Yüklenici İnşaat KOBİ lerinde Girişimci Özellikleri ve Risk Yönetimi Uygulamaları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Yüklenici İnşaat KOBİ lerinde Girişimci Özellikleri ve Risk Yönetimi Uygulamaları"

Transkript

1 1. Proje ve Yapım Yönetimi Kongresi, 29 Eylül 1 Ekim 20 ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezi, Ankara Yüklenici İnşaat KOBİ lerinde Girişimci Özellikleri ve Risk Yönetimi Uygulamaları Y. Göç, E. Acar İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, İstanbul Özet Karmaşık emek yapısı, önceden tahmin edilmesi pek de kolay olmayan çok sayıda faktörün sürecin her aşamasında etkili olabilmesi ve her projenin tek defaya özgü olması gibi faktörler, yapım projelerinin risk düzeyini artırmaktadır. Projelerin süre, maliyet ve kalite hedeflerine ulaşabilmesi ve kaynak israfının azaltılabilmesi bakımından, yapım süreçlerinin doğal bileşenleri olarak algılanan risklerin farklı aşamalarda uygun metotlar seçilerek yönetilmesi gerekir. Buna karşılık çeşitli araştırmalar Türk yüklenicilerin önemli bir bölümünün risk yönetimi konusunda güçlük çektiğini ortaya koymaktadır. Bu güçlük, inşaat sektöründeki firmaların çoğunluğunu oluşturan, yönetsel beceri birikimi açısından dezavantajlı görülen ve firma sahibinin (girişimcinin) kişisel niteliklerinin ön plana çıktığı küçük ve orta boy inşaat firmaları (inşaat küçük ve orta boy işletmeleri [KOBİ]) için özellikle belirgindir. Bu çalışmada, genel yüklenici konumundaki inşaat KOBİ lerinde riske eğilim, belirsizliğe tolerans ve demografik özellikler gibi girişimci özellikleri ile firmaların genel risk algısı ve benimsedikleri risk yönetimi uygulamaları arasındaki ilişkilerin araştırıldığı bir tez çalışmasının nicel kurgusu aktarılarak öncül bulguları sunulmuştur. Risk yönetimi uygulamalarının ve araçlarının inşaat KOBİ leri tarafından yaygın kullanımını teşvik edebilecek yolların bulunması/geliştirilmesi, bu firmaların ve onları yöneten girişimcilerin özgün koşullarının ve niteliklerinin anlaşılması ile mümkün olabilir; çalışmanın sonuçları bu bakımdan yararlı olacaktır. Anahtar Kelimeler: İnşaat KOBİ leri, Risk Yönetimi, Girişimci Özellikleri. Giriş Risk analizi ve yönetimi, inşaat endüstrisinde karar alma süreçlerinin önemli bir parçasıdır. İnşaat endüstrisi içindeki aktörler, inşaat faaliyetlerinin doğası gereği yüksek derecede risklerle iç içedir. Yapım projelerindeki risk seviyesinin kontrol altında tutulması ve en az düzeye indirilmesi, farklı risklere karşı doğru önlemlerin alınması, risklerin etkilerinin azaltılması ya da yok edilmesi, proje maliyetlerine ek maliyetlerin yansımaması bakımından önem taşımaktadır (Özdemir, 2003). İnşaat endüstrisindeki aktörlerin risklerle başa çıkma konusundaki sicili sıklıkla sorgulanmaktadır (Kartam ve Kartam, 2001). Teslim tarihlerine ve maliyet hedeflerine ulaşamadan sonlanan projelerin sayısı hiç de az değildir. Bu durumun müşterilere, yüklenicilere ve diğer 813

2 aktörlere etkisi son derece olumsuzdur (Hameed ve Woo, 2007). Uğur (2006), yapım projelerinin son derece riskli olmalarına karşın inşaat sektöründeki risk yönetimi uygulamalarının, diğer riskli piyasalardaki uygulamalara kıyasla çok daha zayıf olduğunu; altyüklenicileri fiyat rekabetine sokarak yarıştırmaya ve riski onlara transfer etmeye dayalı geleneksel anlayışı özellikle uluslararası rekabetin artttığı pazarlarda sürdürmenin güç olduğunu belirtmektedir. Öte yandan, inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların tamamına yakın bir bölümü küçük ve orta boy işletmelerden (inşaat KOBİ lerinden) oluşmaktadır. Risk yönetimi uygulamalarının ve tekniklerinin inşaat KOBİ leri tarafından yaygın olarak kullanılmasını teşvik edecek yolların geliştirilmesine katkıda bulunacak araştırmalar, sektör düzeyinde kaynakların daha verimli kullanılması, israfının azaltılması ve karlılığın artırılması açısından önem taşımaktadır. Girişimcilik ve KOBİ literatürü, firma sahiplerinin (girişimcilerin) kişisel özelliklerinin bu firmalardaki yönetim kurgusunu ve uygulamalarını büyük firmalara kıyasla çok daha fazla etkilediğini; firma sahibi ile yöneticisinin çoğunlukla aynı kişi olmasının girişimcilerin kişisel özellikleri ile firma özelliklerini özdeşleştirdiğini ortaya koymaktadır. Küçük firmalarda firma sahibi firmasının her türlü sorunuyla, çalışanlarıyla ve müşterileriyle bire bir ilgilenen, zamanının hemen tamamını firmasının idaresi ile geçiren; büyük firmalardan farklı olarak yönetici, uzman ve danışman gibi farklı aktörlerin rollerini çoğunlukla tek başına üstlenen kişidir (Küçük, 2005). Araştırmalar girişimcilerin fırsat kovalama, fırsatları hayata geçirme, yenilikçilik, risk üstlenme ve belirsizliğe tolerans gibi konularda görece yüksek eşiklere sahip olduklarını, bu özelliklerin firmaların başarısında belirleyici faktörler arasında yer aldığını ortaya koymaktadır. Diğer yandan, araştırmalar girişimciliğe dair edimlerin ortaya çıkmasında eğitim, yaş, cinsiyet, etnisite, aile yapısı ile ilgili ve kültürel faktörlerin etkili olduğununu göstermektedir (Aytaç, 2006). Bu tür bulgular bir bütün olarak değerlendirildiğinde, inşaat KOBİ lerinde girişimcilerin özellikleri ile yönetim uygulamaları arasındaki özdeşliğin, pek çok yönetim alanı gibi, proje risk yönetimi için de geçerli olacağı savlanabilir. Literatür taraması, inşaat sektörü için bu konuda herhangi bir ampirik bulgu olmadığını göstermektedir. Bu çalışmada, inşaat KOBİ lerindeki girişimcilerin risk alma eğilimi, belirsizliğe tolerans ve demografik özellikler gibi bireysel özelliklerin girişimcilerin (firma sahipyöneticilerinin) (a) risk algılamalarını ve (b) firmalarındaki risk yönetimi uygulamalarını nasıl etkilediğini belirlemeyi amaçlayan ve sürmekte olan bir tez çalışmasının genel kurgusu özetlenerek öncül bulguları sunulmuştur. Proje Risk Yönetimi Proje risk yönetimi, tüm proje boyunca ortaya çıkan risklerin tanımlandığı, analiz edildiği, bu risklere karşılık verildiği ve riskleri ortadan kaldırmak, azaltmak ya da kontrol etmek için en uygun sonucun elde edilmeye çalışıldığı sistematik bir süreç olarak tanımlanabilir (Deviprasadh, 2007). Riskin kabullenilmesiyle başlayan proje risk yönetimi temel olarak dört ana aşamadan oluşmaktadır (Şekil 1): risk kaynaklarının belirlenmesi (risk identification), riskin ölçülmesi/sayısalllaştırılması (risk quantification), riske karşı tepki geliştirilmesi (risk response development) ve riske 814

