DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES DPUJSS. Sayı: 41 Temmuz Number 41 July 2014

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES DPUJSS. Sayı: 41 Temmuz 2014. Number 41 July 2014"

Transkript

1

2 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES SAYI 41, TEMMUZ 2014 / NUMBER 41, JULY 2014 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES DPUJSS Sayı: 41 Temmuz 2014 Number 41 July 2014 Sahibi / Owner Prof. Dr. Ahmet KARAASLAN Dumlupınar Üniversitesi Rektörü Editörler / Editors Doç. Dr. Soner AKKOÇ Yrd. Doç. Dr. Güner TUNCER Yayın Kurulu / Editorial Board Prof. Dr. Hüseyin ERGİN Doç. Dr. Fatih DEMİRCİ Yrd. Doç. Dr. Hacı Murat ARABACI Dergi Sekretaryası / Secretary of Journal Arş. Grv. Zeynep SEVİNÇ Arş. Grv. Yusuf YILDIRIM Arş. Grv. Fatih GÜZEL Yazışma Adresi / Correspondence Address: Sosyal Bilimler Dergisi Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya-Türkiye Tel: ISSN

3 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES SAYI 41, TEMMUZ 2014 / NUMBER 41, JULY 2014 Her hakkı saklıdır. Sosyal Bilimler Dergisi Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında olmak üzere yılda dört kez yayınlanan, EBSCOhost, ULAKBİM/Sosyal Bilimler Veri Tabanında ve ASOS İndekste taranan uluslararası hakemli bir dergidir. Sosyal Bilimler Dergisi nde yayınlanan makalelerdeki görüş ve düşünceler yazarların kendi kişisel görüşleri olup, hiçbir şekilde Sosyal Bilimler Enstitüsü nün veya Dumlupınar Üniversitesi nin görüşlerini ifade etmez. Makaleler sadece referans verilerek kullanılabilir. Kapak Tasarımı: Adem DÖNMEZ

4 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES SAYI 41, TEMMUZ 2014 / NUMBER 41, JULY SAYI HAKEM LİSTESİ PROF.DR. ABDULLAH YILMAZ BALIKESİR ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. AHMET GÖKGÖZ YALOVA ÜNİV. PROF.DR. AHMET AĞCA DUMLUPINAR ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. AHMET YIKMIŞ ABANT İZZET BAYSAL ÜNİV. PROF.DR. AHMET CANSIZ İSTANBUL TEKNİK ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. BATTAL YILMAZ AHİ EVRAN ÜNİV. PROF.DR. AYSIT TANSEL ORTADOĞU TEKNİK ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. BURAK KARABEY DOKUZ EYLÜL ÜNİV. PROF.DR. FİRDEVS KARAHAN SAKARYA ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. CEMİL KUZEY FATİH ÜNİV. PROF.DR. RAMAZAN KILIÇ DUMLUPINAR ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. CENGİZ DURAN DUMLUPINAR ÜNİV. PROF.DR. SERPİL AYTAÇ ULUDAĞ ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. ERAY ACAR DUMLUPINAR ÜNİV. PROF.DR. URAL MANÇO AKSARAY ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. ERKAN TURAN DEMİREL FIRAT ÜNİV. DOÇ.DR. ALİ ELEREN AFYON KOCATEPE ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. FATİH ÖZBAY DUMLUPINAR ÜNİV. DOÇ.DR. ALİ FUAT ARICI YILDIZ TEKNİK ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. FİLİZ KALELİOĞLU BAŞKENT ÜNİV. DOÇ.DR. BURHAN KILIÇ MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. FULYA TOPÇUOĞLU ÜNAL DUMLUPINAR ÜNİV. DOÇ.DR. DİLEK SEYMEN DOKUZ EYLÜL ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. HAKAN KARA DUMLUPINAR ÜNİV. DOÇ.DR. ERHAN DEMİRELİ DOKUZ EYLÜL ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. HALİM EMRE ZEREN ADNAN MENDERES ÜNİV. DOÇ.DR. FÜSUN YENİLMEZ OSMANGAZİ ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. HATİCE ÖZUTKU AFYON KOCATEPE ÜNİV. DOÇ.DR. HAYRETTİN ÖZLER DUMLUPINAR ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. HİLAL ASİL FATİH ÜNİV. DOÇ.DR. HÜSEYİN YILMAZ UŞAK ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. İÇLEM ER DUMLUPINAR ÜNİV. DOÇ.DR. KÜRŞAT YENİLMEZ OSMANGAZİ ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. İRFAN YILDIRIM AFYON KOCATEPE ÜNİV. DOÇ.DR. MEHMET AKİF ÖZER ANKARA ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. İSMAİL BAŞARAN BARTIN ÜNİV. DOÇ.DR. METİN YAMAN SAKARYA ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. METİN YILMAZ DUMLUPINAR ÜNİV. DOÇ.DR. MUSTAFA DURMAN DUMLUPINAR ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. MUSTAFA OTRAR MARMARA ÜNİV. DOÇ.DR. MUSTAFA FİŞNE AFYON KOCATEPE ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. NEDRET ÇAĞLAR SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİV. DOÇ.DR. ÖZGÜR SARI SELÇUK ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. ÖMER MİRAÇ YAMAN YALOVA ÜNİV. DOÇ.DR. RAMAZAN ERDEM SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. RECEP ÇELİK GÜMÜŞHANE ÜNİV. DOÇ.DR. SAİT GÜRBÜZ KARA HARP OKULU YRD.DOÇ.DR. RECEP KILIÇ BALIKESİR ÜNİV. DOÇ.DR. TAHSİN BAKIRTAŞ SAKARYA ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. SARE AYDIN YILMAZ İSTANBUL TİCARET ÜNİV. DOÇ.DR. TURAN PAKER PAMUKKALE ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. SELAMİ ERDOĞAN DUMLUPINAR ÜNİV. DOÇ.DR. YASEMİN GÜLBAHAR ANKARA ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. TAYFUN TUTAK FIRAT ÜNİV. YRD.DOÇ.DR. UTKU ALTUNÖZ SİNOP ÜNİV.

5 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES SAYI 41, TEMMUZ 2014 / NUMBER 41, JULY 2014 İÇİNDEKİLER / CONTENTS 1-YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN GÖÇÜNE BAKIŞI: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Nursen VATANSEVER DEVİREN, Filiz DAŞKIRAN İMALAT SANAYİSİNDE TÜRKİYE NİN AB İLE TİCARETİNİN YAPISI VE REKABET GÜCÜ: TEKNOLOJİ DÜZEYLERİNE GÖRE BİR İNCELEME Gökhan ÖZDAMAR ALGILANAN YÜKSEK KATILIM SAĞLAYAN İŞ SİSTEMLERİNİN İŞ PERFORMANSINA ETKİSİ: İLK ÜSTÜN ALGILANAN DESTEĞİNİN BİÇİMLENDİRİCİ DEĞİŞKEN ROLÜ K. Övgü ÇAKMAK OTLUOĞLU THE IMPORTANCE OF DOMESTIC POLITICS IN EXPLAINING THE CHANGE IN TERRITORIAL POLITICS IN EU CANDIDATE STATES: TURKEY AS A CASE Ali Onur ÖZÇELİK KUTADGU BİLİG DE YÖNETEN-YÖNETİLEN İLİŞKİLERİ Alper ÖZMEN MERKEZİYETÇİ YÖNETİM KISKACINDA SİVİL TOPLUM ÇIKMAZI Konur Alp DEMİR LİDERLİK TARZI İLE MESLEKİ BAĞLILIK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ Sema YİĞİT, Hakan YAZARKAN DEMOKRASİ VE KADIN: BİR DIŞLANMA SERÜVENİ Merve KARAMANLI TOPLUMSAL KÜLTÜRÜN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİNİN GİRİŞİMCİLİK NİYETİNE ETKİSİ: SOSYAL AĞ KULLANIMININ ARACILIK ROLÜ Harun ŞEŞEN, Semih SORAN, Ebru CAYMAZ BÖLGESEL KALKINMADA ÜNİVERSİTE-SANAYİ İŞBİRLİĞİ NİN SANAYİYE, DEVLETE VE ÜNİVERSİTEYE YARARLARI: KONYA İLİ ÖZELİNDE BİR ARAŞTIRMA Yasemin TELLİ ÜÇLER ÖZEL HASTANELERDE İLİŞKİSEL PAZARLAMA UYGULAMASI Ercan TAŞKIN, Filiz ÇOKAY, Murat KURT, H. Feyyaz EBEOĞLUGİL, Hasan ÖZYAŞAR, Abdulbaki BARAN TERMAL KONAKLAMA İŞLETMELERİNDE MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (CRM) ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: FRİGYA BÖLGESİ ÖRNEĞİ Düriye BOZOK, Ömer Zafer GÜVEN, Uğur CEYLAN HASTANE İŞLETMELERİNDE SÜRECE DAYALI FAALİYET TABANLI MALİYETLEME MODELLEMESİ Hilmi KIRLIOĞLU, Bedia ATALAY FİNANSAL BAŞARISIZLIĞIN ÖNGÖRÜLMESİNDE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME ANALİZİNE DAYALI BİR ARAŞTIRMA Kemal VATANSEVER, Sinan AYDIN GİRİŞİMCİLİĞİN GENÇ GİRİŞİMCİ ADAYLARI PERSPEKTİFİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ: SDÜ GİRİŞİMCİLİK ÇALIŞTAYI ÖRNEĞİ Öznur YAŞAR, Merve MERT ŞENCAN THE EFFECTS OF WORD-OF-MOUTH MESSAGE ON PURCHASE DECISION IN CREDENCE- BASED SERVICES Mustafa DİLBER, Lokman İNCİRKUŞ Eylül 2010 TARİHLİ ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİNİN KAMU GÖREVLİLERİ SENDİKACILIĞINA ETKİLERİ Tahsin GÜLER

6 DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES SAYI 41, TEMMUZ 2014 / NUMBER 41, JULY TURKISH IDENTY AND EU INTEGRATION ISSUE OF TURKEY WITHIN THE RECENT DEVELOPMENTS Hüsamettin İNAÇ, Feyzullah ÜNAL TÜRKİYE DE SOSYAL HİZMET VE MEDİKAL KURTARMA AÇISINDAN YALOVA, VAN VE SİMAV DEPREMLERİNİN İNCELENMESİ Emsal İBİŞ, Bedrettin KESGİN ÇALIŞMA YAŞAMI KALİTESİ, İŞYERİNDE SAPKIN DAVRANIŞ VE İŞTEN AYRILMA EĞİLİMİ İLİŞKİSİ Emre SEZİCİ SEKÜLERLEŞMENİN HIZLANDIRICISI OLARAK KENTLEŞME Volkan ERTİT ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MERAKLILIK DÜZEYLERİNİN ARAŞTIRILMASI (KÜTAHYA İLİ ÖRNEĞİ) Satı AKGÜL, Çetin ÖZDİLEK TÜRKÇENİN İKİNCİ DİL OLARAK ÖĞRETİMİNDE ÖĞRENCİLERİN KULLANDIKLARI KELİME ÖĞRENME STRATEJİLERİ Mehmet TOK, Mehtap YIGIN YÜKSEKÖĞRETİMDE İNGİLİZCE-I DERSİNE İLİŞKİN ÖĞRENCİ VE ÖĞRETİM ELEMANI GÖRÜŞLERİ: DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Baki SARITAŞ, Asım ARI OTİSTİK ÇOCUK EBEVEYNLERİNİN GENİŞ OTİZM FENOTİPİ VE ALEKSİTİMİ ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ Aydan AYDIN, Tuğba SARAÇ EĞİTİMDE EĞİTSEL SOSYAL AĞ SİTELERİNİN KULLANIMI: EDMODO ÖRNEĞİ Gürhan DURAK, Serkan ÇANKAYA, Eyup YÜNKÜL MATEMATİK ÖĞRETMENLERİNİN 5. SINIF MATEMATİK DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ Eyüp İZCİ, Özlem GÖKTAŞ

7 Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 2014 / Number 41 July 2014 YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN GÖÇÜNE BAKIŞI: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Nursen VATANSEVER DEVİREN Yrd. Doç. Dr., Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, İktisat Bölümü, Filiz DAŞKIRAN Araş. Gör., Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, İktisat Bölümü, ÖZET: Dünya ekonomisinin temel sorunlarından biri, neden bazı ülkeler zengin iken bazılarının ise fakir olduğudur. Yapılan araştırmalara göre, bunun temelinde ekonomik, sosyal ve kültürel faktörler bulunmaktadır. Fakat eğitim düzeyindeki farklılıklar, nitelikli işgücünün bulunmaması veya mevcut nitelikli işgücünün gelişmiş ülkelere göç etmesi gibi faktörler, azgelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerin kalkınmasında önemli sorunlar yaratmaktadır. Büyük zorluklarla yetişen nitelikli işgücünün ülkeyi terk etmesi, o ülkenin kalkınmasına engel olurken gittiği ülke için rekabet şansının artmasına neden olmaktadır. Bu açıdan bakıldığında, ülkede yetişen nitelikli beyinlerin göç etmesinin önüne geçilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, belirli bir süreliğine yurt dışında eğitim görüp geri dönen ve halen Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi nde çalışan akademisyenlerin beyin göçü konusundaki düşüncelerini araştırmaktır. Bu bağlamda anket tekniğinden yararlanılmıştır. Genel olarak, Muğla daki akademisyenler Türkiye ye dönmekten dolayı memnun olup, yurtdışına göç etmek istememektedirler. Yurtdışına göç etmek isteyenler de yurtdışındaki projelerde çalışmak ve Ar-Ge araştırması yapmak amacıyla en çok Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Almanya gibi gelişmiş ülkeleri tercih etmektedir. Anahtar Kelimeler: Beyin Göçü, Akademisyenler, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. FACULTY MEMBERS S STUDIED IN ABROAD AND RETURNED, VIEW TO BRAIN DRAIN: CASE OF MUGLA SITKI KOCMAN UNIVERSITY ABSTRACT: One of the main problems of the world economy, why are some countries rich while the poor is that some of them. According to studies, on the basis of its economic, social and cultural factors are available. However, development of underdeveloped or developing countries creates significant problems factors such as differences in the level of education, the lack of qualified labor force or migration of skilled labor available in developing countries. Qualified labor force grows with great difficulty, to leave the country, while preventing the development of the country is going to lead to improved competitiveness for the country. In this respect, countries should avoid emigrating to the growing minds of qualified. The purpose of this study, Returning to see a certain period of time studying abroad and is currently working at the University of Mugla Sitki Kocman academics investigate ideas about the brain drain. In this context, the survey technique was used. Generally, returning to Turkey in Mugla satisfied for academics and do not want to emigrate. Those who wanted to emigrate to work abroad and R&D research projects in order to make the United States the most, prefer to developed countries such as the UK and Germany. Keywords: Brain Drain, Academics, Mugla Sitki Kocman University Jel Classification: J24 1. Giriş The British Royal Society, ilk kez 1950 li ve 1960 lı yılların başında bilim adamları ve uzmanların Amerika ve Kanada ya gitmesini beyin göçünü tanımlamak için kullanmıştır lere gelindiğinde beyin göçü tanımı, gelişmekte olan ülkelerden Batı Avrupa ve Kuzey Amerika ya nitelikli bireylerin akışı olarak genişletilmiştir (Shinn, 2008: 1) Beyin göçü, yetiştirilmesi için büyük kaynak gerektiren veya yetiştirildiği halde ilgisizlik ve imkansızlık sebebiyle bilim insanı, hekim, mühendis vb. gibi vasıflı insan gücünün daha gelişmiş bir ülkeye göç etmesi şeklinde tanımlanabilir. Ancak önemle belirtmek gerekir ki, beyin göçü sadece gelişmekte olan ülkelerden gelişmiş ülkelere değil, gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere doğru da yapılmaktadır (Öztürk, Türkoğlu ve Yıldırım, 2009: 1). Nitelikli bireylerin göç etmesi, ekonomik büyümenin dinamiklerini harekete geçirici olarak görülmektedir. Azgelişmiş ülkelerde refah seviyesinin düşük olması, eğitimli bireylerin bu ülkelere göç etme olasılığını düşürmektedir (Giannoccolo, 2004: 2). Yüksek nitelikteki bilim ve meslek adamlarının göçü, azgelişmiş ülkelerin kalkınmasını geciktirirken bu ülkelerle gelişmiş ülkeler arasındaki uçurumun daha da artmasına neden olmaktadır. Azgelişmiş ülkeler, beyin göçünü hiç olmazsa yavaşlatmak için tedbirler ararken gelişmiş ülkeler ise hiç yatırım yapmadan elde ettikleri bu potansiyeli destekleyerek, daha cazip hale getirmeye çalışmaktadır (Atılgan, 1986: 17). Ülkelerin refah düzeylerinin yüksek olması ve çalışma koşullarının uygunluğu, gelişmiş ülkeleri çekici kılmaktadır. Nüfusu giderek yaşlanan gelişmiş ülkelerin, bu eksikliklerini beyin göçü ile kapatmaları en ucuz yol olmaktadır. Genel olarak nitelikli işgücünün başka ülkeleri tercih etmesinin altında yatan temel faktör, ekonomik olmakla birlikte göçe neden olan itici ve çekici kuvvetler bulunmaktadır. Bir ülkedeki araştırma imkanlarının kısıtlı olması, eğitim politikalarının zayıflığı, ücretlerin yetersizliği, yabancı dil öğrenme gibi itici faktörler beyin göçüne neden olurken çekici faktörler arasında da daha iyi bir yaşam standardı, akademik özgürlükler, daha elverişli eğitim ve teknoloji politikaları gibi faktörler yer almaktadır. Bir bilim insanının veya herhangi bir nitelikli insanın yetişmesi için gerekli harcamalar, ülke kaynaklarından yapılmaktadır. Ancak bu kişilerin yetiştikten sonra itici ve çekici faktörler yüzünden yurt dışına gitmeleri, yapılan bütün harcamaları o ülke adına boşa çıkarmaktadır. Bu bağlamda çalışmamızın amacı, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi akademik personelinin yurt dışına göç etmesinde/etmek istemesinde ve yurt dışında belirli bir eğitim alıp tekrar geri dönmesinde hangi nedenlerin rol oynadığını 1

