezler: Yağ bezleri Ter bezleri Süt bezleri Koku bezleri

II İskelet. I Deri. Ayxmaz/biyoloj. Destek ve hareket sistemleri. 3-Deriye bağlı bezler: Yağ bezleri Ter bezleri Süt bezleri Koku bezleri Destek ve hareket sistemleri Tek Hücrelilerde ve hücrelerde destek ve hareket yapıları: a-destek yapıları: 1. Hücre zarı:hücreye destek olur,korur ve şekil verir 2. Endoplazmik retikulum:hücre içi iskelet

Detaylı

KAS Dicle Aras

KAS Dicle Aras KAS Dicle Aras Kas, düz, iskelet ve kalp kası, iskelet kaslarının mikroskobik yapısı, uyarılması, iskelet kaslarının isimlendirilmesi ve hareketleri ve beslenmeleri 3.9.2015 1 Kas Kas bilim myoglia (muskulus

Detaylı

EGZERSİZE KAS SİSTEMİNİN YANITI

EGZERSİZE KAS SİSTEMİNİN YANITI EGZERSİZE KAS SİSTEMİNİN YANITI Prof. Dr. F ÖZYENER EGZERSİZ SIRASINDAKİ DAYANIKLILIĞIMIZ VE SÜRATİMİZ BÜYÜK ORANDA KASLARIMIZIN ENERJİ VE GÜÇ ÜRETEBİLME YETENEĞİNE BAĞLIDIR. Kas Hücresi Sarkotübüler

Detaylı

İNSAN VÜCUDU Hücre: İnsan vücudunun en küçük yapı taşına hücre denir. Hücrenin beslenmesinde hücre zarı yardımcı olur. İnsan Yapısı: Hücreler birleşerek dokuları,dokular birleşerek organları, organlar

Detaylı

Fitnes kursu. Spor anatomisi-2. YDÜ BESYO Prof. Dr. Şahin Ahmedov

Fitnes kursu. Spor anatomisi-2. YDÜ BESYO Prof. Dr. Şahin Ahmedov Fitnes kursu. Spor anatomisi-2 YDÜ BESYO Prof. Dr. Şahin Ahmedov shahmedov@yahoo.com İskelet sistemi - 206 kemik Eksen iskelet (sarı) 80 kemik Apendikular iskelet (mavi) 126 kemik Görevleri Koruma Harekete

Detaylı

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemi

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemi Fen Bilimleri 7. Sınıf. Ünite Aşağıda, boşaltım sistemi ile ilgili verilen ifadelerden doğru olanlarının yanına (), yanlış olanlarının yanına () koyunuz. Aşağıda verilen resimde sinir hücresinin kısımları

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS. 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1

ADIM ADIM YGS LYS. 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1 ADIM ADIM YGS LYS 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1 EMBRİYONUN DIŞINDA YER ALAN ZARLAR Zigotun gelişmesi ardından oluşan embriyo; sürüngen, kuş ve memelilerde

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ)

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ) YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ) DOĞRU YANLIŞ SORULARI Depo yağlar iç organları basınç ve darbelerden korur. Steroitler hücre zarının yapısına katılır ve geçirgenliğini artırır.

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

EGZERSİZ VE TOPARLANMA SÜRECİ

EGZERSİZ VE TOPARLANMA SÜRECİ EGZERSİZ VE TOPARLANMA SÜRECİ 1 Oksijen Borçlanması (Egzersiz Sonrası Fazla Oksijen Tüketimi) Toparlanma sırasındaki enerji ihtiyacı, egzersiz sırasındaki enerji ihtiyacından daha azdır Toparlanma sırasında

Detaylı

2- Bütün Kasın Kasılması

2- Bütün Kasın Kasılması 2- Bütün Kasın Kasılması Madde 1. Giriş Bir kas içinde gelişebilen kas gerilme düzeyinde geniş bir değişme vardır. Madde 2. Amaçlar Tek bir kas kasılmasının bileşen parçalarını incelemek. Kas gerilmesi

Detaylı

MBG114-BİYOLOJİ LABORATUVARI II Laboratuvar 9 Konu 4 DOKULAR (Devam)

MBG114-BİYOLOJİ LABORATUVARI II Laboratuvar 9 Konu 4 DOKULAR (Devam) MBG114-BİYOLOJİ LABORATUVARI II Laboratuvar 9 Konu 4 DOKULAR (Devam) 3.Kas Dokusu Vücut hareketinin sağlar. Kasılabilen proteinler içeren farklılaşmış hücrelerden oluşmuştur. Kas hücreleri ve yapıları

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir.

