GÜÇ ve YETKİ İLİŞKİLERİNİN MUHASEBE BİLGİSİ KARARLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE DEKİ ÖZEL HASTANELER ÜZERİNE YAPISAL BİR MODEL ÖNERİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GÜÇ ve YETKİ İLİŞKİLERİNİN MUHASEBE BİLGİSİ KARARLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE DEKİ ÖZEL HASTANELER ÜZERİNE YAPISAL BİR MODEL ÖNERİSİ"

Transkript

1 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI GÜÇ ve YETKİ İLİŞKİLERİNİN MUHASEBE BİLGİSİ KARARLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE DEKİ ÖZEL HASTANELER ÜZERİNE YAPISAL BİR MODEL ÖNERİSİ Doktora Tezi Hilmi Erdoğan YAYLA Ankara-2006

2 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI GÜÇ ve YETKİ İLİŞKİLERİNİN MUHASEBE BİLGİSİ KARARLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE DEKİ ÖZEL HASTANELER ÜZERİNE YAPISAL BİR MODEL ÖNERİSİ Doktora Tezi Hilmi Erdoğan YAYLA Tez Danışmanı Prof.Dr.Ercan BAYAZITLI Ankara-2006

3 İÇİNDEKİLER TABLOLAR LİSTESİ V ŞEKİLLER LİSTESİ.. VI KISALTMALAR LİSTESİ... VII ÖZET... IX ABSTRACT.. X GİRİŞ 1 BİRİNCİ BÖLÜM ORGANİZASYONLARDA YETKİ VE GÜÇ İLİŞKİLERİ 1.1. Genel Açıklama Yetki ve Güç Kavramlarının Gelişimi Yetki ve Güç Kavramlarının Sosyal Psikoloji Alanındaki Gelişimi Yetki ve Güç Kavramlarının Yönetimsel Gelişimi Organizasyonlarda Yetki Kullanımı Kavram Yetki Kullanımının Kaynağı Yetki Çeşitleri Yetkinin İşlevleri Başkalarını Güçlendirme Süreci Olarak Yetki Devri Yetki Devri Kavramı Yetki Devri nin İşleyişi Organizasyonlarda Güç Kullanımı Temel Kavramlar Tutum Güç Etkileme Güç Kaynakları Güç Çeşitleri Organizasyonlarda Etkileme Taktikleri Organizasyonlarda Politik Tutumlar (Gücün İşleyişi) Organizasyonlarda Güce Dayalı Grupların (Koalisyon) Oluşumu Yetki ve Güç Kullanımının İlişkisi ve Karşılaştırılması İKİNCİ BÖLÜM KARAR VERME VE MUHASEBE BİLGİ SİSTEMİ 2.1. Bilgi ve Veri Kavramlarının Tanımı ve Açıklama İşletmelerde Bilgi Yönetimi Bilgi nin Temel Özellikleri ve Bileşenleri Bilgi Sistemleri Bilgi Sistemlerinin Amaç ve Çeşitleri Bilgi Sistemi Bileşenleri Bilgi İşleme Süreci Bilgi Sistemi ve Karar Verme Karar ve Karar Verme Kavramları i

4 Karar Verme Süreci nin Temel Özellikleri Karar Verme Modelleri Karar Vermenin Rasyonel Modeli (Ratinality) Karar Vermenin Sınırlı Rasyonel Modeli (Bounded Ratinality Çöp Kutusu Modeli (Garbage Can Model) Karar Verme Süreci nin Aşamaları Karar Türleri Yapılandırılmış ve Yapılandırılmamış Kararlar Yönetim Kademesine Göre Kararlar Karar Verici Sayısına Göre Kararlar Kişisel Karar Verme Organizasyonel Karar Verme Bilgi Şartlarına Göre Kararlar Belirlilik Altında Kara Verme Risk Altında Karar Verme Belirsizlik Altında Karar Verme Diğer Karar Türleri Bilgi Sistemi ve Karar Verme Süreci İlişkisi Karar Verme Sürecinde Muhasebe Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sistemi Kavramı Muhasebe Bilgi Sistemlerinin Gelişen Önemi Muhasebenin Bilgisinin Ekonomik Değeri Önem Yaklaşımına Göre Fayda Yaklaşıma Göre Miktar Yaklaşımına Göre Muhasebe Bilgi Sistemlerinin Bileşenleri Muhasebe Bilgi Sistemlerinin İşlevsel Yapısı Muhasebe Bilgi Sistemlerinin İşletme Çevresindeki Rolü ve İşlevleri Muhasebe Bilgisinin Karar Vericiler Tarafından Kullanımı Dış Kullanıcı Kararlarında Muhasebe Bilgisi İç Kullanıcı Kararlarında Muhasebe Bilgisi Yetki Kademelerinde Karar Verme ve Muhasebe Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sistemlerinde Teknoloji Kullanımı MBS de Teknoloji Kullanımı nın Amaç ve Önemi Muhasebe Bilgi Sistemlerinde Kullanılan Güncel Teknolojiler Karar Destek Sistemleri Kurumsal Kaynak Planlaması Genişleyebilir İşletme Raporlama Dili (XBRL) Yapısı ve Bileşenleri Çıkar Grupları için Sağladığı Faydalar Kurumsal Raporlamaya Etkisi Muhasebe Bilgi Sistemlerinin Tasarımı Muhasebe Bilgi Sistemlerinin Etkinliği Muhasebe Bilgi Sistemlerinin Denetimi (İç Kontrol) İç Kontrol Sisteminin Tanımı Amaçları ve İşletmeler için Önemi İç Kontrol Sisteminin Unsurları İç Kontrolün İşleyişi 114 ii

5 İç Kontrol Sisteminde Sorumluluklar Yönetimin Sorumluluğu Bağımsız Dış Denetçinin Sorumluluğu Kurumsal İç Kontrol Yaklaşımları IIA nın Çalışmaları ISACA nın Çalışmaları GAO nun Çalışmaları AICPA nın Çalışmaları Türkiye deyapılan Çalışmalar BDDK nın Çalışmaları TİDE nin Çalışmaları MBS de Kullanılan Güncel Denetim Teknikleri Sürekli Denetim Dengelenmiş Sonuç Kartı ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İŞLETMELERDE KURUMSAL YÖNETİM YAPISI 3.1. Kurumsal Yönetim Kavramı Vekalet Problemi Olarak Kurumsal Yönetim Kurumsal Yönetim İle İlgili Piyasa Düzenlemeleri Uluslararasılaşma ve Kurumsal Yönetim Kurumsal Yönetim Düzenlemelerinin Amacı ve Gerekliliği Amerika Birleşik Devletlerinde Yapılan Düzenlemeler Birleşik Krallıkta Yapılan Düzenlemeler Avrupa Birliğinde Yapılan Düzenlemeler OECD Tarafından Yapılan Düzenlemeler GCGF Tarafından Yapılan Düzenlemeler Türkiye de Yapılan Düzenlemeler TÜSİAD Düzenlemeleri Türkiye Kurumsal Yönetim Derneğinin Çalışmaları SPK Düzenlemeleri Kurumsal Yönetim Mekanizması Sahiplik ve Hissedarlar Yönetim Kurulu Denetimin Kurumsal Yönetimdeki Yeri Denetim Komitesi Denetim Komitesinin Bağımsızlığı Denetim Komitesinin Bilgisi ve Deneyimi Bağımsız Dış Denetçi İç Denetim Finansal Analistler Kurumsal Raporlama Tedarik Zinciri Kurumsal Raporlama Tedarik Zinciri nin Tanımı ve İşleyişi Kurumsal Yönetim Tedarik Zincirinde Bulaşıcı Esneme Etkisi Kurumsal Yönetim ve Muhasebe Bilgi Sistemi Kurumsal Yönetim ve Muhasebe Skandalları Kurumsal Yönetim ve Muhasebe Bilgisinin Manipülasyonu 172 iii

6 Muhasebe Bilgisinin Manipülasyonu Muhasebe Manipülasyonunun Temel Amaçları Muhasebe Manipülasyonu Yöntemleri Kazanç Yönetimi Gelir İstikrarlaştırma Hileli Finansal Raporlama Büyük Temizlik Muhasebesi Agresif Muhasebe Yaratıcı Muhasebe DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ARAŞTIRMA 4.1. Araştırmanın Amacı Araştırmanın Metodolojisi Araştırmanın Örnekleme Süreci ve Ön Çalışması Veri Toplama Yöntem ve Aracı Araştırma nın Kısıtları Araştırmanın Modeli, Hipotezleri ve Değişkenleri Araştırma Verilerinin Analizi Yöntemi Araştırmanın Bulguları Demografik Değişkenler Geçerlilik ve Güvenirlilik Analizleri Sonuçları Geçerlilik Güvenirlik Yapısal Eşitlik Modeli. 207 BEŞİNCİ BÖLÜM SONUÇ ve ÖNERİLER 5.1. Sonuçlar Öneriler KAYNAKÇA a. Kitap ve Makaleler b. Web Siteleri c. Uygulama ve Yasal Düzenlemeler EKLER..262 iv

7 Tablolar Listesi Tablo-1: Organizasyonel Etkileme Kısıtları Tablo-2: Biçimsel ve Biçimsel Olmayan Organizasyonlar Arasındaki Farklılıklar Tablo-3: Kişisel Karar Verme Modelleri Tablo-4: Belirsizliğin Kaynakları Tablo-5: Muhasebe Bilgi Sistemleri Etkinlik Değerleme Modelleri Tablo-6: İç Kontrol Modelleri Tablo-7: Geleneksel ve Sürekli Denetimin Karşılaştırılması Tablo-8: Örnek bir Dengelenmiş Sonuç Kartı Tablo-9: Avrupa da Ülkelerarası Kurumsal Yönetim Düzenlemeleri Tablo-10: Avrupa Birliği Ülkelerinde Kurumsal Yönetim Düzenlemeleri Tablo-11: Kazanç Yönetimi Uygulama Nedenleri Tablo-12: Kişileri Hileye İten Baskı Kaynakları Tablo-13: Anketi Cevaplayanların Demografik Özellikleri Tablo-14: Biçimsel Yetki Ölçeğinin Faktör Analizi Sonuçları Tablo-15: Biçimsel Yetki Ölçeği Bileşenler Matrisi Tablo-16: Biçimsel Olmayan Yetki Ölçeğinin Faktör Analizi Sonuçları Tablo-17: Biçimsel Olmayan Yetki Ölçeği Bileşenler Matrisi Tablo-18: Biçimsel Olmayan Yetki Ölçeğinin Tekrarlanan Faktör Analizi Sonuçları Tablo-19: Biçimsel Olmayan Yetki Ölçeği Tekrarlanan Bileşenler Matrisi Tablo-20: Muhasebe Bilgi Sistemi Ölçeğinin Faktör Analizi Sonuçları Tablo-21: Muhasebe Bilgi Sistemi Ölçeği Bileşenler Matrisi Tablo-22: Muhasebe Bilgi Sistemi Ölçeğinin Tekrarlanan Faktör Analizi Sonuçları Tablo-23: Muhasebe Bilgi Sistemi Ölçeği Tekrarlanan Bileşenler Matrisi Tablo-24: Karar Yönetimi Ölçeğinin Faktör Analizi Sonuçları Tablo-25: Karar Yönetimi Ölçeği Bileşenler Matrisi Tablo-26: Karar Kontrolü Ölçeğinin Faktör Analizi Sonuçları Tablo-27: Karar Kontrolü Ölçeği Bileşenler Matrisi Tablo-28: Karar Kontrolü Ölçeğinin Tekrarlanan Faktör Analizi Sonuçları Tablo-29: Karar Kontrolü Ölçeği Tekrarlanan Bileşenler Matrisi Tablo-30: Maliyet Bilinci Ölçeğinin Faktör Analizi Sonuçları Tablo-31: Maliyet Bilinci Ölçeği Bileşenler Matrisi Tablo-32: Maliyet Bilinci Ölçeğinin Tekrarlanan Faktör Analizi Sonuçları Tablo-33: Maliyet Bilinci Ölçeği Tekrarlanan Bileşenler Matrisi Tablo-34. Biçimsel Yetki Ölçeğinin Soru-Bütün İstatistiği Tablo-35: Biçimsel Olmayan Yetki Ölçeğinin Soru-Bütün İstatistiği Tablo-36: Muhasebe Bilgi Sistemi Ölçeğinin Soru-Bütün İstatistiği Tablo-37: Karar Yönetimi Ölçeğinin Soru-Bütün İstatistiği Tablo-38: Karar Kontrolü Ölçeğinin Soru-Bütün İstatistiği Tablo-39: Maliyet Bilinci Ölçeğinin Soru-Bütün İstatistiği Tablo-40: Araştırma Modelinin Uyum İyiliği İndeksleri Sonuçları Tablo-41: Faktörler (Latent) Arası Standaridize Regresyon Katsayıları Tablo-42: Faktörler (Latent) ile Bu Faktörlerin Gözlenen Değişkenleri Arası Standardize Regresyon Katsayıları (Faktör Yükleri) Tablo-43: Araştırma Modelindeki Kovaryans Değerleri Tablo-44: Araştırma Modelinin Hata Terimleri Tablo-45: Araştırma Modelindeki Çoklu Korelasyon Katsayıları v