3 karşı verilen tepkinin kontrolü (risk response and control). Her aşamanın kendisine özgü girdileri, araçları/teknikleri ve çıktıları bulunmaktadır. Proje Risk Yönetimi Aşamaları Risk Kaynağının Belirlenmesi Riskin Ölçülmesi Riske Karşı Tepki Geliştirilmesi Riske Karşı Verilen Kontrolü 1. Girdiler 2. Araç ve Teknikler 1. Girdiler 2. Araç ve Teknikler 1. Girdiler 2. Araç ve Teknikler 1. Girdiler 2. Araç ve Teknikler Şekil 1. Risk Yönetimi Aşamaları (Deviprasadh (2007), ve Gray ve Larson (2008) den derlenmiştir) Riskin Tanımlanması ve Risk Kaynağının Belirlenmesi Bu aşamada projenin akışını engelleyebilecek tüm olasılıkların listesi çıkarılarak sorun çıkarabilecek noktalar belirlenir. Projeden sorumlu tüm grupların bu çalışmaya katılmaları beklenir. Projenin geneliyle ilgili risk unsurları belirlendikten sonra özel alanlar incelenebilir. Ayrıntılı iş programı tüm işlerin detaylarıyla ve sırasıyla incelenmesini kolaylaştırır. Böylece risk yaratabilecek unsurların atlanmaması hedeflenir (Gray ve Larson, 2000). Risk unsurlarının tam olarak belirlenmesini önemli kılan bir neden, risklerin birleştikleri zaman tek başlarına olduklarından daha fazla tehdit içermeleridir (Özdemir, 2003). Projenin sonucunu etkileyebilecek faktörlerin saptanması, risk yönetim sisteminin en önemli aşamasıdır ve proje risk yönetimi sürecinde tekrarlanır. Risk belirleme, tüm proje süresince düzenli olarak tekrarlanması ve kontrol edilmesi gereken bir süreçtir. Böylelikle, tanımlanmış her risk birer yönetim problemi haline dönüştürülebilir (Birgönül ve Dikmen, 1996). Uğur (2007) nin yurt içi ve yurt dışında faaliyet gösteren Türk müteahhitlik firmalarındaki risk yönetimi uygulamalarına ilişkin araştırmasında, firmalarımızın hem yurt içi hem de yurt dışı faaliyetler sırasında en çok finansal/ekonomik risklerle karşılaştıkları; en az karşılaştıkları risk grubunun çevresel riskler olduğu ortaya konulmuştur. Riskleri tanımlamak için çeşitli nitel ve nicel teknikler kullanılabilir. Bu çalışmanın kapsamı dışındaki bu tekniklere ilişkin olarak yerli ve yabancı literatürde kapsamlı bir bilgi birikimi bulunmaktadır (bkz. Devipasadh, 2007; IMA, 2007; Karaçar, 2000; Erdem, 1999; Tang ve diğerleri, 2007). Riskin Ölçülmesi Riskin ölçülmesi, tanımlanmış risklerin proje üzerindeki etkilerinin analiz edilmesidir. Risk analizinin dört ana amacı bulunmaktadır (Özdemir, 2003): (1) Projeyi genel olarak daha iyi anlamayı sağlamak, (2) proje içinde farklı alternatif çözümlerin varlığını saptamak; (3) riskleri sistematik bir yapı içinde incelemek; ve (4) risklerin incelenmesi sayesinde projenin diğer bölümlerine de katkıda bulunmak. 815

4 Risk analizi, risk yönetimi kapsamındaki aşamaların en öznel olanlarından biridir. Bunun sebebi herhangi bir risk grubu üzerinde yorum yapılmasını gerektirmesidir. Risklerin ölçülmesinde nitel ve/veya nicel tekniklerden yararlanılabilir. Nicel teknikler genellikle istatistiksel hesaplamalara; risklerin olasılık dağılımlarına dayanır ve eğer veriler güçlü ve güvenilir ise, nitel tekniklere göre daha kesin sonuçlar verebilir. Nitel teknikler ise, kişisel yargılara ve analistlerin geçmiş deneyimlerine dayanır. Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Kimi araştırmacılar, her iki tekniğin de kullanılabilir olduğu durumda, nicel tekniklerin tercih edilmesi gerektiğini savunmaktadır (Deviprasadh, 2007; Klemetti, 2006; Ahmed ve Azhar, 2004). Birgönül ve Dikmen (1996), inşaat sektöründe risklerin proje üzerindeki etkilerini yapılan tahminlere yansıtmak amacıyla proje maliyetlerinin hesaplanmasından sonra belirli bir yüzdenin risk payı olarak maliyete eklendiğini; bunun genellikle maliyetin yaklaşık yüzde 'u olarak belirlendiğini ve yüklenicinin olası finansal kayıplarını ortadan kaldırdığının varsayıldığını; oysa her proje için risklerin büyüklüğü ve değişkenliği gözönünde bulundurulmaksızın aynı yüzdenin kullanılmasının uygun ve gerçekçi bir yöntem olmadığını savunmaktadır. Birgönül ve Dikmen e (1996) göre, risk analiz tekniklerinin sağladığı başlıca yarar risklerin proje üzerindeki etkileri konusundaki görüşlerin, ileriye dönük tahminlere yansıtılabilmesi ve tek değerli yaklaşımlar yerine, olası pek çok sonuç üzerinde durulabilmesidir...analiz sırasında asıl önemli olan, gerçekçi tahminlerin yapılarak, belirsizliğin doğuracağı sonuçların doğru yorumlanması ve bu düşüncelerin somut olarak ifade edilebilmesidir. Riske Karşı Tepki Geliştirilmesi Riskler belirlendikten ve nitel ya da nicel yöntemlerle ölçüldükten sonra, bu risklere karşı verilecek tepkiler belirlenir. Riske karşı genellikle dört tip tepki verilmektedir: (Ahmed ve Azhar, 2004; Baker ve diğerleri, 1999; Klemetti, 2006; Kartam ve Kartam, 2001; Tang ve diğerleri, 2007): Riskin kabullenilmesi; riski azaltılması; riskin başka tarafa aktarılması ve riskten kaçınılması. Riskin Kabullenilmesi: risklerin inşaat firması tarafından kısmen ya da tamamen tahmin edilip, yaratacağı etkinin kabul edilmesidir. Risk pasif veya aktif biçimde kabullenilebilir. Pasif risk alımında, firma detaylı risk tanımlamaları ve ölçümleri yapmaz; riskin etkisinden habersiz bir biçimde riski üstlenir. Bu nedenle, riske karşı herhangi bir tepki söz konusu değildir. Aktif risk alımında ise, risklerin detaylı olarak tanımlanması ve analizlerinin yapılmış olması gerekir. Bir firmanın analizlerini yaptığı risklerden korunmak için en uygun çözümün üstlenme olduğuna karar vermesi, olası kayıpların işletme kaynaklarından karşılanmasını da kabul ettiği anlamına gelmektedir. Aktif risk alımı kendini sigortalama (selfinsurance) olarak da adlandırılmaktadır (Baker ve diğ., 1999). Riskin Azaltılması: riskin kabullenilmesinin bir parçası olarak da kabul edilebilir. Çünkü, risklerin azaltılması için öncelikle kabullenilmesi gerekmektedir (Baker ve diğ., 1999). Bu yöntemde, işletmenin kayıpları, riskin gerçekleme olasılığını ve gerçekleşmesi durumunda riskin finansal şiddetini azaltarak önlenir. Riskin Başka Tarafa Aktarılması: iki şekilde gerçekleştirilir. Birincisi, riskli mal ya da işlemlerin başka kişi ya da işletmelere aktarılmasıdır. Yapım projelerinde riskler genellikle sözleşmeler aracılığı ile malsahibi, tasarımcı, yüklenici ve alt yükleniciler 816

5 arasında paylaşılır. İkincisi ise, riskli mal ya da işlemlerin kabul edilip finansal riskinin aktarılmasıdır. Risklerin sigorta şirketlerine aktarılması bu yönteme örnek olabilir. Sigortalama işi, risklere yönelik çözüm stratejilerinin en önemlilerinden ve en çok tercih edilenlerinden biridir. Sigorta maliyetinin proje maliyeti üzerinde önemli bir paya sahiptir. Ancak deprem, sel gibi doğal afetler, gerçekleşme olasılıkları düşük fakat sonuçları büyük olduğu için sigortalanabilmektedir (Baker ve diğ., 1999; Erdem, 1999; Karaçar, 2000; Özdemir, 2003). Riskten Kaçınılması: firmaların riskli işlerden tamamen vazgeçerek riskten uzaklaşmasıdır. Eğer risklere neden olan kaynaklardan kurtulmak mümkün ise, bu, işletme için en güvenli yoldur. Bu yöntemde, riskli ürün ve üretim değiştirilebileceği gibi, tüm iş alanı da değiştirilebilir. Ancak bu değişikliklerin yeni riski durumlar yaratıp yaratmayacağı dikkatli biçimde analiz edilmelidir. Baker ve diğ. (1999), riskin azaltılmasının inşaat sektöründe risklere karşı en çok geliştirilen tepki olduğunu belirtmektedir. Bunu sırayla riskin başka tarafa aktarılması ve riskin kabullenilmesi izlemektedir. İnşaat firmaları riski başka tarafa aktarırken, hem finansal olarak hem de uzman görüşlerini kullanarak aktarmayı tercih ederler. Sigorta ve sözleşmelerdeki hariç tutma ya da tazminat şartları en çok uygulanan finansal risk aktarma yöntemleridir. Özel olarak projeyi sahiplenen ve finanse eden inşaat firmaları, riski kabul etmeli, azaltmalı ya da finansal olarak başka tarafa aktarmalıdır. Riski başka tarafa aktarmanın bir yolu da ortaklık (partnering) uygulamalarıdır. Böylece risk ortaklarca paylaşılırken uzman bilgisi ve alt yüklenici becerisi elde tutulur. Riske Karşı Verilen Tepkinin Kontrolü Risk tepkisinin kontrolü, bir projenin yaşam döngüsü boyunca karşılaşılan riskli olaylara tepki vermek amacıyla proje risk yönetim planının uygulanmasını içerir. Her türlü değişiklik durumunda, tanımlama, ölçme ve karşılık verme temel döngüsü tekrarlanır. Deviprasadh (2007), en kapsamlı ve eksiksiz analizlerde bile tüm risk ve olasılıkların doğru bir şekilde tanımlanamayacağını; dolayısıyla kontrolün ve tekrarlamanın gerekli olduğunu belirtmektedir. Riske karşı verilen tepkinin kontrolü için çeşitli tekniklerden yararlanılabilir (Deviprasadh, 2007; Tang ve diğ., 2007). İlgili dökümanların periyodik olarak incelenmesi; risk durumunu gösteren periyodik raporlar hazırlanması; proje gidişatının periyodik olarak raporlanması; riskin geçiştirilmesi ve riske karşı tepki geliştirilme evresinin tekrarlanması. bu teknikler arasındadır. Tang ve diğ. (2007), Çin inşaat sektöründe firmaların en sık kullandıkları kontrol tekniğinin ilgili dökümanların periyodik olarak incelenmesi olduğunu ortaya koymuştur. Bu tekniği risk durumunu gösteren periyodik raporlar ve gidişatın periyodik olarak raporlanması izlemektedir Girişimcilik Özellikleri "Neden bazı insanlar yeni fırsatları görme ya da yaratma yeteneğine sahipken diğerlerinin bu tür bir özelliği yoktur? Neden bazı kişiler iş fikirlerini ya da hayallerini gerçek bir işletmeye dönüştürürken diğerleri bunu başaramaz? Neden bazı girişimciler başarılı iken diğer bazıları başarısızdır?" (Arıkan, 2002). Risk girişimcilikle özdeşleşen kavramlardan biridir; girişimcilerin genel kitleden farklı olarak riske ve 817