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir. DERS: BİYOLOJİ KONU: C.T.B(Vitaminler e Nükleik Asitler) VİTAMİNLER Bitkiler ihtiyaç duydukları bütün vitaminleri üretip, insanlar ise bir kısmını hazır alır. Özellikleri: Yapıcı, onarıcı, düzenleyicidirler.

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

16.10.2015. Outline (İzlence) Fitness. Vücut geliştirme (Body Building)

16.10.2015. Outline (İzlence) Fitness. Vücut geliştirme (Body Building) Doç.Dr. M.Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Malatya/2015 Fitness Fit -ness Vücut geliştirme (Body Building) 1. Hafta Kas, Kas Çeşitleri, Kasların Yapısı 8. Hafta Orta Düzey İçin Fitness ve Beslenme 9. Hafta

Detaylı

İskelet Kası Fizyolojisi. Prof. Dr. Muzaffer ÇOLAKOĞLU

İskelet Kası Fizyolojisi. Prof. Dr. Muzaffer ÇOLAKOĞLU İskelet Kası Fizyolojisi Prof. Dr. Muzaffer ÇOLAKOĞLU Kas Sistemi KAS TÜRLERİ Çizgili kaslar (istemli çalışırlar) Kalp kası (miyokard - istemsiz çalışan tek çizgili kas) Düz kaslar Düz kaslar ve miyokard

Detaylı

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ 3 farklı enerji sistemi Acil enerji sistemi Kısa süreli enerji sistemi Uzun süreli enerji sistemi Acil enerji ATP -------------> ADP Creatine + ADP ------------>

Detaylı

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ ENERJİ KAYNAKLARI DOÇ.DR.MİTAT KOZ 3 farklı enerji sistemi Acil enerji sistemi Kısa süreli enerji sistemi Uzun süreli enerji sistemi Acil enerji ATP -------------> ADP Creatine + ADP ------------>

Detaylı

İSKELET KASI FİZYOLOJİSİ. Doç.Dr.Fadıl ÖZYENER Fizyoloji AD

İSKELET KASI FİZYOLOJİSİ. Doç.Dr.Fadıl ÖZYENER Fizyoloji AD İSKELET KASI FİZYOLOJİSİ Doç.Dr.Fadıl ÖZYENER Fizyoloji AD Tartışma konuları Kasılmada kayan filamentler kuramı İskelet kasında kasılma mekaniği Kas gücü ve etkileyen unsurlar Kas lifi tipleri Kasılma

Detaylı

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan,

Detaylı

BEK 153 ORGANİK ESERLERDE ÖNLEYİCİ KORUMA

BEK 153 ORGANİK ESERLERDE ÖNLEYİCİ KORUMA BEK 153 ORGANİK ESERLERDE ÖNLEYİCİ KORUMA ÜNİTE 7 DERS 14 İSKELET DOKULAR 2 Doç. Dr. Cengiz ÇETİN II. KEMİK Organizmadaki diğer bağ dokularında olduğu gibi kemik dokusu da hücreler, lifler ve temel maddeden

Detaylı

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İnsanlar ve hayvanlar hareket etme özeliğine sahiptirler. Bu hareketlerin büyük bir kısmı besin bulma, düşmanda kaçma, göç etme ve yaşadığı alanı savunma gibi gereksinimlerden

Detaylı

BAŞLAR DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

BAŞLAR DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ Şehit Polis İsmail Özbek Orta Okulu Melisa B. ALADAĞ & Bersu PAŞA 245 256 6/C 1 HÜCRE Hücre, çok hücreli canlılardaki en küçük yaşam birimidir. Canlının

Detaylı

6.Sınıf. Soru Bankası 8. I. Hücre II. Hücre. 6. a. Hücre çeperi b. Sentrozom c. Kloroplast d. Lizozom

6.Sınıf. Soru Bankası 8. I. Hücre II. Hücre. 6. a. Hücre çeperi b. Sentrozom c. Kloroplast d. Lizozom Hücre 6. a. Hücre çeperi b. Sentrozom c. Kloroplast d. Lizozom I. Hücre II. Hücre d a c b d Bazı hücre organellerini şekildeki hücrelere yerleştiren öğrenci bir yerde hata yapmıştır. Hatanın giderilmesi

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA

ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA ADRENAL BEZ MEDULLA BÖLGESİ HORMONLARI Böbrek üstü bezinin öz bölgesi, embriyonik dönemde sinir dokusundan gelişir bu nedenle sinir sisteminin uzantısı şeklindedir. Sempatik

Detaylı

CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ

CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ 1 CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ Canlıların temel bileşenleri; inorganik ve organik bileşikler olmak üzere ikiye ayrılır. **İnorganik bileşikler: Canlılar tarafından sentezlenemezler. Dışarıdan hazır olarak

Detaylı

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri DOKU Dicle Aras Doku ve doku türleri Doku Bazı özel görevler üstlenmiş hücre topluluklarıdır. Bir doku aynı yönde özelleşmiş hücre ve hücreler arası maddelerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. İntrauterin

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Vücudumuzda, bir dakika içerisinde, sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. Duyuları algılamak, düşünmek, yürümek, konuşmak gibi birçok olay aynı anda gerçekleşir.

