GIDA KAYNAKLI ANTİHİPERTENSİF PEPTİTLERİN BİYOYARARLILIĞI, ÜRETİMİ VE İLAÇ OLARAK KULLANIM OLANAKLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GIDA KAYNAKLI ANTİHİPERTENSİF PEPTİTLERİN BİYOYARARLILIĞI, ÜRETİMİ VE İLAÇ OLARAK KULLANIM OLANAKLARI"

Transkript

1 GIDA (2013) 38 (3): GD12077 Derleme / Review Özet GIDA KAYNAKLI ANTİHİPERTENSİF PEPTİTLERİN BİYOYARARLILIĞI, ÜRETİMİ VE İLAÇ OLARAK KULLANIM OLANAKLARI Kardiyovasküler rahats zl klar, obezite, hipertansiyon, diyabet ve kanser gibi birçok hastal klar n görülme s kl besinsel faktörlerden etkilenmektedir. Son y llarda g da kaynakl proteinlerden meydana gelen biyolojik aktif peptitlerin insan sa l na yararl etkileri ile ilgili olarak kapsaml birçok çal flma bulunmaktad r. Biyoaktif peptit olarak bilenen bu protein parçalar ya gastrointestinal sindirim s ras nda ya da starter mikroorganizmalar taraf ndan yap lan fermantasyon veya olgunlaflma yoluyla g da ifllenme s ras nda aç a ç karlar. Biyoaktif peptitler kardiyovasküler, sindirim, immun ve sinir sistemi gibi vücudun bafll ca sistemlerini etkileyen antimikrobiyal, antioksidan, antitrombik, antihipertensif, ba fl kl k sistemini düzenleyen aktiviteler sergilerler. Farkl grup biyoaktif peptitler aras nda bulunan ACE inhibitörleri, hipertansiyonun yayg n olarak görüldü ü bat l ülkelerde ayr bir öneme sahiptir. Hipertansiyonun engellenmesinde beslenme faktörü oldukça önemli bir role sahiptir. Yap lan çal flmalar antihipertensif peptitleri tafl yan g dalar n tüketilmesiyle kan bas nc nda önemli oranda düflme oldu unu göstermifltir, bu yüzden antihipertensif aktiviteye sahip yeni g dalar n üretimi gün geçtikçe önem kazanmaktad r. Söz konusu peptitlerin endüstriyel uygulamas s ras nda; g da içine kat l m flekli, duyusal özelliklere katk s, depolama ve g da iflleme s ras nda stabiliteleri göz önüne al nmal d r. Bu makalede süt proteini bazl antihipertensif etkili peptitlerin yap lar, biyoyararl l klar ve ilaç olarak kullan m olanaklar de erlendirilecektir. Anahtar kelimeler: Biyokatif peptitler, antihipertensif peptitler, proteoliz Abstract Aslı Akpınar*, Harun Raşit Uysal Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü, zmir Gelifl tarihi / Received: Düzeltilerek Gelifl tarihi / Received in revised form: Kabul tarihi / Accepted: BIOAVAILABILITY, PRODUCTION AND POSSIBILITY OF ALTERNATIVE TO DRUG OF FOOD-DERIVED ANTIHYPERTENSIVE PEPTIDES Prevalence of diseases, such as cardiovascular disease, obesity, hypertension, diabetes, and even cancer, was affected by dietary factors. Recently there are many comprehensive studies about bioactive peptides formed by food-derived proteins which are the beneficial effects to human health. Those protein particles known as bioactive peptides are released either by digestive enzymes during gastrointestinal transition or by fermentation or ripening during food processing by the way of microorganisms such as starters. Bioactive peptides exhibiting activities such as antimicrobial, antioxidant, antithrombotic, antihypertensive and immunomodulatory affect the major body systems like the cardiovascular, digestive, endocrine, immune and nervous systems. Among different bioactive peptide fractions the ACE inhibitor peptides have *Yazışmalardan sorumlu yazar / Corresponding author; (+90) (+90)