8 Şekiller Listesi Şekil-1: İşletme Departmanlarında Potansiyel Güç Dereceleri Şekil-2: Bilgi Sisteminin Bileşenleri Şekil-3: Bilgi İşleme Süreci Şekil-4: Bir Bilgi İşlemci Olarak Yönetici Şekil-5: Karar Vermede Çöp Kutusu Modeli Şekil-6: Karar Verme Süreci Şekil-7: Karar Verme Sürecinin Aşamaları Şekil-8: Karar Verme Tarzları ve Koşulları Şekil-9: Birey Kararı ile Organizasyonel Kararlar Arası İlişki Şekil-10: Karar Vermenin Organizasyonel Modeli Şekil-11: Organizasyonel Karar Vermenin Politik Modeli Şekil-12: Bilgi Sistemi ve Karar Verme İlişkisi Şekil-13: Bilgi Sistemleri ve Karar İlişkisi Şekil-14: Muhasebe de Veri İşlem Süreci Şekil-15: Örnek bir Muhasebe Veri Dosyası (Alacaklar Dosyası) Şekil-16: Büyük Defter ve Raporlama Sisteminin Genel İşleyiş Yapısı Şekil-17: Muhasebe Bilgi Sistemleri nin Organizasyonlardaki Yeri Şekil-18: Muhasebe Bilgi Sistemi nin Çevresi ile İlişkisi Şekil-19: Ekonomik Performansı Etkilemede Muhasebe Yönetimi ve Diğer Faktörler Arasındaki İlişki Şekil-20: Muhasebe Süreci ve Karar Döngüsü Şekil-21: Günümüzün Kurumsal Raporlama Sürecinde İnternet Kullanımı Şekil-22: XBRL nin Kurumsal Raporlamaya Etkisi Şekil-23: Toplam Bilgi Sistemleri Taslağı Şekil-24: Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü Şekil-25: Sistemde Kontrol İşlevi Şekil-26: Kurumsal Yönetim Mekanizması Şekil-27: Kurumsal Yönetim, Denetim ve Risk Yönetimi İlişkisi Şekil-28: Kurumsal Raporlama Tedarik Zinciri Şekil-29: Aşamalı Kurumsal Şeffaflık Modeli Şekil-30: Finansal Muhasebe nin Kurumsal Yönetim Mekanizmasındaki Rolü Şekil-31: Araştırmanın Modeli Şekil-32: Anketi Cevaplayanların Cinsiyeti Şekil-33: Anketi Cevaplayan Hekimlerin Yaşlarının Dağılımı Şekil-34: Anketi Cevaplayan Hekimlerin Medeni Durumu Şekil-35: Anketi Cevaplayanların Meslekte Çalışma Süresi Şekil-36: Anketi Cevaplayanların Yaşadığı Yerleşim Birimi Şekil-37: Anketi Cevaplayanların Büyüme Ortamı Şekil-38: Anketi Cevaplayanların Uzmanlık Durumu Şekil-39: Anketi Cevaplayanların Hastanede Ortaklık Durumu Şekil-40: Ankete Katılanların Muhasebe Eğitimi Şekil-41: Araştırma Modeli (Testinin AMOS çıktısı) vi

9 Kısaltmalar Cetveli AAERs : Accounting & Auditing Enforcement Releases (Muhasebe ve Denetim Uygulama Bildirgesi) AB : Avrupa Birliği ABD : Amerika Birleşik Devletleri AICPA : American Institute of Certified Public Accountants (Amerika Sertifikalı Muhasebeciler Enstitüsü) ALI : American Law Institute (Amerikan Hukuk Enstitüsü) BDDK : Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu BRCR : Blue Robbin Committe Report (Blue Robbin Komitesi Raporu) CalPers : The California Public Employees Retirement System (Kaliforniya Kamu Çalışanları Emeklilik Sistemi) CEO : Chief Executive Officer (Üst Düzey Yönetici) CIFAR : The Center for International Financial Analysis and Research (Uluslararası Finansal Analiz ve Araştırma Merkezi) CISA : Certified Information Systems Auditor (Sertifikalı Bilgi Sistemleri Denetçiliği) CISM : Certified Information Security Manager (Sertifikalı Bilgi Güvenlik Yöneticiliği) CobiT : Control Objectives for Information and Related Technology (Bilgi Teknolojileri ve İlişkili Teknolojilerin Kontrol Amaçları) COSO : The Committee of Sponsoring Organizations (Organizasyon Sponsorluk Komitesi) CREF : College Retirement Equities Fund (Kolej Emekliliği Sermayesi Fonu) DBMS : Database Management System (Veri Tabanı Yönetim Sistemi) DDL : Data Definition Language (Veri Tanımlama Dili) DQL : Data Query Language (Veri Sorgulama Dili) ECIIA : European Confederation of Institues of Internal Auditing (Avrupa İç Denetçiler Enstitüleri Konfederasyonu) ERP : Enterprise Resource Planning (Kurumsal Kaynak Planlaması) GAO : U.S. General Accounting Office (Birleşik Devletler Genel Muhasebe Bürosu) GCGF : Global Corporate Governance Forum (Küresel Kurumsal Yönetim Forumu) KDS : Karar Destek Sistemleri KKP : Kurumsal Kaynak Planlaması HTML : Hyper Text Markup Language (Hiper Metin İşaret Dili) HM Treasury : United Kingdom Her Majesty s Treasury (Birleşik Krallık Hazinesi) IAS : International Accounting Standards (Uluslararası Muhasebe Standartları) IASB : International Accounting Standards Board (Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu) IIA : Institute of Internal Auditors Association (İç Denetçiler Birliği Enstitüsü) IPO : Initial Public Ofering (İlk Halka Arz) ISACA : Information Systems Audit and Control Association (Bilgi Sistemleri Denetim ve Kontrol Birliği) vii

10 ITIL : The Information Technology Infrastructure Library (Bilgi Teknolojileri Altyapı Kütüphanesi) IFC : International Finance Corporation (Uluslararası Finans Kurumu) ISO : International Standards Organization (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) İMKB : İstanbul Menkul Kıymetler Borsası MBS : Muhasebe Bilgi Sistemi MRP : Material Requirements Planning (Malzeme İhtiyaç Planlaması) NACD : National Association of Corporate Directors (Ulusal Kurum Yöneticileri Birliği) NYSE : New York Stock Exchange (New York Hisse Senetleri Piyasası) OECD : Organisation for Economic Co-operation and Development (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) PCAOB : Public Company Accounting Oversight Board (Halka Açık Şirket Muhasebesi İzleme Kurulu) SOX : Sarbanes-Oxley Yasası SASs : Statements on Auditing Standards (Denetim Standartları Beyanı) SDLC : The Systems Development Life Cycle (Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü) SEC : Securities and Exchange Commission (Menkul Kıymet ve Döviz Komisyonu) SPK : Sermaye Piyasası Kurulu TIAA : Teacher Insurance and Annuity Association (Öğretmen Sigortası ve Emeklilik Ödemeleri Birliği) TİDE : Türkiye İç Denetim Enstitüsü TÜSİAD : Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği TOBB : Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği v.b. : Ve benzeri v.d. : Ve diğerleri v.s. : Ve saire XBRL : Extensible Business Reporting Language (Genişleyebilir İşletme Raporlama Dili) XML : Extensible Markup Language (Genişleyebilir İşaretleme Dili) W3C : World Wide Web Concortium viii

11 Özet Bu araştırmanın amacı Türkiye de faaliyet gösteren özel hastanelerde çalışan hekimlerin organizasyonların üst yönetiminden aldıkları biçimsel yetki ve işletmelerdeki biçimsel yetki ilişkileri dışında kişisel yetenekleri ile edindikleri güç kullanımının karar kontrolü ve karar yönetimi aracılığı ile muhasebe bilgisi üzerindeki etkisini test etmek ve konu ile ilgili kapsayıcı bir model geliştirmektir. Çalışmanın amacının gerçekleştirebilmek için Abernethy ve Vagnoni (2004) nin geliştirmiş olduğu ölçek Türkiye genelinde faaliyet gösteren özel hastane çalışanı 210 hekim üzerinde anket olarak uygulanmıştır. Sonuç olarak, hastanelerin üst yönetimi tarafından doktorlara sağlanan biçimsel yetkinin karar kontrolü ve karar yönetimini etkilemede hekimlere olumlu yönde katkıda bulunduğu, buna karşılık olarak, doktorların biçimsel yetki dışında kişisel özellikleri ile elde ettikleri güç kullanımının karar kontrolü ve yönetimini etkilemelerinde herhangi bir katkısının bulunmadığı ortaya koyulmuştur. Bununla birlikte, doktorların muhasebe bilgi sistemi sürecinden elde ettikleri çeşitli nitelikteki muhasebe bilgisinin karar kontrolü ve karar yönetimini etkilemede olumlu olduğu ortaya çıkmış ve doktorların biçimsel yetki kullanımı ile karar kontrolü ve karar yönetimi aracılığı üzerinden hastanelerdeki maliyet bilincini anlamlı olarak etkiledikleri tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Muhasebe bilgi sistemi, güç, yetki, kurumsal yönetim ix