8 YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN GÖÇÜNE BAKIŞI: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Nursen VATANSEVER DEVİREN, Filiz DAŞKIRAN ampirik bir uygulama ile belirlemeye çalışmaktır. Ayrıca bu akademisyenlerin hangi itici ve çekici faktörlerin etkisinde kalarak beyin göçüne olumlu mu yoksa olumsuz mu baktıklarını tespit etmeye çalışmaktır. Beyin göçüne bakış konusunda amaçlara uygun olarak belirlenen örnekleme anket tekniği uygulanmış ve elde edilen veriler, SPSS programı yardımıyla analiz edilmiştir. Çalışmada öncelikle beyin göçü kavramına yer verilecektir. Bu bağlamda literatürdeki beyin göçü çalışmalarının genel olarak ortaya koyduğu düşünceler özetler halinde ifade edilerek araştırmanın analiz kısmına geçilecektir. Analizden elde edilen sonuçlar, tablolar halinde verildikten sonra sonuç bölümünde de Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ndeki akademisyenlerin beyin göçüne bakış açıları değerlendirilecektir. 2. Beyin Göçü Kavramı Vasıflı, yetişmiş bilim adamı göçünün ulaştığı boyutlar ilk olarak 1960 lı yıllarda İngiltere de dikkati çekince bu harekete akademisyenler The Brain Drain adını vermişlerdir (Kurtulmuş, 1992: 206). Beyin göçü, nitelikli kişilerin kendi memleketlerinden ayrılarak daha fazla umut vadeden iş fırsatlarının olduğu herhangi bir yere gitmeleri olarak tanımlanmaktadır (Kwok and Leland, 1982: 91). Beyin göçü kapsamına üniversite derecesine sahip veya bir alanda geniş bilgiye sahip olan yüksek nitelikli kişiler girmektedir. Yüksek nitelikli uzmanlar, bağımsız yöneticiler, kıdemli işletmeciler, teknik alanda uzman kişiler, tüccarlar, yatırımcılar, fizikçiler ve işadamları beyin göçü kapsamında değerlendirilmektedir (Öztürk, Türkoğlu ve Yıldırım, 2009: 4). Ayrıca akademisyenler ve bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetiyle uğraşan bilim adamları da bu kapsama girmektedirler. İnsanları beyin göçüne iten temel etmen, eğitime yönelik fırsatlardır. Bu açıdan, özellikle yüksek öğrenimde lisans, yüksek lisans ve doktora alanlarındaki eğitim fırsatları dikkati çekmektedir. Ya da geçici göçmen kişi, uluslararası deneyim kazanmak veya dil öğrenmek istemiş olabilir. Dünya üzerindeki en iyi öğrenciler, dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar en iyi üniversitelere gitmeyi tercih ederler. Dolayısıyla yükseköğretim sistemlerindeki kalite farklılıkları, potansiyel yüksek vasıflı işçilerin uluslararası hareketliliğinin bir diğer sebebidir. Yabancı araştırmacılar ve bilim adamları için ise çalışma koşulları yani genç araştırmacılara sunulan özerklik ve araştırmalara ayrılan kaynaklar (yani finansal destek, ekipman, insan gücü gibi), son derece büyük önem arz etmektedir (Sağırlı, 2004: 141). Gelişmekte olan ülkelerin kendi sermaye ve işgücü verimliliğini arttırmak için hem sahip oldukları nitelikli beyinleri elinde tutması hemde fiziksel ve beşeri sermayeyi ülkelerine çekmeye çalışması gerekir. Beşeri sermaye, fiziksel sermayeden daha çok istenilmektedir. Çünkü nitelikli beşeri sermaye, fiziksel sermayeyi ülkeye çekme eğilimindedir. Dolayısıyla gelişmekte olan ülkeler gelişmiş ülkelerden olabildiğince çok bilgiyi ithal etmeye ve kendi ülkelerinden de zengin ülkelere beyin göçünü durdurmaya çabalamalıdırlar. (Kristensen, 1994: 1). Kalkınmakta olan ülkeler doktor, mühendis ve bilim adamlarına kendi ülkelerinde uygun bir mesleki ortam sağlamalıdırlar. Göç eden bilim insanı veya yüksek vasıflı işgücünün ülkesinde gördüğü eğitim masraflarını iade eden uluslararası bir telafi sistemiyle de göçten doğan kaybın karşılanması ve göçün azaltılması amaçlanabilir (Öztürk, Türkoğlu ve Yıldırım, 2009: 8). Literatürde Bhagwati nin ortaya koyduğu beyin göçü vergisi bir öneri olmanın ötesine geçememiştir. Bu vergi bir yandan gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere beyin göçünü azaltırken diğer taraftan bilim adamları gibi nitelikli kişilerin göç etmesinin bir tazminatı olmaktadır (Bhagwati, 1976: 34). Eğer bu verginin ülkeler tarafından uygulanmaya başlanması durumunda beyin göçünde azalışlar olacağı düşünülmektedir. Ayrıca mezun olduktan sonra Türkiye de çalışma mecburiyeti, yurt dışında fazla kalışı engelleyici tedbirlerin alınması ve yurt içinde sağlanacak elverişli koşulların onlara duyurulması da önem arz etmektedir (Atılgan, 1986: 22). Geriye dönüşleri teşvik edici nitelikli programlar, özellikle Uluslararası Göç Örgütü (IOM) nün öncülüğünde sürdürülmektedir. IOM, özellikle beyin göçünün ters etkilerini gidermek amacıyla nitelikli göçmenlerin ülkelerine geri dönmesini kolaylaştırma, kısa dönemli göç ve beyin dolaşımını teşvik etmek üzere çeşitli programlar oluşturmaktadır (Gökbayrak, 2008: 70). Yukarıda verilen bilgilerle birlikte beyin göçüne ilişkin literatürde yapılmış birçok çalışma bulunmaktadır. Aşağıda beyin göçünün nedenleri, sonuçları, en çok hangi ülkelerin hangi amaçlarla tercih edildiği gibi itici ve çekici faktörlerle ilgili olarak yapılan çalışmalar, özetler halinde verilmiştir Beyin Göçüne İlişkin Literatür Oğuzkan (1968), kendi istekleri ile Türkiye den başka ülkelere göç etmiş tıp doktorları ile doktoralı bilim adamlarının kişisel ve mesleki özellikleri ile göçte rol oynaması muhtemel sosyal ve ekonomik sebepler konusunda bilgi edinmek amacıyla bir çalışma yapmıştır. Anket tekniği kullanılarak yapılan çalışmada, örneklem 217 kişi olarak tespit edilmiş ancak çalışmada 150 kişiden cevap alınıp değerlendirilmiştir. İncelenen grubun %23.3 ü, geçmişte ve halen herhangi bir akademik unvana sahip olmamıştır. Geri kalanların %25.3 ü profesör, %22.0 si doçent, %14.7 si yardımcı profesör unvanına sahip bulunmaktadır. %8.7 sini de asistanlar oluşturmaktadır. Çekici faktörler; %8.7 ekonomik, %62.7 meslekî, %9.3 sosyo kültürel, %8.0 siyasi, %1.3 şahsi ailevi, %1.3 diğer ve %8.7 ise diğer faktörlerdir. İtici faktörler; %13.3 ekonomik, %46.7 meslekî, %8.0 sosyo kültürel, %8.0 siyasi, %11.3 şahsi ailevi, %1.3 diğer ve %11.3 bilinmeyen. Tutucu faktörler; %12.7 ekonomik, %52.0 meslekî, %12.0 sosyo kültürel, %2.0 siyasi, %12.7 şahsi ailevi ve %8.7 ise diğer faktörlerdir. Ekonomik ve meslekî faktörler; ihtisas alanında istihdam durumu, çalışma için gerekli maddi imkânlar ve araç gereç, meslekte ilerleme durumu, ihtisas alanında daha ileri düzeyde yetişme imkânı, büyük bilim merkezleri ile yakın temas durumu, bilim ve ihtisas alanına gösterilen yüksek itibar, genel olarak bilimsel iklim sosyal ve kültürel faktörler; sosyal ve kültürel hayat düzeyi, çalışma hayatındaki ilişkiler, yabancı kültüre karşı ilgi düzeyi siyasi faktörler; siyasi baskılar ve huzur alanlarından oluşmaktadır. 2

9 Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 2014 / Number 41 July 2014 Başaran (1972) de beyin göçü ile ilgili olarak doktor, mühendis ve bilim adamları üzerine yapılmış araştırma ve incelemeleri temel olarak ele alıp, durumun genel bir görünümü sergilemiş ve ardından verileri genel olarak Türkiye nin kalkınması açısından yorumlayarak, beyin göçünün azaltılması için uygun görülen önerilerde bulunmuştur. Göç nedenleri arasında başı gelir yetersizliği çekerken, bu nedeni meslekte ilerleme zorluğu, meslektaşlar arasında iyi ilişkilerin olmayışı, konfor içinde yaşama arzusu ve kendi çalışma alanındaki yetersizlikler izlemiştir. Wei (1974) de Tayvan için yaptığı çalışmasında ülkesine geri dönmede en çok etkili olan nedenleri; %32.1 oranında ABD de kalmayı hiç düşünmedim, %22.1 oranında Tayvan da eşim ve çocuklarım var, %15.5 oranında annem ve babam eve dönmemi istedi, %12.8 oranında Tayvan dan iyi bir iş teklifi geldi, %2.8 oranında ABD de kendime uygun bir eş bulamadım, %2.8 oranında ABD de bana karşı ayrımcılık uygulandı, %2.8 oranında ABD de kendime uygun bir iş bulamadım ve %9.1 oranında diğer şeklinde sıralamıştır. Bhagwati (1976) da refah etkisinin göstergelerini işsizlik, gelir dağılımı ve eşitsizlik, gayri safi milli hasıla ve teknik işgücü olmak üzere dört kategoride ortaya koymuştur Bu dört etmen, beyin göçünün gerçekleşmesinde tüm meslek grupları için geçerlidir. Beyin göçü, özellikle nitelikli işgücünün beklenen ücretini arttıracaktır. Bu bağlamda, kendi ülkesinde sahip olduğu niteliğe göre aldığı ücreti tatmin edici bulmayan nitelikli işgücü, göç edecektir. Ülkeler arasındaki gelir dağılım eşitsizliğini kapatmak, bilgiyi üretme ve kullanma yoluyla olmaktadır. Genellikle GSMH sı yüksek olan Kanada, ABD gibi ülkeler beyin göçünü kendilerine çekmektedirler. Portes (1976) yaptığı çalışmasında, bireylerin göç kararı vermelerine neden olan bazı etmenlere değinmiştir. Söz konusu etmenler arasında nitelikli işgücü için gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki gelir farklılıkları, uluslararası ekonomide farklı gelişmişlik düzeylerine sahip olunması, ülkeler arasında bilim adamlarına yaklaşımlardaki farklılıklar, gelişmiş ülkelerde Ar-Ge için sağlanan desteklerin az gelişmiş ülkelere göre daha fazla olması ve ekonomik-politik dengesizlik gibi etmenler rol oynamaktadır. Glaser (1978) e göre, geri dönmeyi düşünmede temel unsur kişinin yabancı ülkedeki sosyal hayat ve çalışma koşullarına uyum sağlayıp-sağlayamama düzeyidir. Ayrıca aile bağları, geriye dönüş konusundaki kararlarda çalışma şartları veya ücretlerden daha fazla etkiye sahip olabilir. Siyasi kültür de önemli bir belirleyici olabilir. Terfi sistemlerinde kişisel ilişkileri önemli bir unsur olarak almayan, daha az kişiselleşmiş performans değerlendirme sistemleri ile batı, geleneksel ülkelerden gelen insanlar için güçlü bir çekim merkezi konumundadır yılından itibaren, her yıl yüzlerce Tayvanlının geri dönmekte olduğu belirtilmektedir. Bunda etkili olan faktörler ise Tayvan daki iş fırsatlarının artması ve hükümet ile özel iş verenlerin aktif teşviklerde bulunmaları şeklinde belirtilmektedir yılları arasında toplam öğrenci, yurt dışına gitmiştir ve bunların sı (%18 i) geri dönmüştür. Geri dönen kişinin %80 i, ABD de eğitim almıştır. Ayrıca, %75.3 ü yüksek lisans, %13.8 ü ise doktora derecesine sahiptir. Fogel (1980) de yaptığı makalede yeni Amerikan göç politikalarının beyin göçü üzerindeki etkilerini analiz etmiştir. Fogel daha o yıllarda işçi akışının düşük gelir sağlayan yerlerden yüksek gelir sağlayan yerlere doğru olacağını varsaymıştır. Yüksek kazanç sağlayan bölgelerde bir işte çalışacak kimselerin olmaması, göç sürecini başlatacaktır. Göç hareketinin büyüklüğü de göçü alacak ve verecek olan bölgeler arasındaki mesafeye bağlı olmaktadır. Çünkü bazı bireyler, gelecekte kazançlarını daha fazla beşeri sermaye yatırımı olarak elde edeceklerinden göçün maliyetlerini bugün tolere etmeye isteklidirler. Kurtulmuş (1992) çalışmasında beyin göçü konusunda bir literatür taraması yaparak beyin göçünün genişliği, önemi, sebepleri, beyin göçünü önlemeye yönelik politikalar üzerinde durarak, Türkiye ye özgü sebeplerle önleyici politika tekliflerini gündeme getirmiştir. Emsen (1994) de yaptığı çalışmada, Atatürk Üniversitesi akademik personelinin hangi sebeplerle bu üniversitede kalmaya devam ettiğini veya hangi sebeplerle üniversiteden ayrılmak istediklerini mevcut personelin fikirleri doğrultusunda tespit etmeye çalışmıştır. Akademisyenlerin üniversitelerinde kalma nedenleri arasında ücret durumu, memleketinde bulunma ve akrabalarına yakın olma isteği, sosyal çevre ve çalışılan kurumun kişiye sağladığı imkanlar yer almaktadır. Gitme nedenleri arasında ise seyyaliyet denilen işten ayrılma sırasında alınan tazminat ön sırada yer alırken ardından diğer üniversitelerdeki çalışma şartlarının daha iyi olması, diğer üniversitelerde kendini mesleki yönden daha iyi yetiştireceği düşüncesi ve çocuğunu diğer kentlerde daha iyi yetiştirebileceği düşüncesi gelmektedir. Zweig (1997) çalışmasında Çin Halk Cumhuriyeti nin 1978 yılından beri vatandaşını yurt dışına eğitim için gönderdiğini ve bu öğrencilerin %50 sinden fazlasının geri dönmediğini ifade etmiştir yılında ABD de eğitim almakta ve ikâmet etmekte olan 273 Çinli öğrenci ve bilim insanı ile yapılmış olan yüzyüze görüşmelerde Çin e dönme konusundaki fikir ve görüşlerini öğrenmek amacıyla sorulan sorulara ancak %8.3 ü dönmeyi düşünüyorum, %32 sinden fazlası da gelecekte belki dönmek isteyebileceği şeklinde cevap vermiştir. Oteiza (1999) da beyin göçünün ortaya çıkmasının II. Dünya Savaşı sonrasında olduğunu dile getirmiştir. İlk olarak Amerika ve ardından Batı Avrupa tarafından beyin göçünün farkındalığı başlamıştır. ABD, Kanada, Avustralya ve Batı Avrupa daki çoğu ülke, seçici göç politikalarını uygulamış ve uygulamaya da devam etmektedir. Gelişmiş ülkelerin uyguladığı bu seçici göç politikaları ile ABD, Kanada, Avustralya gibi gelişmiş ülkeler ile azgelişmiş ülkelerdeki uzmanlık sahibi ve iyi eğitim görmüş kişiler arasında yüksek seviyede göçmen akımı gelişmiştir. Bu ülkeler içinden ABD, yüksek nitelikli göçmenleri çeken ülkelerin başında gelmektedir. Bu noktada ABD nitelikli işgücü bakımından ithalatçı ülke konumundadır. Carrington ve Detragiache (1999) ise yaptıkları çalışmalarında beyin göçünün nasıl bu kadar arttığı ve beyin göçünden hangi ülke ve bölgelerin çok fazla etkilendiği konusu üzerinde durmuşlardır. Ayrıca, makalede eğitim seviyesine göre gelişmekte olan 3