Detaylı

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU 9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ

GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ MEKANİK DUYULAR İnsanlarda dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrı gibi bir çok duyu bulunmaktadır. Bu duyulara mekanik duyular denir. Mekanik duyuların alınmasını sağlayan farklı

Detaylı

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1. Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.5-2 m 2 ) Deri esas olarak iki tabakadan olu ur Üst deri (Epidermis)

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖZEL ÇORUM ADA ÖZEL ÖĞRETİM KURSU BİYOLOJİ III BİLİM GRUBU ÇERÇEVE PROGRAMI

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖZEL ÇORUM ADA ÖZEL ÖĞRETİM KURSU BİYOLOJİ III BİLİM GRUBU ÇERÇEVE PROGRAMI T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖZEL ÇORUM ADA ÖZEL ÖĞRETİM KURSU BİYOLOJİ III BİLİM GRUBU ÇERÇEVE PROGRAMI 1 / 12 1. KURUMUN ADI : Özel Çorum Ada Özel Öğretim Kursu 2. KURUMUN ADRESİ : Yavruturna mah. Kavukçu

Detaylı

EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA

EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA Normale dönüş-performans ilişkisi Ne kadar hızlı? Egzersiz sonu toparlanmanın amacı... Tüm vücudu ve kasları dinlendirmek, egzersiz öncesi şartları yeniden hazırlamaktır. Kısa

Detaylı

Dokular Dokuların sınıflandırılması ncelenecek preparatların hazırlanma basamakları ncelenecek preparatlar Yanak epitelinden preparat hazırlama 7

Dokular Dokuların sınıflandırılması ncelenecek preparatların hazırlanma basamakları ncelenecek preparatlar Yanak epitelinden preparat hazırlama 7 GENEL B YOLOJ LABORATUVARI 3. Laboratuvar: DOKULAR Dokular Dokuların sınıflandırılması ncelenecek preparatların hazırlanma basamakları ncelenecek preparatlar Yanak epitelinden preparat hazırlama 7 Tek

Detaylı

ÜNİTE:1 CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME

ÜNİTE:1 CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME ÜNİTE:1 CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME HÜCRE: Canlıları oluşturan en küçük yapı birimine hücre denir.bütün canlılar hücrelerden oluşmuştur. * İnsanlar, hayvanlar, bitkiler, tek hücreli canlıların

Detaylı

NOT : İskelet Sisteminin (Kemiklerin) Görevleri : 1- Vücuda şekil verir.

NOT : İskelet Sisteminin (Kemiklerin) Görevleri : 1- Vücuda şekil verir. 1- İSKELET SİSTEMİ : İnsan vücudundaki kemiklerin, kıkırdakların ve eklemlerin birleşerek oluşturduğu sisteme iskelet sistemi denir. İskelet sistemi kemik doku ve kıkırdak dokudan oluşmuştur. İskelet sistemindeki

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ

ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ e) Memeliler Hayvanlar aleminin en gelişmiş sınıfıdır. Dünyanın her yerinde dağılış göstermişlerdir.

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder. Çeşitli duyu organlarından milyonlarca

Detaylı

Şekil ve fonksiyonları benzer olan belli bir görevi yapmak üzere bir araya gelmiş hücre gruplarına doku denir. Hücreler dokuları,dokular da bir araya

Şekil ve fonksiyonları benzer olan belli bir görevi yapmak üzere bir araya gelmiş hücre gruplarına doku denir. Hücreler dokuları,dokular da bir araya Şekil ve fonksiyonları benzer olan belli bir görevi yapmak üzere bir araya gelmiş hücre gruplarına doku denir. Hücreler dokuları,dokular da bir araya gelerek organları,organlar ise organ sistemlerini oluştururlar.