12 Abstract The aim of this study is to establish and to test a model which indicates the private sector hospital physicians formal authority -which they gain from the top management of the organization- and informal authority -which they gain by their personel ability- impacts on the accounting information at their hospitals by using decision control and decision management. With this aim, a questionnaire, which is developed by Abernethy and Vagnoni (2004), is applied to the 210 private sector hospital physicians in Turkiye. As the results of this study show that the formal authority which the psysicians gain from the top management at the hospitals organization has a significant contribution for influencing decision control and decision management, inversely the power which psysicians gain by their personel abilities in the organization has no significant contribution for influencing decision control and decision management. Besides, findings of this study indicate that the various types of accounting information which are gained by the accounting information system process contributes physicians to influence decision management and decision control and it s determined that by the use of formal authority physicians significantly effect cost consciousness on their hospitals. Key Words: Accounting information systems, power, authority, corporate governance x

13 Giriş XXI. yüzyılın başında Enron, Woldcom ve Parmalat gibi dev piyasa şirketlerinde ard arda ortaya çıkan muhasebe skandalları, belirli bir süre sonra piyasalar için modern bir dramaya dönüşmüştür. Bu modern dramanın oyuncuları sadece muhasebe kayıtları ve finansal raporlar değil, aynı zamanda üst düzey şirket yöneticileri, muhasebeciler, avukatlar, finansal analistler, standart belirleyicileri, derecelendirme kuruluşları, pazar düzenleyicileri, yatırım bankaları ve küçük-büyük yatırımcılar olmuştur (DiPiazza ve Eccles, 2002:1). Milyarlarca Dolar değerinde kayıp ile sonuçlanan bu drama, taraflara iş kaybı, para kaybı, itibar kaybı ve hepsinden önemlisi piyasa katılımcılarına güven kaybı getirmiştir. Yaşanan muhasebe skandallarının ardından piyasa düzenleyicileri, sorunun altında yatan en önemli nedenlerden birisinin kurumsal yönetim düzenlemelerindeki eksiklikler olduğu düşüncesi ile piyasa işletmelerinde kurumsal yönetim ilişkileri hakkında yeniden düzenlemelere başvurmuşlardır. Bu bağlamda, piyasa işletmelerine yönelik, özellikle muhasebe denetimi sürecine ilişkin uyulması gereken, yeni kurallar ve bu kurallara uyulmaması durumda ağır yaptırımlar getirilmiştir. Düzenlemelerle, işletme taraflarının birbirleri ve işletme çevresi ile olan ilişkileri ayrıntılı olarak gözden geçirilmiş, denetim komiteleri, işletme ortaklığı ve hissedarlık, bağımsız dışdenetçi, iç kontrol ve iç denetim konularında daha etkin ve hesapverebilir nitelikte çalışıbilecek bir kurumsal yönetim mekanizması oluşturulmaya çalışılmıştır. Diğer yandan, dev işletmelerde boy gösteren skandalların ardından kurumsal yönetim mekanizması ve muhasebe uygulamalarına ilişkin bilimsel literatürde de anlamlı düzeyde bir artış meydana gelmiştir. Konu ile ilgili yayın sayısının artmasının yanında, muhasebe, yönetim, finans, hukuk gibi disiplinlerde ve bu disiplinlerin arasında konuya olan ilgi de ciddi biçimde yükselmiştir. Nevar ki geçen süre zarfında kurumsal yönetim ve muhasebe uygulamalarına ilişkin bilimsel literatür ve düzenlemelerde her sosyal ilişkinin bünyesinde bulunan güç, kuvvet, etkileme, ikna etme, pazarlık ve tutumlar gibi biçimsel olmayan davranış şekillerinin araştırılması ihmal edilmiştir. Kurumsal yönetim ilişkilerinde muhasebe uygulamaları ile ilgili çalışmalar, genellikle denetim komitesi, yönetim kurulu ve bağımsız denetçi gibi biçimsel özellik gösteren kurumsal yönetim yapıları ekseneninde ve bu organların biçimsel işleyişine yönelik tasarlanmıştır. Literatürde kurumsal yönetim uygulamalarında biçimsel 1

14 olmayan ilişkilere dair çalışmalar yok denecek kadar az sayıda bulunmakta olup, kurumsal yönetim piramidinin işletme faaliyetlerinde görev yapanlara ilişki bir yaklaşım bulunmamaktadır. Oysaki muhasebe seçimlerine yönelik kararlar, yetkilendirilmiş veya sorumluluk verilmiş kurumsal yönetimin biçimsel organlarının dışında biçimsel olmayan güç kullanımına da dayanabilmektedir. Finansal kurum raporlarının altında işletme yöneticilerinin ve tasdikleyici denetçinin imzası olsa da kurum faaliyetlerinin sonucu olarak meydana gelen bilginin kimin ve/veya kimlerin sorumluluğun olduğu çok açık olmayabilir. Kurumsal yönetim mekanizmalarının içinde veya bu mekanizma ile ilişkili olan birey yada gruplar biçimsel yetki organını biçimsel olmayan şekilde etkileyebilir, muhasebe sonuçlarının arzuladıkları şekilde oluşmasını sağlayabilirler. Kısacası küresel ekonomiyi sarsan bilgi depreminin altında yatan en önemli sebep günlük yaşantımızda yatan güç ve kontrol ilişkilerine dayanabilmektedir. Gözden kaçırılan bu durum, kurumsal yönetime ilişkin neyin doğru ve adil olduğuna dair saptamaların eksik olması sonucunu doğurmaktadır. Bu araştırmanın amacı Türkiye de faaliyet gösteren özel hastanelerde çalışan doktorların organizasyonların üst yönetiminden aldıkları biçimsel yetki ve işletmelerdeki biçimsel yetki ilişkileri dışında edindikleri güç kullanımının karar kontrolü ve karar yönetimi aracılığı ile muhasebe bilgisi üzerindeki etkisini test etmek ve konu ile ilgili kapsayıcı bir model geliştirmektir. Geliştirilecek model ile özel hastanelerde ortaya çıkan muhasebe bilgisinin yetki ve güç ilişkileri doğrultusunda hangi değişkenlere bağlı olarak meydana geldiği ortaya çıkacak ve hastanelerde kurumsal yönetimin bir parçası olan klinik yöneticisi doktorların muhasebe bilgisi üzerindeki etkileri belirlenecektir. Çalışma amacının gerçekleştirilmesi için araştırmada hastanelerin seçilmesinin belirli nedenleri bulunmaktadır. Öncelikli olarak, Türkiye deki muhasebe literatüründe sağlık sektöründe muhasebe bilgi sistemleri ile ilgili bir nicel çalışma eksikliği bulunmaktadır. Yapılan çalışmalar, genellikle muhasebe bilgi sistemlerinde hesap planının geliştirilmesi, teknoloji kullanımı veya muhasebe denetiminin yürütülmesine odaklanmıştır. Bununla birlikte yapılan literatür çalışmasında konu ile ilgili herhangi bir nicel çalışma tespit edilmemiştir. Diğer yandan Abernethy ve Vagnoni (2004) ye göre hastaneler, doktorların ellerinde bulundurdukları vazgeçilmez uzmanlıklarından dolayı, güç kullanımın tespit edilmesi için ideal bir laboratuardır. Doktorlar, hastaneler için vazgeçilmez olan uzmanlıklarının sayesinde kararları etkileme yönüyle güçlü (hakim) bir noktaya gelebilirler 2

15 ve bu yolla kurum raporlarını oluşturan muhasebe bilgisi üzerinde etkileyici olabilirler. Bununla birlikte Abernethy ve Stoelwinder (1991) ye göre doktorların kişisel çıkarları ve hastanelerin kendi çıkarları arasındaki çatışma, hastanelerin kurumsal yönetim açısından araştırılması için önemli işletmeler olduğu gerçeğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma aşağıda belirtilen kapsamda gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde yetki ve güç kavramları sosyal psikoloji ve yönetim bilimi perspektifleri ile açıklanmış, yetki ve güç olgularının organizasyonlardaki işleyişlerine ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Bu bağlamda, biçimsel organizasyon yapısına dayanan yetkilendirme süreci ve biçimsel olmayan organizasyon ilişkilerine dayanan güç kullanımı kavramsal olarak tartışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde organizasyonel karar verme işlevi ve muhasebe bilgi sistemlerinin ilişkisi ele alınmıştır. Bu bölümde öncelikle karar verme işlevinin temel dayanak noktası olan bilgi kavramı açıklanmış, bilginin işletme ilgilileri açısından kullanımına değilmiş ve ardından karar vericilerin muhasebe bilgi sistemleri olan ilişkileri ayrıntılandırılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümü, kurumsal yönetim olgusuna ayrılmıştır. Genel olarak üçüncü bölümde, kurumsal yönetim mekanizması, bu mekanizmanın ilişkili tarafları, kurumsal yönetim düzenlemeleri, kurumsal yönetim mekanizmasında güç ve yetki ilişkileri, kurumsal yönetimin muhasebe bilgi sistemleri olan ilişkisi ve muhasebe bilgisinin kurumsal yönetim mekanizmasında oluşma süreci ele alınmıştır. Çalışmanın ilk üç bölümü, literatür taraması ve nitel araştırma ile şekillendirilmiş olup kuramsal yapının oluşmasını sağlarken dördüncü bölümünde, çalışmanın ampirik (nicel) uygulama kısmına yer verilmiştir. Bu kapsamda, Türkiye de faliyet gösteren özel hastanelerde çalışan hekimlerin muhasebe bilgisi kararlarına yönelik etkileri test edilmiş ve bulgular raporlanmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünde araştırma sonuçları, değerlendirme ve önerilere yer verilmiştir. Çalışma, kaynakça ve ekler bölümleri ile son bulmaktadır. 3

16 BİRİNCİ BÖLÜM ORGANİZASYONLARDA YETKİ VE GÜÇ İLİŞKİLERİ 1.1. Genel Açıklama Henri Fayol ( ) ve onu takip eden akademisyenlerin kabullenmesine göre organizasyonlardaki bireyler, birbirleriyle özdeş amaçlar, inançlar ve algılayışlara sahiptirler ve bu ortak noktalar etrafında bir araya gelirler (Stroh v.d.,2001:10). Oysa ki insanların aynı amaçlara, benzer değer yargılarına ve örtüşen inanç sistemlerine sahip oldukları düşünülemez (March,1962:663). Organizasyon mensubu kişiler arasında, sonsuzlanabilecek (sosyal, ekonomik, psikolojik v.s.) düzeyde farklılıklar bulunabilmektedir. Bu farklılıklar da organizasyonel karar verme sürecinde ve davranışlarda sayısız kısıtlamarı beraberinde getirmektedir (Baron,1989:282). Diplomat Henry A. Kissenger, Amerika Birleşik Devletleri nin 35. başkanı John F. Kennedy ( ) ye yaptığı danışmanlık ile ilgili olarak (Aktaran : Buchanan ve Badham, 1999:12): Kennedy e danışmanlık yapmadan önce, diğer birçok akademisyenler gibi karar verme işleminin entelektüel bir durum olduğuna inanırdım. Yapılması gereken tek şeyin, başkanın ofisine gidilmesi ve onu doğru olduğuna inanılan fikirler konusunda, ikna edilmesi olduğunu düşünürdüm. Sonunda bu durumun ne yazık ki böyle olmadığının farkına vardım. şeklinde bir ifade kullanarak organizasyonlarda doğrusal bir yapı olmadığı ve farklı çıkarlara sahip birey ya da grupların kendi amaçları doğrultusunda kararları etkileme çabasında olduğunu dile getirmiştir. Organizasyonlardaki çıkar çatışmalarının işletmedeki davranışları duvarlarda asılı olan organizasyon şemaları kadar etkilediğini vurgulayan Buchanan ve Badham (1999:1) ise bu durumu aşağıdaki gibi ifade etmişlerdir: sosyal ve kültürel organizasyonların düzen, akıl, açıklık, işbirliği ve güven etrafında şekillendiğini düşünebiliriz. Gerçek farklıdır. Rekabet bu ortamın hemen yanı başında durur. Biçimsel olmayan durumlar eylemlerin perde arkasındadır. Organizasyonlarda ahlaki idealler olduğu gibi kişisel çıkarlar, hile, dalavere ve kurnazlıklar da bulunmaktadır. Çıkar amaçlı kurulan ve hiyerarşisinin hangi kademesinde olunursa olunsun belirli bir maddi çıkar elde etmek için mensup olunan işletme organizasyonlarında da durum 4

