Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi"

Transkript

1 Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cilt:1, Sayı:2, 2010, Sayfa ) Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi Burcu Güvenek *, Volkan Alptekin Özet Sosyo-ekonomik bir terim olarak enerji kavramı ekonomik büyüme üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Sosyal gelişme bakımından hanehalkı enerji tüketimi, ekonomik büyüme bakımından ise ticari enerji kullanımı enerji konusunda incelenmesi gereken önemli konuların başında gelmektedir. Enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisini inceleyen çok sayıda çalışma bulunmakta fakat bu konuda bir görüş birliği sağlanamamaktadır. Bu çalışma nihai enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki nedensel ilişkileri 25 OECD üyesi ülke için Panel Data Analizi kullanarak tahmin etmektedir. Sonuç olarak bu ülkelerde ekonomik büyüme ve enerji tüketimi arasında dikkate değer bir ilişki bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Enerji tüketimi, Ekonomik büyüme, OECD ülkeleri, Panel veri analizi Abstract As a socio-economical term, energy plays a vital role in economic growth. While household energy consumption is one of the major issues in terms of social development, commercial energy consumption is another vital issue in terms of economic growth. Although there are many studies having attempted to test for causal relationship between energy and economic growth, there is no consensus about this issue. This study estimates the causal relationship between final energy consumption and economic growth for 25 OECD member countries by using panel data analysis. As a conclusion it is reached that there is a significant correlation between energy consumption and economic growth for these countries. * Arş.Gör.Dr., Selçuk Üniversitesi, İktisat Bölümü, Arş.Gör.Dr., Selçuk Üniversitesi, İktisat Bölümü,

2 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 173 Keywords: Energy consumption, Economic growth, OECD countries, Panel data analysis

3 174 Güvenek, Alptekin 1.Giriş Ülkelerin ekonomik gelişme süreçlerinde enerji kullanımı büyük önem taşımaktadır. Bu önem enerji sektörünün ekonominin diğer sektörleriyle olan yapısal bağlılığından ve bu sebeple ekonomik büyüme üzerinde oynadığı rolden kaynaklanmaktadır. Özellikle elektrik enerjisi, hem hemen hemen bütün mal ve hizmetlerin üretiminde girdi olarak kullanılmakta hem de ev, işyeri ve fabrikalarda çıktı olarak tüketilmektedir (Faye, 2000). Bu nedenle artan nüfus ve ekonomik gelişmeye paralel olarak enerji gereksiniminin güvenilir, verimli ve düşük maliyetlerle sağlanması büyük önem taşımaktadır (Esmer, 1996). Özellikle son yıllık döneme bakıldığında tüm ülkelerin ekonomik gelişmelerine paralel olarak enerji tüketiminin hızla arttığı görülmektedir. Bu nedenle dünya ülkelerinin ekonomik gelişmelerini önümüzdeki yıllarda da sürdürebilmeleri için enerji arzının arttırılması gerekmektedir. Bu durum, enerji sektörünün ekonomik gelişmeye uyum sağlaması gerekliliğini ortaya koymaktadır (Kulalı, 1997). Günümüzde enerji tüketimi büyüme ilişkisini ortaya koymaya çalışan pek çok çalışma bulunmaktadır. Bu ilişki çalışmaların bir kısmında sadece ülke bazında ele alınırken geri kalan kısmında birden fazla ülke ele alınarak karşılaştırma yapma yoluna gidilmiştir. Bu çalışmada da yılları arasında Avustralya, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Meksika, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre, Türkiye, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri ni içine alan 25 OECD ülkesine ait panel veriler kullanılarak enerji tüketimi büyüme ilişkisi analiz edilmeye çalışılacaktır. Bu kapsamda öncelikle enerji tüketimi büyüme ilişkisi teorik olarak incelenecektir. Devamında ise analiz kısmında yol gösterici olması ve fikir vermesi amacıyla bu konuda daha önce yapılan çalışmalar özetlenecektir. Literatür özetinin tamamlanmasının ardından çalışmanın analiz kısmında kullanılacak ekonometrik yöntemlerin teorik çerçevesi çizilecektir. Son olarak analiz bölümüne geçilecek ve söz konusu 25 ülkenin yıllarını kapsayan dönemdeki panel verilerinden yararlanılarak enerji tüketimi ekonomik büyüme ilişkisi analiz edilecektir. 2. Enerji Tüketimi Ve Büyüme İlişkisi Enerji ekonominin hem arz hem talep tarafında önemli bir konuma sahiptir. Talep tarafından bakıldığında tüketicilerin faydalarını maksimize etme amacıyla talep ettikleri bir ürün olarak yer alırken arz tarafından