6 belirsizliğe karşı yüksek toleransı ifade eden değer yargılarına sahip oldukları varsayılmaktadır. KOBİ lerin kurulmasında ve geliştirilmesinde pazar fırsatlarının yapısal niteliklerin yanında, risk alabilme yeteneklerinin belirleyici olduğu düşünülmektedir (Bozkurt ve Baştürk, 2009). Klasik anlamda girişimci, üretim faktörlerini bir araya getirerek üretim sürecini başlatan kişi olarak tanımlanmaktadır. Modern anlamdaki girişimcilik düşüncesi, işletmenin kuruluş aşamasından itibaren kapasite tayini ve bunun kullanımında da rasyonel davranmayı gerektirir. Bu açıdan girişimci, pazarıntalebin davranış boyutunu bilen ve ona göre strateji tayin eden olarak da tanımlanabilir (Özkan ve diğerleri, 2003). Foss Klein a göre girişimcilik, risk alma, fırsat kovalama, hayata geçirme ve yenilik yapma süreçlerinin tamamını ifade eder. Bu çerçevede, hem şirket açma süreci, hem de yenilik yapma süreci girişimciliğin kapsamına girer (Foss ve Klein, 2002). Bu bağlamda daha öz olarak, girişimciliğin bir işe başlamayı, iş sahibi olmayı, işi geliştirmeyi ve büyütmeyi kapsadığı belirtilir (Aytaç, 2006 nın içinde). Girişimci, bir mal veya hizmeti üretmek, pazarlamak için kendine ait ya da başka kişi veya kurumlardan sağladığı kaynaklarla, üretim faktörlerini bir araya getiren, bu faaliyeti yaparken ortaya çıkabilecek zararı da göze alan kişidir (Küçük, 2005). Girişimcilik konusundaki disiplinler arası literatürde, girişimcilik teorileri iki farklı eğilimde ele alınmaktadır (Bozkurt ve Baştürk, 2009): Birinci eğilim, girişimciliğin doğasını etkileyen faktörlere odaklanır ve arz temelli yaklaşım (supply side perspective) olarak adlandırılabilir. Bir diğeri de girişimcinin ait olduğu sosyal bağlamı esas alması gerekçesiyle talep temelli yaklaşım (demand side perspective) olarak tanımlanabilir. Bu iki eğilimde de girişimcilerin sahip olduğu risk toleransı ve belirsizliğe katlanabilme yeteneği merkezi bir önem taşımaktadır. Sosyal öğrenme teorisi olarak nitelendirilen yaklaşımı benimseyen araştırmacılar ise girişimcilerin toplumsal çevre ile karşılıklı etkileşim içinde olduklarını; girişimci olma özelliğinin aile ilişkileri, rol modelleri ve aile içindeki girişimci geçmişi gibi sosyo kültürel faktörlerle ilişkili olduğunu; bu bağlamda risk alma ve belirsizlik toleransı gibi niteliklerin aile ve diğer sosyal aktörler kanalıyla öğrenildiğini ve sosyo kültürel çevre tarafından şekillendirildiğini kabul etmektedirler (age). Yukarıda değinildiği üzere genel kabul gören bakış açısı 'risk alıcılığın' (risk taker) girişimcilerin belirleyici bir özelliği olduğu yönündedir. Riskten farklı olarak belirsizlik ise bir tür olasılık barındırır. Ancak bu olasılık, daha önce sınıflandırılmış türden geçerli bir temele sahip değildir. Aksine daha önce karşılaşılmamış bir durumu yansıtır. Bu nedenle belirsizlik durumundaki kararlar, hem bir tahmin hesaplamasına hem de bu tahminin değerine bağlıdır. Gerçek iş dünyasında, sanıldığının aksine çoğu zaman hesaplanabilir olasılıklar ile karşılaşılmaz. Girişimcilik, bu anlamda belirsizliklerin yönetim ve kontrolüne dayanır. Başarılı bir girişim, sadece yeteneklere değil, etkin bir biçimde belirsizlikler ile baş edebilmeye dayanmaktadır (Bozkurt ve Baştürk, 2009). Girişimcilerin yenilik yaratma potansiyellerindeki kültürel etkileri araştıran Shane (1993), bazı kültürlerin yenilik yaratma fikrini destekleyici özelliği üzerinde durmaktadır. Özellikle belirsizlik toleransı yüksek olan kültürlerin daha yenilikçi fikirlere açık olduğunu ve dolayısıyla bu kültürlerde girişimci eğilimlerin daha belirgin olduğunu iddia etmiştir (Shane, 1993). Girişimcilik literatürü, geleceği kestirebilme yeteneği, maceraperestlik gibi kişisel özelliklerin yanında; yaş, gelir düzeyi, cinsiyet ve eğitim düzeyi gibi sosyal faktörlerin 818

7 risk alabilme davranışında etkin olduğunu göstermiştir (Bozkurt ve Baştürk, 2009; Aytaç, 2006). Alan Araştırmasını Tasarımı Birinci yazarın tez çalışması kapsamında tasarlanan saha araştırmasında, 'yüklenici inşaat firmalarında girişimci özellikleri ile girişimcilerin risk algısı ve firmalarında benimseyerek uygulamada kullandıkları proje risk yönetimi uygulamaları arasındaki ilişki' üzerinde yoğunlaşılmıştır. Şekil 2 araştırma kapsamına giren değişkenleri göstermektedir. Örneklemini inşaat KOBİ'lerinin oluşturduğu saha araştırması için tasarlanan anket formunda yer alan sorular beş ana grupta toplanmıştır: (1) Girişimcilerin risk algılaması; (2) yüklenici inşaat firmalarında kullanılan risk yönetim teknikleri; (3) girişimcilerin risk eğilimi ('risk propensity'); (4) girişimcilerin belirsizliğe toleransı ('ambiguity tolerance'); ve (5) girişimcilerin demografik özellikleri. Bu başlıklar altında yanıtı aranan araştırma sorularının önemli bir bölümü Tablo 1 de sıralanmıştır. Şekil 2. Araştırma Kapsamında İncelenen Değişkenler Anket formu geliştirilmeden önce geniş bir literatür taraması yapılmıştır. Anketin birinci bölümünde girişimcilerin risk algılamasını ölçmek için, çok sayıda proje risk faktörünü puanlamaları istenmiştir. Daha sonra yanıtlayıcılar tarafından verilen puanlardan yararlanılarak girişimcilerin yapım projelerindeki risk algılamalarını ortaya koyan bir olasılıketki diyagramı (ya da risk haritası) oluşturulmuştur. Risk faktörlerinin listesinin oluşturulmasında Ahmed ve Azhar (1999), Kangari (1995) ve ASCE (1979) tarafından oluşturulan ve kapsayıcı niteliği sebebiyle başka araştırmacılar tarafından da kullanılan (bkz. Rahman ve Kumaraswamy, 2002; Kartam ve Kartam, 2001) listelerden yararlanılmıştır. Başlangıçta toplam 41 risk faktöründen oluşan listeye pilot çalışma sırasında yanıtlayıcının önerisi üzerine 'kamu idarecileri ile olumsuz ilişkiler' faktörü de eklenmiştir. Anketin ikinci bölümünde girişimcilere firmalarının yapım projelerinde karşı karşıya kaldığı riskleri yönetmek için risk yönetim sürecinin farklı aşamalarında ne tür tekniklerden yararlandıkları sorusu bir açık soru olarak yöneltilmiştir. Bunun sebebi, literatürde inşaat KOBİ lerinin yararlandığı risk yönetim tekniklerine ilişkin herhangi bir veriye rastlanmamış olmasıdır. Büyük inşaat firmalarının dahi özellikle nicel teknikleri çok kısıtlı ölçüde kullandığını ortaya koyan araştırma bulguları dikkate alındığında, küçük firma sahipyöneticilerinin konuya yaklaşımının ancak açık bir soruyla anlaşılabileceği düşünülmüştür. Bu soruya verilen yanıtlar içerik analizi ile değerlendirilecektir. Anketin üçüncü bölümünde girişimcilerinin risk eğilimi Nicholson ve diğ. (2005) tarafından geliştirilen Risk Eğilim İndeksi (The Risk Taking Index) ile ölçülmüştür. Anketin dördüncü bölümünde 819