10 YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN GÖÇÜNE BAKIŞI: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Nursen VATANSEVER DEVİREN, Filiz DAŞKIRAN ülkelerden ABD ve OECD ülkelerine göçün boyutları tahmin edilmiştir. ABD ile birlikte OECD ülkelerinden Avustralya, Kanada, Fransa ve Almanya, toplam beyin göçünün %93 nü çekmektedirler. Tansel ve Güngör (2004), Türkiye den yurtdışına beyin göçü konusunda ampirik bir çalışma yapmışlardır. Buna göre, çalışmada yurtdışında çalışanların Türkiye ye geri dönmeme kararında yurtdışındaki yüksek gelirler istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Öğrenci grubunda ise gelir farkları beklenildiği gibi önemli bulunmuştur. Öğrencilerin yurtdışında kalma kararındaki en önemli çekici faktör, yurtdışındaki sistemli ve düzenli yaşam tarzı olmuştur. Yurtdışında çalışanların Türkiye ye geri dönmeme kararındaki en önemli itici nedenlerden birisi ise Türkiye deki ekonomik ve siyasi istikrarsızlık olmuştur. Analizde her iki grup için Türkiye ye geri dönme ve yurtdışında kalma kararında gitmeden önceki dönme niyetleri ve ailenin rolü önemli çıkmıştır. Atlaş, Sağırlı ve Giray (2006), yurtdışında çalışıp Türkiye ye geri dönen akademisyenlerin eğitim durumları, gidiş ve dönüş sebepleri arasındaki ilişki yapısının, loglineer modeller ile incelemesini yapmışlardır. Buna göre, eğitim-öğretimini yurtdışında yapma nedeni ile eğitim-öğretimlerini tamamladıktan sonra Türkiye ye dönmelerinin en önemli nedeni arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Yurtdışı eğitim-öğretim sırasında başlıca gelir ve geçim kaynağı asistanlık olanların %28,6 sının eğitim-öğretimlerini tamamladıktan sonra Türkiye ye dönmelerinin en önemli nedeninin yurt ve aile özlemi olduğu, %26 sınında yurtdışında edinilen eğitim, iş, bilgi ve tecrübelerini Türkiye de uygulamak isteme sebepleriyle döndükleri gözlenmiştir. Yurtdışında eğitim-öğretim esnasında geçim kaynağı asistanlık olmayanların ise eğitim-öğretimlerini tamamladıktan sonra Türkiye ye dönmelerinin en önemli nedenlerinin zorunlu hizmet (%34,7) ve yine yurtdışında edinilen eğitim, iş, bilgi ve tecrübelerini Türkiye de uygulamak isteği olduğu (29,2) gözlenmiştir. Cansız (2006) çalışmasında beyin göçünün Türk yüksek öğretimi üzerindeki etkilerini ve beyin göçünün yavaşlaması için alınabilecek önlemleri ortaya koymuştur. Cansız a göre Türkiye gelişmiş ülkelere beyin göçü veren ülkeler arasında ön sıralarda bulunmaktadır. Yurt dışında 50 bini aşkın Türk öğrencinin bulunduğu tahmin edilmekte; bunlardan ise eğitimlerini tamamlayıp geri dönmeyenlerin oranının %30 larda olduğu veriler arasında yer almaktadır. Yurt dışında eğitimlerini tamamlayarak dönenler eğitim ve deneyimlerinin doğru yerlerde değerlendirilememesi, ücretlerin yetersizliği gibi sebeplerden dolayı bilimsel çalışmalara önem verememektedir. Cansız yurt dışına burslu olarak giderek geri gelmeyenlerin boşluğunun doldurulabilmesi için Türkiye'de öğretim gören yabancılara olanaklar sağlanarak bu açığın kapatılabileceği ifade etmiştir. Gökbayrak (2006) da yurtdışında yerleşik hale gelmiş mühendislerin genel özellikleri ile Türkiye'deki çalışmalara destek verme yönünde potansiyellerini ortaya çıkarmayı amaçlayan ve 130 kişilik bir örneklem üzerinden verileri değerlendirilen bir alan çalışması yapmıştır. Bu çalışmaya göre araştırmaya katılan mühendislerin %69,8'i ABD'de; %14,7'si Kanada ve %14'ü AB üyesi ülkelerde yaşayan ve göreli olarak yakın zamanlarda ABD'ye giden mühendislerden oluşmaktadır. Göç sürecinde, Türk mühendislerin çoğunluğunun (%57) yüksek lisans ve doktora olmak üzere öncelikle eğitim amaçlı olarak yurt dışına gittikleri görülmektedir. Doğrudan çalışma amacıyla yurt dışına gidenlerin oranları ise %33'dür. Göçe neden olan itici faktörlerin başında uzmanlığa yönelik iş olanaklarının olmaması ve bundan kaynaklanan iş tatminsizliği (%62,3); maddi tatminsizlik (%53,8); çalışma yaşamında insan ilişkilerindeki huzursuzluk (%49,2); kurumsal alt yapı yetersizlikleri (%47,7) gelmektedir. Çekici faktörler olarak mühendisler, yaşadıkları ülkenin çalışma koşullarını ve ücret durumunu Türkiye'ye göre çok daha iyi olarak değerlendirmektedir. Buna karşın sosyal çevre ilişkileri açısından Türkiye'ye daha sıcak bakmaktadırlar. Mühendislerin yurtdışına ilk gittikleri zamanda geriye dönme niyeti çok daha ağır basarken zaman içinde söz konusu niyetin dönmeme yönünde ağırlık kazandığı görülmektedir. Şu anki dönüş niyetleri açısından ise daha önceki çalışmaların aksine mühendislerin yarısının (%52) geri dönmeyi düşündükleri görülmektedir. Ancak, bu durumda Türkiye'deki mesleki ortamın iyileşmesinden kaynaklanan bir etkinin varlığı söz konusu değildir. Geriye dönüş ön koşulu olarak büyük çoğunlukla ilk sırada mesleki ortamın iyileştirilmesi önerisini getirmeleri, bunun diğer bir göstergesidir. Geriye dönüşü düşünenlerin öncelikli nedeni Türkiye'deki sosyal ortam ve ilişkilere duyulan özlem olarak karşımıza çıkmaktadır. Geriye dönüş için istenilen ortamın özelliklerinde, mesleki açıdan tatmin edici ortamın sağlanması ön plana çıkarken, bunu sırasıyla siyasi ve ekonomik istikrarın sağlanması ve sosyal yaşamın kalitesinin iyileştirilmesi izlemektedir. Babataş (2007) çalışmasında, göçün itici ve çekici faktörlerine değinmiştir. Bu bağlamda itici faktörler arasında işsizlik, düşük ücret politikası, ekonomik istikrarsızlık ve gelecek endişesi, politik dengesizlik, düşünce ve bilimsel özgürlüklerin kısıtlanması, bürokrasi, eğitimde fırsat eşitsizliklerinin olması, plansız şekilde eleman yetiştirilmesi, yabancı dilde eğitim yapılmasının kişilerin yurtdışında yaşayabilmelerinde büyük avantaj sağlaması ve nitelikli elemanların istihdam edilememesi yer alırken çekici faktörler arasında daha iyi hayat standardı, daha yüksek maaş ve ücret, elverişli araştırma olanakları, daha iyi yaşam koşulları, eğitim için daha iyi fırsatlar, teknolojik seviyenin iyi olması, nitelikli eleman ihtiyacı ve daha iyi bir gelir dağılımı yer almaktadır. Kaya (2009) daki çalışmasında Türkiye deki beyin göçünün köşe taşlarına değinmiştir. Buna göre; Türkiye de beyin göçüne 1960 larda doktor, mühendis ve bilim adamları ile başlanmıştır. Türkiye, dünyada en çok beyin göçü veren 34 ülke içinde 24. sırada bulunmaktadır. Türkiye, iyi eğitim görmüş 100 kişiden 59 unu kaybetmektedir. Yurtdışında 50 binden fazla Türk öğrencisi bulunmaktadır. Bu rakamın yarısı Almanya da, 15 bini de ABD dedir. Tahminlere göre Türkiye den ABD ye gelen ya da orada yetişen 3.000'i aşkın mühendis, 3600 doktor, 1000 akademisyen ve araştırmacı bulunmaktadır. Yurtdışında yüksek öğretim gören Türk öğrencilerin yurt içindekilere oranı, %3.2 ler civarında olmaktadır. Türkiye, yurtdışına en fazla öğrenci gönderen 11. ülkedir. Yurtdışında okuyanların yıllık maliyeti 1.5 milyar $, geri dönmeme maliyeti ise milyar $ dır. Bir öğrencinin üniversite dahil (lisans) ülkeye toplam maliyeti dolar olmaktadır. Üniversite öğrencilerinin %80 i, geleceğini yurtdışında görmektedir. Yurtdışına gitmek isteyen öğrencilerin %20 si, geri dönmek istememektedir. Yurtdışında eğitim sürdürenlerin %77 si, ülkeye kesin dönüş yapmak istememektedir. İşletme tahsilli bir gencin aldığı maaş, Türkiye de 700 $, ABD de 7000 $ olmaktadır. 4

11 Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 2014 / Number 41 July 2014 Sağbaş (2009) çalışmasında beyin göçünde nitelikli işgücü için ortaya çıkan ortak bulgulara değinmiştir. Buna göre, Türkiye den yurtdışına göç eden nitelikli işgücünü genellikle genç, bekar, erkek ve de sosyo-ekonomik açıdan üst düzey gruptan gelenler oluşturmaktadır. Yurtdışında çalışma ya da yaşama tercihinde bulunan nitelikli işgücü, öncelikle mesleksel unsurları ve geliri ön plana çıkarmaktadır. Göç etmiş kişilerin geriye dönüş potansiyelleri değerlendirildiğinde ise başta mesleki ortamın iyileştirilmesi olmak üzere genel olarak ülkenin ekonomik ve siyasal istikrarının sağlanması yönündeki politikaların öncelikli bir unsur olduğu ifade edilmektedir. Semela (2011) de Etiyopya daki Yüksek Öğretim Kurumlarındaki akademisyenlerin beyin göçünü incelemiştir. Semela çalışmasında hem iç hemde dış beyin göçü açığına neden olan itiş ve çekiş faktörlerine yer vererek bu değişkenlerin regresyon analizini yapmıştır. Sonuçta bu kurumlardaki eğitmenlerin istihdam için sanayileşmiş Batılı ülkeleri tercih ettikleri, ayrıca ankete katılan nitelikli kişilerin daha iyi maaş ve çalışma koşulları, kariyer fırsatları, araştırma fonlarının eksikliği ve de üniversite yönetiminden duyulan memnuniyetsizlik yüzünden sanayileşmiş Batılı ülkelere göç etmek istedikleri ortaya çıkmıştır. 3. Araştırma Uygulaması Araştırmanın Amacı Araştırmanın amacı, yurt dışında eğitim görüp, Türkiye ye dönen ve Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi nde çalışmaya devam eden öğretim elemanlarının hangi aşamada yurt dışına çıktıkları, hangi ülkeleri ve niçin yurt dışında eğitimi tercih ettikleri, Türkiye ye geri dönme nedenleri, Türkiye ye dönmekten dolayı memnuniyet duyulup-duyulmadığı ile kadın ve erkek akademisyenlerin yurtdışında eğitim görüp geri döndükten sonra beyin göçüne bakış açılarının ortaya konulmasıdır Yöntem Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ndeki akademik personelin beyin göçüne bakışı konusunda anket tekniğinden yararlanılmıştır. Anket, 27 sorudan oluşmaktadır. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ndeki akademik personel sayısı, ana kütle olarak kabul edilmiştir. Anket ile toplanan veriler, SPSS 18.0 programı ile analiz edilmiştir. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Personel Dairesi Başkanlığı ndan elde edilen bilgilere göre üniversitede 118 profesör, 114 doçent, 352 yardımcı doçent, 232 öğretim görevlisi, 319 araştırma görevlisi, 129 okutman ve 58 uzman olmak üzere toplam 1322 öğretim elemanı bulunmaktadır kişiden oluşan ana kütleden gerekli olan örneklem büyüklüğü, basit rassal örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Örneklem sayısı, %10 luk sapma ve yaklaşık %50 lik ulaşılabilir olma varsayımı altında aşağıdaki formüle göre hesaplanmıştır (Newbold, 2006: 256). p(1 p) N n = 2 ( N 1) σ 3 + p(1 p) σ 2 3 p x 1.96 p x = Örneklem varyansını bulabilmek için %95 güven aralığına göre, 2 3 = p x 0.10 σ Buradan hareketle, 2 p(1 p) N 0.50(1 0.50) σ 3 = (0.05) = n= = = == 93, 03 p x 2 ( N 1) + p(1 p) (1322 1) (1 0.50) σ 3 px 3.3. Verilerin Analizi Hesaplanan örneklem büyüklüğü 93 kişi olmasına rağmen 106 tane akademisyene ulaşıldığı için yapılan anketlerin hepsi analize dahil edilmiştir. Çünkü elde edilen bu 93 kişilik örneklem sayısı, ulaşılması gereken minimum kişi sayısını vermektedir. Bu rakamın üzerine çıkılması halinde istatistiksel olarak ana kütle daha iyi temsil edileceğinden dolayı bir avantaj sağlanmaktadır. Bu bilgilerin ışığında elde edilen istatistiksel sonuçlar, aşağıda yer almaktadır. Tablo 1: Cinsiyet Cinsiyet Frekans Yüzde (%) Kadın 42 39,6 Erkek 64 60,4 Toplam Tablo 1 e göre ankete katılan 106 akademisyenin 42 si kadın iken 64 ü erkeklerden oluşmaktadır. 5

12 YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN GÖÇÜNE BAKIŞI: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Nursen VATANSEVER DEVİREN, Filiz DAŞKIRAN Tablo 2: Yaş Yaş Aralıkları Frekans Yüzde (%) , , ,9 54 ve Üstü 6 5,7 Toplam Tablo 2 ye göre yaş aralıklarına bakıldığında, yaş arasını kapsayan orta yaş grubu ilk sırada yer almaktadır. Ardından büyük çoğunluğunu araştırma görevlilerinin oluşturduğu genç yaş grubu gelmektedir. Tablo 3: Akademik Unvanlar Unvanlar Frekans Yüzde (%) Prof. Dr ,2 Doç. Dr ,8 Yrd. Doç. Dr ,7 Araştırma Görevlisi 18 17,0 Öğretim Görevlisi 7 6,6 Uzman 2 1,9 Okutman 2 1,9 Toplam Tablo 3 e göre ankete katılan akademisyenlerin unvan durumlarına bakılacak olursa, 41 kişi ile Yardımcı Doçent Doktorlar ilk sırada yer alırken bunları 22 kişi ile Doçentler, 18 kişi ile Araştırma görevlileri ve 14 kişi ile Profesörler izlemektedir. Tablo 4: Yurtdışına Çıkma Aşaması Frekans Yüzde (%) Lisans 7 6,6 Yüksek Lisans 50 47,2 Yüksek Lisans Sonrası 4 3,8 Doktora 36 34,0 Doktora Sonrası 9 8,5 Toplam Tablo 4 e göre beyin göçünde ilk basamağı lisans-üstü düzeyde eğitime giden akademisyenler oluşturmaktadır. Yüksek lisans aşamasında yurt dışına gitmeyi tercih eden akademisyen sayısı, %47.2 ile ilk sırada yer alırken doktora aşamasında yurt dışına gidenler, %34 ile ikinci sırada yer almaktadır. Bu noktada, yüksek lisans aşamasında olan kişilerin akademik hayatlarının başında yurt dışına çıkmaya daha yatkın oldukları söylenebilmektedir. 6

13 Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 2014 / Number 41 July 2014 Tablo 5: Yurtdışı İçin Tercih Edilen Ülkeler Ülkeler Frekans Yüzde (%) ABD 46 43,4 İngiltere 20 18,9 Almanya 14 13,2 Fransa 4 3,8 İtalya 3 2,8 Japonya 2 1,9 Belçika 2 1,9 İspanya 2 1,9 Polonya 2 1,9 Avustralya 1 0,9 Hollanda 1 0,9 Finlandiya 1 0,9 Meksika 1 0,9 Avusturya 1 0,9 Çek Cumhuriyeti 1 0,9 İsrail 1 0,9 Romanya 1 0,9 Bulgaristan 1 0,9 Macaristan 1 0,9 Kazakistan 1 0,9 Toplam II. Dünya Savaşı ndan sonra göç hareketinden en çok yararlanan ülke Amerika Birleşik Devletleri (ABD) olmuştur. Bu nedenle, ABD ne beyin göçü konusu ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır (Giannoccolo, 2004: 6). Yaptığımız bu çalışmadaki Tablo 5 de görüldüğü üzere, Giannoccolo nun da değindiği gibi en çok tercih edilen ülkenin ABD olduğu dikkati çekmektedir. Günümüzde küresel birikim rejiminin gereksinimleri temelinde nitelikli işgücü akımlarının öncelikli hedef ülkeleri; ABD, Kanada, Avustralya ve bazı AB üyesi ülkeler olmak üzere gelişmiş ülkelerdir. Söz konusu ülkeler, göç politikalarını ulusal düzlemde nitelikli işgücüne öncelik tanıyacak biçimde değiştirmektedirler. Türkiye den gerçekleşen nitelikli işgücü göçünün hedef ülkesi de ABD olmaktadır. Bu noktada, ABD ile 1950 li yıllardan itibaren siyasal, ekonomik, eğitim ve kültürel alanda artan yakınlaşmanın etkisinin ön plana çıktığı görülmektedir (Gökbayrak, 2006: 359). Türkiye, ABD de çalışmayı tercih eden bilim insanı sayısı açısından ilk 15 ülke arasında yer almaktadır. ABD ye giden Türk bilim insanı sayısı döneminde 1362; döneminde ise 1539 olarak gerçekleşmiştir (Beyoğlu, Aydın ve Yıldız, 2009: 29). Bu bağlamda, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi nde çalışmakta olan akademisyenlerin de en çok tercih ettiği ülkeler, Tablo 5 den de görüldüğü üzere ABD, İngiltere ve Almanya olmuştur. Söz konusu ülkeleri Fransa, İtalya, Japonya, Belçika ve İspanya gibi ülkeler izlemiştir. Tablo 6: Türkiye ye Dönmekten Dolayı Duyulan Memnuniyet Cevap Frekans Yüzde (%) Evet 50 47,1 Hayır 20 18,9 Kararsızım 36 34,0 Toplam Tablo 6 ya göre, araştırmaya katılanların yaklaşık %50 si Türkiye ye dönmekten dolayı memnun iken kararsızlarla birlikte diğer yarısı da dönmekten dolayı pek memnun görünmemektedir. Araştırmacıların verdikleri cevaplara göre, akademisyenlerin çalışmalarına yurt dışında devam etmeyi istemelerinin nedenleri arasında yurtdışında araştırma imkânlarının daha iyi olması, yurt dışındaki akademisyenlerin daha etik davranması, bürokratik engellerin daha az olması, Türkiye de araştırma yapmak için altyapının yetersiz bulunması ve ders yükü fazlalığı yüzünden derslere girilmesi nedeniyle araştırma yapma zamanının darlığı, ücretlerin yetersizliği, çalışma sırasında malzeme, cihaz vb. gereksinimlerin eksikliğinin yaşanması, yurt dışındaki üniversitelerde kütüphane imkanlarının çok daha geniş olması ve akademik çalışmalara daha çok değer verildiğinin düşünülmesi yer almaktadır. 7