17 farklı değildir. Stacey (1996) e göre organizasyonlarda işletme tepe yönetimi tarafından belirlenmiş yasal yapılanmanın (biçimsel politika, prosedür ve hiyerarşi v.s.) yanında, her zaman bir gölge yapılanma (biçimsel olmayan ilişkiler) da mevcuttur. Bu gölge yapılanma da yasal davranışların dışında seyreder. Yasal davranışların temelinde, işletme tepe yönetimi tarafından astlara belirli görevlerin yerine getirilmesi için verilmiş yetki kullanımı vardır. Biçimsel bir yönelim olarak yetki kullanımı, otorite ve pozisyonları doğurmaktadır. Buna karşılık, organizasyonlardaki politik davranışların temelinde ise otorite ve pozisyonların dışında oluşturulan güç kullanımı söz konusudur (Bedeian,1986:492). Organizasyondaki birey ya da gruplar, örgüt şemalarında görünmeyen bir şekilde, yetkileri dışında belirli özelliklerini kullanarak faaliyetlere katılabilmektedirler. Buna bağlı olarak, birey ya da grupların faaliyetleri etkilemeye yönelik tutumlarında, yetki kullanımından ziyade güç kullanımını tercih etmeleri, işletmelerdeki görünmeyen organizasyon şemalarını veya başka bir deyişle işletmelerdeki politik tutumları oluşturmaktadır. Bu durumda da yönetim organizasyonu, biçimsel (formal) ve biçimsel olmayan (informal) şekilde iki yönlü bir yapılanma göstermektedir (Williamson, 1996). Bu çerçevede işletmelerdeki politik ilişkilerin, biçimlendirilmiş organizasyon yapısının dışına çıktığı açıktır. Her ne kadar bu tip ilişkiler, gözlenmesi ve ölçülmesinin zor olması nedeniyle, işletme tepe yönetimi için istenmeyen bir durum olsa da Ferris ve Kacmar (1992:113) organizasyon şemalarında gözlenemeyen politikalara bağlı durumlar için: İnsanların bir çoğu politikaların hep karanlık tarafını algılarlar. Gerçekten yıkıcı bir faydacılık tarafından oluşturulmuş ve kendi görevini gerçekleştirmek dışında faaliyetlerde bulunan karanlık bir yüz, bir oyun vardır. Buna rağmen politikaların organizasyonlar ve bireyler için iyi yönleri de söz konusudur. yorumunu yaparak perde arkasındaki organizasyonel ilişkilerin genel olarak algılandığının dışında olumlu sonuçlar doğurabileceğine de dikkat çekmişlerdir. Bazı teorisyenler, biçimsel olmayan yetki kullanımının (güç) organizasyonların bazı faaliyetleri için istenilen bir durum olduğunu ifade etmişlerdir. Örnek olarak işletmelerde verilen kararların çoğu politik temellidir (Pfeffer,1978) veya iletişim olgusu büyük oranda biçimsel olmayan ilişkilere dayanmaktadır (Zenger ve Lawrence,1989). 5

18 1.2. Yetki ve Güç Kavramlarının Gelişimi Yetki ve Güç Kavramlarının Sosyal Psikoloji Alanındaki Gelişimi Yetki (otorite), toplumsal yaşamın bir gerekliliği olarak ortaya çıkmış ve bin yıllar içinde şekillenmiştir. Bununla birlikte, Hindistan dan Atina ya, Antikçağ dan bugüne her yerde ve her zaman yetkinin temelinde ortak bir antropolojik zemin bulunmakla birlikte yetki kullanımı bütün toplumlarda farklı biçimde ortaya çıkmıştır (Mendel,2002:306). Birlikte yaşayanların yetki kullanımından çekinmesinin mümkün olmadığını savunan Mendel (2002:118) René Rémond un aşağıdaki ifadesini aktararak yetki kullanımının toplumlar için vazgeçilemeyecek bir unsur olduğu düşüncesini desteklemektedir: otorite nin tüm toplumlarda bir gerçekliği vardır. Yüksek olduğu varsayılan bir çıkara saygı bireysel iradelere dayatmak istenen hiçbir insan topluluğunun yetkiden vazgeçemeyeceği inancına karşılık verir. Bununla birlikte yetkinin temellerinin aile yapısında başladığı görüşünü savunan Mendel (2002) e göre yetki, toplumun en temel organizasyonu olan ailevi şema ile başlamaktadır. Bu örgütlenme şeması toplumsal tarihin farklı evrelerinde, farklı durumlarda ortaya çıkmıştır. Bu şemalarının oluşmasında birçok antropolojik neden bulunurken özellikle psiko-ailevi faktörler en belirleyici nedenler olmuştur. Avrupa aydınlanma çağının XVIII. yüzyıldaki kültürel dönüşümü ile birlikte yetki ve güç kavramlarına yönelik açıklama ve tanımlamalara Emile Durkheim, John Locke, Friedrich W. Nietzsche, Max Weber, Keith Dowding, Michel Foucault gibi sosyoloji kuramcıları arasında çok geniş bir alanda rastlamak mümkündür (Hatch,1997:27-34). İngiliz filozofu John Locke ( ), insanlar arasında görünmeyen toplumsal sözleşmelerin varlığına dikkat çekerek, yetki ilişkilerinin insanlar arasında suni durumlar yarattığını vurgulamıştır. Bu tip ilişkilerin insan tabiatında bulunmadığını düşünen Locke, insanların otoritenin her çeşidinden kurtulmasını gerektiğini savunmuştur. Bu düşüncelerinden dolayı günümüzde hem liberalizmin öncülerinden birisi hem de doğal hukuk felsefesinin kurucuları arasında sayılan Locke, üstü kapalı olarak güç kullanımının insanın doğal davranışı ve ilişki kurma mekanizması olduğunu ortaya koymuştur. Kültür, ahlak, din ve felsefe üzerine eserler vermiş olan Alman filozof Friedrich W. Nietzsche ( ), ölümünden sonra kız kardeşi tarafından derlenerek yayınlanan Der Wille Zur Macht (Güç İstenci 1901/2002) isimli eserinde evrende güçlü olma isteğinin hüküm sürdüğünü, güç istenci kuralının kainatın her yerinde var olduğunu ileri 6

19 sürmüştür. Nietzsche, kendini savunma güdüsü de dahil olmak üzere, canlılardaki her davranışın bir bütün olarak güç istencinden kaynaklandığını savunmuştur. Hatta varlığı güç istenci ile örtüştürmüş olan Nietzsche ye göre güç istenci kimi durumlarda yaşama arzusunun önüne dahi geçmektedir (Cevizci,2005). Acılara katlanmak bunun en belirgin ifadesidir. Buna göre mutluluk hazdan değil güçlü olmaktan geçmektedir. Bürokrasinin ilk sistematik çalışması modern sosyolojinin kurucularından birisi olarak kabul edilen Max Weber ( ) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bir politik ekonomist ve sosyolog olan Weber, organizasyonların toplumdaki pozitif rollerini araştırmaya yönelik yaptığı çalışmalarında bürokrasinin kişisel özgürlükler açısından bir tehdit oluşturduğunu ancak organize olmanın en etkin yolunun yine bürokrasiden geçtiğini belirlemiştir (Weber,1958/1996). Weber (1915/1997), bürokrasiye bağlı olarak yetkinin kullanımına yönelik yaptığı açıklamalarda ise organizasyonel otorite kullanımı için üç yasal temel belirlemiştir (tripartite classification of authority). Bu yasal temeller; yasal otorite, geleneksel otorite ve karizmatik otoritedir (Weber,1915/1997: ). Yasal otorite, çalışanların kurallar ve haklara bağlı olarak otoritenin emir verme üzerindeki inançlarına dayanır. Geleneksel otorite, monarşi ile yönetilen imparatorluklarda olduğu gibi otoritenin daha öncelerden gelen geleneklere bağlı doğduğunu belirtir. Karizmatik otorite ise, bireylerin kişilik özellikleri veya kahramanlıklarına bağlı olarak ortaya çıkan sadakattir. Ayrıca Weber e göre bu üç otorite ilişkisi tek başlarına oluşabileceği gibi farklı kombinasyonlar şeklinde de varlık gösterebilirler. Max Weber e göre organizasyonel ilişkilerde biçimlendirme iş yapma etkinliğini ve kontrolü arttıracaktır. Bu nedenle üstler emir vermek için yasal haklarla donatılmalı ve astlar bu emirleri yerine getirmek zorunluluğu altında tutulmalıdır. Terry (1961) e göre Weber anlayışının özündeki husus, organizasyonları olabildiğince insansız hale getirmektir. Buna bağlı olarak organizasyon içinde çalışacak insanlar ise kesin prosedürler dahilinde çalışabilecek ve organizasyonlar prosedür odaklı hale gelecektir. Max Weber yetki incelemesinin yanında güç ilişkilerine yönelik temel araştırmalarda da bulunmuştur. Weber e göre güç kavramı ile bir kişinin direnmesine karşılık başka birisinin onun isteklerini değiştirmeye yönelik çalışması gibi durumlara izin veren her türlü fırsat/olasılık ın sosyal ilişkilerde varlığı ifade edilmeye çalışılmıştır (http://en.wikipedia.org/wiki/max_weber, erişim: ). Kişisel psikoloji ekolünün öncüsü olan Alfred Adler gibi bazı psikologlar güç ü teorilerinin temeline oturtmuşlardır. Sosyal rollerin ve kişiliklerin gelişiminde güçlü olma 7