8 girişimcilerin belirsizliğe toleransının ölçülmesinde MacDonald AT20 Belirsizliğe Tolerans İndeksi (AT20 Ambiguity Tolerance Index) kullanılmıştır. Anketin son bölümünde girişimcilerin yaş, cinsiyet, eğitim gibi demografik özelliklerine ilişkin sorular yer almaktadır. Anket formunun sahada sorunsuz olarak çalışıp çalışmadığı küçük bir inşaat pilot görüşme yapılarak sınanmıştır. Pilot görüşme sonrasında anket formunda küçük değişiklikler yapılmıştır. Tablo 2 ve Tablo 3, firmaların ve yanıtlayıcıların özelliklerini özetlemektedir. Tablo 1. Araştırma Kapsamında Yanıtı Aranan Sorular Soru Grupları Sorular Ölçme A. Firmaların Risk Algılaması B. Firmaların Kullandığı Risk Yönetim Teknikleri C. Girişimci Özellikleri ve Risk Algılaması D. Firma Özellikleri İnşaat KOBİ leri ne tür risklerle hangi sıklıkta karşılaşmaktadır? Firmaların yapım projelerinde karşılaştıkları risk faktörleri hangi başlıklar altında sınıflandırılır? Karşı karşıya kaldıkları risklerin gerçekleşmesi durumunda inşaat KOBİ lerine etkisi nedir? İnşaat KOBİ leri genel olarak yapım projelerindeki riskleri nasıl algılamaktadır? İnşaat KOBİ'leri riskleri yönetmek için ne tür tekniklerden yararlanmaktadır? Firma özellikleri ile firmalarca uygulanan risk yönetim teknikleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmakta mıdır? Girişimci özellikleri ile firmalarca uygulanan risk yönetim teknikleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmaktadır? Firmaların risk algılaması ile yararlandıkları risk yönetim teknikleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmakta mıdır? Girişimcilerin çeşitli özellikleri ile risk algılamaları arasında ne tür bir ilişki bulunmaktadır?) Risk eğilimi (risk propensity) Belirsizliğe tolerans (Ambiguity tolerance) Firma özellikleri Demografik özellikler (yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum, meslek, deneyim) Girişimcilerin özellikleri ile inşaat KOBİ'lerinde kullanılan risk yönetimi teknikleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmakta mıdır? Firma özellikleri (büyüklük, yaş, pazar) ile girişimcilerin risk algısı arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmakta mıdır? Aritmetik ortalama (a) Faktör analizi Aritmetik ortalama (b) (a) X (b) (Olasılıketki diyagramı) Açık sorulara verilen yanıtların içerik analizinin yapılması Kikare testi Kikare testi Kikare testi Korelasyon analizi, Regresyon analizi Korelasyon analizi 820

9 Tablo 2. Firmaların Özellikleri n Ortalama Medyan Std. Sapma Min. Max. Toplam Personel Sayısı Sözleşme Bedeli (Son 5 yıl / TL) Sektör Deneyimi (yıl) Pazarlar Yerel pazar (1) Bölgesel pazar (2) Ulusal pazar (3) Uluslar arası pazar (4) 58,2 61,5 50, ,40 22,2 2, ,87 13,57 1, Tablo 3. Yanıtlayıcıların Özellikleri n Ortalama Std. Sapma Min. Max. Yaş 42,4 11, Cinsiyet Kadın Erkek Medeni Durum Evli Bekar Meslek Mimar Mühendis Diğer Eğitim Durumu Önlisans(2) Lisans(3) Yüksek lisans(4) Doktor(5) Sektör Deneyimi ,4 15 0,84 8, Sonuçlar Çalışma kapsamında şu ana kadar firma ile yüzyüze görüşme yapılmıştır; henüz veri, toplama aşaması tamamlanmadığından, aşağıda raporlanan tanımlayıcı ve yorumlayıcı istatistiksel verilere ve bulgulara temkinle yaklaşılmasında yarar bulunmaktadır. Yanıtlayıcıların en sık karşılaştıkları ve gerçekleşmeleri durumunda en çok etkilendiklerini belirttikleri riskler Şekil 3 ve Şekil 4 te gösterilmiştir. Şekil 5 te ise ikisinin çarpımı ile oluşturulan olasılıketki diyagramı (ya da yanıtlayıcıların risk algısı ) gösterilmiştir. 821

10 Şekil 3. En Sık Karşılaşılan Risk Türleri Şekil 4. Gerçekleşmeleri Durumunda Firmaları En Çok Etkileyen Risk Türleri Yer işgal etmemesi için Şekil 5 te sadece şematik olarak gösterilen olasılıketki diyagramına ( risk haritasına ) göre, girişimcilerin en fazla risk algıladığı konular, sırasıyla, şu şekildedir: Sözleşmeye istinaden yapılan ödemelerdeki gecikmeler; sözleşmeye ilişkin konuların çözümündeki gecikmeler; ekonomik felaket/kriz; uyuşmazlıkların çözümündeki gecikmeler; tasarım değişikliği; noksan/kusurlu tasarım; yasal süreçlerin maliyeti; enflasyon... Girişimcilerin en az risk algıladığı konular ise, sırasıyla, şu şekildedir: Sendikalarla sürtüşme; kamu düzenini bozan olaylar; inşaat sahasına erişimle ilgili güçlükler; müşterinin/mal sahibinin iflas etmesi; malzeme ve ekipman erişimi/temini; işgücü; yapılabilirlik/inşa edilebilirlik. Şekil 5. OlasılıkEtki Diyagramı (Girişimcilerin Risk Algısı) 822

11 Korelasyon analizi sonuçları, girişimcilerin risk algılaması ile belirsizliğe tolerans ve riske eğilim özellikleri arasında anlamlı bir ilişki olmadığını göstermektedir. Buna karşılık eğitim düzeyi girişimcilerin eğitim düzeyi arttıkça risk algılarının da arttığı gözlenmiştir (Pearson s r=0.864; p=0.003). Yaş ve deneyim gibi diğer girişimci profili değişkenleri ile risk algısı arasında anlamlı bir ilişki gözlenmemiştir. Yukarıdaki ve Tablo 1 de belritilen diğer analizler araştırmanın veri toplama aşaması tamamlandığında, daha geniş bir örneklemle tekrarlanacaktır. Risk yönetimi uygulama ve araçlarının inşaat KOBİ'leri tarafından yaygın olarak kullanılmasını teşvik edecek yolların geliştirilmesine katkıda bulunacak araştırmalar, sektör düzeyinde kaynakların daha verimli kullanılması, israfının azaltılması ve karlılığın artırılması açısından önem taşımaktadır. Risk yönetimi uygulama ve araçlarının inşaat KOBİ leri tarafından yaygın kullanımını teşvik edebilecek yolların bulunması/geliştirilmesi, bu firmaların ve onları yöneten girişimcilerin özgün koşullarının ve niteliklerinin anlaşılması ile mümkün olabilir; çalışma tamamlandığında elde edilecek sonuçlar, bu bakımdan yararlı olacaktır. Kaynaklar Ahmed, S. M. ve Azhar, S. (2004). Risk Management in the Florida Construction Industry, Proceedings of the 2nd Latin American and Caribbean Conference for Engineering and Technology, Miami, Florida. Arıkan, S. (2002). Girişimcilik Temel Kavramlar ve Bazı Güncel Konular, Siyasal Kitabevi, Ankara. ASCE (1979). Construction Risk and Liability Sharing Conference. Scottsdale, Arizona, USA, Vols I ve II, American Society of Civil Engineers, USA. Aytaç, Ö. (2006). Girişimcilik: SosyoKültürel Bir Perspektif, Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, No.15. Baker, S., Ponniah, D. ve Smith, S. (1999). Risk Response Techniques Employed Currently for Major Projects, Construction Management and Economics, Vol. 17, Birgönül, M. T. ve Dikmen, İ. (1996). İnşaat Projelerinin Risk Yönetimi, TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, Teknik Dergi, Vol. 7, No. 4. Bozkurt, V. ve Baştürk, Ş. (2009). KOBİ Girişimcilerinde Risk ve Belirsizlik Algıları: Bursa Örneği, Ankara Üniversitesi, Siyasi Bilgiler Fakültesi, Vol. 64, No. 2, Deviprasadh, A. (2007). Risk Assessment and Management in Construction Projects, Yüksek Lisans Tezi, Anna University Department of Civil Engineering, Chennai. 823