14 YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN GÖÇÜNE BAKIŞI: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Nursen VATANSEVER DEVİREN, Filiz DAŞKIRAN Tablo 7: Yurtdışından Türkiye ye Geri Dönüşte Rol Oynayan Faktörlerin Önem Derecesine Göre Yüzdeleri Hiç SORU Çok Biraz Önemli Yanıtsız Önemli Önemli NO.SU* Önemli Önemli Değil Değil 1 9,4 5,7 10,4 17,9 53,8 2,8 2 5,7 17,0 16,0 17,9 40,6 2,8 3 12,3 28,3 12,3 13,2 30,2 3,8 4 2,8 10,4 15,1 20,8 46,2 4,7 5 41,5 26,4 4,7 8,5 17,9 0,9 6 5,7 18,9 17,9 21,7 29,2 6,6 7 2,8 8,5 13,2 23,6 46,2 5,7 8 12,3 31,1 22,6 7,5 22,6 3,8 9 7,5 17,0 16,0 18,9 36,8 3,8 10 5,7 13,2 14,2 19,8 44,3 2,8 11 0,9 8,5 10,4 20,8 55,7 3, ,2 35,8 17,9 2,8 12,3 1,9 13 0,9 8,5 19,8 21,7 45,3 3,8 14 0,9 8,5 12,3 23,6 50,9 3,8 15 0,9 7,5 7,5 25,5 54,7 3,8 16 0,0 7,5 3,8 20,8 64,2 3,8 17 0,0 3,8 7,5 15,1 68,9 4,7 18 1,9 5,7 4,7 9,4 75,5 2,8 19 8,5 0,0 0,0 0,0 00, 91,5 *1:Türkiye de araştırma imkanlarının daha iyi olması 2: Türkiye de yaşam standartlarının daha yüksek olması 3: Mesleğimde ilerleme fırsatının Türkiye de daha kolay olması 4: Yurtdışındaki maddi yetersizlikler (düşük maaş,.vb) 5: Zorunlu hizmet görevinin başlaması 6: İstihdam fırsatlarının daha iyi olması 7: Türkiye de çalışma şartlarının çekiciliği 8: Türkiye deki sosyal ve kültürel ortamın daha iyi olması 9: Sahip olunan sosyal haklardaki farklılık 10: Çalışma hayatındaki motivasyonun Türkiye de daha cazip olması 11: Yurtdışında yabancı dil problemi yaşamak 12:Yurtdışında öğrenilenleri Türkiye de uygulama isteği 13: Türkiye de bilim ve teknolojiye verilen önemin daha iyi olması 14: Türkiye de ileri teknoloji imkanlarından yararlanma imkanının bulunması 15: Eğitim harcamalarına ayrılan payın farklılığı 16: Türkiye de istikrarlı bir eğitim politikasının varlığı 17: Yurtdışında düşünce ve ifade özgürlüğünün kısıtlanması 18: Yurtdışında akademisyenlere gerekli saygının gösterilmemesi 19: Diğer Tablo 7 de yurtdışından Türkiye ye geri dönüşte rol oynayan faktörler yer almaktadır. Buna göre %67,9 ile zorunlu hizmet görevinin başlaması ilk sırada yer almaktadır. İkinci sırada %65 ile yurtdışında öğrenilenleri Türkiye de uygulama isteği yer alırken, bunu %43,4 ile Türkiye de sosyal ve kültürel ortamın daha iyi olması ve %40,6 ile meslekte ilerleme fırsatının Türkiye de daha kolay olması izlemektedir. Bunun dışında Tablo 7 de yer alan diğer faktörler Türkiye ye yurtdışından geri dönüşte hiçbir önem arz etmemektedir. Tablo 8: Yurtdışına Göç Etmek İster misiniz? Yanıt Frekans Yüzdesi Evet 28,3 Hayır 39,6 Kararsızım 32,1 Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi nde çalışan akademisyenlerin %39,6 sı Türkiye de akademisyenliğe devam etmek isterken, %28,3 ü ise yurtdışına göç etmek istemektedir. Yurtdışına göç etmek isteyenlere ankette Beyin göçünü engellemek için neler yapılması gerektiğini belirtiniz diye bir madde eklenmiştir. Buna göre, çalışma koşullarının yurtdışı ile uyumlaştırılması, kütüphane imkanlarının geliştirilmesi, bilimsel etkinliklere ayrılan ödeneklerin arttırılması, fen bilimleri alanında çalışanların laboratuar imkanlarının genişletilmesi, ücretlerin arttırılması, teknolojik imkanların geliştirilmesi, öğretim üyelerinin ders yüklerinin hafifletilmesi, bilim ve teknoloji konusunda planlamaya gidilmesi, disiplinler arası ortak çalışmaların özendirilmesi, bağımsız araştırma merkezi ve enstitü sayısının arttırılması, yurtdışında olduğu gibi ders vermek isteyenler ile araştırma yapmak isteyenlerin ayrılması ve de akademik özgürlüklerin daha da genişletilmesi gibi öneriler getirilmiştir. 8

15 Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 2014 / Number 41 July 2014 Tablo 9: Yurtdışına Göç Etmek İstemenizdeki Amacınız Amaç Frekans Yüzdesi Yüksek Lisans-Doktora 7,5 Yurtdışında Yaşamak 15,1 Ar-Ge Amaçlı Çalışmak 27,4 Kariyerini Daha Hızlı Yükseltmek 16,0 Yurtdışı Projelerde Yer Almak 41,5 Diğer 9,4 *Ankete katılanlardan bazıları birden fazla seçeneği işaretlemişlerdir. Tablo 9 da da görüldüğü üzere yurtdışına göç etmek istenmesinde en büyük amaç yurtdışı projelerde çalışmak ve araştırmageliştirme faaliyetlerinde bulunabilmektir. 4. Sonuç Yapılan çalışmada ankete 106 akademisyen katılmıştır. Bu akademisyenlerin 42 si kadın, 64 ü ise erkeklerden oluşmaktadır. Ankete katılmış olan yaş aralığında bulunan akademisyen sayısı 32 kişi, yaş aralığında bulunan 49, yaş aralığında bulunan 19, 54 ve üstü yaş aralığında bulunan akademisyen sayısı da 6 dır. Ankete katılan akademisyenlerin unvan durumlarına bakıldığında 41 kişi ile Yardımcı Doçent Doktorlar ilk sırada yer alırken bunları 22 kişi ile Doçentler, 18 kişi ile Araştırma görevlileri ve 14 kişi ile Profesörler izlemektedir. Ankete katılan akademisyenlerin 7 si lisans, 50 si yüksek lisans, 4 ü yüksek lisans sonrası, 36 sı doktora ve 9 u da doktora sonrası yurt dışına eğitim görmek için gitmiş bulunmaktadır. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ndeki akademisyenlerin yurt dışında eğitim almak için en çok tercih ettikleri ülkeler arasında ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya, Japonya, Belçika ve İspanya gibi gelişmiş ülkeler yer almaktadır. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ndeki akademik personelin eğitim hayatlarının belirli bir döneminde ülkelerini bırakıp yurtdışında eğitim almalarına neden olan itici faktörler arasında yurt dışı eğitim koşullarının daha kaliteli olması, yabancı dil öğrenme veya yabancı dilini geliştirme isteği, yurt dışında sosyal imkanların daha fazla olması, yaşam standartları, ücretler ve çalışma koşullarının Türkiye den daha iyi olması, yurtdışında araştırma imkanlarının daha geniş olması, prestij sağlaması, düşünce, inanç, ifade vb. özgürlüklerin daha geniş olması ve akademik anlamda kendini geliştirme isteği dikkati çekmektedir. Bu faktörler baskın olduğundan akademisyenler yurtdışında kalmayı tercih edeceklerini ifade etmişlerdir. Çekici nedenler arasında ise eğitim süresinin sona ermesi, yurt dışında edinilen bilgi ve tecrübeleri Türkiye de uygulama isteği, ailenin yanında bulunma isteği, olumsuz yaşam koşulları (iklim, çevreye uyum sağlayamama vb.) ve maddi yetersizlikler yer almaktadır. Akademisyenlerin eğitimlerini tamamladıktan sonra Türkiye ye geri dönmek istemelerinin temelinde Türkiye deki zorunlu hizmet görevinin başlayacak olması, mesleğinde ilerleme fırsatının Türkiye de daha kolay olması, Türkiye deki sosyal ve kültürel ortamın daha çekici olduğu düşüncesi ile yurtdışında öğrenilenleri Türkiye de uygulama isteği yatmaktadır. Akademisyenlerin Türkiye ye dönmelerinden duyulan memnuniyet sorusuna ise %47,1 i evet, %18,9 u hayır cevabını vermiştir. Kararsız olanların oranı ise %34,0 gibi yüksek bir seviyede bulunmaktadır. Akademisyenlerin Türkiye ye dönmelerinin ilk nedeni zorunlu hizmet görevlerinin başlamasıdır (%67,9). Ardından tam bir milliyetçilik duygusuyla akademisyenlerin yurt dışında öğrendiklerini ülkelerinde uygulayarak Türkiye ye katkı sağlamak istekleri (%65,0) gelmektedir. Bunu Türkiye deki sosyal ve kültürel ortamın daha iyi olması (%43,4) ve meslekte ilerleme fırsatının Türkiye de daha kolay olması (%40,6) izlemektedir. Gelişmiş ülkelerdeki yaşam standartlarının daha yüksek olması, Ar-Ge olanaklarının ve yurtdışındaki proje fırsatlarının daha fazla olması ve akademisyenlere daha iyi bir gelecek sunulması gibi nedenlerden dolayı beyin göçü, devam edecek gibi görünmektedir. KAYNAKÇA ALTAŞ, D., SAĞIRLI, M. ve S., GİRAY, Yurtdışında Çalışıp Türkiye ye Dönen Akademisyenlerin Eğitim Durumları, Gidiş ve Dönüş Sebeplari Arasındaki İlişki Yapısının Loglineer Modeller ile İncelenmesi, Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt XXI, Sayı 1, 2006, ss ATILGAN, D., Beyin Göçü, Türk Kütüphaneciliği, Cilt 35, Sayı 3, 1986, ss BABATAŞ, G., Beyin Göçü ve Türkiye nin Sosyo-Ekonomik Yapısının Beyin Göçüne Etkisi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Öneri.C.7., S.28, 2007, ss BAŞARAN, F., Türkiye de Beyin Göçü Sorunu, Ankara Üniversitesi Dergisi,http://www.dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/34/970/11940.pdf, 1972, ss: , (Erişim Tarihi: ). BHAGWATI, J., N., Taxing the Brain Drain, Challenge, Vol. 19, No. 3, 1976, pp: BHAGWATI, J., N., The Brain Drain, International Social Science Journal, 27/4, 1976, pp BEYOĞLU, B., E., AYDIN, O., A., ve YILDIZ, R. S. İnovasyonda İtici Güç, Savunma Sanayi Gündemi Dergisi, Sayı 3, 2009, ss CANSIZ, A., Son Yıllarda Beyin Göçünün Türk Yüksek Öğretimi Üzerindeki Etkileri, TMMOB Elektrik-Elektronik Bilgisayar Mühendislikleri Eğitimi 3. Ulusal Sempozyumu, 2006, İstanbul. 9

16 YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN GÖÇÜNE BAKIŞI: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Nursen VATANSEVER DEVİREN, Filiz DAŞKIRAN CARRINGTON, W. J. and DETRAGIACHE, E., How Extensive Is The Brain Drain?, Finance and Development, Vol.36, No.2, 1999, pp EMSEN, Ö., S., Atatürk Üniversitesinden Beyin Göçü Olayına Bir Bakış, Selçuk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 10, Sayı 3-4, 1994, ss FOGEL, W., United States Immigration Policy and Unsanctioned Migrants, School of Industrial and Labor Relations Review, Vol.33, No.3, 1980, pp GIANNOCCOLO, P., The Brain Drain: A Survey Of The Literature, 2004, (Erişim Tarihi: ). GLASER, W., The Brain Drain: Emigratin and Return, New York: A UNITAR Study Published by Pergamon Press, GÖKBAYRAK, Ş., Gelişmekte Olan Ülkelerden Gelişmiş Ülkelere Nitelikli İşgücü Göçü ve Politikalar-Türk Mühendislerinin Beyin Göçü Üzerine Bir İnceleme, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, GÖKBAYRAK, Ş., Uluslararası Göç ve Kalkınma Tartışmaları: Beyin Göçü Üzerine Bir İnceleme, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt: 63, Sayı: 3, 2008, ss GÜNGÖR, N., D., Eğitim, Küreselleşme ve Beyin Göçü, Atılım Üniversitesi Açık Erişim Sistemi, 2010, acikarsiv.atilim.edu.tr/browse/51/, (Erişim Tarihi: ). KAYA, M., Beyin Göçü/Entelektüel Sermaye Erozyonu, Bilgi Çağının Gönüllü Göçerleri Beyin Gurbetçileri, Eğitime Bakış Dergisi, Sayı 13, 2009, ss KRISTENSEN, T., The Brain Drain and Development Planning, 1994, 786&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED113786, pp. 1-24, (Erişim Tarihi: ). KURTULMUŞ, N., Gelişmekte Olan Ülkeler Açısından Stratejik İnsan Sermayesi Kaybı: Beyin Göçü, İstanbul Üniversitesi Sosyal Siyaset Konferansları, Yayın No: 3662, 1992, ss KWOK, V. and LELAND, H., An Economic Model Of The Brain Drain, American Economic Review, Vol. 72, No. 1, 1982, pp NEWBOLD, P., İşletme ve İktisat İçin İstatistik, 5. Baskı, İstanbul: Literatür Yayıncılık, No:44, OĞUZKAN, T., Yurt Dışında Çalışan Doktoralı Türkler: Türkiye den Başka Ülkelere Yüksek Seviyede Eleman Göçü Üzerinde Bir Araştırma, Ankara: ODTÜ, Fen ve Edebiyat Fakültesi Yayın No. 23, Başnur Matbaası, OTEIZA, E., Brain Drain: An Historical and Conceptual Framework, International Scientific Migrations, 1999, pp. 1-23, (Erişim Tarihi: ). ÖZTÜRK, M., TÜRKOĞLU, M., E. ve YILDIRIM, K., Sosyo-Ekonomik ve Siyasal Boyutlarıyla Beyin Göçüne Genel Bir Bakış, 2009, ss. 1-12, (Erişim Tarihi: ). PORTES, A., Determinants of The Brain Drain, Internaiıonal Migraiıon Review, Vol. 10, No. 4, 1976, pp SAĞBAŞ, S., M., Beyin Göçünün Ekonomik ve Sosyal Etkileri: Türkiye Örneği, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı Yönetim, Çalışma Psikolojisi Bilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, SAĞIRLI, M., Eğitim ve İnsan Kaynağı Yönünden Türk Beyin Göçü: Geri Dönen Türk Akademisyenler Üzerine Alan Araştırması, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, SARUHAN, Ş., C. ve ÖZDEMİRCİ, A., Bilim, Felsefe ve Metodoloji, 1. Baskı, İstanbul: Alkım Yayıncılık, SEMELA, T., Vulnerability To Brain-Drain Among Academics In Institutions Of Higher Learning In Ethiopia, Asian Social Science, Vol.7, No.1, 2011, pp: SHINN, D., H., African Migration and The Brain Drain, Institute for African Studies and Slovenia Global Action, Slovenia, TANSEL, A. ve GÜNGÖR, N., D., Türkiye den Yurt Dışına Beyin Göçü: Ampirik Bir Uygulama, Economic Research Center Working Paper in Economic, 2004, ss WEI, Y., Socio Psychological Variables and International Intellectual Migration: Findings from Interviewing Returnees in the Republic of China, International Studies As Sociation, Working Paper, ZWEIG, D., To Return or Not To Return? Politics vs. Economics in China s Brain Drain, Studies In Comparative International Development, Vol. 32, No. 1, 1997, s