2 A. Akpınar, H.R. Uysal a particular importance in western countries in which hypertension prevalence is detected. Nutritional factor has a crucial role in preventing hypertension. Studies have shown that the consumption of foods with antihypertensive peptides decrease the blood pressure, so novel food production having antihypertensive activity is increasingly becoming important. In the industrial applications the way they are added into foods, their corporation organoleptic characteristics, and the stability in storage and food contribution to the processing should be considered. In this article, the milk protein-based of antihypertensive peptides have been investigated in terms of structure, bioavailability and usage possibilities as drug. Keywords: Bioactive peptides, antihypertensive peptides, proteolysis GİRİŞ Günümüzde g da ve sa l k aras ndaki iliflki dikkate al narak "fonksiyonel g da" olarak tan mlanan yeni g dalar üretilmektedir. Fonksiyonel g da denilince temel beslenmenin yan nda vücut fonksiyonlar üzerinde bir ya da daha fazla sa l a yararl etki sa layan g dalar anlafl lmaktad r. nsan beslenmesinde önemli fizyolojik fonksiyonlara sahip peptitleri içeren proteinler, baz fonksiyonel g dalar ile nutrasötik ve farmasötik ilaçlar n haz rlanmas nda aktif bileflen olarak kullan lmaktad r. Son y llarda g da kaynakl proteinlerden meydana gelen biyolojik aktif peptitlerin insan sa l na yararl etkileri ile ilgili olarak kapsaml birçok çal flma yürütülmüfltür (1, 3). Biyoaktif peptit olarak bilenen bu protein parçalar ya gastrointestinal sindirim s ras nda ya da g da iflleme s ras nda aç a ç karlar. (4, 6). Biyoaktif peptitler genellikle 2-50 aminoasit içeren k sa zincirli bir yap ya sahiptir. Süt, yumurta, fasulye, bal k ve m s r gibi farkl birçok g dada bulunmalar na ra men biyoaktif peptitlerin en önemli kayna n süt proteinleri oluflturur. naktif halde bulunan biyoaktif peptitler; sindirim sistemi enzimleri ile sütün sindirimi s ras nda, proteolitik starter kültürler ile sütün fermantasyonu yoluyla yada mikroorganizma veya bitkilerden elde edilen enzimler arac l yla ortaya ç karlar (6, 9). Biyoaktif peptitler kardiyovasküler, sindirim, sinir ve immun sistemi gibi vücudun bafll ca temel sistemlerini etkileyen antimikrobiyal, antioksidan, antitrombik, antihipertensif, ba fl kl k sistemini düzenleyen aktiviteler sergilerler. Bu peptitlerin kronik hastal k risklerini azalt c etkisi ve insan sa l na yararl etkilerine dair son 20 y lda birçok çal flma yap lm flt r (6, 10). Farkl grup biyoaktif peptitler aras nda ACE inhibitörleri hipertansiyonun s k olarak görüldü ü bat l ülkelerde ayr bir öneme sahiptir. Hipertansiyonun engellenmesinde, antihipertensif aktiviteye sahip g dalar n tüketilmesine özen gösterilmelidir. Yap lan çal flmalar antihipertensif peptitleri tafl yan g dalar n tüketilmesiyle kan bas nc nda önemli oranda düflme oldu unu göstermifltir (5, 11, 12). Süt proteinleri içerisinde hem kazein hem de peyniralt suyu proteinleri ACE inhibitörleri bak m ndan zengin kaynaklard r (13). Yüksek kan bas nc ya da hipertansiyon; kalp krizi, kalp damar hastal klar gibi kardiyovasküler hastal klar için oldukça önemli bir risk fakörü oluflturmaktad r. Hipertansiyonun engellenmesinde ilaç ve diyet tedavisi, yaflam tarz n de ifltirme gibi pek çok önlemler al nabilir. Hipertansiyonun engellenmesinde veya önlenmesinde beslenme al flkanl klar oldukça önemli bir yere sahiptir ve bu yüzden de antihipertensif aktiviteye sahip yeni g dalar n üretimi gün geçtikçe önem kazanmaktad r. Angiotensin I-dönüfltürücü enzim ACE (peptidildipeptit hidrolaz, EC ) bir ekzopeptidazd r ve çeflitli peptit substratlar n n C-terminal uçlar ndan dipeptitleri aç a ç karmaktad r. ACE, klasik olarak periferal kan bas nc n düzenleyen renin-angiotensin sistemi ile iliflkilendirilmektedir (14-16). Angiotensin-converting enzimler bafll ca iki sistem aracal yla kan bas nc üzerinde regülatör görevi görürler. lk olarak ACE, angitonsinojenden aç a ç kar lan angiotensin I i, kuvvetli damar daralt c angiotensin II ye renin ile dönüfltürerek kan bas nc n artt rmaktad r. ACE ayr ca damar geniflletici (vasodilative) brady-kinin enzimini parçalamakta ve adrenal kortekste aldosteronun aç a ç kmas n da stimüle etmektedir. ACEinhibitörü peptitler bu etkileri bloke ederek kan bas nc n düzenlemektedir (15, 17). G da kaynakl olarak hipertansiyonun önlenmesinde Kaptopril ve Enalapril gibi s k l kla kullan lan ve ACE inhibitör aktivite gösteren birçok peptit vard r. Günümüzde farkl hayvan türlerinden elde edilen sütler incelendi inde bafll ca ACE inhibitör peptit kayna oldu u ortaya ç km flt r. Karkaslar, ovalbumin, kan ve bal k proteinleri di er hayvansal protein kaynaklard r. Bafll ca bitkisel kaynak olarak ise bezelye, sar msak, pirinç, soya fasulyesi ve bu day say labilir (6). 168

3 Gıda Kaynaklı Antihipertensif Peptitlerin Biyoyararlılığı... Bu peptitlerin endüstriyel uygulamas nda; g da içine kat l m flekli, duyusal özelliklere katk s, depolama ve g da iflleme s ras nda stabiliteleri göz önüne al nmal d r. Kurutma, s tma ve fermantasyon gibi ifllemler aktif peptitleri yani protein hidrolizatlar n olumsuz yönde etkiler. Enkapsülasyon yöntemiyle antihipertansif peptitlerin g da içine kat lmas ac tad n maskelenmesinde etkili oldu u gibi ayn zamanda g da matrisinde biyoaktif bileflenlerin stabilitelerini sa lamlaflt rmaktad r. Ancak bu yöntem laktik asit bakterilerinin aktif peptitler üzerindeki metabolik aktivitesini azalt c yönde bir etki meydana getirmektedir (6). Bu makalede süt proteini bazl antihipertensif etkili peptitlerin yap lar, biyoyararl l ve ilaç olarak kullan m olanaklar de erlendirilecektir. BİYOAKTİF PEPTİTLERİN KİMYASAL YAPILARI Sütün temel bileflenleri; kazein (,,, ), -laktoalbumin, -laktoglobulin, immunoglobulin, laktoferrin, proteoz-pepton, transferin ve kan serum albumindir. Bu protein fraksiyonlar ndan oluflan peptitler; opoid (sinir sistemi düzenliyici), antitrombik, yüksek tansiyon önleyici, ba fl kl k düzenliyici, antimikrobiyal ve mineral tafl y c özelliklere sahiptirler. Biyoaktif peptitler, g da kaynakl proteinlerin in vitro veya in vivo flartlarda hidrolize u ramas ile aç a ç karlar. lk defa 1979 y l nda tespit edilmesinden sonra konu etkili bir flekilde araflt r lmaya devam edilmifl ve kazeinden tripsin enzimi ile hidrolize edilerek üretilmifl olan Kasein D; yüksek tansiyonu önleyici g da bilefleni olarak Japonya da sat fla sunulmufltur (4). Peptitler protein molekülü içerisinde inaktif durumdad rlar. Proteinlerin, sindirim s ras nda enzimatik yollarla hidrolize olmas, g dalarda ise fermantasyon veya olgunlaflma s ras nda mikroorganizma veya bitki gibi kaynaklardan oluflan enzimler taraf ndan proteolize u rat lmas sonucunda biyoaktif peptitler serbest kal rlar (6, 15). Böylesine parçalanmalar neticesinde de birçok biyoaktif peptit multifonksiyonel özelliklere sahip olur. Spesifik peptit zincirleri iki veya daha fazla biyolojik aktivite gösterebilirler. Bu durum peptit zincirindeki aminoasit kompozisyonu ve dizilifline ba l olup, peptitlerin C-terminal veya N-terminal pozisyonundaki aminoasitler son derece büyük önem tafl maktad rlar. Angiotensin I-dönüfltürücü enzim (ACE) inhibitörü aktivitesi için, C-terminal pozisyonda prolin aminoasidinin bulunmas gerekmektedir. Örne in -kazeinin mikrobiyel bir enzimle parçalanmas yla elde edilen ve antihipertensif etkiye sahip olan bir biyoaktif peptit zinciri 7 aminoasitten oluflmaktad r (Lys-Val-Leu- Pro-Val-Pro-Gln). Bu peptit kuvvetli bir ACE inhibitörü aktivitesi göstermezken, peptid zincirinden glisin (Gln) aminoasidi uzaklaflt r ld nda, 6 aminoasit içeren peptidin antihipertensif etkisi yan nda kuvvetli ACE inhibitörü olarak aktivite gösterdi i bildirilmektedir (14, 15, 18, 19). ANTİHİPERTENSİF PEPTİTLERİN OLUŞUMU Gastrointestinal Sindirim Proteinlerin ve peptitlerin gastrointestinal sindirimi; mideye al m (yeme), sindirim ve absorbsiyon olarak adland r lan 3 farkl aflamaya duyarl oldu u bilinmektedir. Yeme aflamas nda; bu proteinler ve peptitler gastrointestinal sistemde bulunan pepsin, tripsin, kimotripsin ve peptidaz gibi farkl enzimlerle hidrolize olarak farkl uzunlukta peptitlere ayr l rlar. Bu peptitlerden baz lar fonksiyonlar n gastrointestinal sistemde sürdürürken di erleri hedef organ ve dokular taraf ndan sistematik sirkülasyon yoluyla absorbe edilir. Yap lan bir çal flmada g dalarda bulunan proteinlerden gastrointestinal proteaz etkisiyle ACE inhibitör peptitlerin oluflmas n incelemek üzere süt, et, yumurta, bal k ve sebze proteinleri yapay gastrointestinal sistemde protein kayna olarak kullan lm flt r. Çal flma sonucunda; gastrointestinal sistemde pepsin ve pankreatin ile sindirime u rayarak, ACE inhibitör peptitlerin ve antioksidant özellikte ki peptitlerin aç a ç kt görülmüfltür (20). Birçok ACE inhibitör peptitin in vitro aktivitesine ra men baz lar n n oral al mlar ndan sonra antihipertensif aktivite göstermede baflar s z oldu u yap lan bir çok çal flmada görülmüfltür. Örne in tavuk kas n n thermolysin taraf ndan sindirilerek aç a ç kan Phe-Lys-Gly-Arg-Tyr-Tyr-Pro peptitinin in vitro olarak aktivite gösterdi i ancak oral al mda aktivite göstermedi i yap lan bir çal flmada belirlenmifltir (21, 22). Di er taraftan Nakashima ve ark. lar taraf ndan (2002) yap lan bir çal flmada domuzun iskelet kas ndan izole edilen 8 tane oligopeptit, SHR farelerde oral al mdan sonra yüksek antihipertensif aktivite göstermifl oldu u, ancak buna ra men invitro ACE inhibör aktivitesinin düflük oldu u bulunmufltur. In vitro ACE inhibitör aktivite ve in vivo antihipertensif aktivite aras ndaki bu önemli farkl l k; ACE inhibisyonundan 169