12 Erdem, A. (1999). Yüklenici İnşaat İşletmelerinde Bina İnşaatlarına İlişkin Olası Riskler İçin Çözüm Stratejilerinin Geliştirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, İ.T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Foss, N. J. ve Klein, P. G. (2002). Entrepreneurship and the Firm: Austrian Perspectives on Economic Organization, Edward Elgar Publishing, Bodmin, Cornwall. Gray, C. F. ve Larson, E. W. (2000). Project Management the Managerial Process, Irwin McGraw Hill, Boston. Gray, C.F. ve Larson, E.W. (2008). Project Management: The Managerial Process, McGraw Hill, Boston. Hameed, A. ve Woo, S. (2007). Risk Importance and Allocation in the Pakistan Construction Industry: A Contractors Perspective, KSCE Journal of Civil Engineering, Vol. 11, No. 2, IMA Institute of Management Accountants (2007). Enterprise Risk Management: Tools and Techniques for Effective Implementation, Institute of Management Accountants, Montvale, NJ. Kangari, R. (1995). Risk Management Perceptions and Trends of U.S. Construction, Journal of Construction Engineering and Management, Vol. 121, No.4, Karaçar, P. (2000). Türk İnşaat Sektöründe İhale Sürecine Yönelik Risk Yönetim Kapsamında Alan Çalışması, Yüksek Lisans Tezi, İ.T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Kartam, N.A. ve Kartam, S.A. (2001). Risk and its Management in the Kuwaiti Construction Industry: A Contractors Perspective, International Journal of Project Management, Vol. 19, Klemetti, A. (2006). Risk Management in Construction Project Networks, Helsinki University of Technology Laboratory of Industrial Management Report, Helsinki. Küçük, O. (2005). Girişimcilik ve Küçük İşletme Yönetimi, Seçkin, Ankara. Nicholson, N., Soane, E., FentonO'Creevy, M. ve Willman, P. (2005). Personality and DomainSpecific Risk Taking, Journal of Risk Research, Vol. 8, No. 2, Özdemir, Z. (2003). Türkiye Müteahhitler Birliği'ne Üye İnşaat Firmalarında Risk Yönetimi Üzerine Alan Araştırması, Yüksek Lisans Tezi, İ.T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Özkan, Ş., Gündoğdu, F., Emsen, S., Aksu, H. ve Başar, S. (2003). KOBİ lerde Girişimcilik Yenilikçilik, Atatürk Üniversitesi Yayınları, No: 929, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayınları, No: 6, Araştırma Serisi, No: 90, Erzurum. 824

13 Rahman, M.M. and Kumaraswamy, M.M. (2002). Risk Management Trends in the Construction Industry: Moving Towards Joint Risk Management, Engineering, Construction and Architectural Management, Vol. 9, No. 2, Shane, S. (1993). Cultural Influences on National Rates of Innovation, Journal of Business Venturing, Vol. 8, No.1, Tang, W., Qiang, M., Duffield, C.F., Young, D.M. ve Lu, Y. (2007). Risk Management in the Chinese Construction Industry, Journal of Construction Engineering and Management, ASCE, Vol. 133, No.2, TÜSİAD (2002). Türkiye de Girişimcilik, TÜSİAD Yayınları, Ankara. Uğur, L. O. (2006). İnşaat Sektöründe Riskler ve Risk Yönetimi, Türkiye Müteahhitler Birliği, Ankara. Uğur, L. O. (2007). TMB Üyesi İnşaat Firmalarının Planlama, Yapı Maliyeti Hesaplama ve Risk Yönetim Yaklaşımları, Türkiye Müteahhitler Birliği, Ankara. 825

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Pazarlama araştırması

Pazarlama araştırması Pazarlama araştırması Etkin bir pazarlama kararı alabilmek için gerekli olan enformasyonun ve bilginin toplanması ve kullanılmasıdır. Bu sayede, pazarla ilgili risk ve belirsizlik azalacak ve başarı artacaktır.

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

T.C. OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar

T.C. OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç T.C. OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar Madde 1- Bu yönergenin amacı üniversitenin günlük faaliyetlerinde karşılaştığı veya gelecekteki

Detaylı

İNŞAAT PROJELERİNDE RİSK YÖNETİMİ : TEMEL KAVRAMLAR. Prof. Dr. İrem Dikmen Toker ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Ankara

İNŞAAT PROJELERİNDE RİSK YÖNETİMİ : TEMEL KAVRAMLAR. Prof. Dr. İrem Dikmen Toker ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Ankara İNŞAAT PROJELERİNDE RİSK YÖNETİMİ : TEMEL KAVRAMLAR Prof. Dr. İrem Dikmen Toker ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Ankara RİSK YÖNETİMİ RİSK! İNŞAAT PROJELERİNDE OLDUKÇA FAZLA VARDIR. YÜKLENİCİLER ÜSTLENİR,

Detaylı

Kalite Yönetim Sistemi (KYS) kapsamında belirlenen prosesler için risk ve fırsatların değerlendirilmesi faaliyetlerini kapsar.

Kalite Yönetim Sistemi (KYS) kapsamında belirlenen prosesler için risk ve fırsatların değerlendirilmesi faaliyetlerini kapsar. 1. AMAÇ Bu prosedürün amacı; risk ve fırsatları değerlendirmeye yönelik faaliyetlerin belirlenen şartlara uygunluğunu sağlayacak bir yöntem oluşturmaktır. 2. KAPSAM Kalite Yönetim Sistemi (KYS) kapsamında

Detaylı

İK YÖNETİMİ NASIL ALGILANIYOR?

İK YÖNETİMİ NASIL ALGILANIYOR? İK YÖNETİMİ NASIL ALGILANIYOR? Amaç ve Kapsam Richard Bach, Algı, kendimizin ya da başkalarının zihninde oluşan, bilgilenme, yargılama, ilişkiler gibi etkileşimlerle biçimlenen bir imgedir der. Kişisel

Detaylı

İhale Sürecinde İnşaat Maliyeti ve Kar Marjını Etkileyen Risklerin Durum Değerlendirmesi

İhale Sürecinde İnşaat Maliyeti ve Kar Marjını Etkileyen Risklerin Durum Değerlendirmesi 3. Proje ve Yapım Yönetimi Kongresi 6 8 Kasım 2014 Akdeniz Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü, Antalya İhale Sürecinde İnşaat Maliyeti ve Kar Marjını Etkileyen Risklerin Durum

Detaylı

ÖNSÖZ ŞEKİL LİSTESİ TABLO LİSTESİ

ÖNSÖZ ŞEKİL LİSTESİ TABLO LİSTESİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ ii ŞEKİL LİSTESİ v TABLO LİSTESİ vii ÖZET viii SUMMARY ix BÖLÜM 1. GİRİŞ 1 1.1. YÜKLENİCİ FİRMALARDA İNŞAAT EKİPMANI YÖNETİMİ PROBLEMİNİN ÖNEMİ 1 1.2. PROBLEMİN TANIMLANMASI 3 1.3. YÜKLENİCİ

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ. Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ. Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ YÖNERGESİ Birinci Bölüm Amaç, Kapsam ve Tanımlar Madde 1- Bu yönergenin amacı üniversitenin günlük faaliyetlerinde karşılaştığı veya gelecekteki dönemlerde

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

Geçmişten Günümüze Kastamonu Üniversitesi Dergisi: Yayımlanan Çalışmalar Üzerine Bir Araştırma 1

Geçmişten Günümüze Kastamonu Üniversitesi Dergisi: Yayımlanan Çalışmalar Üzerine Bir Araştırma 1 Mart 2017 Cilt:25 No:2 Kastamonu Eğitim Dergisi xii-xxi Geçmişten Günümüze Kastamonu Üniversitesi Dergisi: Yayımlanan Çalışmalar Üzerine Bir Araştırma 1 Lütfi İNCİKABI, Samet KORKMAZ, Perihan AYANOĞLU,

Detaylı

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ FMEA-HATA TÜRLERİ VE ETKİ ANALİZİ Tanımlama Mevcut veya olası hataları ortaya koyan, bu hataların yaratabileceği etkileri göz önünde bulunduran ve etkilerine göre hataları önceliklendirerek oluşmalarının

Detaylı

Enhancing Vocational Language Skills and Working Culture Awareness of European Construction Professionals (EVLAC) http://evlac.mku.edu.