4 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 175 bakıldığında emek, sermaye ve hammaddenin yanında temel faktör olarak üretime katılmaktadır. Bu sebeplerle enerji ülkelerin sosyal gelişmelerinin sağlanmasında, ekonomik büyüme ve yaşam standartlarının yükseltilmesinde hassas bir rol oynamaktadır (Chontanawat vd., 2006). Enerjinin ekonomik büyüme bakımından girdi olarak öneminin artması ve petrol fiyatları artışlarına kadar gitmektedir (Reddy, 1998). Yaşanan petrol şoklarıyla birlikte, tüm dünya enerjinin ve enerji tabanlı girdilerin üretim sürecinde oynadığı önemli rolü ve enerji bağımlılığının ne kadar fazla olduğunu açıkça görmüştür. Yaşanan bu sancılı süreç aşılmaya başlandığında hem gelişmiş hem gelişmekte olan ülkeler bakımından artık enerji tüketimi büyüme ilişkisi göz ardı edilemez hale gelmiş, ülkeleri alternatif enerji kaynakları aramaya zorunlu kılmıştır. Gelişmekte olan ülkelerde enerji kullanımı, uluslararası standartların oldukça gerisinde olmasına rağmen, sanayileşme çabaları ve gelir düzeyi artışına paralel olarak gelişme göstermiştir. Son yıllarda hem gelişmiş hem de gelişmekte olan birçok ülkede ekonomik gelişme ve enerji kullanımı arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için hesaplanan esneklik katsayısı özellikle gelişmekte olan ülkeler için bire yakın değerler taşımaktadır. Esneklik katsayısının bir olması enerji talebindeki yüzde bir oranındaki bir artışın ancak ekonominin genelindeki yüzde birlik bir büyümeyle mümkün olabileceği anlamına gelmektedir. Gelişmiş ülkelerde ise enerji talebi ile Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) artışı arasında hesaplanan esneklik katsayısı genellikle birden küçüktür (Kulalı, 1997). Enerji talebi ve Gayri Safi Milli Hasıla artışı arasındaki ilişkinin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde farklı olmasının altında yatan temel sebep, gelişmekte olan ülkelerde enerjiye olan ihtiyacın artarak devam etmesidir. 3. Teorik Çerçeve İktisadi büyüme kişi başına GSYİH deki artış anlamına gelmektedir. Bu anlamda bir ülkenin üretim olanakları eğrisinin dışa doğru kaymasını sağlayan etmenler ekonomik büyümenin de temelini oluşturmaktadır. Üretim olanakları eğrisini belirleyen temel faktör ise ekonomide üretilen çıktı seviyesidir. Bu çıktının üretilmesi için ise bir takım girdilerin kullanılması gerekmektedir. Bu girdilerin başında fiziki sermaye vasıflı ve vasıfsız işgücü ve doğal kaynaklar gelmektedir (Kibritçioğlu, 1998). Solow tarafından ortaya atılan büyüme modelini ifade eden üretim fonksiyonunda beşeri sermaye ile birlikte doğal kaynaklar yer almamaktadır. Bunun üzerine Solow modeli önce miktarı sabit olan toprak

5 176 Güvenek, Alptekin unsurunu ve daha sonra da petrol, doğalgaz, kömür gibi yenilenemez enerji kaynaklarını içerecek şekilde yeniden düzenlenmiştir. Bu açıdan Solow modelindeki üretim fonksiyonunu toprak ve doğal kaynaklar unsurunu kapsayacak şekilde genişletmek mümkün olmaktadır (Ünsal, 2007); (1) (2) (3) (4) (1) no lu denklemde; (K), fiziksel sermaye girdisini; (AL), etkin emek girdisini; (X), miktarı sabit olan toprak girdisini, (E) ise miktarı zaman içinde azalan yenilenemez enerji kaynaklarını temsil etmektedir. α, βve Φ terimleri sırasıyla fiziksel sermaye, etkin emek ve toprak % 1 arttığında çıktının % kaç arttığını göstermektedir. (2) no lu denklemde yer alan (E = s E R) ifadesi, doğal kaynakların her yıl s E kadarının kullanıldığını ifade etmektedir. (3) no lu denklemde üretim fonksiyonunun her iki tarafının (L) ye bölünmesiyle elde edilen nihai eşitlik görülmektedir. (4) no lu denklem, sermaye hasıla oranının (K/Y) durağan durumda sabit olduğu kabulünden hareket ederek durağan durumda işçi başına sermaye ve çıktı büyüme hızlarının birbirine eşit (g k = g y ) ve R / R = g r = - s E olduğu hesaba katılarak durağan durum itibariyle denklem (5) deki şekilde yazmak mümkündür. g = α g + βg + ϕg ( φ + ϕ) g (5) g y k A R L = α g + βg ϕs ( φ + ϕ n (6) y k A E ) g y [ β /( β + φ + ϕ] θ [( ϕ + φ) /( β + φ + ϕ] n [ ϕ /( β + φ + ϕ) ] s E = (7) (7) no lu denklem, toprak ve yenilenemez enerji kaynaklarının büyüme üzerindeki etkisini yansıtan bir eşitliği ifade etmektedir. Burada doğal kaynaklardan daha fazla yararlanılmasının koşulu (s E ) teriminin