4 A. Akpınar, H.R. Uysal ziyade, ACE inhibitör peptitlerin biyoyararlan m / kullan labilirli i veya muhtemel antihipertensif mekanizma ile aç klanabilmektedir (21, 23). ACE inhibitör peptitler oral olarak al mdan sonra kan dolafl m na aktif formda ulafl rlarsa biyolojik aktivitelerini ortaya koyabilirler. Peptitlerin kandan ba rsaklara emilimi ve tafl nmas n n yan s ra proteaz enzimine karfl dayan m da oldukça önemlidir (24). G da iflleme s ras nda uygulanan s tma ve yüksek bas nç yöntemleri, proteinlerin sindirilebilirli ini artt rarak peptitlerin serbest hale geçmesini sa larlar. Ovalbuminin yüksek bas nç ( Mpa) alt nda pepsin taraf ndan hidrolizi sonucunda proteolizi teflvik etti ini ve YAEERYPIL, FRADHPFL ve RADHPFL antihipertensif peptitlerin oluflumunu h zland rd görülmüfltür (25). Fermantasyon ve Olgunlaşma Fermantasyon s ras nda, LAB sütün bafll ca proteini olan kazeini hidrolize ederek geliflimleri için gerekli olan peptitlere ve aminoasitlere ay r rlar. Bundan dolay biyoaktif peptitler fermente süt ürünlerinin üretiminde starter ve non-starter bakteriler taraf ndan oluflturulur. Yüksek proteolitik aktiviteye sahip LAB sufllar ile sütün fermente edilmesi ACE inhibitör ve antihipertensif peptitlerin üretimi için baflar l bir strateji olarak düflünülebilir (26-29). Lactobacillus helveticus, Lactobacillus delbruecki ssp. bulgaricus, Lactococcus lactis ssp. diacetylactis, L. lactis ssp. cremoris ve Streptococcus salivarus ssp. thermophilus sufllar n n süt proteinlerini hidrolize ederek ACE inhibitör peptitlerin serbest hale geçmesini sa lad birçok çal flmada görülmektedir (18, 26, 30). Japonya ve Finlandiya da sat lan L. helveticus ile fermente edilen ticari bir süt ürününde VVP ve IPP ACE inhibitör peptitleri tespit edilmifl ve bu fermente ürünlerin, fareler ve insanlar üzerinde yap lan çal flmalarda kan bas nc üzerine olumlu etki yapt görülmüfltür (31, 32). Yap lan baflka bir çal flmada ise L. bulgaricus ile fermente edilen sütlerde, ACE inhibitör peptitler tan mlanm flt r. Lactobacillus jensenii ile fermente edilen sütlerde ise iki adet peptitin ACE inhibitör aktiviteye sahip oldu u, S. salivarus ssp. thermophilus ve L. lactis biovar. diacetylactis kombinasyonu ile -kazeinden SKVYP dizilimde hipotensif bir stürüktür oluflumu görülmüfltür (17, 19, 33). Peynir olgunlaflmas s ras nda süt proteinleri; hem hücre içi enzimler ve hemde koagülasyonu sa lamak için kat lan enzimler vas tas yla çok say da peptite indirgenirler. Yap lan çal flmalarda ACE inhibitör peptitlerin özellikle olgunlaflma s ras nda üretildi i görülmektedir. Bu peptitlerin miktar kullan lan kültüre ba l olarak da de ifliklik göstermektedir. Birçok geleneksel peynirde ACE inhibitör peptitlere rastlamak mümkündür. Peynir çeflitlerine göre peptit miktar de ifliklik göstermektedir. Seçilmifl kültürler ile peynir yap m ACE inhibitör peptit miktar n n artmas n sa layabilmektedir (34). Enzimatik Hidroliz Biyoaktif peptit üretiminde en yayg n olarak kullan lan metabolik yol, protein moleküllerinin enzimatik hidrolizidir (35). Birçok çal flmada ACE inhibitör peptitlerin ya da antihipertensif peptitlerin g da proteinlerinden hidrolizinin; pepsin, tripsin ve kimotripsin gibi gastrointestinal enzimler vas tas yla olufltu u görülmüfltür (6, 36). Bakteri ve fungal kaynakl proteolitik enzimler çeflitli proteinlerden biyoaktif peptit oluflturabilmek için kullan lmaktad r. G da proteinlerini mikrobiyel kaynakl ticari olarak sat lan proteinazlar ile hidrolize etmek; düflük maliyet, güvenlik ve yüksek verim gibi birçok avantaja sahiptir (6, 37, 39). Yap lan bir çal flmada L. helveticus CM4 den saflaflt r lan ve tan mlanan endopeptidazlar n sentetik propeptitleri hidrolize ederek bunlardan antihipertensif peptit üretebildikleri gösterilmifltir. Dokuz farkl ticari enzimin kazeini hidrolize ederek oluflan ACE inhibitör aktivitenin ölçülmesi üzerine yap lan bir çal flmada; Aspergillus oryzae nin enziminin önemli miktarda antihipertensif etkiye sahip peptit oluflumunu sa lad görülmüfltür (40, 41). Son y llarda yap lan çal flmalar, protein strüktürünün de iflimi ve enzimatik hidrolizin miktar n artt rmak için; yüksek bas nç ve s cakl k uygulamas yla birlikte güçlendirilmifl ultrasound gibi farkl yöntemlerin kullan m n n bafllad n göstermektedir (6). ACE İnhibitör Peptitlerin Biyoyararlığı Peptitlerin antihipertansif aktivitesi; onlar n angiotensin I-dönüfltürücü enzimi (ACE) inaktive etmelerinden kaynaklanmaktad r. ACE birçok dokuda bulunur ve C-terminal pozisyonundaki 2 aminoasidi hidrolize etme (peptitten koparma) potansiyeline sahiptir. Bu özellik sayesinde angiotensin I i, hayli hipertensif oktapeptit olan angiotensin II ye dönüfltürmektedir. Fonksiyonel 170