20 istencinin önemli derecede etkili olduğunu ortaya koyan Adler (2006), gücün sosyal davranışlarda toplum, cinsiyet ve iş ilişkisi ile etkileşimli olarak ortaya çıktığını ifade etmiştir. Ancak güçlü olma eğiliminin kişisel psikoloji için bir sınırı olması gerektiğini savunan Adler bunu aşağıdaki gibi ifadelendirmiştir (Adler,1993:184): Önüne geçilmez bir güçlülük eğilim ve çabası sonucu çevresiyle sürekli çatışma durumunda yaşayan bir başkası ise, kendisinde böyle bir savaşım için zorunlu gördüğü hırs, kıskançlık, güvensizlik gibi özellikleri geliştirir. Geçtan (1993) a göre güçlü olma istenci doğa güçlerine karşı eksiklik duygusu nedeniyle her insanın varoluşunda vardır. Gençtan, ergen insanların değersizlik duygusuna bir refleks olarak gelişen güçlü olma istencinin gelişimini aşağıdaki gibi özetlemektedir (Geçtan,1993:74): Çünkü insan, çocukluk döneminden ötürü, yaşamına normal bir çaresizlik içinde başlar. Çocukken güçlü yetişkinler arasında yaşayan güçsüz bir varlıktır. Sonraki yaşamı boyunca, daha önce kendisine egemen olan insanlar ve doğal güçler üzerinde üstünlük kurmak ve gücünü kanıtlamak için çaba gösterir Yetki ve Güç Kavramlarının Yönetimsel Gelişimi Endüstriyel devrimin ardından XIX. yüzyılın sonlarına doğru fabrikasyon üretimin geleneksel hale gelmesi ve işletme organizasyonlarının toplumsal öneminin artması ile birlikte organizasyonlarda yetki ve güç ilişkilerine yönelik araştırmalar akademisyen ve uygulayıcıların dikkatini çekmeye başlamıştır. Başlangıçta çalışmalar daha çok organizasyonların biçimsel yapılarının etkinliği ve bu yapıların işleyişi ile ilgili olup 1920 lerin sonundan itibaren teorisyenler, organizasyonel amaçların gerçekleştirilmesinde sosyal etkilerin de önemine değinmeye başlamışlardır (Follett,2001). Gelişmeler sonucunda endüstriyel psikoloji adıyla çalışanların yaşadıkları iş çevresi ile arasındaki ilişkiyi inceleyen yeni bir disiplin doğmuştur (Hatch,1997:192). Klasik dönem çalışmaları arasında en ünlüleri Taylor un Bilimsel Yönetim Yaklaşımı, Weber in Bürokrasi Teorisi ve Fayol un Yönetim Teorisi sayılabilir. Bu dönemi takip eden süreçte insan unsurunu daha çok göz önüne alan Neo-klasik (yeni-klasik/davranışsal) dönem yaklaşımları arasında ise Elton Mayo tarafından öncülüğü yapılan İnsan İlişkileri yaklaşımı ve Chester I. Barnard ın Doğal Örgütler yaklaşımı örnek olarak verilebilir. 8

21 Bilimsel literatürde konu ile ilgili araştırmaların başlangıcı 1880 lerde bir makine mühendisi olan Frederick W. Taylor un ( ) öncülük ettiği, işçi düzeyinde üretim sorunlarına eğilen teknik ya da ekonomik verimliliği arttırmaya yönelik mikro nitelikli olan bilimsel yönetim yaklaşımıdır (Akat v.d.,1999:35). Ağırlıklı olarak yöneticilerin alt kademelerinde çalışanlar ile olan ilişkilerine değinilmiş ve organizasyonlarda insiyatif, etkinlik gibi konulara ağırlık verilmiştir. Yaklaşım, aynı zamanda işletmelerde yetki yapılarına ilişkin olgulara da açıklık getirmeye çalışmıştır. Zamanının endüstriyel yönetim mekanizmalarını amatör ve primitif olarak değerlendiren Taylor, günümüz işlevsel örgüt modelinin esasını oluşturan örgüt biçimini geliştirerek hem işletmelerde planlama faaliyetleri kapsamında hiyerarşik yapılanmaya hem de görevler üzerinde yoğunlaşarak yetki kavramını ortaya koymuştur. Bu noktada yaklaşımın ortaya koyduğu işlevsel örgüt modeli işletmelerde yetkinin kaynağını oluşturduğu iddiasını ortaya koymuştur. Taylor un yönetim felsefesini dayandırdığı 5 ilkesinden bir tanesi olan yönetim ve işçilerin görevlerini ayırmak ilkesi görev bazında yetki oluşumunu ortaya koyan ilk anlayış olarak gelişmiştir. Bu bağlamda görev ve sorumlulukların ayrılması ile yöneticiler, planlama faaliyetlerini yürütebilecek ve işçiler, işin yerine getirilmesine mesai harcayacaktır. Taylor yaklaşımının yetki ilişkilerine getireceği çözüm ile sağlanacak faydayı aşağıdaki gibi ifade etmiştir (Taylor,1911/2003): Bilimsel yönetimin yaygın olarak kullanılması ile gelecekte sanayide çalışan ortalama bir insanın üretkenliği kolaylıkla ikiye katlanacaktır Bilimsel yönetim özellikle onu ilk olarak uygulayacak olan işçi ve işverenlerin aralarındaki tartışma ve anlaşmazlıkların sebeplerini ortadan kaldırıcı rol oynayacaktır. Fransız mühendis Henri Fayol ( ) çalıştığı madencilik işletmelerindeki deneyimlerini sistematik bir şekilde kaleme aldığı çalışmalarında bilimsel yönetim yaklaşımının eksik bıraktıklarını tamamlayacak nitelikte yaklaşımlarda bulunmuştur (Fayol,1917/2005). Bilimsel yönetim yaklaşımı, işlerin yapılma biçimleri üzerinde yoğunlaşmışken Fayol, işlerin kimler tarafından yapılacağı üzerine akıl yürüterek yönetimde insan boyutunu klasik yönetim yaklaşımları arasına sokmuştur. Fayol a göre yöneticiler organizasyonların bütün işlerini tamamen yapamaz ve kontrol edemezler. Bu nedenle yetki, sorumluluk ve karar verme olanaklarının astlara devredilmesi gerekmektedir. Astlara verilen yetkiye paralel olarak, bir miktar bağımsızlığın bırakılması doğaldır. Ancak yetki göçermek, vazgeçme anlamına da gelmemektedir (Akat 9

22 v.d.,1999:42). Çünkü Fayol a göre yetkiyi devralan aynı şekilde emir alacak (yönetimin kontrol etme hakkı) ve üstlerine karşı itaat edecektir (kendine itaat ettirme hakkı). Bununla birlikte Henry Fayol, yetkinin ödül ve cezalardan bağımsız olarak düşünülemeyeceğini belirtmektedir (Can,2002:131). Yönetim mekanizmasının (örgüt) geleneksel yaklaşımlarla yapılan biçimsel ve rasyonel açıklamaları, örgütün sadece görünen yapısal boyutuna yoğunlaşmıştır. Dolayısıyla insan, bu mekanizmanın bir parçası kabul edilmiştir. Bu bağlamda yönetimin sadece biçimsel bir bürokratik yapı olmadığı, bunun yanında örgütlerin doğal (informal) yönlerinin olduğu ve böylece örgütün sosyal kapasitesine önem verilmesini öne süren davranışçı görüşler ortaya çıkmıştır (Çevik,2006: ). Özellikle de 1929 Dünya Ekonomik Krizinin etkisiyle, işletmelerle ilgili çeşitli örgütsel sorunların daha fazla ortaya çıkması sonucu klasik kuramların eksiklikleri hissedilmeye başlanmıştır. Bu tarihten itibaren, insan ilişkileri kavramının daha fazla ön planda tutulduğu ve günümüzde Örgütsel Davranış olarak ifade edilen disiplinin temeli atılmaya başlanmıştır. Organizasyonların sosyal psikoloji biliminin ilk olarak araştırma konusu yapılması Elton Mayo nun ( ) öncülük ettiği Western Elektrik şirketindeki Hawthorn çalışanları üzerinde gerçekleştirilen deneyler ile gerçekleşmiştir (Mayo,1933; Roethlisberger ve Dickson, 1939). Bu çalışmalar ilk olarak insan faktörünün organizasyonların karmaşık yapısının önemli bir unsuru olduğunu ortaya koymuş ve organizasyonların sosyal bir sistem olduğu düşüncesinin yerleşmesini sağlamıştır (Wren,2004:292). Liderlik, insan davranışları, güç ve etki kavramları, insan kaynağı teorisinin önemli bir alanı haline gelmiştir (Shafritz ve Ott, 1996). Hawthorn araştırmalarının sonuçlarına göre organizasyon verimliliğini arttıran faktörler, fiziki unsurlardan daha çok sosyal ilişkilerdir. İnsan ilişkileri okulu araştırmacılarına göre sosyal ilişkilerin geliştirilmesi organizasyonlarda, astlar ve üstler arasındaki iletişim, sevgi ve saygı ortamı, takdir-ödüllendirme, ekip çalışmasının sağlanması ile mümkün olabilecektir. Yönetimde davranışçı teorilerin bir başka öncüsü de Mary P. Follett ( ) dır. Follett (1918/1998) tarafından ortaya koyulan fikirler, kendisinden sonraki birçok araştırmacının endüstri devrimi ile hayat bulan organizasyonların insanların bir araya gelerek oluşturduğu gruplardan meydana geldiğini kavraması bakımında çok önemli olmuştur. Organizasyonları statik mekanizmalar değil de birlikte bir grubu oluşturmuş kişiler olarak değerlendirmek gerektiğini savunan Follett, organizasyonlardaki güç ve yetki ilişkilerini de bu temelde açıklamıştır (Wren,2004:308). Follett organizasyonların 10

23 üzerinde güç (over power) yerine birlikte güç (with power) ilkesi ile çalıştığını savunmuştur. Bu nedenle organizasyonlar her ne kadar üstlere güç kullanma konusunda yetkiler vermiş olsa da astların da işlerin yürütülmesi konusunda üstleri etkileyebileceğini açıklamıştır. Follett a göre organizasyonlardaki bireylerin diğerleri ile olan ilişkilerini anlamak için Karşılıklı ilişkiler (reciprocal relations) fonksiyonunu göz önünde bulundurmak gerekmektedir (Graham,1995). Mary P. Follett a benzer olarak Chester I. Barnard ( ) da organizasyonları insan faaliyetlerinin birlikteliği olarak değerlendirmiştir. Barnard a göre organizasyonel birlikteliklerin doğasında bir sistem mantığı bulunmaktadır (Wren,2004:314) ve insanlar arasındaki bu sistemin etkin olarak çalışmasının nedeni, biçimsel yapıdan ziyade sahip olunan iletişim kanallarının biçimsel olmayan kullanımıdır. Biçimsel organizasyon yapısı genellikle, iletişim kanallarının kullanımı konusunda yetersizlikler gösterirken insanların yetki ilişkileri dışında sağladığı biçimsel olmayan (doğal organizasyonlar) yapılarda iletişim, etkin olarak gerçekleştirilebilir. Diğer yandan, Barnard a göre organizasyonel yetki sanıldığının aksine tepe yönetiminden değil tabandan gelmektedir. Çünkü organizasyonun tabanında bulunanların üstlerinin sahip olduğu yetkiyi kabul etmemeleri durumunda yetkiden bahsedilmesi mümkün olmayacaktır. Neo-Klasik akım olarak isimlendirilen bu yaklaşımlarda insan unsurunun özellikleri, karar ve yönetime katılma ve örgütsel davranış gibi insan merkezli bir yönetim anlayışı gelişmiştir. Ancak neo-klasik yaklaşımının başlıca eksik yönü, biçimsel olmayan gruplar üzerinde, dolayısıyla bunlar arasındaki biçimsel olmayan iletişim üzerinde gereğinden çok durmuş, biçimsel organizasyonu ve buradaki biçimsel iletişimi ihmal etmiş olmasıdır (Genç,:2005:64-70). Bu nedenlerle post-modern (modern sonrası) yaklaşımlar organizasyonlardaki güç ve yetki ilişkilerini, organizasyonların biçimsel boyutu, perde arkasındaki biçimsel olmayan ilişkileri, organizasyonun çevresi ile etkileşimi de dahil olmak üzere bütünsel bir yaklaşımla ele almaya çalışmışlardır. Bunlar arasında durumsallık (contingency) yaklaşımı, açık sistem teorisi, X ve Y teorisi, kurumsal yönetim anlayışı, metafor teorisi dikkati çeken görüşler olarak modern literatürdeki yerlerini almışlardır (Hatch,1997). 11