6 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 177 büyüme üzerindeki negatif etkisinin daha düşük olmasıdır. ( < ) 4. OECD Ülkelerinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Panel Veri Yardımıyla Analizi Çalışmamızın analiz kısmında öncelikle bu konuda daha önce yapılmış çalışmalar kısaca özetlenecektir. Devamında ise analizde kullanılacak modellerin teorik çerçeveleri açıklanmaya çalışılacaktır. Literatür özeti ve metodolojiye ilişkin açıklamaların tamamlanmasından sonra ise yılları arasında Avustralya, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Meksika, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre, Türkiye, Birleşik Krallık ve ABD yi içine alan 25 ülkeye ait panel veriler kullanılarak enerji tüketimi büyüme ilişkisi analiz edilmeye çalışılacaktır. 4.1 Literatür Enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisini irdeleyen çalışmaların çoğu tek ülke üzerinde ve gelişmiş ülkeler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Örneğin Kraft ve Kraft (1978), ABD de döneminde GSYİH ve enerji tüketimi ilişkisini incelemiş, GSYİH dan enerji tüketimine doğru işleyen bir nedensellik olduğu sonucuna ulaşmıştır. Abosedra ve Baghestani (1989) da ABD için GNP den enerji tüketimine doğru işleyen tek yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit etmiştir. Rasche ve Totam (1977) ise Amerika için enerji değişkenini geleneksel değişkenler (emek, sermaye, toprak) için açıklayıcı değişken olarak modele dahil eden yeni bir üretim fonksiyonu tanımlamış ve sonuç olarak enerji fiyat artışlarının potansiyel GNP üzerinde uyarılmış azalma trendi yarattığını göstermişlerdir. Stern (1993) ise yine ABD için enerji tüketiminden GDP ye doğru işleyen bir nedensellik ilişkisi bulmuştur. Bunun yanında Akarca ve Long (1980), Erol ve Yu (1987), Yu ve Choi (1985) ve Yu ve Hwang (1984) da çalışmalarını ABD için yapmış ancak gelir ve enerji tüketimi arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi bulamamıştır. Ülkemizde de bu konuyla ilgili çalışmalar yapılmıştır. Örneğin Sarı ve Soytaş (2003), Türkiye de dönemi enerji tüketimi (ton eşdeğer kömür) ve reel GSYİH serilerinin birinci dereceden bütünleşik ve aralarında koentegrasyon olduğunu ortaya koymuş ve buna uygun olan Vektör Hata Düzeltme (Vector Error Correction) Modeli çerçevesinde kısa