5 Gıda Kaynaklı Antihipertensif Peptitlerin Biyoyararlılığı... peptitler ayr ca ACE yi inhibe eden aktif bölgelere de sahiptirler (15). ACE inhibitörleri ilk olarak y lan zehrinden elde edilmifllerdir. Ard ndan enzimatik hidrolizatlar ile kazein, jelatin ve m s r gibi g dalar n proteinlerinin spesifik peptitlerinde de belirlenmifltir (16, 42, 44). Günümüzde kazein ve serum proteini kaynakl birçok ACE-inhibitörü peptit tan mlanm flt r. Örne in -laktalbumin nin pepsin ile muamelesi sonucu ortaya ç kan fragment, tripsin ile muamelesi sonucu aç a ç kan ve fragmentler, önce pepsin ard ndan tripsin ve kimotripsin ile muamele sonucu aç a ç kan fragmentler ACE-inhibitörü etki göstermektedirler (42). Yine _s1-kazeinin peptit zincirindeki , ve fraksiyonlar, -kazein nin fraksiyonlar ve k-kazeinin fraksiyonlar da ACE inhibitörüdür ve kasokininler olarak isimlendirilmektedirler (7, 42). Fermente sütlerden izole edilen peptitlerin ACE inhibitör etkiye sahip oldu u ve bunlar n kan bas nc n düflürmesiyle ilgili birçok çal flma mevcuttur. Pihlanto-Leppälä (2000) yapt klar çal flmada ticari yo urt starterleri taraf ndan kazeinden ya da peyniralt suyundan serbest hale geçen ACE inhibitör peptitleri artt rmak için inkübasyon süresinin daha uzun tutulmas ve ayn zamanda pepsin ile tripsin enziminin de inkübasyon s ras nda hidrolize kat lmas gerekti ini ifade etmifllerdir. Fermente süt ürünleri ve süt proteinlerinden hipertensif etkiye sahip ACE inhibitör peptitlerin insanlar üzerinde etkilerine dair çal flmalarda yap lm flt r. Bu konuda in vivo çal flmalardan birinde en fazla antihipertensif etkiye kasokininlerin sahip oldu u belirtilmifltir. Sekiya vd. (1992)'nin yapt çal flmada; kazeinin triptik hirolizatlar n n günde 20 gram tüketilmesi hipertansiyon hastalar nda diyastolik kan bas nc nda (DBP) ve sistolik kan bas nc nda (SBP) azalmalara sebep oldu u ifade edilmifltir. Ayn zamanda fermente süt içeceklerinin günlük olarak tüketilmesiyle de hipertansiyona sahip insanlarda kan bas nc n n düfltü ü görülmüfltür (16, 42, 45). Biyoaktif peptitlerin fizyolojik etkisi hedeflenen organlara ulaflabilme kabiliyetine ba l olmaktad r. Bu durum peptitlerin gastrointestinal enzimlere ve membranda bulunan peptidazlara direnç göstererek intestinal epitelyumda absorbsiyona u ramakta oldu unu iflaret etmektedir. ntestinal epitel hücreler ile yap lan in vitro bir çal flmada; gastrointestinal sistem koflullar sa lanm fl ve L. helveticus ile fermente edilmifl sütte bulunan -kazein, pepsin ve pankreatik ekstraktlar ile ard fl k olarak hidrolize edilerek peptitlerin dayan kl l gözlemlenmifltir. Peptitlerin h zl bir flekilde aminoasitlere parçaland düflünülmesine ra men, bu çal flmada çeflitli peptitlerin söz konusu fizyolojik ifllemlere karfl dayan kl oldu u ve sirkülasyona ulaflabildi i görülmüfltür. Bu durum IPP ve VPP gibi k sa peptitlerde oldu u gibi ayn zamanda LHLPL gibi prolince zengin peptitlerde de görülmektedir. Ayn zamanda antihipertensif peptitlerin oluflumunda fermantasyon basama n n muhakkak gerekli oldu u söylenmifltir (46, 47). Antihipertensif Biyoaktif Peptitler İlaçlara Alternatif Olabilir mi? Geçti imiz on-onbefl y l içinde, hastal klar n teflhisi ve tedavisinde önemli geliflmeler olmufltur. Hücre kaynakl peptitlerin ve proteinlerin hayati olaylar n düzenlenmesinde oynad klar rolün öneminin anlafl lmas bu geliflmelere ivme kazand ran önemli bir aflamad r. Do al peptitlerin ilaç olarak kullan lmas 1960 l y llar n bafllar na kadar uzanmaktad r (48). Do al peptitlerin dayan ks z olmalar nedeniyle, etki sürelerinin k sa olmas, etkilerinin spesifik olmamas, oral biyoyararlan mlar n n düflük olmas bunlar n en büyük dezavantajlar d r. Bu dezavantajlar, peptitlerin tedavi amaçl kullan mlar n n k s tl oldu unu ve ilaç olma potansiyeli bak m ndan gelecek vaat etmediklerini düflündürmüfltür. Seksenli y llarda ise bu peptitlere karfl ilgi yeniden artm fl ve araflt rmalar bu yönde yo unlaflm flt r. laç olarak kullan m n n yan nda bu peptitlerin g dalar vas tas yla al n m n kan bas nc üzerindeki olumlu etkileri üzerine de birçok çal flma yap lm flt r (5, 11, 12). Hipertansiyon hastalar n n kan bas nc n n düflürülmesinde, besinlerle al nan yüksek oranda proteinin etkisi oldukça önemlidir. Zengin meyve ve sebze, az ya l süt ürünleri tüketimi gibi besinsel uygulamalar n hipertansiyonun engellenmesinde etkili oldu u kan tlanm flt r (49-51). Tüketicilerin bilinçlenmesiyle birlikte sa l k ve beslenme aras ndaki ba lant, nutrasötikler ve fonksiyonel g da ingradiyentlerinin önemini ortaya koymufltur 171