24 1.3. Organizasyonlarda Yetki Kullanımı Kavram Türkçe literatürde otorite, yetke, sulta, velayet, biçimsel güç, velilik kelimeleri ile de yer edinmiş olan yetki (auctoritas) kavramı farklı bilimsel disiplinlerde çok çeşitli ifadelerle birbirinden farklı anlamlarda tanımlanmıştır. Bununla birlikte yetki kavramının işletme bilimi literatüründe de ortak bir tanımı bulunmamaktadır. Kapsayıcı bir tanımla yetki, yapma ve hükmetme hakkıdır (Kinicki ve Williams, 2003:450). Yönetim biliminin geleneksel tanımı ile yetki, örgütsel amaçlara ulaşmak için belirlenmiş görev ve işleri yaptırma, emir verme hakkıdır (Can,2002:131; Hatch,1997:282 Heifetz, 1994). Yetki, karar verme ve biçimsel organizasyondaki ilişkilerde, kararların yerine getirilmesi için davranışları etkilemeye yönelik biçimsel haktır. Yetki, bireylerin organizasyondaki resmi ve biçimsel dayatmalarına bağlı olarak ne yapmaları gerektiğini ortaya koyar (Hodge v.d.,2003:304). Alpugan v.d. (1997:178) ne göre yetki, örgütü ayakta tutan bir yapışkandır ve yöneticinin saptanmış olan amaçlara ulaşmak için gereken işlerin yapılmasını başkalarından isteme hakkıdır. Yetki, A nın, B den kendisini izlemesini istediği ve B nin bunu gönüllü olarak gerçekleştirdiği bir sosyal ilişki yi açıklamaktadır. Bu nedenle, yetki, bir aktör tarafından çıkarılan ve bir ikincisi tarafından itaat edilmesi beklenen emirler olarak karakterize edilmektedir (Lake, 2003:304). Yetki, politika felsefesi ve sosyolojide, güç/iktidarın meşru kullanımını belirleyen bir kavram olarak, toplumsal bir sistem içinde ortaya çıkan kurumsallaşmış ve meşrulaşmış güçtür (Cevizci,2005:1280; Genç,2005:138; Hodgetts,1997:98-111; Çelik,2000:64; Ertürk,2000:121). Bu gücün ödül veya ceza verme, değişiklik yapma hakkı olduğu astlar tarafından kabul edilir (Tutar v.d., 2003:106). Guillen (1994:281) e göre hiyerarşik bir varlık (homo hierarchicus) olan insan organizasyonların her kademesindeki yetki ilişkilerine müsaittir. Çünkü insanın yetki ilişkileri doğrultusunda emir alması veya emir vermesi doğasında vardır. Sennett (2005) e göre anne babayla çocuk arasındaki gibi kişisel, işverenle işçi ya da devletle yurttaş arasındaki gibi toplumsal ilişkilerde otorite, doğanın kendisinde olan bir süreçtir. Eren (2001), yetki kavramının tanımlanmasında hukuksal, manevi-demokratik ve yönetsel olmak üzere üç ayrı durumun mevcut olduğunu savunuştur. Eren (2001: ) e göre yetkinin hukuksal yönünün ele alınması, yönetim sorunlarına esaslı bir çözüm bulmasında yetersiz kalacaktır çünkü yetkinin hukuksal boyutu itaat eden ile itaat edilen 12

25 arasında bir baskı kuvveti şeklinde tanımlanmaktadır. Diğer yandan kavramsal olarak manevi-demokratik yetki ikna etme ve takip ettirme gücü özelliğine bürünmekte ve bu özelliği ile yetkinin bağımsız iradelere dayanan, kişisel ve manevi bir etki olarak diğer kişileri uyuma razı eden bir güç olarak ortaya çıkmaktadır. Bu iki yetki kavramının bir bütünü olarak yönetsel anlamda yetki, emir-komuta yetkisi ve gücünü ifade eden ve grubu teşkil eden fertler arasında hiyerarşik ilişkiler doğurmak suretiyle psiko-sosyal bir farklılaşma vücuda getiren kuvvettir. Bu tanımlara göre yetkiyi tanımlayan 3 özellik aşağıdaki gibi özetlenebilir. Bunlar (Daft, 1998:443): 1. Yetki organizasyonel pozisyona verilir. 2. Yetki alt kademe yöneticiler tarafından kabul edilir. 3. Yetki dikey hiyerarşi olarak yukarıdan aşağıya iner Yetki Kullanımının Kaynağı Günümüzde yetkinin kaynağı ile ilgili genel kabul gören iki görüş bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, yetkinin mülkiyetten doğduğu ve hiyerarşik olarak aşağı doğru ilerlemesi (Biçimsel Kuram) ikincisi ise yetkinin örgüt içinde astlardan doğduğu ve yukarı doğru çıkmasıdır (Kabul Etme Kuramı). Birinci görüşe göre işletme sahibinin mülkiyetten ötürü doğal bir yetkiye sahip olduğu varsayılmaktadır. İkinci görüşe göre de yöneticinin yetkisi, astların ona karar verme ve bu kararları uygulayabilme hakkından ileri gelmektedir (Alpugan v.d., 1997:179). Biçimsel kurama göre, üst yetki sahibi olarak görünen örgüt başı, bu yetkisini daha üst kademe olan yönetim kurulundan almıştır. Yönetim kuruluna ise bu hakkı pay sahipleri vermiştir. Pay sahipleri ise mülkiyet haklarını kullanmaktadırlar. İnsanlara mülkiyet üzerinde hak bahşeden kurum ise özel mülkiyete yer veren anayasadır. Anayasanın yapılması veya değiştirilmesi yetkisi insanların elinde olduğuna göre yetki, toplumdan devlet yoluyla sahipliğe ve buradan da bireysel yöneticiye geçmektedir (Can,2002: ). Bass (2000) a göre yetki kişinin bilgisi ve uzmanlığına bağlı olarak gerçek ve oluşabilecek beklentiler sonucu ortaya çıkan kişisel bir pozisyondur. Bu durumda yetkinin kaynağında kişinin iş ile ilgili becerisi, bilgisi ve deneyimi önemli rol oynamaktadır. Ertürk (2000:122) ün yaptığı sınıflandırmaya göre yetkinin kaynağı temelde biçimsel yetki teorisi, kabul teorisi ve bilgisel yetki teorisine dayanmaktadır. Biçimsel yetki, kanun ve yönetmeliklerden kaynaklanan yetkidir. Genellikle organizasyonun en üst 13

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

MODERN İÇ DENETİM GÜNCEL İÇ DENETİM UYGULAMALARI

MODERN İÇ DENETİM GÜNCEL İÇ DENETİM UYGULAMALARI İÇ DENETİMİN TEMELLERİ MODERN İÇ DENETİM GÜNCEL İÇ DENETİM UYGULAMALARI COSO İÇ KONTROL ÇERÇEVESİ COSO KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ ÇERÇEVESİ KURUMSAL YÖNETİM UYGULAMALARI İÇ DENETİM YÖNETMELİĞİ DENETİM KOMİTELERİ

Detaylı

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 1. BÖLÜM ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İNSAN KAYNAKLARI KAVRAMI, ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ...10 İnsan Kaynakları Kavramı...10 İnsan Kaynaklarının Önemi...12

Detaylı

KARİYER YÖNETİMİ. Kariyer teorisi iki nokta üzerinde odaklanmaktadır. Öğr. Grv.. M. Volkan TÜRKER

KARİYER YÖNETİMİ. Kariyer teorisi iki nokta üzerinde odaklanmaktadır. Öğr. Grv.. M. Volkan TÜRKER KARİYER YÖNETİMİ Öğr. Grv.. M. Volkan TÜRKER 7 KARİYER YÖNETİMİ Kariyer, bireyin mesleği ile ilgili pozisyonları, çalışma hayatı boyunca peş peşe kullanması ve organizasyonun üst kademelerine doğru ilerlemesidir.

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ YÖNETİM İşletme amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak üzere planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetimin yapılması sürecidir. 2 YÖNETİM TEORİLERİ KLASİK

Detaylı

YÖNETİCİNİN OYUN ALANI ve ARACI OLARAK ORGANİZASYON YAPILARI

YÖNETİCİNİN OYUN ALANI ve ARACI OLARAK ORGANİZASYON YAPILARI YÖNETİCİNİN OYUN ALANI ve ARACI OLARAK ORGANİZASYON YAPILARI Organizasyonsuz yönetici düşünülemez. Organizasyon yöneticinin amaçlarını gerçekleştirmek için kullandığı bir araç tır. Organizasyon aynı zamanda,

Detaylı

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ Sayın İlgili: İç denetim teknik bir uzmanlık alanı olmanın ötesinde çok temel bir yönetim aracıdır. Yönetim sürecinin temel bir unsuru olan kontrol ve izleme rolü iç denetim

Detaylı

XBRL. Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi

XBRL. Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi XBRL dünya çapında iş dünyasıyla finansal veriler arasında elektronik iletişimi sağlayan devrimsel nitelikte bir dildir. Hazırlık aşamasında,

Detaylı

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İçinde bulunduğumuz mayıs ayı Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından tüm dünyada Uluslararası İç Denetim Farkındalık Ayı olarak ilan edilmiştir.

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Prof. Dr. Serdar ÖZKAN İzmir Ekonomi Üniversitesi İzmir Ticaret Odası Meclis

Detaylı

KURUMSAL YÖNETİMİN YÖNETİM KURULUNA YANSIMALARI CEM CÜNEYT ARSLANTAŞ

KURUMSAL YÖNETİMİN YÖNETİM KURULUNA YANSIMALARI CEM CÜNEYT ARSLANTAŞ KURUMSAL YÖNETİMİN YÖNETİM KURULUNA YANSIMALARI CEM CÜNEYT ARSLANTAŞ Yay n No : 2794 İşletme-Ekonomi : 549 1. Baskı - Kasım 2012 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-816 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI BİLİMSEL HAZIRLIK GÜZ YARIYILI DERSLERİ EGB501 Program Geliştirmeye Giriş

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Yatırım (Sermaye Bütçelemesi) ve Finanslama Kararları Şirket Nedir? Finansal Yönetici Kimdir? Şirketin Amaçları Finansal piyasalar ve kurumların

Detaylı

TÜSİAD, iç denetim ile ilgili raporunu kamuoyuna sundu

TÜSİAD, iç denetim ile ilgili raporunu kamuoyuna sundu TÜSİAD, iç denetim ile ilgili raporunu kamuoyuna sundu 27 Mayıs 2010 TS/BAS-BÜL/10-44 TÜSİAD, Reel Sektörde İç Denetim Uygulamaları: Tespit ve Öneriler başlıklı raporunu, 27 Mayıs 2010 Perşembe günü The

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

SERMAYE PİYASASINDA GERÇEĞE AYKIRILIKTAN DOĞAN SUÇLAR

SERMAYE PİYASASINDA GERÇEĞE AYKIRILIKTAN DOĞAN SUÇLAR Dr. Selman DURSUN İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı SERMAYE PİYASASINDA GERÇEĞE AYKIRILIKTAN DOĞAN SUÇLAR İÇİNDEKİLER SUNUŞ... vii DANIŞMANIN ÖNSÖZÜ...xi

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Müfredat I. Yarıyıl Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Kredi AKTS Güz 3 3 6 Dili Seviyesi Yüksek Lisans Türü Zorunlu Amacı Öğrencilerin bilim ve bilim felsefesi konusunda

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ T.C. Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi vturker@marmara.edu.tr 10. DERS İKY - Teknik (Fonksiyonel) Kapsamı 6. Fonksiyon: KARİYER YÖNETİMİ (DEVAMI) Kariyer Aşamaları (4 Adet)

Detaylı

SİNPAŞ YAPI bütün departmanlarını kapsayan risk yönetimi odaklı iç denetim metodolojisine paralel rutin iç denetim hizmetlerinin verilmesi.