Enhancing Vocational Language Skills and Working Culture Awareness of European Construction Professionals (EVLAC) http://evlac.mku.edu. Anket 1: Dil eğitimi ihtiyacı olan kişilere yöneliktir. Sayın ilgili, Bu anket çalışmasının çıktıları Avrupa daki inşaat sektörü çalışanlarının dil becerilerini ve çalışma kültürü bilgilerini arttırmak

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ PROSEDÜRÜ

SÜREÇ YÖNETİMİ PROSEDÜRÜ 1.0 AMAÇ Ahi Evran Üniversitesi nde uygulanacak süreç yönetim sistemi ile ilgili temel esasları tanımlamaktır. 2.0 KAPSAM Ahi Evran Üniversitesi nde uygulanmakta olan tüm süreçleri kapsar. 3.0 TANIMLAR

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı

SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ

SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ Seçkisiz olmayan örnekleme yöntemleri Fraenkel ve Wallen(2006) ın sınıflandırmasıyla tutarlı olarak ; Sistematik Örnekleme Amaçsal

Detaylı

YÖK TEZLERİ PROJE KELİME TARAMASI

YÖK TEZLERİ PROJE KELİME TARAMASI YÖK TEZLERİ PROJE KELİME TARAMASI YÖK Tezleri Proje Kelimesi Taraması Sonuçları Toplam Çalışma Sayısı 1833 İncelenen 1673 İlgisiz 372 Toplam İncelenen 1301 X Projesi 720 Proje Yönetimi 123 Yatırım Projeleri

Detaylı

VERİ TOPLMA ARAÇLARI

VERİ TOPLMA ARAÇLARI VERİ TOPLMA ARAÇLARI GÖZLEM GÖRÜŞME ANKET ANKET Anket, insanların yaşam koşullarını, davranışlarını, inançlarını veya tutumlarını betimlemeye yönelik bir dizi sorudan oluşan bir araştırma materyalidir.

Detaylı

Tek Denekli Araştırmalar. 2014-Kdz.Ereğli

Tek Denekli Araştırmalar. 2014-Kdz.Ereğli Tek Denekli Araştırmalar 2014-Kdz.Ereğli Tek Denekli Araştırma Nedir? Nerelrde Kullanılır? Sadece bir deneğe ilişkin bulguların yorumlandığı araştırmalardır. Yarı-deneysel bir araştırma türüdür. Değişimlerin

Detaylı

Nitel Araştırmada Geçerlik ve Güvenirlik

Nitel Araştırmada Geçerlik ve Güvenirlik Nitel Araştırmada Geçerlik ve Bilimsel araştırmanın en önemli ölçütlerinden biri olarak kabul edilen geçerlik ve güvenirlik araştırmalarda en yaygın olarak kullanılan iki en önemli ölçüttür. Araştırmalarda

Detaylı

Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği

Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği 3. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Sempozyumu 21-23 Ekim 2011, Çanakkale Türk İnşaat Firmalarının Yurtdışı Projelerde İşçi Sağlığı, İş Güvenliği ve Çevre Uygulamalarına Bakışı - Rusya Federasyonu Örneği Aslı

Detaylı

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:22 Sayı:1, Yıl:2007, ss:105-121 MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Murat Selim SELVİ * Hatice ÖZKOÇ

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ 2013-2014 GÜZ YARIYILI

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ 2013-2014 GÜZ YARIYILI YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ 2013-2014 GÜZ YARIYILI PROJE YAPIM YÖNETİMİ RİSK YÖNETİMİ 09071023 TUBA NUR BAZ PROJE YÖNETİMİNİN BİLGİ ALANLARI - ENTEGRASYON YÖNETİMİ - KAPSAM

Detaylı

HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ.AMAÇ Bu prosedürün, Hatay İl Sağlık Müdürlüğü, İl Ambulans Servisi Başhekimliği, İlçe Sağlık Müdürlükleri bünyesinde faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Dış Çevre Analizi)

İŞLETME POLİTİKASI (Dış Çevre Analizi) 1) Genel Çevre Analizi Politik Çevre, Demografik Çevre, Teknolojik Çevre,Yasal Çevre, Ekonomik Çevre, Sosyokültürel Çevre, Uluslararası Çevre Ne Düşünürsünüz? Sizce bir beyaz eşya üreticisini yerel politikacılar

Detaylı

İş Sürekliliği Yönetimi ve İşe Etki Analizi için bir uygulama örneği

İş Sürekliliği Yönetimi ve İşe Etki Analizi için bir uygulama örneği İş Sürekliliği Yönetimi ve İşe Etki Analizi için bir uygulama örneği Zeki Yazar, Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Sayfa 1 Bir uygulama örneği olarak Siemens İş Sürekliliği Yönetimi İşe Etki Analizi Sayfa

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ Doç. Dr. Deniz Beste Çevik Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı beste@balikesir.edu.tr

Detaylı

İç Kontrol ve Risk Yönetimi Sisteminiz Stratejik Yönetim ve Planlama Sürecinize Katkı Sağlayabilir

İç Kontrol ve Risk Yönetimi Sisteminiz Stratejik Yönetim ve Planlama Sürecinize Katkı Sağlayabilir İç Kontrol ve Risk Yönetimi Sisteminiz Stratejik Yönetim ve Planlama Sürecinize Katkı Sağlayabilir Kurumlarımızda kullanılmakta olan önemli yönetim araçlarımız bulunmakta; İç Kontrol, Risk Yönetimi, Stratejik

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ

YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Volkan TUNALI YZM 403 Maltepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 5. BÖLÜM 2 RİSK YÖNETİMİ Genel Bakış 3 Giriş Risk ve Risk Yönetimi Nedir? Risk Kategorileri Risk

Detaylı

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Dr. Cem Babadoğan Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Ekip Araştırma ekibinde bir koordinatör, 2 teknik danışman, 1program tasarımcısı,1ölçme

Detaylı

Sunuş Planı tm ve tm Hizmetlerinin Tanımı Tehlikeden Riske Metodolojisi tm Şirketinin ve Verilen Hizmetin Maruz Kalabileceği Tehlikeler tm Şirketinin

Sunuş Planı tm ve tm Hizmetlerinin Tanımı Tehlikeden Riske Metodolojisi tm Şirketinin ve Verilen Hizmetin Maruz Kalabileceği Tehlikeler tm Şirketinin Müteselsil Sorumluluk Paneli Sunan Aydın ÖZKAYA KARİNA Tasarım, Danışmanlık ve Eğitim Hiz. Ltd. Şti. www.karina.gen.tr ANKARA 16 Nisan 2015 1 Sunuş Planı tm ve tm Hizmetlerinin Tanımı Tehlikeden Riske

Detaylı

Değerlendirme. Kaynak:

Değerlendirme. Kaynak: Değerlendirme Kaynak: http://moodle.baskent.edu.tr/course/view.php?id=4 Neleri Değerlendiriyoruz? Günlük yaşantımızda değerlendirme yapıyor muyuz? Eğitim-Öğretim Sürecinde Değerlendirme Hangi Alanlarda

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANE ÇALIŞANLARININ HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜNÜN ARAŞTIRILMASI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANE ÇALIŞANLARININ HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜNÜN ARAŞTIRILMASI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANE ÇALIŞANLARININ HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜNÜN ARAŞTIRILMASI AMAÇ Bu çalışma, hastane de çalışan tüm personelin hasta güvenliği kültürünü ölçerek bilgi sahibi olmak ve çalışanların

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : PAZARLAMA YÖNETİMİ Ders No : 0020050028 Teorik : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim

Detaylı

SPORDA STRATEJİK YÖNETİM

SPORDA STRATEJİK YÖNETİM SPORDA STRATEJİK YÖNETİM 8.Ders Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER 1 STRATEJİK YÖNETİM 2 STRATEJİ DEĞERLENDİRME VE KONTROL Stratejik yönetim sürecinin son evresi seçilen stratejinin değerlendirilmesi, değerlendirme

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci

Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci BÖLÜM 8 ÖRNEKLEME Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci 1.Gözlem Genel araştırma alanı 3.Sorunun Belirlenmesi Sorun taslağının hazırlanması 4.Kuramsal Çatı Değişkenlerin açıkça saptanması

Detaylı

KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ

KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ Kuruluş yeri belirlenen bir üretim biriminin üretim miktarı açısından hangi büyüklükte veya kapasitede olması gerektiği işletme literatüründe kapasite planlaması

Detaylı

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ 06 KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Sosyal Araştırmalar Merkezi USAK RAPOR NO: 11-06 Dilek Karal Eylül 2011 Korkmadan Öğrenmek: Okul ve Okul

Detaylı

İnşaat Sektöründe Eğitim Başarı / Başarısızlık İlişkisinin İncelenmesi

İnşaat Sektöründe Eğitim Başarı / Başarısızlık İlişkisinin İncelenmesi İnşaat Sektöründe Eğitim Başarı / Başarısızlık İlişkisinin İncelenmesi Gökhan Arslan, Serkan Kıvrak Anadolu Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü İki Eylül Kampüsü 26555 Eskişehir Tel: (222) 321 35 50

Detaylı

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Projenin Konusu, Amacı ve Anahtar Kelimeler Projemizin Konusu: Türkiye