17 Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 2014 / Number 41 July 2014 İMALAT SANAYİSİNDE TÜRKİYE NİN AB İLE TİCARETİNİN YAPISI VE REKABET GÜCÜ: TEKNOLOJİ DÜZEYLERİNE GÖRE BİR İNCELEME Gökhan ÖZDAMAR Yard. Doç. Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi, İ.İ.B.F., İktisat Bölümü, ÖZET: Çalışmada imalat sanayisinin farklı teknoloji düzeyleri bağlamında Türkiye nin AB(28) ile ticaretinin yapısı ve AB karşısındaki rekabet gücü, Gümrük Birliği sonrası dönemi için incelenmiştir. Yöntem olarak İhracat-İthalat Teknoloji Kompozisyonu İndeksi, Yoğunlaşma Oranı, Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük İndeksi, Endüstri İçi Ticaret İndeksi, Marjinal Endüstri İçi Ticaret İndeksi ile Sektörel Bilateral Ticaret Yoğunlaşma İndeksleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular şunlardır: (i) İmalat sanayisinde Türkiye nin AB ye ihracatının ağırlıklı ortalaması Orta-Düşük Teknoloji düzeyine, AB den ithalatının ağırlıklı ortalaması Orta-İleri Teknoloji düzeyine karşılık gelmektedir. (ii) AB ile yapılan dış ticaret az sayıda ülke üzerinde yoğunlaşmıştır. (iii) Türkiye, AB karşısında İleri Teknoloji Sanayilerin toplamı ve Orta-İleri Teknoloji Sanayilerin toplamı düzeylerinde ilgili dönemin tamamında rekabet dezavantajına, buna karşın Düşük Teknoloji Sanayilerin toplamı düzeyinde yüksek değerde, Orta-Düşük Teknoloji Sanayilerin toplamı düzeyinde ise sınır değerde rekabet gücüne sahiptir. (iv) Türkiye-AB arasındaki Endüstri İçi Ticaret, Düşük Teknoloji Sanayiler dışındaki gruplarda artmıştır. (v) İmalat sanayisinde Türkiye-AB arasındaki marjinal ticaret, İleri Teknoloji Sanayiler dışındaki gruplarda 2002 den itibaren endüstriler arasından endüstri içi bir yapıya dönmüştür. (vi) Türkiye nin İleri, Orta-İleri ve Düşük Teknoloji Sanayiler gruplarının toplam düzeyleri ihracatı, Orta-İleri ve kısmen İleri Teknoloji Sanayiler grupları toplam düzeyleri ithalatı AB üzerinde yoğunlaşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkiye-AB Dış Ticareti, İmalat Sanayisi Teknoloji Grupları, Rekabet Gücü, Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük, Endüstri İçi Ticaret, Sektörel Bilateral Ticaret Yoğunlaşması. TRADE STRUCTURE AND COMPETITIVENESS OF TURKEY AGAINST EU IN MANUFACTURING INDUSTRY: A RESEARCH ACCORDING TO THE TECHNOLOGY LEVELS ABSTRACT: In this study, Turkey s foreign trade structure and competitiveness against EU(28) is analyzed for the post- Customs Union period ( ) in the context of different technology levels of manufacturing industry. As an analysis method, Export-Import Technology Composition Index, Concentration Ratio, Revealed Comparative Advantages Index, Intra- Industry Trade Index, Marginal Intra-Industry Trade Index and Sectoral Bilateral Trade Concentration Index techniques are applied in the study. The results of the mentioned analysis are as follows: (i) In manufacturing industry, weighted average of Turkey s export to the EU corresponds to Medium-Low Technology level, whereas weighted average of Turkey s import from the EU corresponds to Medium-High Technology level. (ii) Turkey s foreign trade with the EU is limited to few countries. (iii) It was seen that Turkey doesn t have competitiveness towards EU in the aggregate levels of High Technology Industries and Medium-High Technology Industries during the entire period of the study. Despite the fact that competitiveness of Turkey towards EU is high in the aggregate level of Low Technology Industries and at about minimum acceptable value in the aggregate level of Medium-Low Technology Industries. (iv) Intra Industry Trade between Turkey and EU has increased in almost all industry groups except Low Technology Industry group. (v) Marginal trade between Turkey and EU in manufacturing industry has turned out to be Intra-Industrial structure from Inter-Industrial structure since (vi) Turkey is concentrated on EU in exporting of High, Medium-High and Low Technology Industries aggregate levels and in importing of Medium-High Technology and partially High Technology Industries aggregate levels. Key Words: Turkey-EU Foreign Trade, Manufacturing Industry Technology Groups, Competitiveness, Revealed Comparative Advantage, Intra Industry Trade, Sectoral Bilateral Trade Concentration. 1. Giriş Dünyada artan dış ticaret hacmine paralel olarak yoğunlaşan rekabet ortamı, ülkelerin dış ticaretten kazançlı çıkıp çıkmadıklarının, diğer bir deyişle rekabet güçlerinin ne düzeyde olduğunun sorgulanmasını da beraberinde getirmektedir. Sorgulanan bir diğer husus ise teknoloji içeriği yüksek ürünlerden sağlanan katma değerin de yüksek olmasına bağlı olarak, ülkelerin üretim ve dış ticaretlerinin teknoloji düzeyleri açısından rakip ekonomiler karşısındaki rekabet edebilirlik düzeyidir. İmalat ürünlerinin gerek kendisinde gerekse üretim süreçlerinde hızlanan teknolojik yenilikler, teknolojiye dayalı ürünlerin dış ticaretinde ülkelerin rekabet güçlerinin ölçülmesini önemli hale getirmiştir. Duruma Türkiye açısından bakıldığında ise bir yandan 1996 da Avrupa Birliği (AB) ile sağlanan Gümrük Birliği, diğer yandan geleneksel olarak Türkiye nin en büyük dış ticaret ortağının AB olması, imalat sanayisi ürünlerinin teknoloji düzeyleri bağlamında AB pazarında Türkiye nin dış ticaret yapısının ve rekabet gücü düzeyinin belirlenmesini önemli kılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye ile AB(28) 1 arasındaki imalat sanayisi dış ticaretinin teknoloji yapısı incelenmekte ve imalat sanayisinde Türkiye nin AB ile ticaretinin yapısı ve rekabet gücü, imalat sanayisi ürünlerinin teknoloji düzeyleri dikkate alınarak ölçülmektedir. Dış ticaret yapısını ve rekabet gücünü ölçmek için İhracat-İthalat Teknoloji Kompozisyonu İndeksi, Yoğunlaşma Oranı, Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük İndeksi, Endüstri İçi Ticaret İndeksi, Marjinal Endüstri İçi Ticaret İndeksi ile Sektörel Bilateral (İki Yanlı) Ticaret Yoğunlaşma İndeksleri kullanılmıştır. Çalışmada, klasik dış ticaret teorisinin ortaya koyduğu bir malda/sektörde uzmanlaşmayı ve ihracat üstünlüğünü ifade eden standart karşılaştırmalı üstünlük analizinin ötesinde ithalatı da içeren açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük indeksinin, endüstri içi ticaret indeksinin, bilateral ticaret yoğunlaşma indekslerinin ve dış ticaret teknoloji kompozisyonlarının incelenmesi ile Türkiye nin AB ile ticaretinde imalat sanayisi teknoloji düzeyleri bakımından rekabet gücünün durumu araştırılmaktadır. 1 AB(28): 28 üye ülkeli Avrupa Birliği. 11

18 İMALAT SANAYİSİNDE TÜRKİYE NİN AB İLE TİCARETİNİN YAPISI VE REKABET GÜCÜ: TEKNOLOJİ DÜZEYLERİNE GÖRE BİR İNCELEME Gökhan ÖZDAMAR Çalışmada ilk olarak Türkiye nin dış ticaret yapısı ve AB ile olan dış ticareti, Gümrük Birliği sonrası dönemi açısından incelenmiştir. Bunu takiben, teknoloji-dış ticaret-büyüme ilişkisine yönelik teorik çerçeve sunulmuş, ardından dış ticaret yapısının belirlenmesi ve rekabet gücünün ölçülmesi için kullanılacak yöntemlerden kısaca bahsedilmiştir. İzleyen bölümde Türkiye nin AB ile imalat sanayisi dış ticareti teknoloji düzeyleri bağlamında değerlendirilmiş, sonraki bölümde ise Türkiye-AB arasındaki dış ticaretin yapısı ve Türkiye nin rekabet gücü, Yöntem bölümünde tanıtılan ölçüm teknikleri kullanılarak dönemi için analiz edilmiştir. Son olarak çalışmadan elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan veri seti Türkiye nin AB ile Gümrük Birliği sağladığı 1996 sonrası döneme ( dönemine) aittir ve TÜİK Dış Ticaret İstatistikleri Veritabanından (TÜİK, 2013) Uluslararası Standart Sanayi Sınıflaması (ISIC - Rev.3) baz alınarak sağlanmıştır. Öte yandan tüm AB ülkeleri, AB ye üyelik tarihleri dikkate alınmaksızın çalışmadaki ilgili dönemde hesaplamalara dâhil edilmiştir Türkiye nin Dış Ticaret Yapısı ve Türkiye-AB Dış Ticareti Türkiye 2012 itibariyle 152,5 milyar dolar değerindeki ihracatının %39 unu AB ye yaparken, 236,5 milyar dolar değerindeki ithalatının %37,1 ini AB den karşılamaktadır ile 2012 yılları arasında Türkiye nin toplam ihracatında Yıllık Bileşik Büyüme Oranı (YBBO) 3 %12,5 olurken, aynı dönem aralığında AB ye yapılan ihracatta ise YBBO %10,2 seviyesinde kalmıştır. Diğer yandan söz konusu yıllar arasında Türkiye nin toplam ithalatında YBBO %11,1 olmasına karşın AB den yapılan ithalattaki YBBO yine toplam ithalatın altında kalarak %8,3 olarak gerçekleşmiştir. 4 Türkiye nin dış ticaret yapısı imalat sanayisi ağırlıklı bir görüntü sergilemektedir döneminde 2009 a kadar ihracatın %90 dan fazlası imalat sanayisi ağırlıklı iken yine bu dönemde toplam ithalat içinde imalat sanayisinin payı %80 etrafında dalgalanmaktadır (Bkz. Ek Tablo 1). Türkiye 2000 li yıllara kadar geleneksel olarak dış ticaretinin yaklaşık yarısını AB ile yapmaktadır. AB(27) ülkelerinin Türkiye nin ihracatı içindeki toplam payları 1980 ve 1990 yıllarında %57 iken Türkiye nin ithalatı içindeki payları 1980 de %40 ve 1990 da %48 düzeyindedir. 5 Uzun yıllar istikrarlı olarak %50 nin üzerinde seyreden AB nin Türkiye nin toplam ihracatındaki payı 2008 de %50 nin, 2012 de ise %40 ın altına inmiştir. Benzer şekilde AB nin Türkiye nin ithalatı içindeki payı 1990 lı yıllarda genel olarak %50 nin üzerinde olmasına karşın bu oran 2001 de %50 nin, 2008 de %40 ın altına gerilemiştir (Tablo 1). Bu durum genel itibariyle Türkiye nin toplam ihracat ve ithalatındaki hızlı artışa paralel olarak 2000 li yıllarda ihracat ve ithalat pazarlarını çeşitlendirmeyi sağladığını ortaya koymaktadır ile 2012 yılları arasında Türkiye nin toplam ihracat ve ithalatına ait YBBO değerlerinin AB ile olan dış ticaretindeki YBBO değerlerinden daha yüksek çıkması da Türkiye nin ihracat ve ithalat pazarlarında çeşitlenme sağladığının bir diğer göstergesidir. Türkiye nin AB ile olan dış ticaretinin yapısı da yine imalat sanayisi ağırlıklıdır. İmalat sanayisinin; Türkiye nin AB ye ihracatı içindeki payı döneminde %90 ın üzerinde iken döneminde %80-%90 aralığına gerilemiş, AB den yapılan ithalat içindeki payı döneminde yine %90 ın üzerinde iken 2012 de %89,4 e inmiştir (Bkz. Ek Tablo 1). Gümrük Birliği sonrasında Türkiye ile AB arasındaki ithalat-ihracat makasının 2009 a kadar çok fazla açılmadığı, 2009 sonrasında ise AB karşısındaki dış ticaret açığının dönemine kıyasla belirgin şekilde artış gösterdiği izlenmektedir (Grafik 1). 2 AB ye ilişkin hesaplamalarda aksi belirtilmedikçe AB(28) dikkate alınmıştır. AB nin genişleme süreci yıllar itibariyle şu şekildedir: 1951: Federal Almanya, Fransa, Belçika, İtalya, Lüksemburg, Hollanda; 1973: İngiltere, Danimarka, İrlanda; 1981: Yunanistan; 1986: İspanya, Portekiz; 1995: İsveç, Finlandiya, Avusturya; 2004: Macaristan, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Slovenya, Estonya, Letonya, Litvanya, Malta, G. Kıbrıs; 2007: Romanya, Bulgaristan; 2013: Hırvatistan. 3 Bileşik Büyüme Oranı (BBO), belirli bir dönem (yıl) aralığındaki toplam değişimin dönemlik (yıllık) ortalamasını oransal (yüzde) olarak göstermektedir. BBO; k: ilgili değişken, t 0 : dönem başı, t i : dönem sonu olmak üzere şu şekilde hesaplanır: BBO= 1 k t t i- t i 0-1 k t ; i=1,,n 4 TÜİK (2013) verilerinden hesaplanmıştır. 5 TUİK (2013) verilerinden hesaplanmıştır. 12

19 Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 2014 / Number 41 July 2014 Grafik 1. Türkiye nin AB ile Dış Ticareti Kaynak: TÜİK (2013) verilerinden hesaplanmıştır sonrasında Türkiye nin AB den yaptığı ithalatın artışında 2009 daki ekonomik daralmanın ardından gelen hızlı ekonomik büyümeden (2010 da %9,2; 2011 de %8,8; 2012 de %2,2; 2013 te %4,0) kaynaklanan ara mal ve akaryakıt ithalatındaki artışın, gelir düzeyindeki artıştan kaynaklanan tüketim malı ithalatındaki artışın, Türkiye deki inşaat sektörünün hızlı gelişiminden kaynaklanan demir-çelik ithalatındaki artışın, ayrıca bu dönemde Türk Lirası nın yabancı paralar karşısında görece değerli kalması nedeniyle ithalat maliyetlerinin uygun olmasının etkili olduğu söylenebilir. Nitekim AB den yapılan 2009 ve 2013 yılları ithalatı karşılaştırıldığında mineral yakıtlar ve yağlar ithalatının %224,1; motorlu kara taşıtları, aksam ve parçaları ithalatının %97,0; kazan ve makineler ithalatının %73,2; demir ve çelik ithalatının %70,5; plastikler ve mamulleri ithalatının %66,4 oranında arttığı görülmektedir Teknoloji, Dış Ticaret ve Büyüme İlişkisi Teknolojik gelişme ve dış ticaret ile iktisadi büyüme arasında var olan ilişki, ülkelerin dış ticaret yapısının teknoloji düzeyleri bağlamında analizini önemli kılmaktadır. Nitekim teknolojik gelişme ve buna bağlı üretkenlik artışları, sürdürülebilir büyümenin gerçekleşmesi ve uluslararası rekabet gücünün elde edilmesi bakımından kritik önemde görülmektedir. Teknolojik gelişmenin uzun dönem ekonomik büyüme bakımından önemi, klasik iktisatçılardan itibaren üzerinde durulan bir konudur. Smith, Ricardo ve Marks gibi klasik iktisatçılar işbölümü, uzmanlaşma ve teknolojik gelişme konularını ele almışlardır. Daha sonra gelen Schumpeter e göre ekonomik gelişmenin motoru olan teknolojik yenilikler yaratıcı yıkım a yol açmaktadır (Taymaz vd., 2008: 1). Dış ticaretin doğasını açıklama çabaları iktisadın bir bilim dalı olarak ortaya çıkışından itibaren ilgi konusudur. A. Smith, kısaca Ulusların Zenginliği (1776) olarak adlandırılan eserinde serbest dış ticaretin yararlarını ortaya koymak üzere ülkeler arasındaki dış ticareti mutlak üstünlük yönünden ele almıştır. D. Ricardo nun geliştirdiği Karşılaştırmalı Üstünlükler Teorisi (1817) ise, dış ticaret yapan iki ülkeden her birinin, göreceli olarak üretim maliyeti avantajına sahip olduğu malın üretiminde uzmanlaşması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ricardo nun teorisine göre maliyet avantajının belirleyicisi emek verimliliğidir ve dolayısıyla ülkeler arasındaki üretim teknolojisindeki farklar uzmanlaşma yapısının, diğer bir ifadeyle Karşılaştırmalı Üstünlük düzeylerinin belirleyicisidir (Seymen ve Gümüştekin, 2011; Utkulu, 2005: 9-10). Daha sonra ortaya çıkan Heckscher-Ohlin (Faktör Donanımı) Teorisi (1919, 1933) ise bir malın üretim teknolojisinin ülkeler arasında benzer olduğu varsayımından hareketle dış ticareti açıklamaya çalışmaktadır (Seyidoğlu, 2009: 80; Ünsal, 2005: ). Geleneksel dış ticaret teorileri daha çok ülkeler arasındaki ticaret öncesi göreceli fiyatları temel alan karşılaştırmalı üstünlüklerden hareket etmekte, teknolojinin büyüme ve dolayısıyla ticaret performansı üzerindeki etkisini ise göz ardı etmektedir (Seymen ve Gümüştekin, 2011). Karşılaştırmalı Üstünlük Teorisi nin iki farklı mala dayanması, benzer mallardaki dış ticaretin açıklanmasında teoriyi yetersiz kılarken, Heckscher-Ohlin Teorisi nin geçerliliğinin Leontief Paradoksu (1954) ile sarsılması ve artan küresel ticaret, 1960 sonrasında yeni dış ticaret teorilerinin ortaya çıkışını hızlandırmıştır. Dış ticaret ile teknoloji arasında ilişki kuran başlıca hipotezler olarak Posner in Teknoloji Açığı Teoremi (1961), Vernon un Ürün Dönemleri Teoremi (1966), P. Krugman ın Kuzey- Güney Modeli (1979) yer alırken, P. Krugman (1979, 1981) ve sonrasında E. Helpman ın (1981) katkı yaptığı Monopolcü Rekabet Teoremi özellikle ülkeler arasında benzer ürünlerde gerçekleştirilen endüstri içi dış ticareti açıklamaktadır. 7 Teknoloji ile iktisadi büyüme arasında kurulan ilişki de teknoloji düzeyi-dış ticaret ilişkisinin yorumlanması bakımından önemlidir. Teknolojik değişmeyi dışsal bir değişken olarak alan Neoklasik (Solow) büyüme modeline göre işçi-kişi başına çıktı artışının (ekonomik büyümenin) nedenlerinden biri de teknolojik ilerlemedir. Nitekim işçi başına çıktı büyüme hızı (üretkenlik) ile işçi başına sermaye büyüme hızı arasındaki fark Solow artığı (Solow residual) olarak adlandırılır. Solow artığı, büyüme hızının ne oranda teknolojik ilerlemeden kaynaklandığını göstermektedir (Ünsal, 2005: 581, 593) Solow un (1957) çalışmasından sonra hızla artan üretkenlik üzerine yapılan ampirik incelemelerde, tek başına sermaye ve işgücü girdileriyle açıklanamayan üretim artışı toplam faktör üretkenliği olarak ifade edilmiştir (Taymaz vd., 2008: 1). 6 TÜİK (2013) verilerinden hesaplanmıştır. 7 Yeni dış ticaret teorileri hakkında daha fazla bilgi için Bkz: Seyidoğlu, 2009; Krugman ve Obstfeld, 2000; Akkoyunlu,