SİNPAŞ YAPI bütün departmanlarını kapsayan risk yönetimi odaklı iç denetim metodolojisine paralel rutin iç denetim hizmetlerinin verilmesi. Davut PEHLİVANLI, Dr. ÖZGEÇMİŞ İŞ DENEYİMİ İç Denetim Yöneticisi, ASİL Denetim (2010 2011 Yarı Zamanlı; 2011 -... Tam Zamanlı) Maltepe Üniversitesi / Yrd. Doç. Dr. (Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muhasebe-Denetim

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

SAHİPLİK YAPISI VE TEMETTÜ İLİŞKİSİ: İMKB DE BİR UYGULAMA

SAHİPLİK YAPISI VE TEMETTÜ İLİŞKİSİ: İMKB DE BİR UYGULAMA T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı SAHİPLİK YAPISI VE TEMETTÜ İLİŞKİSİ: İMKB DE BİR UYGULAMA Selim GÜNGÖR Yüksek Lisans Tezi Çorum 2012 SAHİPLİK YAPISI VE TEMETTÜ

Detaylı

HİLELİ FİNANSAL RAPORLAMA

HİLELİ FİNANSAL RAPORLAMA Yrd. Doç. Dr. Serkan TERZİ Çankırı Karatekin Üniversitesi HİLELİ FİNANSAL RAPORLAMA ÖNLEME VE TESPİT İMKB İmalat Sanayiinde Bir Araştırma İstanbul-2012 Yay n No : 2778 İşletme-Ekonomi Dizisi : 585 1. Bask

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

25.03.2010. Açık Sistem Öğeleri

25.03.2010. Açık Sistem Öğeleri Eğitim insanların mükemmelleştirilmesidir (Kant). İyi yaşama imkanı sunan etkinliklerin tümüdür (Spencer). Fizik ik ve sosyal faktörlarin insan üzerinde meydana getirdiği tesirlerdir (Durkheim). Bireyin

Detaylı

Yeni Türk Ticaret Kanunu ile Kurumsallaşma, Denetim ve Risk Yönetimi. Ali Çiçekli, CPA, SMMM TTK İş Geliştirme Lideri 17 Ekim, Swissotel, İstanbul

Yeni Türk Ticaret Kanunu ile Kurumsallaşma, Denetim ve Risk Yönetimi. Ali Çiçekli, CPA, SMMM TTK İş Geliştirme Lideri 17 Ekim, Swissotel, İstanbul Yeni Türk Ticaret Kanunu ile Kurumsallaşma, Denetim ve Risk Yönetimi Ali Çiçekli, CPA, SMMM TTK İş Geliştirme Lideri 17 Ekim, Swissotel, İstanbul 1 Gündem Bir Bakışta Yeni Türk Ticaret Kanunu Kurumsal

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ ÜNİTE EKONOMİK VE FİNANSAL SİSTEM İKİNCİ ÜNİTE PARANIN ZAMAN DEĞERİ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ ÜNİTE EKONOMİK VE FİNANSAL SİSTEM İKİNCİ ÜNİTE PARANIN ZAMAN DEĞERİ İÇİNDEKİLER BİRİNCİ ÜNİTE EKONOMİK VE FİNANSAL SİSTEM 1 13 1. EKONOMİK SİSTEM 2 2. FİNANSAL SİSTEM 5 3. FİNANSAL SİSTEMİN UNSURLARI 8 4. FİNANSAL PİYASALARIN YAPISI 9 4.1. Borç ve Öz Sermaye Yapısı 9 4.2.

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO501 Eğitimde Program Geliştirme 3 0 3 8

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

Kurumsallaşmada, İç Denetim, Denetim Komitesi İlişkisi Nasıl Olmalıdır?

Kurumsallaşmada, İç Denetim, Denetim Komitesi İlişkisi Nasıl Olmalıdır? Kurumsallaşmada, İç Denetim, Denetim Komitesi İlişkisi Nasıl Olmalıdır? Özlem Aykaç, CIA, CCSA Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE) Başkanı Coca-Cola İçecek A.Ş. İç Denetim Direktörü Sunum Planı Türkiye

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

CORPORATE GOVERNANCE

CORPORATE GOVERNANCE 20 Ocak 2004 CORPORATE GOVERNANCE ve TÜRKİYE için fırsatlar Dr.Melsa Ararat İçerik Corporate Governance nedir, neden önemlidir? Dünyanın gündemini neden CG işgal ediyor? Anglo Saxon ülkelerde ve Kıta Avrupasında

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 6 Ağustos 2014 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 14 Aralık 2012 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015. Ömer KEDİCİ

Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015. Ömer KEDİCİ Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015 Ömer KEDİCİ Tanım Enerji yönetimi ; Planlama, Koordinasyon ve Kontrol gibi birbirinden bağımsız olduklarında etkisiz kalabilecek işlevlerin bir araya gelerek oluşturdukları

Detaylı

(Değişik:RG-10/7/2015-29412) Ek-1 Lisans Gerektiren Unvan ve Görevler

(Değişik:RG-10/7/2015-29412) Ek-1 Lisans Gerektiren Unvan ve Görevler (Değişik:RG-10/7/2015-29412) Ek-1 Lisans Gerektiren Unvan ve Görevler Unvan ve Görevler YATIRIM KURULUŞLARI Aracı Kurum (Aksi belirtilmedikçe, faaliyet izinleri çerçevesinde dar, kısmi ve geniş yetkili

Detaylı

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ 11 1.1. İşletme Fonksiyonu Olarak Pazarlama Fonksiyonu 13 1.1.1. Pazarlama Fonksiyonları 14 1.2. Pazarlamanın Tanımı 15 1.3. Pazarlamanın

Detaylı

REEL SEKTÖRDE İÇ DENETİM UYGULAMALARI: Tespit ve Öneriler

REEL SEKTÖRDE İÇ DENETİM UYGULAMALARI: Tespit ve Öneriler REEL SEKTÖRDE İÇ DENETİM UYGULAMALARI: Tespit ve Öneriler TÜSİAD İç Denetim Alt Çalışma Grubu: Ali KAMİL UZUN (Başkan) Özlem AYKAÇ Fuat ÖKSÜZ Şenol TOYGAR Doç. Dr. Şaban UZAY Melda ÇELE (TÜSİAD) Kerem

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

İç Denetim: Kurumsal Yönetimin Güvencesi

İç Denetim: Kurumsal Yönetimin Güvencesi İç Denetim: Kurumsal Yönetimin Güvencesi Özlem Aykaç, CIA, CCSA Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE) Başkanı Coca-Cola İçecek A.Ş. İç Denetim Direktörü Sunum Planı Türkiye İç Denetim Enstitüsü (TİDE) Yönetim

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 27 Aralık 2013 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

Altyapımızı Yeni TTK ile uyumlu hale getirmek...

Altyapımızı Yeni TTK ile uyumlu hale getirmek... Altyapımızı Yeni TTK ile uyumlu hale getirmek... Yeni TTK ya uyum, mevzuatı kavrayarak tamamlayabileceğimiz bir sürecin ötesinde; önemli altyapısal değişiklikler getirecek bir dönüşümdür Dış Paydaşlar

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM: ÇALIŞMA YAŞAMI VE YETENEK OLGUSU...3 1.1. ÇALIŞMA YAŞAMINDA DEĞİŞEN BEKLENTİLER...3 1.1.1. Çalışma Yaşamının Değişen Yapısı...3 1.1.2. Yetenek in Artan Önemi...3 1.1.3.

Detaylı

1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI

1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI YÖNETİCİ-LİDER FARKI VE LİDERLİĞİN YÖNETİMDEKİ ÖNEMİ Ahmet VERAL (Rapor) Eskişehir, 2011 1. LİDER Genel bir kavram olarak ele alındığında lider, bir grubun hedef oluşturma ve bu hedeflere ulaşma ve ilerleme

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Dr. Vahdettin Ertaş IX. Kurumsal Yönetim Zirvesi Açılış Konuşması 14 Ocak 2016

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Dr. Vahdettin Ertaş IX. Kurumsal Yönetim Zirvesi Açılış Konuşması 14 Ocak 2016 Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Dr. Vahdettin Ertaş IX. Kurumsal Yönetim Zirvesi Açılış Konuşması 14 Ocak 2016 Sayın başkanlar, iş dünyamızın ve basınımızın değerli temsilcileri, yurt dışından gelen kıymetli

Detaylı

İFLAS EDEN DEVLER. 1. Lehman Brothers (Finansal Kurum):

İFLAS EDEN DEVLER. 1. Lehman Brothers (Finansal Kurum): $1.9 milyar İFLAS EDEN DEVLER 1. Lehman Brothers (Finansal Kurum): Varlıkları: 691 milyar USD İflas Tarihi: 15 Eylül 2008 Neden İflas Etti? Yetersiz sermaye, yüksek kaldıraç ve bol riskli yatırımlar, manipülasyon,

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 DEĞİŞİM OLGUSU

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 DEĞİŞİM OLGUSU İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 DEĞİŞİM OLGUSU 1.1. Değişim ve Önemi...5 1.2. Değişimin Tanımı...7 1.3. Değişimin Benzer Kavramlarla İlişkisi...10 1.4. Değişimin Nedenleri...12 1.5. Değişimin Çeşitleri...21 1.6. Değişimin

Detaylı

...Türev Piyasalarda Yılların Deneyimi......Etkin Kurumsal Risk Yönetimi Çözümleri......Sermaye Piyasalarında Stratejik Danışmanlık...