Detaylı

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER Hormon salgılayan bezler endokrin bez olarak adlandırılır.bu bezlerin salgıladıkları kimyasal maddeler kana verilir ve hormon adını alır.oysa ekzokrin bezlerin salgıladıkları

Detaylı

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF FEN BİLİMLERİ 4 SINIF UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ ÇEK KOPAR Her Haftaya Bir Bölüm Copyright Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş. Bu kitabın her hakkı Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. AŞ

Detaylı

VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER. Boşaltım Sistemi

VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER. Boşaltım Sistemi VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLER Boşaltım Sistemi İNSANLARDA BOŞALTIMIN AMACI NEDİR? VÜCUDUMUZDAN HANGİ ATIK MADDELER UZAKLAŞTIRILIR? İDRAR SU TUZ KARBONDİOKSİT BESİN ATIKLARI ÜRE ATIK MADDELERİ VÜCUDUMUZDAN HANGİ

Detaylı

OSSA MEMBRİ İNFERİORİS ALT EKSTREMİTE KEMİKLERİ

OSSA MEMBRİ İNFERİORİS ALT EKSTREMİTE KEMİKLERİ OSSA MEMBRİ İNFERİORİS ALT EKSTREMİTE KEMİKLERİ Alt ekstremitelere, alt taraf veya alt yanlar da denir. Alt taraflar, pelvisin (leğen) her iki yanına tutunmuş sağ ve sol olmak üzere simetrik iki sütun

Detaylı

Kas. Hücreler Kas teli (fibra muscularis) Hücre membranı (sarkolemma) Endoplazmik retikulum (sarkoplazmik retikulum) Mitokondriyon (Sarkozom)

Kas. Hücreler Kas teli (fibra muscularis) Hücre membranı (sarkolemma) Endoplazmik retikulum (sarkoplazmik retikulum) Mitokondriyon (Sarkozom) Kas Hücreler Kas teli (fibra muscularis) Hücre membranı (sarkolemma) Endoplazmik retikulum (sarkoplazmik retikulum) Mitokondriyon (Sarkozom) Hücreler arası madde Bağdokusu Kas Doku Türleri 1. İskelet Kası

Detaylı

OKSİJENLİ SOLUNUM

OKSİJENLİ SOLUNUM 1 ----------------------- OKSİJENLİ SOLUNUM ----------------------- **Oksijenli solunum (aerobik): Besinlerin, oksijen yardımıyla parçalanarak, ATP sentezlenmesine oksijenli solunum denir. Enzim C 6 H

Detaylı

Fizyoloji Nedir? 19/11/2015. FİZYOLOJİ KAVRAMI ve HÜCRE. Yaşayan organizmaların karakteristik özellikleri nelerdir?

Fizyoloji Nedir? 19/11/2015. FİZYOLOJİ KAVRAMI ve HÜCRE. Yaşayan organizmaların karakteristik özellikleri nelerdir? Fizyoloji Nedir? FİZYOLOJİ KAVRAMI ve HÜCRE Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Canlıyı oluşturan doku ve organların fonksiyonlarını ve bu fonksiyonların nasıl yerine geldiklerini inceleyen bilim dalıdır. Yaşayan

Detaylı

BAKTERİLER ALEMİ SELİN HOCA

BAKTERİLER ALEMİ SELİN HOCA BAKTERİLER ALEMİ SELİN HOCA Prokaryot hücre yapısına sahip olan tek hücreli canlılardır. Gözle göremediğimiz için keşfedilmeleri ancak mikroskobun icadı ile olmuştur. Keşfedilmemiş bakteri çeşidi sayısının

Detaylı

HAREKET SİSTEMİ; İskelet Sistemi

HAREKET SİSTEMİ; İskelet Sistemi HAREKET SİSTEMİ; İskelet Sistemi Hareket sistemi iki kısımdan oluşur: iskelet sistemi ve kas sistemi. İskelet sistemi; kemikleri, eklemleri ve ligamentleri (bağları) içerir. Kas sistemi de; kasları ve

Detaylı

KAN VE KAN HÜCRELERİ İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33

KAN VE KAN HÜCRELERİ İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33 İNSAN VÜCUDU KONUSUNDA BİLİNMESİ GEREKENLER 33 İlkyardım, sağlıkla ilgili bazı uygulamalar olduğundan, uygulamalarda başarılı olabilmek için ilkyardımcının, insan vücudunun yapısı ve işleyişi konusunda

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

Beslenme Dersi sunusu

Beslenme Dersi sunusu Beslenme Dersi sunusu Beslenme ile ilgili kavramlar Besin (lat.aliment): Yenebilen bitki ve hayvan dokularıdır. Su, organik ve inorganik ögelerden oluşur. Hayvansal ve bitkisel olarak iki kaynaktan elde

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1.Hücresel yapıdan oluşur 2.Beslenir 3.Solunum yapar 4.Boşaltım yapar 5.Canlılar hareket eder 6.Çevresel uyarılara tepki gösterir 7.Büyür ve gelişir (Organizasyon) 8.Üreme

Detaylı