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

Bilişim Sistemleri Değerlendirme Modeli ve Üç Örnek Olay İncelemesi

Bilişim Sistemleri Değerlendirme Modeli ve Üç Örnek Olay İncelemesi Bilişim Sistemleri Değerlendirme Modeli ve Üç Örnek Olay İncelemesi Özet Dr. Sevgi Özkan ve Prof. Dr Semih Bilgen Enformatik Enstitüsü, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara Tel: (312) 210 3796 e-posta:

Detaylı

FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U)

FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U)

Detaylı

BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR DERSLERİNDE ALTERNATİF ÖLÇME-DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ KULLANILMASINA İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNİN İNCELENMESİ

BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR DERSLERİNDE ALTERNATİF ÖLÇME-DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ KULLANILMASINA İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNİN İNCELENMESİ BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR DERSLERİNDE ALTERNATİF ÖLÇME-DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ KULLANILMASINA İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNİN İNCELENMESİ Onur ÖZKOPARAN MEB Gümüşhacıköy Anadolu Lisesi, Amasya ozkoparanonur@hotmail.com

Detaylı

Müşteri Memnuniyeti Ölçümü ve Klasik Pazar Araştırması

Müşteri Memnuniyeti Ölçümü ve Klasik Pazar Araştırması NOBODY S UNPREDICTABLE Müşteri Memnuniyeti Ölçümü ve Klasik Pazar Araştırması 17 Nisan 1008 STF04 1 Müşteri Etkisi Müşteri etkisini gerektiğinde tasarım sürecine kadar geri götüren ve kendisini güncelleyebilen

Detaylı

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİNDE ÇALIŞAN SAĞLIK ÇALIŞANLARININ RUHSAL SAĞLIK DURUMUNUN BELİRLENMESI VE İŞ DOYUMU İLE İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİNDE ÇALIŞAN SAĞLIK ÇALIŞANLARININ RUHSAL SAĞLIK DURUMUNUN BELİRLENMESI VE İŞ DOYUMU İLE İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİNDE ÇALIŞAN SAĞLIK ÇALIŞANLARININ RUHSAL SAĞLIK DURUMUNUN BELİRLENMESI VE İŞ DOYUMU İLE İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ Ercan AYDOĞDU Akdeniz Üniversitesi Hastanesi İşyeri Sağlık Birimi

Detaylı

Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler

Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler Proje Adı: TÜKETİCİ İÇGÖRÜSÜ VE MARKA KONUMLANDIRMA ARAŞTIRMASI Araştırma Şirketi: ERA RESEARCH & CONSULTANCY Araştırma Veren: İNCİ DERİ MAMULLERİ SAN. VE TİC.

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Geleceğimizi tehdit eden çevre problemlerinin özellikle çocuklara erken yaşlarda verilmesi ve böylece çevre duyarlılığı,

Detaylı

Tecrübeye Dayanan Risklerde Aksiyon Planına Dahil Edilir

Tecrübeye Dayanan Risklerde Aksiyon Planına Dahil Edilir Sayfa No: 1-5 Doküman Tarihi: 12.10.2017 Önceki Prosesler (Girdilerin Kaynakları): Diğer tüm prosesler "ne" kaynak girdi sağlamaktadırlar. Proses (BİLGİ) Girdileri: Risk Aksiyon Planları (PLAN-01) Risk

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Çeviri Ekibi /5 Çeviri Önsözü / 6 Şekiller Listesi / 8 Tablolar listesi / 9 Ayrıntılı İçerik / 10

İÇİNDEKİLER. Çeviri Ekibi /5 Çeviri Önsözü / 6 Şekiller Listesi / 8 Tablolar listesi / 9 Ayrıntılı İçerik / 10 İÇİNDEKİLER Çeviri Ekibi /5 Çeviri Önsözü / 6 Şekiller Listesi / 8 Tablolar listesi / 9 Ayrıntılı İçerik / 10 1. Bölüm: Karma Yöntem Araştırmalarının Doğası / 1 2. Bölüm: Karma Yöntem Araştırmalarının

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : PAZARLAMA İLKELERİ Ders No : 00005000 : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim Tipi

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I İŞLETME BİRİMİ VE İŞLETMEYİ TANIYALIM YONT 101- İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İŞLETME VE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR ÖRGÜT KAVRAMI: Örgüt bir grup insanın faaliyetlerini bilinçli bir şekilde, ortak

Detaylı

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ 1 BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ Bilimsel yöntem aşamalarıyla tanımlanmış sistematik bir bilgi üretme biçimidir. Bilimsel yöntemin aşamaları aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir (Karasar, 2012): 1. Bir problemin

Detaylı

Doç.Dr. Yavuz CABBAR Dr. Mustafa Kemal TOPCU

Doç.Dr. Yavuz CABBAR Dr. Mustafa Kemal TOPCU Çalışanların Beklenti ve Yükümlülüklerinin İşgücü Verimliliğine Etkilerinin Psikolojik Sözleşme Kuramı Bağlamında Değerlendirilmesi: Ankara Sanayi Odası Üyeleri Örnekleminde Bir Araştırma Doç.Dr. Yavuz

Detaylı

Finansman BaĢlama bitiģ Yüklenici Ülke Toplam proje bütçesi. n adı 01 Ocak 2008- Türkiye 243.025 $ 100% 15 ĠSKUR-KOSGEB-BTC BTC

Finansman BaĢlama bitiģ Yüklenici Ülke Toplam proje bütçesi. n adı 01 Ocak 2008- Türkiye 243.025 $ 100% 15 ĠSKUR-KOSGEB-BTC BTC Bölgesel Kalkınma Girişimi Bakü- Tiflis- Ceyhan (BTC) Boru Hattı Projesi: Sektörler Arası ĠĢbirliğine Dayalı Ġstihdamı GeliĢtirme ve GiriĢimciliği Ref 3 Proje baģlığı Destekleme Projesi- Çukurova Bölgesi

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

Bu dersin önkoşulu yada eş koşulu bulunmamaktadır.

Bu dersin önkoşulu yada eş koşulu bulunmamaktadır. Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : ENVANTER BİLANÇO Ders No : 0000500 : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim Tipi Ön

Detaylı

RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar

RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI 2 Nedir Risk Yönetimi Nedir

Detaylı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı 1 / 30 İçerik Amaç / Hedef Önem Kamu Destekleri Temel Kavramlar Değerlendirme ne işe yarar? Yöntem 2 / 30 Amaç / Hedef Amaç Etki değerlendirme konusunda,

Detaylı

Yrd.Doç.Dr.Habil GÖKMEN

Yrd.Doç.Dr.Habil GÖKMEN Yrd.Doç.Dr.Habil GÖKMEN Risk Kavramı Amaç ve hedeflerin gerçekleşmesini olumsuz etkileyebileceği değerlendirilen olay veya durumlar risk olarak tanımlanır. Amaç ve hedefler üzerinde olumlu etkide bulunabileceği

Detaylı

DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ

DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ Konusu İstanbul da Yazılım, Bilgisayar ve Video Oyunları Sektörü Durum Analizi ve Sektörün Geleceği Gerekçesi 2014-2023 İstanbul Bölge Planı nın ekonomik gelişme ekseni küresel

Detaylı

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir.

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. 1.1. Sonuçlar Araştırmada toplanan verilerin analizi ile elde edilen

Detaylı

YÖNETİM DANIŞMANLARI DERNEĞİ EN BAŞARILI YÖNETİM DANIŞMANLIĞI PROJE ÖDÜLLERİ 2014 BAŞVURU FORMU

YÖNETİM DANIŞMANLARI DERNEĞİ EN BAŞARILI YÖNETİM DANIŞMANLIĞI PROJE ÖDÜLLERİ 2014 BAŞVURU FORMU YÖNETİM DANIŞMANLARI DERNEĞİ EN BAŞARILI YÖNETİM DANIŞMANLIĞI PROJE ÖDÜLLERİ 2014 BAŞVURU FORMU ÖDÜLE BAŞVURULAN PROJE ADI: DANIŞAN DANIŞMAN KURULUŞ ADI KURULUŞ ADI KURULUŞ ADRESİ KURULUŞ ADRESİ ÇALIŞAN

Detaylı

BÖLÜM KÜÇÜK İŞLETMELERİN SORUNLARI VE ÇÖZÜM YOLLARI

BÖLÜM KÜÇÜK İŞLETMELERİN SORUNLARI VE ÇÖZÜM YOLLARI BÖLÜM 10 -- KÜÇÜK İŞLETMELERİN SORUNLARI VE ÇÖZÜM YOLLARI DIŞ SORUNLAR Küçük işletmelerin gelişmekte olan ülkelerde önüne çıkan engeller aşağıdaki gibi listelenebilir: 1. Finansman sorunu - Kaynak çeşidi

Detaylı

KIMYA BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN ENDÜSTRİYEL KİMYAYA YÖNELİK TUTUMLARI VE ÖZYETERLİLİK İNANÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ; CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

KIMYA BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN ENDÜSTRİYEL KİMYAYA YÖNELİK TUTUMLARI VE ÖZYETERLİLİK İNANÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ; CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ KIMYA BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNİN ENDÜSTRİYEL KİMYAYA YÖNELİK TUTUMLARI VE ÖZYETERLİLİK İNANÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ; CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ Öğr. Gör. Gülbin KIYICI Arş.Gör.Dr. Nurcan KAHRAMAN Prof.