20 İMALAT SANAYİSİNDE TÜRKİYE NİN AB İLE TİCARETİNİN YAPISI VE REKABET GÜCÜ: TEKNOLOJİ DÜZEYLERİNE GÖRE BİR İNCELEME Gökhan ÖZDAMAR Teknoloji, inovasyon, Ar-Ge harcamaları, beşeri sermaye gibi unsurları dikkate alan yeni dış ticaret modelleri; Romer (1986) ve Lucas ın (1988) öncü çalışmalarına dayanan ve bilgi birikiminin-yayılmasının, Ar-Ge yatırımlarının vb. şekillendirdiği teknolojik değişme ile büyüme arasındaki ilişkiye odaklanan İçsel (Endojen) Büyüme Teorileri nden etkilenmiştir. Böylece ticaret teorisi, dış ticaretin faktör donanımı yerine teknolojideki uluslararası farklılıklardan etkilendiğini savunan Ricardocu temel düşünceye geri dönerken, geleneksel Ricardo modelindeki teknolojinin dışsal olarak veri olduğu kabulünün yerini teknoloji farklılıklarının kaynaklarını anlama çabası almıştır (Wolfmayr-Schnitzer, 1998). İçsel büyüme modelleri, dış ticaretin serbestleşmesi ve artan uluslararası ekonomik entegrasyon düzeyinin, teknolojik bilgiye ulaşımı, verimliliği ve global ekonomik rekabeti artırarak ekonomik büyümeyi pozitif etkilediğini ortaya koymaktadır. Nitekim Romer (1990: 71), büyümenin teknolojik değişimden kaynaklandığını ve dünya piyasalarına entegrasyonun da büyümeyi hızlandırdığını ifade etmektedir. Büyümeyi, dış ticaret ve ticaret politikası ile ilişkilendiren Grossman ve Helpman (1989, 1990), çalışmalarında dış ticaretin ortaya çıkardığı olanaklardan yararlanan Ar-Ge sektörünün ülke ekonomisine karşılaştırmalı üstünlük kazandırarak ekonomik büyümenin itici unsuru olacağını vurgulamaktadır. Bu bağlamda az gelişmiş ülkeler, dış ticarette serbestleşmeye paralel olarak teknoloji transferi yoluyla ekonomik gelişmelerini hızlandırabileceklerdir (Yener Ercan, 2002: 133). Grossman ve Helpman a göre Ar-Ge teknolojik gelişmenin kaynağıdır ve uzun dönem toplam faktör verimlilik artışının (dolayısıyla büyümenin) itici gücüdür (Wolfmayr-Schnitzer, 1998). Teknoloji farklılıkları ulusal rekabet avantajının temel kaynaklarından biridir. Kalite merdiveni nin sonunda yer alan ülkeler rekabet gücünü lehte imalat maliyetleri ile düşük fiyat stratejisi üzerine inşa etmek suretiyle, teknolojik geriliklerini düşük ücretler ile enerji ve ekoloji kaynaklarının daha çok kullanımı yoluyla telafi etmek durumundadırlar (Wolfmayr-Schnitzer, 1998). Grossman ve Helpman (1989: 1262), teknolojik yenilik yoluyla karşılaştırmalı üstünlük elde edilmesi, ticaret politikası ile büyüme ilişkisi, dünya ticaret yapısının dinamik evrimi unsurlarına yönelik artan ilgi bağlamında statik uluslararası ticaret analizlerinin bu yönde genişletilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır. Öte yandan çalışmanın bu bölümünde görüldüğü üzere, teknolojinin dış ticaret ve büyüme üzerindeki belirleyici rolü dikkate alındığında farklı teknoloji gruplarına dâhil ürünlerin gözlemlenmiş dış ticaret verileri bağlamında bir ülkenin imalat sanayisindeki dış ticaret yapısını ve rekabet gücünü incelemek mümkündür. Bu düşünceden hareketle çalışmanın ilerleyen bölümlerinde Türkiye nin imalat sanayisinde AB ile dış ticaretinin yapısı ve rekabet gücü, dönemi dış ticaret verilerinden hareketle farklı teknoloji düzeylerini gösteren ürün grupları ekseninde incelenmiş ve analiz edilmiştir. 4. Yöntem: Dış Ticaret Yapısının ve Rekabet Gücünün Ölçülmesi Çalışmada OECD nin yapmış olduğu ISIC Rev.3 teknoloji yoğunluk tanımlaması dikkate alınarak imalat sanayisi İleri Teknoloji, Orta-İleri Teknoloji, Orta-Düşük Teknoloji ve Düşük Teknoloji ürünlerden oluşan dört ana gruba ayrılmıştır (OECD, 2011). Bu ana gruplar bağlamında Türkiye nin AB karşısındaki dış ticaret yapısını ve rekabet gücünü ölçmek üzere İhracat-İthalat Teknoloji Kompozisyonu İndeksi (TCI), Yoğunlaşma Oranı (CR(k)), Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlük İndeksi (RCA), Endüstri İçi Ticaret İndeksi (IIT), Marjinal Endüstri İçi Ticaret İndeksi (MIIT) ve Sektörel Bilateral (İki Yanlı) Ticaret Yoğunlaşma İndeksleri (SBT-X, SBT-M) kullanılmıştır Dış Ticaret Teknoloji Kompozisyonu İndeksi İmalat sanayisi ürünleri ihracat ve ithalatının teknoloji kompozisyonunu belirlemek üzere Dış Ticaret Teknoloji Kompozisyonu İndeksinden (TCI) faydalanılmıştır. İndeksin hesaplanmasında, teknoloji içeriğine göre (C 1,..,C n ) gruplandırılan imalat sanayisi ürünleri, yine teknoloji içeriklerine göre düşükten yükseğe doğru ağırlıklandırılır ( a 1,.., a n ). Böylece [0 1] aralığında değişen bir indeks elde edilir. Buna göre t teknoloji düzeylerine göre ayrılmış ürün grubunu, a ilgili teknoloji grubunun ağırlık katsayısını, C ilgili teknoloji grubundaki ürünlerin ihracat ya da ithalat düzeyini göstermek üzere belirli bir dönem için Teknoloji Kompozisyonu İndeksi (TCI) şu şekilde hesaplanır (Seymen ve Gümüştekin, 2011): TCI = n t= 1 n t= Yoğunlaşma Oranı a C t C t t Bir endüstrideki yoğunlaşma düzeyi, o endüstrideki piyasa yapısını ortaya koyan en önemli göstergelerdendir. Yoğunlaşma Oranı (CR k ), belirli sayıdaki büyük teşebbüsün, toplam piyasaya hangi oranda hâkim olduğunu ve piyasayı ne oranda temsil ettiklerini göstermektedir. Yoğunlaşma Oranı bu çalışmada, belirli sayıdaki ticaret ortağı ülkenin Türkiye nin teknoloji içeriklerine göre gruplanmış imalat sanayisi ihracat ve ithalatındaki birikimli (kümülatif) paylarını göstermek üzere hesaplanmıştır. k, seçilen ülke sayısı; S i, ilgili ürün grubunda ele alınan ülkenin ihracatında (ithalatında) en yüksek paya sahip k sayıdaki ülkenin her birinin ( i nci ülkenin) payı; n, toplam ticaret ortağı ülke sayısı olmak üzere herhangi bir k değeri için t dönemindeki CR indeksi şu şekilde elde edilir: 14

FACULTY MEMBERS S STUDIED IN ABROAD AND RETURNED, VIEW TO BRAIN DRAIN: CASE OF MUGLA SITKI KOCMAN UNIVERSITY

FACULTY MEMBERS S STUDIED IN ABROAD AND RETURNED, VIEW TO BRAIN DRAIN: CASE OF MUGLA SITKI KOCMAN UNIVERSITY Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar University Journal of Social Sciences 41. Sayı Temmuz 014 / Number 41 July 014 YURT DIŞINDA EĞİTİM GÖRÜP GERİ DÖNEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ BEYİN

Detaylı

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES DPUJSS. KÜTAHYA ÖZEL SAYISI Kasım 2014

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES DPUJSS. KÜTAHYA ÖZEL SAYISI Kasım 2014 SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ DUMLUPINAR UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES DPUJSS KÜTAHYA ÖZEL SAYISI Kasım 2014 SPECIAL ISSUE OF KÜTAHYA November 2014 Sahibi / Owner Prof. Dr. Ahmet

Detaylı

Beyin Gücünden Beyin Göçüne...

Beyin Gücünden Beyin Göçüne... On5yirmi5.com Beyin Gücünden Beyin Göçüne... Beyin göçü, yıllardır pek çok ülkenin kan kaybı... Peki gençler neden ülkelerini tekederler? Hangi sebepler ülkelerin beyin gücünü kaybetmesine sebep olur?

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURULU YÜKSEKÖĞRETİM BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ. 17 Mart 2014 Afyon

YÜKSEKÖĞRETİM KURULU YÜKSEKÖĞRETİM BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ. 17 Mart 2014 Afyon YÜKSEKÖĞRETİM KURULU YÜKSEKÖĞRETİM BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ (Temel İstatistikler) 17 Mart 2014 Afyon Tablo 1. Yükseköğretim Temel Göstergeler Temel Göstergeler Devlet Vakıf Vakıf TOPLAM/OR Üniversiteleri

Detaylı

Türkiye de Tersine Beyin Göçü: Geçmişe ve Günümüze Bakış

Türkiye de Tersine Beyin Göçü: Geçmişe ve Günümüze Bakış Türkiye de Tersine Beyin Göçü: Geçmişe ve Günümüze Bakış Nitelikli İşgücü ve Ekonomik Kalkınma İlişkisi Gelişmekte olan ülkeler için beyin göçünün ekonomik kalkınmanın önemli unsurlarından biri olduğunu

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM TEMEL GÖSTERGELERİ

YÜKSEKÖĞRETİM TEMEL GÖSTERGELERİ YÜKSEKÖĞRETİM TEMEL GÖSTERGELERİ Nisan 2014 Tablo 1. Yükseköğretim Temel Göstergeler Temel Göstergeler Devlet Üniversiteleri Vakıf Üniversiteleri Vakıf MYO TOPLAM / ORAN Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde

Detaylı

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ(BOLU) İlköğretim Matematik Öğretmenliği MF-1 62 62 382,96 457,21 259,14 305,59 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ(BOLU) Matematik (İngilizce) MF-1 72 72 279,93 372,86 ABANT

Detaylı

2011 - TABLO 7: TÜM ÜNİVERSİTELERİN GENEL PUAN TABLOSU

2011 - TABLO 7: TÜM ÜNİVERSİTELERİN GENEL PUAN TABLOSU 2011 - TABLO 7: TÜM ÜNİVERSİTELERİN GENEL PUAN TABLOSU Puanlarla ilgili açıklamalar tablonun sonunda verilmektedir. SIRA ÜNİVERSİTE 1 2 3 HACETTEPE ORTA DOĞU TEKNİK İSTANBUL 2010 Yılı Makale Puanı 1 Toplam

Detaylı

Akademik Personel Memnuniyet Anketi Analiz ve Bulguları 06-15 Nisan 2015

Akademik Personel Memnuniyet Anketi Analiz ve Bulguları 06-15 Nisan 2015 Akademik Personel Memnuniyet Anketi Analiz ve Bulguları 06-15 Nisan 2015 Üniversitemizin akademik personele sunduğu hizmetlerin değerlendirilmesi ve iyileştirmeye açık alanlarının tespit edilebilmesi amacıyla

Detaylı

ÖZEL BÜTÇELİ İDARELERİN FİNANSAL SINIFLANDIRMAYA GÖRE ERTESİ YILA DEVREDİLEN ÖDENEKLER CETVELİ

ÖZEL BÜTÇELİ İDARELERİN FİNANSAL SINIFLANDIRMAYA GÖRE ERTESİ YILA DEVREDİLEN ÖDENEKLER CETVELİ BÜTÇELİ İN FİNANSAL SINIFLANDIRMAYA GÖRE ERTESİ YILA DEVREDİLEN CETVELİ BÜTÇELİ 3801 YÜKSEK ÖĞRETIM KURULU 3802 ANKARA ÜNIVERSITESI 3.002.149,28 624,05 3.002.773,33 3803 ORTADOĞU TEKNIK ÜNIVERSITESI 159.780,73

Detaylı

1. Adı Soyadı: M. Ali BİLGİNOĞLU 2. Doğum Tarihi: 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu:

1. Adı Soyadı: M. Ali BİLGİNOĞLU 2. Doğum Tarihi: 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: 1. Adı Soyadı: M. Ali BİLGİNOĞLU 2. Doğum Tarihi: 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Sosyal ve İdari Bilimler Fakültesi Hacettepe Üniversitesi 1976 Y. Lisans Mezuniyet

Detaylı

T.C. AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ENSTİTÜ YÖNETİM KURULU GÜNDEMİ

T.C. AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ENSTİTÜ YÖNETİM KURULU GÜNDEMİ Toplantı Tarihi : 17.01.2012 Toplantı Saati : 14.00 Toplantı No : 2012/02 T.C. AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ENSTİTÜ YÖNETİM KURULU GÜNDEMİ 1. Anabilim Dalı Başkanlıklarından gelen

Detaylı

1.7 BÜTÇE GİDERLERİNİN FONKSİYONEL SINIFLANDIRILMASI TABLOSU

1.7 BÜTÇE GİDERLERİNİN FONKSİYONEL SINIFLANDIRILMASI TABLOSU 25 GENEL KAMU HİZMETLERİ 42.0.624.09,5 Yasama ve Yürütme Organları, Finansal ve Mali İşler, Dışişleri Hizmetleri 2.249.56.920,6 Yasama ve yürütme organları hizmetleri 445.82,86 Yasama ve yürütme organları

Detaylı

Sahibi. Afyon Kocatepe Üniversitesi adına Rektör Prof. Dr. Ali ALTUNTAŞ. Editörler Prof. Dr. A.İrfan AYPAY Doç. Dr. Mehmet KARAKAŞ

Sahibi. Afyon Kocatepe Üniversitesi adına Rektör Prof. Dr. Ali ALTUNTAŞ. Editörler Prof. Dr. A.İrfan AYPAY Doç. Dr. Mehmet KARAKAŞ 1992 SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ Cilt IX, Sayı 2, Aralık 2007 Afyon Kocatepe University Journal of Social Sciences Vol. IX, Issue 2, December 2007 Sahibi adına Rektör Prof. Dr. Ali ALTUNTAŞ Editörler Prof.

Detaylı

Tablo 6. Toplam Akademik Performans Puan

Tablo 6. Toplam Akademik Performans Puan Tablo 6. Toplam Akademik Performans Puan ÜNİVERSİTE Makale Atıf Toplam Yayın Doktora Ogretim Uyesi/Ogrenci TOPLAM PUAN 1 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 156.44 184.57 195.39 155.32 46.65 738.39 2 ORTA DOĞU TEKNİK

Detaylı

Üniversitelerin Elektrik, Elektronik, Bilgisayar, Biyomedikal Mühendislikleri Bölümlerinin. Alfabetik Sıralaması (2005 ÖSYM Puanlarına Göre)

Üniversitelerin Elektrik, Elektronik, Bilgisayar, Biyomedikal Mühendislikleri Bölümlerinin. Alfabetik Sıralaması (2005 ÖSYM Puanlarına Göre) Sıra No Üniversitelerin Elektrik, Elektronik, Bilgisayar, Biyomedikal Mühendislikleri Bölümlerinin Üniversite 1 Sabancı Üniversitesi (İSTANBUL) Vakıf Alfabetik Sıralaması (2005 ÖSYM Puanlarına Göre) Bölüm

Detaylı

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM - 169 - İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM Cemalettin Dönmez * Özet Türkiye de inşaat mühendisliğinde lisans sonrası eğitimin hacim ve temel uzmanlık

Detaylı

İKTİSAT (EKONOMİ) ÖĞRETİMİ ÇALIŞTAYI

İKTİSAT (EKONOMİ) ÖĞRETİMİ ÇALIŞTAYI İKTİSAT (EKONOMİ) ÖĞRETİMİ ÇALIŞTAYI YAŞAR ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ ve İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ EKONOMİ BÖLÜMÜ 27-29 Mart 2015 Düzenleme Komitesi: Prof. Dr. N. Oğuzhan Altay Doç. Dr. Umut Halaç Arş. Gör.