6 A. Akpınar, H.R. Uysal (16). Hipertansiyonun engellenmesinde genellikle organik sentezlenen kimyasal ilaç tüketimi ile iliflkili istenmeyen yan etkilerden kaç nmak ve ilaç tedavisinin artan maliyetini önlemek için besin deste inin kullan lmas n ön plana ç karmaktad r. Yap lan bir çal flmada farelerin ACE inhibitör bak m ndan zengin g dalarla beslenmesi sonucunda kendili inden geliflen hipertansiyonun üzerinde bask lanma oldu u görülmüfltür. Yap lan in vivo çal flmlar hipertansiyona sahip hastalarda nutrasötik olarak ACE inhibitör peptitlere sahip g dalar n antihpertensif etkiye sahip olabilece ini göstermektedir (16, 52, 53). Bu yönden bak ld nda ilaçlara alternatif olarak kullan m n n söz konusu olabilece i görülmektedir. SONUÇ Farkl grup biyoaktif peptitler içerisinde antihipertensif peptitler, aktivitelerinin insanlar ve hayvanlar üzerinde in vitro olarak test edilerek farkl g dalara uygulanabilirli inin olmas ndan dolay özel bir öneme sahiptir. Günlük beslenmemizde bu peptitler hastalar için hem do al hem de güvenli olarak görülmektedir. Fizyolojik ve fizikokimyasal özelliklerinden dolay biyoaktif peptitler, sa l destekleyici fonksiyonel g dalar veya farmasötik preperasyonlar için de bir hayli popüler ingradiyentler olarak görülmektedir. Antihipertensif peptitler ile ilgili günümüzde birçok in vitro ve in vivo çal flmalar yap lmaktad r. Ancak yararl etkilerinin belirlenebilmesi için daha fazla in vivo çal flma yap lmas ve bunlar n g da sanayisinde uygulamaya geçmesi gerekmektedir. KAYNAKLAR 1. Pan DD, Luo YK, & Tanokura M Antihypertensive peptides from skimmed milk hydrolysate digested by cell-free extract of Lactobacillus helveticus JCM1004. Food Chem, 91: Muguerza B, Ramos M, Sanchez E, Manso MA, Miguel M, Aleixandre A, et al Antihypertensive activity of milk fermented by Enterococcus faecalis strains isolated from raw milk. Int Dairy J, 16: Wang J, Hu J, Cui J, Bai X, Du Y, Miyaguchi Y, Lin B Purification and identification of a ACE inhibitory peptide from oyster proteins hydrolysate and the antihypertensive effect of hydrolysate in spontaneously hypertensive rats. Food Chem, 111: fianl dere H, Öner Z Süt Ürünlerinde Bulunan Biyoaktif Peptitler ve Fonksiyonlar. GIDA Derg, 6: Conteras MM, Carron R, Montero JM, Ramos M, Recio I Novel casein-derived peptides with antihypertensive activity. Int Dairy J, 19: Schanbacher FL, Talhouk RS and Murray FA Biology and origin of bioactive peptides in milk. Livestock Sci, 50: Smacchi E and Gobbetti M Bioactive peptides in dairy products: synthesis and interaction with proteolytic enzymes, Food Microbiol, 17: Roufik S, Gauthier SF and Turgeon SL In vitro digestibility of biactive peptides derived from bovine-lactoglobulin, Int Dairy J, 16: Hartmann R, Meisel H Food-derived peptides with biological activity: from research to food applications. Curr Opin Biotechnol, 18: Murray BA, & FitzGerald RJ Angiotensin converting enzyme inhibitory peptides derived from food proteins: Biochemistry, bioactivity and production. Curr Pharm Design, 13: Jauhiainen T, & Korpela R Milk peptides and blood pressure. J Nutr, 137: Miguel M, Contreras MM, Recio I, Aleixandre A ACE-inhibitory and antihypertensive properties of a bovine casein hydrolysate. Food Chem, 112: Meisel H, Goepfert A, Günther S ACE inhibitory activities in milk products. Milchwissenschaft, 52(6): K n k Ö, Gürsoy O Süt Proteinleri Kaynakl Biyoaktif Peptitler. PAJES, 8: Hong F, Ming L, Yi S, Zhanxia L, Yongquan W, Chi L The antihypertensive effect of peptides: A novel alternative to drugs? Peptides, 29:

7 Gıda Kaynaklı Antihipertensif Peptitlerin Biyoyararlılığı Pihlanto A, Virtanen T, Korhonen H Angiotensine I converting enzyme (ACE) inhibitory activity and antihypertensive effect of fermented milk. Int Dairy J, 20: Korhonen H, Pihlanto A Bioactive peptides: production and functionality. Int Dairy J, 16: Yerlikaya O, K n k Ö, Akbulut N Süt Kaynakl Biyoaktif Peptitler ve Fonksiyonel Özellikleri. E.Ü.Z.F. Dergisi, 48: Hernández-Ledesma B, Quirós A, Amigo L, Recio I Identification of bioactive peptides after digestion of human milk and infant formula with pepsin and pancreatin. Int Dairy J, 17: Fujita H, Yokoyama K, Yoshikawa M Classification and antihypertensive activity of angiotensin I-converting enzyme inhibitory peptides derived from food proteins. J Food Sci, 65: Vercruysse L, Camp JC, Morel N, Rouge P, Herregods G, Smagghe G Ala-Val-Phe and Val-Phe: ACE inhibitory peptides derived from insect protein with antihypertensive activity in spontaneously hypertensive rats. Peptides, 31: Nakashima Y, Arihara K, Sasaki A, Mio H, Ishikawa S, Itoh M Antihypertensive activities of peptides derived from porcine skeletal muscle myosin in spontaneously hypertensive rats. J Food Sci, 67: Vermeirssen V, Van Camp J, Verstraete W Bioavailability of angiotensin I converting enzyme inhibitory peptides. Br J Nutr, 92: Quiro s A, Ramos M, Muguerza B, Delgado M, Miguel M, Aleixandre A, Recio I Identification of novel antihypertensive peptides in milk fermented with Enterococcus faecalis. Int Dairy J, 17 : Fitzgerald RJ, Murray BA Bioactive peptide and lactic fermentations. Int J Dairy Technol, 59: Tsai J, Chen T, Pan B, Gong S, Chung M Antihypertensive effect of bioactive peptides produced by protease-facilitated lactic acid fermentation of milk. Food Chem, 106: Quiro s A, Contreras M, Ramos M, Amigo L, Recio I Stability to gastrointestinal enzymes and structure activity relationship of -caseinpeptides with antihypertensive properties. Peptides, 30: Choi J, Sabikhi L, Hassan A, Anand S Bioactive peptides in dairy product. Int J Dairy Technol, 65: Paul M, Somkuti GA Degradation of milk-based bioactive peptides by yogurt fermentation bacteria. Lett Applied Microbiol, 49: Sipola M, Finckenberg P, Korpela R, Vapaatalo H, Nurminen ML Effect of longterm intake of milk products on blood pressure in hypertensive rats. J Dairy Res, 69: Hirota T, Ohki K, Kawagishi R, Kajimoto Y, Mizuno S, Nakamura Y Casein hydrolysate containing the antihypertensive tripeptides Val-Pro-Pro and Ile-Pro- Pro improves vascular endothelial function independent of blood pressurelowering effects: contribution of the inhibitory action of angiotensin-converting enzyme. Hypertension Research, 30: Ashar MN, Chand R Antihypertensive peptides purified from milks fermented with Lactobacillus delbrueckii ssp bulgaricus. Milchwissenschaft, 59: Meyer J, Bütikofer U, Walther B, Wechsler D, Sieber R Hot topic: changes in angiotensinconverting enzyme inhibition and concentrations of the tripeptides Val-Pro-Pro and Ile-Pro-Pro during ripening of different Swiss cheese varieties. J Dairy Sci, 92: Chen G, Tsai J, Pan B Purification of angiotensin I-converting enzyme inhibitory peptides and antihypertensive effect of milk produced by protease-facilitated lactic fermentation. Int Dairy J, 17: Lourenço da Costa E, Rocha Montijo JA, Netto FM Effect of heat and enzymatic treatment on the antihypertensive activity of whey protein hydrolysates. Int Dairy J, 17: Jang A, Jo C, Lee M Storage stability of the synthetic angiotensin converting enzyme (ACE) inhibitory peptides separated from beef sarcoplasmic protein extracts at different ph, temperature, and gastric digestion. Food Sci and Biotechnol, 16:

8 A. Akpınar, H.R. Uysal 38. Quirós A, Chichón R, Recio I, López-Fandiño R The use of high hydrostatic pressure to promote the proteolysis and release of bioactive peptides from ovalbumin. Food Chem, 104: Mao XY, Ni JR, Sun WL, Hao PP, Fan L Value-added utilization of yak milk casein for the production of angiotensin-i-converting enzyme inhibitory peptides. Food Chem, 103: Mizuno S, Nishimura S, Matsuura K, Gotou T, Yamamoto N Release of short and proline-rich antihypertensive peptides from casein hydrolysate with an Aspergillus oryzae protease. J Dairy Sci, 87: Gotou T, Shinoda T, Mizuno S, Yamamoto N Purification and identification of proteolytic enzymes from Aspergillus oryzae capable of producing the antihypertensive peptide Ile-Pro-Pro. J Biosci and Bioeng, 107: Pihlanto-Leppälä A Bioactivepeptides derived from bovine whey proteins: opioid and ace-inhibitory peptides. Trends Food Sci & Technol, 11: Otte J, Lomholt SB, Halkier T, Qvist KB Identification of peptides in aggregates formed during hydrolysis of -lactoglobulin B with a Glu and Asp specific microbial protease. J Agric Food Chem, 48: Lopez-Fandino R, Otte J, van Camp J Physiological, chemical and technological aspects of milk-protein-derived peptides with antihypertensive and ACE-inhibitory activity. Int Dairy J, 16: Sekiya S, Kobayashi Y, Kita E, Imamura Y. and Toyama, S Antihypertensive effects of tryptic hydrolysate of casein on normotensive and hypertensive volunteers. J Japanese Soc Nutr Food Sci, 45: Ohsawa K, Satsu H, Ohki K, Enjoh M, Takano T, Shimizu M Producibility and digestibility of antihypertensive -casein tripeptides, Val-Pro-Pro and Ile-Pro- Pro, in the gastrointestinal tract: analyses using an in vitro model of mammalian gastrointestinal digestion. J Agric Food Chem, 56: Foltz M, Cerstiaens A, van Meensel A, Mols R, van der Pijl PC, Duchateau GSMJE, et al The angiotensin converting enzyme inhibitory tripeptides Ile-Pro-Pro and Val-Pro-Pro show increasing permeabilities with increasing physiological relevance of absorption models. Peptides, 12: Yeflilada A, Özkanl F Peptit yap l ilaçlar n rasyonel tasar m na yönelik yeni geliflmeler. A.Ü. Ecz. Fak. Derg. 33: Allen C, Palta M, LeCaire T, Huang GH, Brazy P, D Alessio D Does increase in blood pressure predict increase in urinary albumin excretion rate in the first 9 years of type 1 diabetes? Am Epidemio, 12: Conlin PR, Chow D, Miller ER, Svetkey LP, Lin PH, Harsha DW, et al The effect of dietary patterns on blood pressure control in hypertensive patients: results from the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) trial. Am J Hypertension, 13: Harsha DW, Lin PH, Obarzanek E, Karanja NM, Moore TJ, Caballero B Dietary approaches to stop hypertension: a summary of study results. J Am Diet Assoc, 99:S Fujita H, Yoshikawa M A prodrug-type ACE inhibitory peptide derived from fish protein. Immunopharmacology, 44: Seppo L, Jauhiainen T, Poussa T, Korpela R A fermented milk high in bioactive peptides has a blood pressure lowering effect in hypertensive subjects. Am J Clin Nutr, 77:

GIDALARDA BİYOAKTİF PEPTİT OLUŞUMU VE AKTİVİTESİ ÜZERİNE ISIL İŞLEM VE FERMANTASYONUN ETKİLERİ

GIDALARDA BİYOAKTİF PEPTİT OLUŞUMU VE AKTİVİTESİ ÜZERİNE ISIL İŞLEM VE FERMANTASYONUN ETKİLERİ GIDA (2013) 38 (5): 307-314 doi: 10.5505/gida.2013.99609 GD13014-99609 Derleme / Review Özet GIDALARDA BİYOAKTİF PEPTİT OLUŞUMU VE AKTİVİTESİ ÜZERİNE ISIL İŞLEM VE FERMANTASYONUN ETKİLERİ Fadime Begüm

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastirmalar.com ISSN: 1306-7648 Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi 2007 (3) 45-49 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Derleme Peynir Altı Suyundan Elde Edilen Serum Proteinlerinin Fonksiyonel Özellikleri

Detaylı

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN GİRİŞ Fonksiyonel Gıda Tanımı Et Ürünlerine Tedbirli Yaklaşım Et ürünlerine Konjuge Linoleik asit ilavesi Et ürünlerine Diyet Lifi İlavesi Et ürünlerine Probiyotik İlavesi Et

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 KONU İLGİ Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Besleme TERCÜME VE DERLEME Ürün Müdürü Esra ÇINAR

Detaylı

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMALEKMEK ekmek k vam nda sofralar n gözdesi Normal ekmek; un, su, tuz, maya ve gerekli durumlarda katk maddesi ilave edilerek üretilmektedir. nsan beslenmesi aç s ndan

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016 Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Besinde Lipitler Suda çözünmezler

Detaylı

Diyet Önerileri ve Etkisi

Diyet Önerileri ve Etkisi Akılcı Hipertansiyon Tedavisi Diyet Önerileri ve Etkisi Dr. Soner Duman Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç ç Hastalıkları Anabilim Dalı 15. Ulusal Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Kongresi, 24-26 Nisan

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

REKOMBİNANT E.coli KÜLTÜRLERİ İLE ENZİM ÜRETİMİNİN KİNETİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ. Dilek KAZAN, Amable HOKTAÇSU ve Agnes ÇAMURDAN

REKOMBİNANT E.coli KÜLTÜRLERİ İLE ENZİM ÜRETİMİNİN KİNETİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ. Dilek KAZAN, Amable HOKTAÇSU ve Agnes ÇAMURDAN REKOMBİNANT E.coli KÜLTÜRLERİ İLE ENZİM ÜRETİMİNİN KİNETİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ Dilek KAZAN, Amable HOKTAÇSU ve Agnes ÇAMURDAN Boğaziçi Üniversitesi. Mühendislik fakültesukimya Mühendisliği Bolümü

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır.

Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır. FİTİK ASİT İN BESLENMEDEKİ ÖNEMİ FİTİK ASİT NEDİR? Fitik asit gıdaların fonksiyonel ve besinsel özellikleri üzerine önemli etkileri olan doğal bileşenlerin kompleks bir sınıfını oluşturmaktadır. Birçok

Detaylı

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI. LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI. LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM Etkin madde: Her bir çiğneme tableti 2250 ünite tilaktaz içerir. Yardımcı maddeler:

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

BU DAY, UN. nteraktif e-dergi Say : 1 / 2012 NEWS. ve SEKTÖRÜMÜZ.

BU DAY, UN. nteraktif e-dergi Say : 1 / 2012 NEWS. ve SEKTÖRÜMÜZ. nteraktif e-dergi Say : 1 / 2012 BU DAY, UN ve SEKTÖRÜMÜZ. Ülkemizdeki bu day ve un sektörümüz y ldan y la geliflim göstermektedir. Ülkemizin bu day yetifltirilme elveriflligi, un fabrikalar m z n teknolojik

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

Nutritional and therapeutic value of fermented milk products.

Nutritional and therapeutic value of fermented milk products. Selçuk 'Üniversitesi Vet. Fak. Dergisi Cilt : 2, Sayı : 1 (1-8), 1986 FERMENTE SÜT ÜRÜNLERİNİN BESİN VE TERAPÖTİK DEGERi Nutritional and therapeutic value of fermented milk products. O. Cenap TEKİNŞEN*

Detaylı

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi.

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. C) Tek hücre proteini üretimi. D) Melez bitkilerle bitki türünün

Detaylı

Hatice YILDIRAN. Gıda Mühendisi BURDUR İL MÜDÜRLÜĞÜ

Hatice YILDIRAN. Gıda Mühendisi BURDUR İL MÜDÜRLÜĞÜ Hatice YILDIRAN Gıda Mühendisi BURDUR İL MÜDÜRLÜĞÜ GIDA TAKVİYELERİ Eğitim Yeri Eğitim Konusu : HOLLANDA-TNO : Gıda Takviyeleri Eğitim Süresi : 21 Aralık 2012-20 Mart 2013 Danışman : Dr. Koen VENEMA Eğitim

Detaylı

PRETERM MAMALAR. Prematürelerin artan besinsel ihtiyaçlarını karşılar. Normal büyüme ve gelişimi destekler

PRETERM MAMALAR. Prematürelerin artan besinsel ihtiyaçlarını karşılar. Normal büyüme ve gelişimi destekler PRETERM MAMALAR Prematürelerin artan besinsel ihtiyaçlarını karşılar Normal büyüme ve gelişimi destekler Preterm mamalarla artan büyüme oranları elde edilmiştir Ağırlık artışı Baş çevresi genişlemesi Prematüre

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Menkul K ymet Yat r m Ortakl klar, Sermaye Piyasas Mevzuat gere ince sadece portföy iflletmecili i faaliyetlerinde bulunmakta ve buradan

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com www.gedikdokum.com Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar Is tma sistemlerinin balanslanmas sayesinde tüm sisteme do ru zamanda, gerekli miktarda debi ve dolay s yla gereken s her koflulda sa lanabilir.

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

Bovilis Bovipast RSP ile benzersiz koruma

Bovilis Bovipast RSP ile benzersiz koruma Bovilis ile benzersiz koruma Özel kombinasyon Çift adjuvan IRP teknolojisi Erken koruma Maternal antikor varl nda da etkinlik Güvenlik Önerilen afl lama program : Antikor titresi 1. afl lama Bovilis Rapel

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE Teknik Alan YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Buluş, bcl2 baskılama işleviyle anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

Do algaz ve LPG çin. Gaz Yak tl Brülörler. ALG Serisi 30-1.200 kw. GARANTi

Do algaz ve LPG çin. Gaz Yak tl Brülörler. ALG Serisi 30-1.200 kw. GARANTi o algaz ve LPG çin Gaz Yak tl Brülörler ALG Serisi -. kw GARANTi ALG Serisi Gaz Brülörleri leri Teknoloji Gaz brülörleri uzun süreli testler sunucunda gaz konusunda deneyimli uzmanlar taraf ndan gelifltirildi.