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Politikalarının Etkisinin Değerlendirilmesi

Bilim ve Teknoloji Politikalarının Etkisinin Değerlendirilmesi Bilim ve Teknoloji Politikalarının Etkisinin Değerlendirilmesi Dr. Sinan Tandoğan Girişimcilik Destekleme Grubu Yürütme Komitesi Sekreteri, Uluslararası Bilim ve Teknoloji Konferansı Ankara, 03-6 Ekim

Detaylı

AB MALİ YARDIMLARI VE TÜRKİYE

AB MALİ YARDIMLARI VE TÜRKİYE AB MALİ YARDIMLARI VE TÜRKİYE Eskişehir Sanayi Odası 25 Kasım 2015 Mali Yardımlar IPA Fonları 2014-2020 Döneminde 4.453,9 milyon avro Ana yararlanıcı kamu, bakanlıklar Türkiye AB Programları Toplam bütçe

Detaylı

Örnekleme Yöntemleri

Örnekleme Yöntemleri Örnekleme Yöntemleri Evren & Örneklem (Fraenkel & Wallen, 1990) Evren & Örneklem 2 Evren Evren, araştırma sonuçlarının genelleneceği (geçerli olacağı) büyük grup. Hedef evren, araştırmacının ulaşmak istediği,

Detaylı

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir.

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. 1.1.Sonuçlar Öğretmenlerin eleştirel düşünme becerisini öğrencilere

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

Olasılık ve İstatistik II (IE 202) Ders Detayları

Olasılık ve İstatistik II (IE 202) Ders Detayları Olasılık ve İstatistik II (IE 202) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Olasılık ve İstatistik II IE 202 Bahar 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Olasılık

Detaylı

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit)

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN Girişimcinin finansman ihtiyacı: Finansman ihtiyacının karşılanmasında

Detaylı

ULUSLAR ARASI 9. BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETMENLİĞİ KONGRESİ

ULUSLAR ARASI 9. BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETMENLİĞİ KONGRESİ ULUSLAR ARASI 9. BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETMENLİĞİ KONGRESİ SPOR YAPAN VE YAPMAYAN ORTA ÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN İLETİŞİM BECERİLERİ İLE EMPATİK EĞİLİM DÜZEYLERİNİN BAZI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

Detaylı

Finansal Yatırım ve Portföy Yönetimi. Ders 2

Finansal Yatırım ve Portföy Yönetimi. Ders 2 Finansal Yatırım ve Portföy Yönetimi Ders 2 PORTFÖY YÖNETİM SÜRECİ 1. Portföy Planlaması Yatırımcının risk, getiri ve vade beklentileri doğrultusunda yatırım ölçütleri belirlenir. Mevcut finansal durum

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

Araştırma Metodları ve İletişim Becerileri (MMR 501) Ders Detayları

Araştırma Metodları ve İletişim Becerileri (MMR 501) Ders Detayları Araştırma Metodları ve İletişim Becerileri (MMR 501) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Araştırma Metodları ve İletişim Becerileri MMR 501 Her

Detaylı

III. PwC Çözüm Ortaklığı Platformu Şirketlerde İç Kontrol ve İç Denetim Fonksiyonu* 22 Aralık 2004

III. PwC Çözüm Ortaklığı Platformu Şirketlerde İç Kontrol ve İç Denetim Fonksiyonu* 22 Aralık 2004 III. PwC Çözüm Ortaklığı Platformu Şirketlerde İç Kontrol ve İç Denetim Fonksiyonu* *connectedthinking PwC İçerik İç kontroller İç kontrol yapısının oluşturulmasında COSO nun yeri İç denetim İç denetimi

Detaylı

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi FMEA Hata Türleri ve Etkileri Analizi 2007 FMEA Tanımı FMEA (HTEA), bir ürün veya prosesin potansiyel hatalarını ve bunların sonucu olabilecek etkilerini tanımlama, değerlendirme, potansiyel hatanın ortaya

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin 13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI 07-09 Ekim, 2015 Mersin 2 İÇİNDEKİLER Davet Mektubu... 5 Genel Bilgiler... 7 Kurullar... 8 Davetli Konuşmacılar... 12 Paneller

Detaylı

Yaz Stajı II (IE 499) Ders Detayları

Yaz Stajı II (IE 499) Ders Detayları Yaz Stajı II (IE 499) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Yaz Stajı II IE 499 Güz 0 0 0 0 6 Ön Koşul Ders(ler)i IE 399 Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

5.DERS PROJEDE YÜRÜTMENİN PLANLANMASI

5.DERS PROJEDE YÜRÜTMENİN PLANLANMASI 5.DERS PROJEDE YÜRÜTMENİN PLANLANMASI 1 1. PROJENİN PLANLANMASI? Proje planlaması yapılmadan iyi bir proje önerisi hazırlanması mümkün değildir. Bu nedenle planlama ile ilgili sorunları ortaya koymanın

Detaylı

ULUSLARARASI 9. BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETMENLİĞİ KONGRESİ

ULUSLARARASI 9. BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETMENLİĞİ KONGRESİ ULUSLARARASI 9. BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRETMENLİĞİ KONGRESİ SPOR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN BOŞ ZAMAN AKTİVİTELERİNE VERDİKLERİ ANLAMIN VE YAŞAM DOYUMLARININ İNCELENMESİ: AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

Detaylı

Mühendisler İçin Olasılık ve İstatistik (CE 205) Ders Detayları

Mühendisler İçin Olasılık ve İstatistik (CE 205) Ders Detayları Mühendisler İçin Olasılık ve İstatistik (CE 205) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Uygulama Kodu Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Mühendisler İçin Olasılık ve İstatistik CE 205 Güz 3 0 0

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME. 1. İşletmenin yapısal özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME. 1. İşletmenin yapısal özelliklerini şöyle sıralayabiliriz: DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME 1 1. İşletmenin yapısal özelliklerini şöyle sıralayabiliriz: 3 İşletme bir ekonomik kuruluştur. 3 İşletme bağımsız bir kuruluştur. 3 İşletme sosyal bir kuruluştur. 3 İşletme

Detaylı

PERFORMANS YÖNETİMİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan

PERFORMANS YÖNETİMİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan PERFORMANS YÖNETİMİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Açık, ölçülebilir hedefler başarının göstergeleridir. Yüksek performanslı kuruluşlarda ölçüm bir yaşam biçimidir. Ve lider bu ölçümleri yüksek performanslı

Detaylı

TEKLİF FİYATINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

TEKLİF FİYATINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER TEKLİF FİYATINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER Doç.Dr. Heyecan GİRİTLİ Araş.Gör. Hakan YAMAN İnşaat sektöründe projelerin gittikçe karmaşıklaşması ve ölçeklerinin büyümesi gecikmelerle ve öngörülen bütçeyi çok aşan

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 8 Bilimsel Süreci* 1. Gözlem alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi Toplama Yazın Taraması 3.

Detaylı

SANAYİDE ÇALIŞAN GENÇ ERİŞKİN ERKEKLERİN YAŞAM KALİTESİ VE RİSKLİ DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ

SANAYİDE ÇALIŞAN GENÇ ERİŞKİN ERKEKLERİN YAŞAM KALİTESİ VE RİSKLİ DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ SANAYİDE ÇALIŞAN GENÇ ERİŞKİN ERKEKLERİN YAŞAM KALİTESİ VE RİSKLİ DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ Yrd. Doç. Dr. Tahsin Gökhan TELATAR Sinop Üniversitesi SYO İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü 28.03.2017 Uluslararası

Detaylı

DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ

DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ Konusu Sürdürülebilir Yerel Kalkınma için Gençlerin Karar Mekanizmalarına Katılımı Araştırması Gerekçesi Bölgesel kalkınma ile ilgili çabaların sürdürülebilirliğinin sağlanması,

Detaylı

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM SEVGİ ÖÇVER Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen 1 Stratejik yönetim, uzun vadeli planlamalar ve kararlar ile konaklama isletmelerinin en üst düzeyde etkin ve verimli

Detaylı

PROJE FİNANSMANI SÜRECİNDE KDM FİNANSAL DANIŞMANLIK. Temmuz 2014

PROJE FİNANSMANI SÜRECİNDE KDM FİNANSAL DANIŞMANLIK. Temmuz 2014 PROJE FİNANSMANI SÜRECİNDE KDM FİNANSAL DANIŞMANLIK Temmuz 2014 İÇİNDEKİLER Proje Finansmanı Nedir? Proje Finansmanı Süreci ve KDM nin Sürece Katkıları Proje Finansmanının Yapısı ve Danışman Firma İhtiyacı

Detaylı