7 178 Güvenek, Alptekin ve uzun dönemdeki nedensellik ilişkilerini araştırmıştır. Türkiye için uzun dönemde enerji tüketiminden GSYİH ye doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi, kısa dönemde ise iki yönlü nedensellik ilişkisi olduğu sonucuna ulaşmıştır. Altınay ve Karagöl (2004) ise Türkiye de dönemi için enerji tüketimi ve reel GSYİH serilerinin yapısal değişim gösterdiğini, serilerde bir kırılmaya olanak veren Zivot ve Andrews (1992) ve Perron (1997) sınamalarıyla ortaya koymuşlar ve serilerin trend içerdiğini ileri sürmüşlerdir. Trend olan serileri trendden arındırarak nihai tahmin hatası yöntemine göre uyguladıkları nedensellik testlerinde enerji tüketimi ve GSYİH arasında nedensellik ilişkisi olmadığını göstermişlerdir. Sonuç olarak ise Zivot ve Andrews (1992) ve Perron (1997) gibi içsel yapısal kırılmaya izin veren testlerin küçük örneklemlerde düşük güce sahip olduklarını ve elde edilecek bulgulara ihtiyatlı yaklaşılması gerektiği sonucuna ulaşmışlardır. Şengül ve Tuncer (2006), çalışmalarında ticari enerji kullanımı, reel enerji fiyatları endeksi ve GSYİH arasındaki nedensellik ilişkilerini, Türkiye ye ait dönemi yıllık verilerini kullanarak incelemişlerdir. Sonuç olarak ise ticari enerji kullanımı bakımından GSYİH ye doğru işleyen tek yönlü bir nedensellik ilişkisi, reel enerji fiyatları endeksi ve GSYİH arasında iki yönlü ve reel enerji fiyatları endeksinden ticari enerji kullanımına doğru işleyen tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulmuşlardır. Çalışmalarını birden fazla ülke için yapan pek çok kişi de bulunmaktadır. Örneğin Cheng (1997), koentegrasyonla ilgili son gelişmeleri dikkate almış ve Granger nedenselliğin Hsiao (1981) versiyonunu kullanarak Brezilya, Meksika ve Venezüella dan oluşan üç Latin ülkesinin enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisini incelemiştir. Çalışma sonucunda Meksika ve Venezüella için enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasında ilişki bulamamıştır. Ancak Brezilya için enerjinin ekonomik büyümeye sebep olduğu sonucuna ulaşmıştır. Adjaye (2000), Hindistan, Endonezya, Tayland ve Filipinler için enerji fiyatları, enerji tüketimi ve GSYİH arasındaki nedensellik ilişkilerini incelemiştir. Hindistan ve Endonezya için enerji tüketiminden GSYİH ye doğru işleyen bir nedensellik ilişkisi bulurken, Tayland ve Filipinler için enerji ve GSYİH arasında iki yönlü nedensellik olduğu sonucuna ulaşmıştır.

8 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 179 Masih ve Masih (1997), Güney Kore ve Tayvan için enerji tüketimi, enerji fiyatları ve gelir arasında karşılıklı nedensellik ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Glasure ve Lee (1997), Güney Kore ve Singapur için Standart Granger nedensellik testi, koentegrasyon (cointegration) ve hata düzeltme (error correction) modelleri kullanarak enerji tüketimi ve GDP ilişkisini test edilmiştir ve her iki ülke için de gelir ve enerji tüketimi arasında iki yönlü ilişki bulunmuştur. Buna karşılık standart Granger nedensellik testleri kullanılarak GDP ve enerji arasında Güney Kore için nedensellik ilişkisi bulunamamış, Singapur içinse enerji tüketiminden GDP ye doğru tek yönlü bir ilişki bulunmuştur. Ebohon (1996) ise Tanzanya ve Nijerya için enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasında bir nedensellik ilişkisi bulmuştur. Nachane ve diğerleri (1988), 11 tane gelişmekte olan ülke ve 5 tane gelişmiş ülke için enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisi incelemişler, Kolombiya ve Venezüella hariç bütün ülkeler için enerji tüketimi ve GSYİH arasında iki yönlü ilişki bulmuşlardır. 4.2 Metodoloji Ekonomik araştırmalarda kullanılan veriler oldukça çeşitlilik göstermekte ve bu çeşitlilikleri sebebiyle analizleri yapılarına uygun farklı modellerle gerçekleştirilebilmektedir. Bu verilerin değişik türlerine örnek olarak istatistiksel ve ekonometrik olarak yatay kesit veriler, zaman serileri veya yatay kesit verileri ile zaman serilerinin birleşiminden oluşan panel veriler verilebilmektedir. Zaman boyutuna sahip kesit serilerini kullanarak ekonomik ilişkilerin tahmin edilmesi yöntemine panel veri analizi adı verilmektedir. Bu analizde zaman serileri ile kesit serileri bir araya getirilerek, hem zaman hem de kesit boyutuna sahip veri seti oluşturulmaktadır. Panel veri sadece yatay kesit ya da sadece zaman serisi ile karşılaştırıldığında çeşitli avantajlara sahip bulunmaktadır. Panel data yönteminin avantajlarını söyle sıralanmaktadır: i. Panel data kişilerle, firmalarla, ülkelerle, vs., zaman içinde ilişki kurduğundan bu birimlerin aralarında heterojen olması kaçınılmaz olmaktadır. ii. Panel data yatay kesit gözlemlerin zaman serisini birleştirerek daha bilgilendirici veriler, daha fazla değişkenlik, değişkenler arasında daha