Detaylı

Tercih yaparken mutlaka ÖSYM Kılavuzunu esas alınız.

Tercih yaparken mutlaka ÖSYM Kılavuzunu esas alınız. 4 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ Devlet ANKARA Fen Fak. Aktüerya Bilimleri MF-1 411,216 337,320 72 66.100 4 ANKARA ÜNİVERSİTESİ Devlet ANKARA Fen Fak. Astronomi ve Uzay Bilimleri MF-1 241,591 197,251 72 315.000

Detaylı

2015BAŞARISIRALARIDEĞİŞİMİTAHMİNLERİ

2015BAŞARISIRALARIDEĞİŞİMİTAHMİNLERİ 2015BAŞARISIRALARIDEĞİŞİMİTAHMİNLERİ YÖNTEM Buçalışma,DoğruTercihAnalizEkibitarafındanhazırlanmışveKariyerPlanlamaDerneğiÜyelerilebirlikteyorumlanmıştır. Geçtiğimizyılardakontenjanartışveazalmalarınabakıldığında,çoğunluklaazalmanınbaşarısırasınınyükselmesine,artışlarındabaşarısırasındadüşüşe

Detaylı

2015-2017 YATIRIMLARI VİZE TABLOSU KURULUŞ: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BİN TL)

2015-2017 YATIRIMLARI VİZE TABLOSU KURULUŞ: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BİN TL) KURULUŞ: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BİN TL) 2015 2016 2017 800 0 800 884 0 884 975 0 975 A) DEVAM EDEN PROJELER I 800 0 800 a) 2015'den Sonraya Kalanlar 800 0 800 1998H050080 Açık ve Kapalı Spor

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. SEMRA TETİK

Yrd.Doç.Dr. SEMRA TETİK ÖZGEÇMİŞ Yrd.Doç.Dr. SEMRA TETİK Doğum Yeri ve Yılı : Afyon/Sarıcaova Ünvanı : Yrd.Doç.Dr. Yabancı Dili : İngilizce, Fransızca Çalışma Alanı : İşletme-Yönetim ve Organizasyon- Örgütsel Davranış Mail Adresi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Selçuk Üniversitesi, Karaman İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü

ÖZGEÇMİŞ. Selçuk Üniversitesi, Karaman İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Sefa USTA 2. Doğum Tarihi : 12/03/1981 3. Ünvanı : Yrd.Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi İnönü Üniversitesi 2003 Y.Lisans Kamu Yönetimi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı : H.Yunus TAŞ Doğum Tarihi : 01.01.1969 e-mail : tasyunus@hotmail.com Gsm : 505 628 72 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans İktisadi

Detaylı

2016-2018 YATIRIMLARI VİZE TABLOSU KURULUŞ: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BİN TL)

2016-2018 YATIRIMLARI VİZE TABLOSU KURULUŞ: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BİN TL) KURULUŞ: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BİN TL) 2016 2017 884 0 884 999 0 999 1.110 0 1.110 2018 A) DEVAM EDEN PROJELER I 884 0 884 a) 2016'den Sonraya Kalanlar 884 0 884 1998H050080 Açık ve Kapalı Spor

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi ISSN 1302 6658

Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi ISSN 1302 6658 Kocaeli Üniversitesi ISSN 1302 6658 Yusuf Bayraktutan, Yüksel Bayraktar Yakınlaşma Kriterleri Bağlamında AB Genişlemesi ve Türkiye Tahir Büyükakın, Cemil Erarslan Enflasyon Hedeflemesi ve Türkiye de Uygulanabilirliğinin

Detaylı

URAP 2014-2015 ALAN SIRALAMASI 28 MAYIS 2015 URAP (University Ranking by Academic Performance)

URAP 2014-2015 ALAN SIRALAMASI 28 MAYIS 2015 URAP (University Ranking by Academic Performance) URAP 2014-2015 ALAN SIRALAMASI 28 MAYIS 2015 URAP (University Ranking by Academic Performance) ODTÜ Enformatik Enstitüsü URAP Laboratuvarı nın, üniversitelerin güçlü ve geliştirmeye açık yönlerine dikkat

Detaylı

HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ

HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ Cilt:15-16, Sayı:22-23-24-25, Yıl:2010-2011 Vol:15-16, No:22-23-24-25, Year:2010-2011 ISSN: 1303-9105 DİCLE ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ DERGİSİ Journal of the Faculty of Law of Dicle University DİCLE

Detaylı

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık TM-3 52 52 416,64 463,57 412,35 412,42 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Psikoloji TM-3 62 62 415,67 454,89 408,47 410,20

Detaylı

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ 253 MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ Özge ALTUN ÖZET Ülkemizde gelişen teknoloji ve ileri seviye mühendislik uygulamalarının artmasıyla

Detaylı

TABLO-1 Tercih Edilebilecek Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programları

TABLO-1 Tercih Edilebilecek Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programları 100150077 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ 5007 Biyoloji 50 SAY 100150110 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ 5011 Çocuk Gelişimi ve Eğitimi 10 EA 100150137 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ 5013 Din Kültürü

Detaylı

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Sınıf Öğretmenliği TM-2 113 113 371,81 391,92 348,99 353,41 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Kamu Yönetimi TM-2 82 82 332,89 366,36 284,58 284,58 ABANT İZZET

Detaylı

Tercih yaparken mutlaka ÖSYM Kılavuzunu esas alınız.

Tercih yaparken mutlaka ÖSYM Kılavuzunu esas alınız. TABLO ÜNİVERSİTE Tür ŞEHİR FAKÜLTE/YÜKSOKUL PROGRAM ADI AÇIKLAMA DİL 4 BAKÜ DEVLET ÜNİVERSİTESİ YDevlet BAKU Filoloji Fak. Azerbaycan Dili ve Edebiyatı TS-2 273,082 232,896 10 301.000 4 BAKÜ SLAVYAN ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

En Küçük Puanı. Puan Türü. Kont. YGS- 2. Fatih Üniversitesi Hemşirelik (Tam Burslu) 5 422,34389 441,05042. Hacettepe

En Küçük Puanı. Puan Türü. Kont. YGS- 2. Fatih Üniversitesi Hemşirelik (Tam Burslu) 5 422,34389 441,05042. Hacettepe Üniversite Adı Programın Adı Puan Türü Kont. En Küçük Puanı En Büyük Puanı Şifa (Tam Burslu) MF-3 7 439,55166 464,54450 Şifa (%50 Burslu) MF-3 7 44,17197 437,58960 Fatih (Tam Burslu) Hacettepe Koç İstanbul

Detaylı

KASIM 2009 DA YÖK ÜN 2008 YAYIN SAYILARI VE LİSTEYE YENİ EKLEDİĞİ ÜNİVERSİTELERLE İLGİLİ VERİLER DE KULLANILARAK YENİ SIRALAMA İLAN EDİLECEKTİR

KASIM 2009 DA YÖK ÜN 2008 YAYIN SAYILARI VE LİSTEYE YENİ EKLEDİĞİ ÜNİVERSİTELERLE İLGİLİ VERİLER DE KULLANILARAK YENİ SIRALAMA İLAN EDİLECEKTİR TÜRK ÜNİVERSİTELERİ NİN AKADEMİK PERFORMANSA GÖRE SIRALAMASI TOPLAM PUAN TABLOLARI (HAZİRAN - 2009 ) Tabloların hazırlanmasında kullanılan 9 indikatörle ilgili tüm verilere www.uralalkbulut.com.tr adresindeki

Detaylı

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015 Sayın YÖK Başkanı, Üniversitelerimizin Saygıdeğer Rektörleri, Kıymetli Bürokratlar ve Değerli Konuklar, Kalkınma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan Yükseköğretimin Uluslararasılaşması Çerçevesinde

Detaylı

Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir?

Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir? tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir? Güven Sak 28 Şubat 2012 Çerçeve Ne yapmak istiyoruz? İnsan gücümüz dünyanın en büyük 10 uncu ekonomisi olma

Detaylı

Türkiye de Yazılım Sektörü Tanıtım Sunumu. Murad Tiryakioğlu Afyon Kocatepe Üniversitesi

Türkiye de Yazılım Sektörü Tanıtım Sunumu. Murad Tiryakioğlu Afyon Kocatepe Üniversitesi Türkiye de Yazılım Sektörü Tanıtım Sunumu Murad Tiryakioğlu Afyon Kocatepe Üniversitesi Neden Yazılım Sektörü? Yazılım Sektörü, bilgi ve iletişim teknolojilerinin bir bileşeni olarak rekabet avantajı sağlama

Detaylı

20. ENSTİTÜLERE GÖRE LİSANSÜSTÜ ÖĞRENCİ SAYILARI NUMBER OF GRADUATE STUDENTS IN THE VARIOUS GRADUATE SCHOOLS

20. ENSTİTÜLERE GÖRE LİSANSÜSTÜ ÖĞRENCİ SAYILARI NUMBER OF GRADUATE STUDENTS IN THE VARIOUS GRADUATE SCHOOLS 124 TÜRKİYE TOPLAMI T 20971 16738 4233 71398 50986 20412 10693 8329 2364 TOTAL FOR TURKEY K 6856 5444 1412 24797 17661 7136 3981 3173 808 E 14115 11294 2821 46601 33325 13276 6712 5156 1556 ÜNİVERSİTELER

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ HARPUT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ JOURNAL OF HARPUT STUDIES Cilt/Volume: I Sayı/Number: 2 Eylül/September 2014 Harput Araştırmaları

Detaylı

Türkiye'nin Bilim Dallarına Göre Bilimsel Yayın Potansiyeli ve Dünya İle Karşılaştırması

Türkiye'nin Bilim Dallarına Göre Bilimsel Yayın Potansiyeli ve Dünya İle Karşılaştırması Türkiye'nin Bilim Dallarına Göre Bilimsel Yayın Potansiyeli ve Dünya İle Karşılaştırması Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr ULAKBİM yakın geçmişte Türkiye Bilimsel yayın Göstergeleri

Detaylı

FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU

FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU 15-22 EKİM 2012 İÇİNDEKİLER 1. ÇALIŞMA ZİYARETİ KAPSAMI... 1 2. GENÇ İŞGÜCÜNÜN SORUNLARI PROJESİ... 1 2.1. Proje Amaçları ve Özeti... 1 2.2. Proje Kapsamında Planlanan

Detaylı

ISSN : 1307-4474. Ege Journal of Education 2013 (14): 1

ISSN : 1307-4474. Ege Journal of Education 2013 (14): 1 ISSN : 1307-4474 2013 (14): 1 EGE EĞİTİM DERGİSİ Sahibi / Owner Prof. Dr.Süleyman DOĞAN Eğitim Fakültesi adına Editör (Editor) Doç. Dr. Dilek Yelda KAĞNICI Editör Yardımcıları (Asistant-Editor) Yrd. Doç.

Detaylı

Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ

Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ TOBB Kadın Girişimciler Kurulu Kongresi Ankara, 25 Ağustos 2008 Y.Doç.Dr. İpek İlkkaracan İstanbul Teknik Üniversitesi Kadının

Detaylı

Sıra No. Yükseköğretim Kurumu Adı

Sıra No. Yükseköğretim Kurumu Adı Yükseköğretim Kurumları Staj Hareketliliği Faaliyeti Süre Hibe sine Talep 1 2015-1-TR01-KA103-019704 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ 50 100 0 50.000,00 20.200,00 20.200,00 20.000,00 141,04 20.100,00 20

Detaylı

Bilimsel Araştırmanın Yayına Dönüştürülmesi: Sorunlar ve Öneriler

Bilimsel Araştırmanın Yayına Dönüştürülmesi: Sorunlar ve Öneriler Bilimsel Araştırmanın Yayına Dönüştürülmesi: Sorunlar ve Öneriler Prof.Dr. Cumhur ÇÖKMÜŞ Ankara Üniversitesi, Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, Tandoğan 06100 ANKARA cokmus@science.ankara.edu.tr ÖZET Bu çalışmada,

Detaylı

URAP ALAN SIRALAMASI 9 EYLÜL 2016 URAP (University Ranking by Academic Performance)

URAP ALAN SIRALAMASI 9 EYLÜL 2016 URAP (University Ranking by Academic Performance) URAP 2015-2016 ALAN SIRALAMASI 9 EYLÜL 2016 URAP (University Ranking by Academic Performance) ODTÜ Enformatik Enstitüsü URAP Laboratuvarı, üniversitelerin güçlü ve geliştirmeye açık yönlerini belirlemelerine

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

SAN-TEZ PROJE DESTEKLERİ VE SANAYİ-ÜNİVERSİTE İŞBİRLİĞİNE KATKILARI

SAN-TEZ PROJE DESTEKLERİ VE SANAYİ-ÜNİVERSİTE İŞBİRLİĞİNE KATKILARI SAN-TEZ PROJE DESTEKLERİ VE SANAYİ-ÜNİVERSİTE İŞBİRLİĞİNE KATKILARI Doç. Dr. Metin TANOĞLU Makina Mühendisliği Bölümü "İnovasyon ve Ar-Ge nin önemini kavramış kendi teknolojisini üreten ve satan, rekabet

Detaylı

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Sosyal Bilgiler Öğretmenliği TS-1 72 72 371,81 385,86 335,47 342,30 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilgiler Öğretmenliği TS-1 62 62 368,74 393,23 272,37 279,22 ADNAN

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 1 Tanıtım Gösterisi Hazırlayan: Arş. Gör. Ahmet Cengizhan Dirican İçerik 1. 1. Üniversitemiz 2. 2. Bilgisayar Mühendisliği 3. 3. Bölümümüz

Detaylı

İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi

İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:2 Sayı:1 Bahar 2012 ISSN: 1308-5549 Çankırı Karatekin University Journal of the Faculty of Economics & Administrative Sciences

Detaylı

EN BÜYÜK PUAN PUAN TÜRÜ EN KÜÇÜK PUAN

EN BÜYÜK PUAN PUAN TÜRÜ EN KÜÇÜK PUAN KAMU YÖNETİMİ YEDİTEPE ÜNİV. (İST.) Kamu Yönetimi (Tam Burs) TM- 2 399.70925 405.83489 İSTANBUL ÜNİV. (İST.) Kamu Yönetimi TM- 2 393.22890 433.71128 GAZİ ÜNİV. (ANKARA) Kamu Yönetimi TM- 2 383.63500 429.91429

Detaylı

BÖLÜM/PRORGAM ADI : MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ (BİRİNCİ ÖĞRETİM)

BÖLÜM/PRORGAM ADI : MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ (BİRİNCİ ÖĞRETİM) BÖLÜM/PRORGAM ADI : MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ (BİRİNCİ ÖĞRETİM) ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ YARIYILI SONUÇLARI BORA SARNIK YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin İş Bulma ve Kariyer Beklentilerinin İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinden Etkilenmesi: Yalova Üniversitesi Örneği

Üniversite Öğrencilerinin İş Bulma ve Kariyer Beklentilerinin İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinden Etkilenmesi: Yalova Üniversitesi Örneği Üniversite Öğrencilerinin İş Bulma ve Kariyer Beklentilerinin İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinden Etkilenmesi: Yalova Üniversitesi Örneği Doç. Dr. Orhan KOÇAK Arş. Gör. Aysel KAYA Çağrı KIRTAY Genel

Detaylı

(ki-kare) analizi ( Tablo 1. Araştırmaya Katılanların Çalıştıkları Okul Türüne Göre Dağılımı. Sayı % 1259 65,6 659 34,4 1918 100,0

(ki-kare) analizi ( Tablo 1. Araştırmaya Katılanların Çalıştıkları Okul Türüne Göre Dağılımı. Sayı % 1259 65,6 659 34,4 1918 100,0 ÖĞRENME ORTAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ ARAŞTIRMASI Eğitimin kalitesi, öğrenme ortamlarının kalitesiyle doğru orantılıdır. Nitelikli öğrencilerin yetişmesi için nitelikli öğretmenlerin yanında öğrenme ortamlarının

Detaylı

2015BAŞARISIRALARIDEĞİŞİMİTAHMİNLERİ

2015BAŞARISIRALARIDEĞİŞİMİTAHMİNLERİ 2015BAŞARISIRALARIDEĞİŞİMİTAHMİNLERİ YÖNTEM Buçalışma,DoğruTercihAnalizEkibitarafındanhazırlanmışveKariyerPlanlamaDerneğiÜyelerilebirlikteyorumlanmıştır. Geçtiğimizyılardakontenjanartışveazalmalarınabakıldığında,çoğunluklaazalmanınbaşarısırasınınyükselmesine,artışlarındabaşarısırasındadüşüşe

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK FAKÜLTESİ BİTİRME PROJELERİ YARIŞMASI

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK FAKÜLTESİ BİTİRME PROJELERİ YARIŞMASI 2013 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK FAKÜLTESİ BİTİRME PROJELERİ YARIŞMASI 1. YARIŞMANIN AMACI 2. YARIŞMANIN HEDEFLERİ 3. YARIŞMANIN KONUSU 4. YARIŞMAYA KATILIM KOŞULLARI ve ESASLARI 5.