...Türev Piyasalarda Yılların Deneyimi......Etkin Kurumsal Risk Yönetimi Çözümleri......Sermaye Piyasalarında Stratejik Danışmanlık... ...Türev Piyasalarda Yılların Deneyimi......Etkin Kurumsal Risk Yönetimi Çözümleri......Sermaye Piyasalarında Stratejik Danışmanlık... Deriva İle Tanışın Deriva Danışmanlık ve Eğitim reel ve mali sektör

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

İŞLETME YÖNETİMİ I-II

İŞLETME YÖNETİMİ I-II Editörler Doç.Dr.Ali Erbaşı & Yrd. Doç. Dr. Sezar Karaca İŞLETME YÖNETİMİ I-II Yazarlar Doç.Dr.Ali Erbaşı Yrd.Doç.Dr.Yağmur Özyer Yrd.Doç.Dr.Tolga Gök Dr.Müge Aksu Canan Şeker Eylem Bayrakçı Hakan Kırbaş

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 22 MAYIS 2014 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU

2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU 2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU ZORUNLU EĞİTİM MODÜLLERİ ( 30 SAAT) Kodu Adı Açıklama Modül Saati Eğitim Yöntemi (*) GSER01 GSER02 GSER04 GSER14 Girişimciliğin Temelleri

Detaylı

ITMS DAYS www.itmsdays.com. Information Technologies Management Systems Days

ITMS DAYS www.itmsdays.com. Information Technologies Management Systems Days ITMS DAYS Information Technologies Management Systems Days FİNANS PİYASALARINDA BİLGİ GÜVENLİĞİ VE ISO 27001 Dr. İzzet Gökhan ÖZBİLGİN Bilişim Uzmanı, SPK Finansal Piyasalar TAKASBANK Aracı Kuruluşlar

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 20 Kasım 2015 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

BDDK-Bilgi Sistemlerine İlişkin Düzenlemeler. Etkin ve verimli bir Banka dan beklenenler Bilgi Teknolojilerinden Beklenenler

BDDK-Bilgi Sistemlerine İlişkin Düzenlemeler. Etkin ve verimli bir Banka dan beklenenler Bilgi Teknolojilerinden Beklenenler Gündem Bilgi Sistemlerine İlişkin Yasal Düzenlemeler & COBIT AB Seminer 2009 Bankacılıkta Bilgi Sistemlerine İlişkin Düzenlemeler Etkin ve verimli bir Banka dan beklenenler Bilgi Teknolojilerinden Beklenenler

Detaylı

TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU. Mali Yardımlar ve IPA N. Alp EKİN/Uzman

TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU. Mali Yardımlar ve IPA N. Alp EKİN/Uzman TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU Mali Yardımlar ve IPA N. Alp EKİN/Uzman 2 AB MALİ YARDIMLARI Ekonomik ve sosyal gelişmişlik farklılıklarını gidermek 3 AB MALİ YARDIMLARI AB Üyeliğine hazırlanmaları

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER...

1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER... İÇİNDEKİLER Bölüm 1: EKONOMİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER... 1 1.1. Ekonomi, İhtiyaç, Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Mal, Hizmet ve Fayda... 3 1.3. Üretim Faktörleri... 3 1.3.1. Emek... 4 1.3.2. Doğa... 4 1.3.3.

Detaylı

Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance)

Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance) Yrd. Doç. Dr. Cafer EMİNOĞLU Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance) İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII

Detaylı

3. YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK DENETİM VE TASDİK SEMPOZYUMU PROGRAMI 3 7 Aralık 2014, Antalya. Dr. Mehmet Ali Özyer Sayıştay 8.

3. YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK DENETİM VE TASDİK SEMPOZYUMU PROGRAMI 3 7 Aralık 2014, Antalya. Dr. Mehmet Ali Özyer Sayıştay 8. 3. YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK DENETİM VE TASDİK SEMPOZYUMU PROGRAMI 3 7 Aralık 2014, Antalya Dr. Mehmet Ali Özyer Sayıştay 8. Dairesi Üyesi Kamu İdarelerinin Aynı Dönemde Sayıştay ve Bağımsız Denetçiler (YMM)

Detaylı

Organize Etme: Temel Unsurlar

Organize Etme: Temel Unsurlar Örgütsel Tasarım Organize Etme: Temel Unsurlar Doç.Dr. A. Barış BARAZ www.barisbaraz.com adresinden indirebilirsiniz. Yönetici Adayı parasını fotokopiciye kaptırmaz Organizasyon UZMANLAŞMA: İşletme içinde

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 26 Kasım 2012 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

ISLYLU1700 Uzmanlık Alan Dersi (Zorunlu) 4 0 0 6

ISLYLU1700 Uzmanlık Alan Dersi (Zorunlu) 4 0 0 6 TEZLİ YÜKSEKLİSANS Birinci Dönem ISLYLU1700 ISLYL 543 Uygulamalı İstatistiğe Giriş I (Zorunlu) 3 0 3 6 Toplam 16 0 12 30 ISLYL 503 Yönetim Düşüncesinin Evrimi 3 0 3 6 ISLYL 505 Örgütsel Davranış 3 0 3

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SPK 7. ARAMA KONFERANSI NDA YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 ARALIK

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 2 İKY ÖRGÜT İÇİNDEKİ YERİ Giriş İKY Örgüt İçindeki Yeri İKY Organizasyon Yapısı İKY Çalışma İlkeleri İKY İşlevleri 2 İşletmelerin en büyük kaynağı, ne hammadde, ne malzeme ve

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR11 1.1. İnsan Kaynakları 12 1.1.1. Tanımı 12 1.1.2. Kapsamı 13 1.2. İnsan Kaynakları Yönetiminin Tarihçesi 14 1.2.1. Klasik Kuram 14 1.2.2.İnsani İlişkiler

Detaylı

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ

EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Egeli & Co. Yatırım Holding A.Ş. 13 Ekim 2010 Basın Bülteni EGELİ & CO.: REEL YATIRIMLAR İÇİN YERLİ ve YABANCI FİNANSAL YATIRIMCIYI TARIM SEKTÖRÜNE ÇEKECEĞİZ Halka açık bir şirket olan Egeli & Co. Yatırım

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE ETİK KURALLAR

MUHASEBE, DENETİM VE ETİK KURALLAR Aysel Gündoğdu, PhD C. Turgay Münyas, PhD C. asset MUHASEBE, DENETİM VE ETİK KURALLAR Sermaye Piyasası Faaliyetleri İleri Düzey Lisansı Eğitimi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V MUHASEBE, DENETİM VE ETİK KURALLAR...1

Detaylı

SEKİZİNCİ YÖNERGE ÇERÇEVESİNDE AVRUPA BİRLİĞİNDE BAĞIMSIZ DENETİM

SEKİZİNCİ YÖNERGE ÇERÇEVESİNDE AVRUPA BİRLİĞİNDE BAĞIMSIZ DENETİM SEKİZİNCİ YÖNERGE ÇERÇEVESİNDE AVRUPA BİRLİĞİNDE BAĞIMSIZ DENETİM GİRİŞ Ali ÇALIŞKAN Avrupa Birliği, 1932 yılında BENELÜKS ve 1952 yılında Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunun kurulmasının ardından Avrupa

Detaylı

2. SÜREKLİ DENETİME İLİŞKİN GENEL BİLGİLER

2. SÜREKLİ DENETİME İLİŞKİN GENEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... v TABLO LİSTESİ... xi ŞEKİL LİSTESİ... xiii KISALTMALAR... xiv 2. SÜREKLİ DENETİME İLİŞKİN GENEL BİLGİLER... 4 2.1. SÜREKLİ DENETİMİN TANIMI... 4 2.2. SÜREKLİ DENETİM İLE GELENEKSEL

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

İşletmelerarası Karşılaştırma Kıyaslama Benchmarking

İşletmelerarası Karşılaştırma Kıyaslama Benchmarking İşletmelerarası Karşılaştırma Kıyaslama Benchmarking Kıyaslama, bir işletmenin kendi performansını yükseltebilmek için, üstün performansı olan diğer işletmeleri incelemesi, bu işletmelerin iş yapma usulleri

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

Ümit GÜVEYİ. Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde. Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi

Ümit GÜVEYİ. Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde. Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi Ümit GÜVEYİ Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XI GİRİŞ...1 Birinci Bölüm Teorik Boyutuyla Genel Kavramsal Çerçeve

Detaylı

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ 15 1.1. Sosyolojinin Tanımı 16 1.2. Sosyolojinin Alanı, Konusu, Amacı ve Sınırları 17 1.3. Sosyolojinin Alt Disiplinleri 18 1.4.

Detaylı

KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI

KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI 1. AMAÇ Petkim Petrokimya Holding A.Ş. Yönetim Kurulu bünyesinde 22/01/2010 tarih ve 56-121 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile kurulan Kurumsal Yönetim

Detaylı

Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ

Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XIX GİRİŞ...1 Birinci Bölüm EKONOMİK KAMU DÜZENİ EKSENİNDE BAĞIMSIZ İDARİ

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 3 Kasım 2015 ĐÇĐNDEKĐLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Place image here with reference to guidelines Serhat Akmeşe

Detaylı

İÇ KONTROL: KAVRAMSAL ÇERÇEVE...

İÇ KONTROL: KAVRAMSAL ÇERÇEVE... İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... xv KISALTMALAR LİSTESİ... xxii ŞEKİLLER LİSTESİ... xxv TABLOLAR LİSTESİ... xxv GİRİŞ... 1 1. NEDEN İÇ KONTROL?... 3 1.1 5018 Sayılı Kanundan Önce Türkiye deki Kamu Mali Yönetim Sistemi...

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I

I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Fizyolojik Psikoloji Türkçe I: Yazılı Anlatım Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Yabancı Dil I Bilgisayar I I. YARIYIL Psikolojiye Giriş Psikolojinin tanımı, psikoloji tarihi, psikolojinin alanları (sosyal psikoloji, klinik psikoloji, eğitim psikolojisi vs.), psikoloji kuramları (davranışcı kuramlar, bilişsel

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 26 Haziran 2015 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ

1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ ÇOCUK PSİKOLOJİSİNDE GELİŞİM MODELLERİ... 3 ÖĞRENME TEORİSİ MODELİ... 4 BİLİŞSEL GELİŞİM MODELİ... 5 İNSAN GELİŞİMİNİ VE PSİKOLOJİSİNİ AÇIKLAYAN TEMEL KURAMLAR...

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 19 Aralık 2012 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

Prof. Dr. Recep ŞAHİNGÖZ Bozok Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı Yozgat/2013. viii

Prof. Dr. Recep ŞAHİNGÖZ Bozok Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı Yozgat/2013. viii SUNU Zaman, sınır ve mesafe kavramlarının ortadan kalktığı, bir hızlı değişim ve akışın olduğu, metaforların sürekli değiştiği, farklılık ve rekabetin önemli olduğu yeni bir bin yılın içerisindeyiz. Eğitim

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

ORGANIZASYON TEORILERI

ORGANIZASYON TEORILERI ORGANIZASYON TEORILERI Klasik Organizasyon Teorisi Bilimsel Yönetim Yaklaşımı Yönetim Süreci Yaklaşımı Bürokrasi Yaklaşımı Neo-Klasik Organizasyon Teorisi Beşeri İlişkiler Yaklaşımı Beşeri Kaynakları Yönetme

Detaylı

İlgi: B.06.1-ABG-0-10-00.00/514-08 Sayılı, 21.03.2008 tarihli Mektubunuz

İlgi: B.06.1-ABG-0-10-00.00/514-08 Sayılı, 21.03.2008 tarihli Mektubunuz Sayın M. Oğuz Demiralp Büyükelçi Genel Sekreter Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Eskişehir Yolu 9.km 06800-Ankara TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ İlgi: B.06.1-ABG-0-10-00.00/514-08 Sayılı, 21.03.2008

Detaylı