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

SÜT ALKAL PROTE NAZI PLAZM N THE MILK ALKALINE PROTEINASE PLASMIN

SÜT ALKAL PROTE NAZI PLAZM N THE MILK ALKALINE PROTEINASE PLASMIN GIDA (2008) 33 (5) : 235-240 Derleme (Review) SÜT ALKAL PROTE NAZI PLAZM N THE MILK ALKALINE PROTEINASE PLASMIN O uz AYDEM R, Muhammet DERV fio LU *, Hasan TEM Z, Fehmi YAZICI Ondokuz May s Üniversitesi,

Detaylı

Gıda Üretiminde Tarihsel Su reç

Gıda Üretiminde Tarihsel Su reç Gıda Üretiminde Tarihsel Su reç Prof. Dr. Vural Gökmen Ulusal Gıda Teknoloji Platformu BESLENME (Gıda Teknolojileri) Doymak BARINMA (Yapı İnşaat, Tehdit Teknolojileri) Barınmak ULAŞIM (Yol Taşıt, Enerji

Detaylı

konacak bir veya daha fazla tek hat sayfas üzerinden sistemin daha kolay ve anlafl l r olarak izlenmesi

konacak bir veya daha fazla tek hat sayfas üzerinden sistemin daha kolay ve anlafl l r olarak izlenmesi kwh ve/veya kvar) 2- Enerji kalitesi / devaml l izleme ve kontrol otomasyonu a. Enerji izleme ve kontrol b. Kontrol Otomasyonu / yük atma otomasyonu Not: Tüm bunlar n yan nda, makine otomasyonu, proses

Detaylı

Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri

Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri İMO - 01 / 2005 EK 1 E 1-1 Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri E1.1. Kayna a Uygun Tasar m Kaynak dikiflleri afla daki durumlarda çentik etkisi yarat r: a) Kesit yüksekli ince uygun olmayan gerilme

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm. HİJYEN ve SANİTASYON. (Yrd. Doç. Dr. Emre Özgür BULDUK)

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm. HİJYEN ve SANİTASYON. (Yrd. Doç. Dr. Emre Özgür BULDUK) İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON (Yrd. Doç. Dr. Emre Özgür BULDUK) Hijyen ve Sanitasyon... 1 İdeal Bir Dezenfektanın Özellikleri... 5 Dezenfektan Kullanımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar...

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

Taş, Yaman ve Kayran. Altan KAYRAN. akayran@metu.edu.tr ÖZET

Taş, Yaman ve Kayran. Altan KAYRAN. akayran@metu.edu.tr ÖZET HAVA TAŞITLARINA UYGULANAN GÜÇLENDİRİLMİŞ, SİLİNDİRİK BİR DIŞ DEPONUN YAPISAL ANALİZİ Caner TAŞ ASELSAN, MST Mekanik Tasarım Müdürlüğü, Macunköy 06370, ANKARA, tas@aselsan.com.tr Yavuz YAMAN Orta Doğu

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA ÇİFTLİĞİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu yönergenin amacı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) ne ait tarla arazisi,

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak trans yağ bulunur. Trans yağ asitleri, trans konfigürasyonunda en az bir çift bağ ğ bulunduran doymamış yağ asitleridir

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER

DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER DÜNYA KROM VE FERROKROM PİYASALARINDAKİ GELİŞMELER Dünyada üretilen krom cevherinin % 90 ının metalurji sanayinde ferrokrom üretiminde, üretilen ferrokromun da yaklaşık % 90 ının paslanmaz çelik sektöründe

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

GIDA MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN PROBİYOTİK ÜRÜN TÜKETİM DURUMLARININ BELİRLENMESİ: EGE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

GIDA MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN PROBİYOTİK ÜRÜN TÜKETİM DURUMLARININ BELİRLENMESİ: EGE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ GIDA (2013) 38 (4): 215-222 GD12086 Araflt rma / Research GIDA MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN PROBİYOTİK ÜRÜN TÜKETİM DURUMLARININ BELİRLENMESİ: EGE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Didem Önay Derin 1, Selin Keskin 2

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

Tarifname KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname Teknik Alan KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Buluş, kronik yorgunluk sendromunun tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir?

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir? Aile Hekimliği Sürekli Mesleki Gelişim Programı Hayatınız boyunca öngöremediğiniz ve hayat kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Şeker hastalığı(kısa olarak Diyabet diyebiliriz) ve obezite

Detaylı

HAF F T CAR ARAÇ LAST KLER ÜRÜN KATALO U

HAF F T CAR ARAÇ LAST KLER ÜRÜN KATALO U KONTROLSÜZ GÜÇ, GÜÇ DE LD R www.pirelli.com.tr HAF F T CAR ARAÇ LAST KLER ÜRÜN KATALO U 2008 Hafif ticari araç geliflimi Hafif ticari araç kategorisi çok genifl yelpazedeki araçlar kapsamaktad r: Ticari

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Süttozu, Peyniraltı Suyu Tozu ve Yayıkaltı Karışımları ile Üretilen Kefirlerin Özellikleri Üzerine Bir Araştırma* I.Bazı Kimyasal Özellikler

Süttozu, Peyniraltı Suyu Tozu ve Yayıkaltı Karışımları ile Üretilen Kefirlerin Özellikleri Üzerine Bir Araştırma* I.Bazı Kimyasal Özellikler Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg., 2002, 39 (3): 64-71 ISSN 1018-8851 Süttozu, Peyniraltı Suyu Tozu ve Yayıkaltı Karışımları ile Üretilen Kefirlerin Özellikleri Üzerine Bir Araştırma* I.Bazı Kimyasal Özellikler

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

3- Kayan Filament Teorisi

3- Kayan Filament Teorisi 3- Kayan Filament Teorisi Madde 1. Giriş Bir kas hücresi kasıldığı zaman, ince filamentler kalınların üzerinden kayar ve sarkomer kısalır. Madde 2. Amaçlar İnce ve kalın filamentlerin moleküler yapı ve

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1 IQ8Quad Her ortam için do ru dedektör IQ8Quad alg lama prensipleri Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page 2 02 03 Do ru seçim Hiçbir yang

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Adnan Menderes Üniversitesi. Ankara Üniversitesi

Adnan Menderes Üniversitesi. Ankara Üniversitesi KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı Berrin ŞAHİN Ünvanı Mühendis Telefon 2565811123 E-mail berrin.sahin@gthb.gov.tr Doğum Tarihi - Yeri 19.05.1962-Ankara EĞİTİM BİLGİLERİ Doktora Üniversite Adı - Akademik Birim/Mezuniyet

Detaylı