Detaylı

ÜNİVERSİTE/FAKÜLTE BAZLI EN BÜYÜK EN KÜÇÜK ÖYP PUANI

ÜNİVERSİTE/FAKÜLTE BAZLI EN BÜYÜK EN KÜÇÜK ÖYP PUANI 2013 Ekim Dönemi Öyp Yerleştirme Sonuçları ÜNİVERSİTE/FAKÜLTE BAZLI EN BÜYÜK EN KÜÇÜK ÖYP PUANI ÜNİVERSİTE / FAKÜLTE Yerleşen Sayı En Küçük OYP_PUAN En Büyük OYP_PUAN ANKARA ÜNİVERSİTESİ 44 71,36 91,158

Detaylı

TASARI DGS KURSLARI LİSANS PROGRAMLARINA GÖRE ALFABETİK OLARAK DÜZENLENMİŞ KARŞILAŞTIRMALI TABAN PUANLAR (2004-2008)

TASARI DGS KURSLARI LİSANS PROGRAMLARINA GÖRE ALFABETİK OLARAK DÜZENLENMİŞ KARŞILAŞTIRMALI TABAN PUANLAR (2004-2008) TASARI KURSLARI 2004 GAZİ ÜNİVERSİTESİ (ANKARA) Aile Ekonomisi ve Beslenme Öğretmenliği EA 5 252,800 248,822 267,253 255.397 272,642 SELÇUK ÜNİVERSİTESİ (KONYA) Aile Ekonomisi ve Beslenme Öğretmenliği

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı

Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi. ISSN:

Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi. ISSN: The International Journal of Economic and Social Research ISSN: 1306-2174 http://www.iibf.ibu.edu.tr Cilt/Volume: 5 Yıl/Year: 5 Sayı/Issue:2 Güz/Autumn 2009 Cilt/Volume: 5 Yıl/Year: 5 Sayı/Issue:2 Güz/Autumn

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM TEMEL GÖSTERGELERİ

YÜKSEKÖĞRETİM TEMEL GÖSTERGELERİ YÜKSEKÖĞRETİM TEMEL GÖSTERGELERİ 1 Nisan 2014 Tablo 1. Yükseköğretim Temel Göstergeler Temel Göstergeler Devlet Üniversiteleri Vakıf Üniversiteleri Vakıf MYO TOPLAM / ORAN Sayı Yüzde Sayı Yüzde Sayı Yüzde

Detaylı

ÜNİVERSİTELER YÜKSEKÖĞRETİM LİSANS PROGRAMININ ADI TABAN PUANLAR

ÜNİVERSİTELER YÜKSEKÖĞRETİM LİSANS PROGRAMININ ADI TABAN PUANLAR ÜNİVERSİTELER YÜKSEKÖĞRETİM LİSANS PROGRAMININ ADI TABAN PUANLAR KONTENJANI 2004 DGS 2005 DGS 2006 DGS 2007 DGS GAZİ ÜNİVERSİTESİ (ANKARA) Aile Ekonomisi ve Beslenme Öğretmenliği EA 5 252.800 248.822 267.253

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI 2013 FAALİYET RAPORU

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI 2013 FAALİYET RAPORU ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI 2013 FAALİYET RAPORU I.GENEL BİLGİLER A. Misyon ve Vizyon Misyon Teknolojik gelişmeleri yakından takip ederek uyumlu ve hızlı olarak kullanıcıların

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

2009 ÖSYS'de LİSANS PROGRAMLARINA OKUL BİRİNCİLİĞİ KONTENJANINDAN YERLEŞENLER Hazırlayan: Burak KILANÇ, Tercih Bülteni TV Programı Akademik Danışmanı

2009 ÖSYS'de LİSANS PROGRAMLARINA OKUL BİRİNCİLİĞİ KONTENJANINDAN YERLEŞENLER Hazırlayan: Burak KILANÇ, Tercih Bülteni TV Programı Akademik Danışmanı 2009 ÖSYS'de LİSANS PROGRAMLARINA BİRİNCİLİĞİ NDAN LER TÜRÜ LİSANS PROGRAMI EK LA EK DİL 1 Amerikan Kültürü ve Edebiyatı EGE ÜNİVERSİTESİ 2 1 1 1 4921 DİL 1 İngiliz Dili ve Edebiyatı BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

2013-2014 EĞİTİM / ÖĞRETİM YILINDA İŞLETME BÖLÜMÜ YATAY GEÇİŞ BAŞVURULARI KAZANAN ÖĞRENCİ İSİM LİSTESİ

2013-2014 EĞİTİM / ÖĞRETİM YILINDA İŞLETME BÖLÜMÜ YATAY GEÇİŞ BAŞVURULARI KAZANAN ÖĞRENCİ İSİM LİSTESİ 2013-2014 EĞİTİM / ÖĞRETİM YILINDA İŞLETME BÖLÜMÜ YATAY GEÇİŞ BAŞVURULARI KAZANAN ÖĞRENCİ İSİM LİSTESİ 1 BETÜL AYAZ AKDENİZ ÜNİ. 3,72 353,788 2 KÜBRA AYDIN MALTEPE ÜNİ. 3,57 266,207 3 AHSEN KOCAMAN MEHMET

Detaylı

Yardımı KURULUŞ TOPLAMI 500 340 840 571 358 929 648 376 1.024 A) ETÜD-PROJE İŞLERİ TOPLAMI a) 2015'te Bitenler

Yardımı KURULUŞ TOPLAMI 500 340 840 571 358 929 648 376 1.024 A) ETÜD-PROJE İŞLERİ TOPLAMI a) 2015'te Bitenler ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ KURULUŞ TOPLAMI 500 340 840 571 358 929 648 376 1.024 2012K120360 Nükleer Radyasyon Detektör Arş. Merk. 500 YENİ Rektörlük Bilimsel Araştırma Projeleri 340 ABDULLAH GÜL

Detaylı

ÜNİVERSİTE ADI FAKÜLTE ADI PROGRAM ADI Kontenjan

ÜNİVERSİTE ADI FAKÜLTE ADI PROGRAM ADI Kontenjan SIRALAMA ÜNİVERSİTE ADI FAKÜLTE ADI PROGRAM ADI Kontenjan Küçük Puan Büyük Puan Puan Ortalama 1 BOĞAZİÇİ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği 57 538,801 558,362 548,582 2 KOÇ Mühendislik Fakültesi

Detaylı

Tablo 5.1. Firma Yetkilisinin Lisans Eğitimini Aldığı İnşaat Mühendisliği Bölümü. Cumhuriyet Üniv. Çukurova Üniv. Celal Bayar Üniv.

Tablo 5.1. Firma Yetkilisinin Lisans Eğitimini Aldığı İnşaat Mühendisliği Bölümü. Cumhuriyet Üniv. Çukurova Üniv. Celal Bayar Üniv. 64 5. İnşaat Sektörü Özel sektörde çalışan mühendislerin kamuda çalışanlara göre çok daha fazla olduğu öngörüsü ile anket yalnızca özel sektöre düzenlenmiştir. Burada kamuda çalışan mühendislerin görüşlerinin

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

MÜHENDİSLİK EĞİTİMİNİN DURUMU, SORUNLARI ve EĞİLİMLER

MÜHENDİSLİK EĞİTİMİNİN DURUMU, SORUNLARI ve EĞİLİMLER MÜHENDİSLİK EĞİTİMİNİN DURUMU, SORUNLARI ve EĞİLİMLER Prof. Dr. Durmuş Günay YÖK Yürütme Kurulu Üyesi 24-25 Mayıs 2013 Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya 1 FAKÜLTE SAYISI Sıra No MÜHENDİSLİK EĞİTİMİ VEREN

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

ETTOM e-bülten SAYI 1

ETTOM e-bülten SAYI 1 ETTOM e-bülten SAYI 1 TEKNOLOJİ TRANSFERİ NEDİR? Teknoloji Transferi; kamu, özel sektör, araştırma ve eğitim kuruluşları, sivil toplum örgütleri gibi paydaşlar arasında bilgi, deneyim ve teçhizat akışı

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. mvahiteren@sirnak.edu.tr

ÖZGEÇMİŞ. mvahiteren@sirnak.edu.tr ÖZGEÇMİŞ Kişisel Bilgiler Adı Soyadı Mehmet Vahit EREN Doğum Yeri ve Tarihi Gaziantep.0.986 Telefon 048664008 / 44 Fax 04866847 E-posta mvahiteren@sirnak.edu.tr Web Adresi Öğrenim Durumu Derece Alan Kurum

Detaylı

2015 YILINDA EĞİTİME ALINACAK MALİ HİZMETLER UZMANLARININ LİSTESİ ( 23 Şubat - 27 Mart 2015 )

2015 YILINDA EĞİTİME ALINACAK MALİ HİZMETLER UZMANLARININ LİSTESİ ( 23 Şubat - 27 Mart 2015 ) 2015 YILINDA EĞİTİME ALINACAK MALİ HİZMETLER UZMANLARININ LİSTESİ ( 23 Şubat - 27 Mart 2015 ) KURUM ADI Kontenjan sayısı 1. Grup (A) 1. Grup (B) 2. Grup 3. Grup 4. Grup 5. Grup TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ

Detaylı

LİSANSÜSTÜ FİZYOLOJİ EĞİTİMİNDE GÜNCEL DURUM SAPTAMASI 1

LİSANSÜSTÜ FİZYOLOJİ EĞİTİMİNDE GÜNCEL DURUM SAPTAMASI 1 LİSANSÜSTÜ FİZYOLOJİ EĞİTİMİNDE GÜNCEL DURUM SAPTAMASI 1 Türkiye deki lisansüstü fizyoloji eğitimindeki güncel durumun saptanabilmesi amacıyla bir anket oluşturulmuş ve kuruluş yıllarına göre 30 devlet

Detaylı

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Makina Mühendisi Hasan ACÜL Türkiye Ġstatistik Kurumu (TÜĠK), 13 Kasım 2008 tarihinde yayınladığı 2007 Yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması

Detaylı

ÜNİVERSİTELER YÜKSEKÖĞRETİM VE SAĞLIK SEKTÖRÜ TAŞIT TAHSİS TABLOSU

ÜNİVERSİTELER YÜKSEKÖĞRETİM VE SAĞLIK SEKTÖRÜ TAŞIT TAHSİS TABLOSU MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ TOPLAMI EĞİTİM TOPLAMI ÜNİVERSİTELER YÜKSEKÖĞRETİM VE SAĞLIK Ü TABLOSU BÜTÇE TÜRÜ KURULUŞ TÜRÜ EĞİTİM (Yükseköğretim) MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ T-2

Detaylı

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) İngilizce Öğretmenliği DİL-1 62 62 420,91 491,13 280,62 338,84 ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ (AYDIN) Fransız Dili ve Edebiyatı DİL-1 52 52 244,77 351,51 ADNAN MENDERES

Detaylı

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme. Arş. Gör. Dr. 1991-1994 İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme

ÖZGEÇMİŞ. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme. Arş. Gör. Dr. 1991-1994 İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : ÇİĞDEM DİKMEN 2. Doğum Tarihi : 09.08.1959 3. Unvanı : Yard.Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İşletme Fakültesi İstanbul Üniversitesi 1983 Y. Lisans

Detaylı

Gıda Mühendislerinin İstihdam Sorununda Üniversite Kontenjanlarının Yeri: Güncel Durum ve Öneriler

Gıda Mühendislerinin İstihdam Sorununda Üniversite Kontenjanlarının Yeri: Güncel Durum ve Öneriler Mühendislik Fakültesi Kariyer Günleri 6 Mayıs 2014, Manisa Türkiye Gıda Mühendislerinin İstihdam Sorununda Üniversite Kontenjanlarının Yeri: Güncel Durum ve Öneriler Dr. Zafer ERBAY Adana Bilim ve Teknoloji

Detaylı

Erasmus Programı. Erasmus Öğrenci Öğrenim Hareketliliği Faaliyeti NİHAİ RAPOR FORMU

Erasmus Programı. Erasmus Öğrenci Öğrenim Hareketliliği Faaliyeti NİHAİ RAPOR FORMU Ek V.4 Hayatboyu Öğrenme Programı Erasmus Programı Erasmus Öğrenci Öğrenim Hareketliliği Faaliyeti NİHAİ RAPOR FORMU Yurtdışındaki öğrenim dönemini tamamlayarak kendi yükseköğretim kurumuna dönen öğrenciden

Detaylı

METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VATANDAŞ MEMNUNİYET ANKETİ/ANKETLERİ DEĞERLENDİRME RAPORU STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI Haziran 214 1 Sayfa İçindekiler 1 ANKETE/ANKETLERE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER...

Detaylı

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ NİN MESLEK YÜKSEKOKULLARI İNŞAAT BÖLÜMÜ MÜFREDATINDAKİ YERİ. Öğr. Gör. İlknur BEKEM

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ NİN MESLEK YÜKSEKOKULLARI İNŞAAT BÖLÜMÜ MÜFREDATINDAKİ YERİ. Öğr. Gör. İlknur BEKEM İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ NİN MESLEK YÜKSEKOKULLARI İNŞAAT BÖLÜMÜ MÜFREDATINDAKİ YERİ Öğr. Gör. İlknur BEKEM 1. GİRİŞ Türkiye de iş kazaları sonucu en fazla insanın hayatını kaybettiği sektörlerden

Detaylı

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI 1 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Tıp Fakültesi MF-3 103 103 490,69 504,86 483,72 485,47 ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ (İSTANBUL) Fizyoterapi ve Rehabilitasyon MF-3 36 36 397,16 444,53 ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

AR-GE ANKETİ ANALİZ RAPORU

AR-GE ANKETİ ANALİZ RAPORU AR-GE ANKETİ ANALİZ RAPORU Eylül 2006 İÇİNDEKİLER Önsöz...3 TÜBİTAK Ar-Ge Anketi Soruları Analizi...4 1. Genel Bilgiler İle İlgili Sorular...4 2. Proje Sunum ve Destekler İle İlgili Sorular...12 3. Üniversite

Detaylı

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI

2012 ÖSYS TAVAN VE TABAN PUANLARI ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Fen Bilgisi Öğretmenliği MF-2 67 67 267,57 293,61 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (BOLU) Biyoloji (İngilizce) MF-2 72 68 210,65 294,51 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

Okul Öncesi Öğretmenliği Lisans Programı 2013 Puanları

Okul Öncesi Öğretmenliği Lisans Programı 2013 Puanları Okul Öncesi Öğretmenliği Lisans Programı 2013 Puanları Üniversite Adı Bölüm Adı Puan Türü Kont. Taban Puan Tavan Puan 1 Boğaziçi Okul Öncesi Ögretmenligi(Ingili zce) 2 Ortadoğu Teknik (ODTÜ) Okul Öncesi

Detaylı

Tercih yaparken mutlaka ÖSYM Kılavuzunu esas alınız.

Tercih yaparken mutlaka ÖSYM Kılavuzunu esas alınız. TABLO ÜNİVERSİTE Tür ŞEHİR FAKÜLTE/YÜKSOKUL PROGRAM ADI AÇIKLAMA DİL 4 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ Devlet ANKARA İİBF Aile ve Tüketici Bilimleri TM-2 346,419 323,010 82 152.000 4 ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK DESTEKLERİNE YÖNELİK ETKİ ANALİZİ ÇALIŞMALARININ İÇERİK ANALİZİ İLE İNCELENMESİ

GİRİŞİMCİLİK DESTEKLERİNE YÖNELİK ETKİ ANALİZİ ÇALIŞMALARININ İÇERİK ANALİZİ İLE İNCELENMESİ GİRİŞİMCİLİK DESTEKLERİNE YÖNELİK ETKİ ANALİZİ ÇALIŞMALARININ İÇERİK ANALİZİ İLE İNCELENMESİ Önder BELGİN 1 Burcu KARAPINAR 1 Kevser Öztürk KALAYCI 1 Pınar YILMAZ 1 Dr. Rezan Sevinik ADIGÜZEL 2 1 BİLİM,

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

Nasıl bir tıp fakültesi? Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi misyon vizyon paydaş toplantısı sonuçları

Nasıl bir tıp fakültesi? Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi misyon vizyon paydaş toplantısı sonuçları DERLEME Genel Tıp Dergisi Nasıl bir tıp fakültesi? Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi misyon vizyon paydaş toplantısı sonuçları Nedim Akgün ve Akreditasyon Özdeğerlendirme Kurulu 2. Çalışma Grubu Üyeleri

Detaylı

SCIMAGO VE ARWU 2012 DÜNYA SIRALAMALARINDA TÜRK ÜNİVERSİTELERİNİN DURUM RAPORU

SCIMAGO VE ARWU 2012 DÜNYA SIRALAMALARINDA TÜRK ÜNİVERSİTELERİNİN DURUM RAPORU SCIMAGO VE ARWU 2012 DÜNYA SIRALAMALARINDA TÜRK ÜNİVERSİTELERİNİN DURUM RAPORU Dünya üniversite sıralamalarında hangi üniversitelerimizin ilk 500 e girdiği çok tartışılmaktadır. Dünya üniversitelerini

Detaylı

TÜRKİYE CERN FIRSATINI KAÇIRDI

TÜRKİYE CERN FIRSATINI KAÇIRDI DEĞERLENDİRMENOTU Aralık2012 N201288 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Bilgi ASLANKURT 1 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri H. Ekrem CUNEDİOĞLU 2 Araştırmacı, Finans Enstitüsü TÜRKİYE CERN

Detaylı