9 180 Güvenek, Alptekin az doğrusallık (collinearity), daha fazla serbestlik derecesi ve daha etkin bir model sağlamaktadır. iii. Tekrar eden yatay kesit gözlemlerle çalıştığından, panel data değişim dinamiklerini çalışmak için daha uygun bir yöntemdir. iv. Panel data sadece yatay kesit yada sadece zaman serisinde gözlenemeyen etkileri daha iyi teşhis eder ve ölçmektedir. v. Panel data bize daha karmaşık davranışlara sahip modeller üzerinde çalışma imkanı sağlamaktadır (Gujarati, 2001). Günümüzde birçok çalışmada zaman ve yatay kesit verilerinin birleştirilmesi ile elde edilen veri setleri kullanılmaktadır. Panel veri ekonometrisinin fonksiyonel şekli şu şekilde gösterilmektedir; Y it = α + β X + µ + γ + e it i = 1,2,..., N t = 1,2,..., T it i t it (8) Panel veri ekonometrisinin fonksiyonel şeklinden de görüldüğü üzere t, zamanı gösterirken, i ise kesitleri göstermektedir. Bu eşitlikte bağımsız değişkenlerce gözlemlenemeyen, zamana göre değişmeyen ancak kesitlere özgü özellikleri kapsayan bireysel etki söz konusudur (Baltagi, 2005). Panel veri modellerinde de diğer analizlere benzer şekilde durağanlığın kontrol edilmesi gerekmektedir. Panel veri modellerinde birim kök sınamasını öneren önde gelen çalışmalar arasında Levin ve Lin (1993, 1994), Breitung ve Meyer (1994), Quah (1994), Maddala ve Wu (1999), Hadri (2000) ve Im, Pesaran ve Shin-IPS (2003) yer almaktadır. Bundan sonraki aşama ekonomik değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkinin olup olmadığını ortaya koyan eş bütünleşme testinin yapılmasıdır. Eş bütünleşme testinin temel olarak iki ya da daha fazla değişkenin bütünleşik olup olmadığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Söz konusu değişkenlerin bütünleşik olması durumunda zamanla birlikte hareket edilecek ve böylelikle kısa dönem karışıklıklar uzun dönemde düzeltilecektir. Bu da uzun dönemde serilerin birbirlerine yaklaşacağı aralarındaki farklılığın sabit kalacağı anlamına gelmektedir. İki değişkenin

10 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 181 bütünleşik olmaması durumunda ise sapmalar görülecek, karışıklıkların düzeltilmesi mümkün olmayacaktır (Dickey vd., 1991). Literatürde en çok kullanılan panel eş-bütünleşme testlerinden biri Pedroni (1995, 1997) panel eş-bütünleşme testidir. Bu test, eş-bütünleşme vektöründeki heterojenliğe izin veren bir test olup, yalnızca dinamik ve sabit etkilerin panelin kesitleri arasında farklı olmasına izin vermekle kalmamakta, aynı zamanda alternatif hipotez altında eş-bütünleşik vektörün kesitler arasında farklı olmasına da izin vermektedir. Pedroni eş-bütünleşme için 7 test önermiştir. Birinci kategori içindeki dört testten ilk üçü, parametrik olmayan testlerdir. İlk test varyans oranı tipinde bir istatistiktir. İkincisi Phillips-Peron (PP) (rho) istatistiğine, üçüncü istatistik de PP (t) istatistiğine benzemektedir. Dördüncü istatistik ise Augmented Dickey Fuller (ADF) ( t) istatistiğine benzer parametrik bir istatistiktir. İkinci kategoride üç testten ilki PP (rho) istatistiği ile benzer iken, diğer ikisi PP (t) ve ADF (t) istatistiklerine benzemektedir. Panel veri ekonometrisinde yatay kesit veriler ve zaman serisi verilerinin panel sistemine çevrildikten sonraki aşaması cross-section ve period etkilerinin sabit etkiler veya rastsal etkiler modeli tarafından açıklanıp açıklanmadığının tespit edilmesidir. Sabit etkiler modeli her bir yatay kesit birimi için farklı bir sabit değer oluşturmaktadır. Sabit etkiler modelinde β ile gösterilen eğim katsayılarının değişmediği ancak sabit katsayılarının sadece kesit verileri arasında veya zaman verileri arasında veya her iki veri için de değişme gösterdiği varsayılmaktadır. Farklılaşma yalnızca zamana bağlı olarak oluşuyorsa bu tür modeller tek yönlü zaman bağlı sabit etkiler modeli olarak adlandırılır. Eğer panel verilerde hem zamana hem de kesite göre bir farklılaşma söz konusuysa bu modellere çift yönlü sabit etkiler modeli denmektedir. Bununla birlikte panel çalışmalarında genel olarak kesit etkisi daha çok araştırıldığından panel veri modelleri genellikle tek yönlü olarak ele alınmaktadır (Hsiao, 2002). Aşağıda (9) ve (10) numaralı denklem aracılığıyla tek ve çift yönlü sabit etkiler modeli görülmektedir; Y = β + it it ( ait + µ i ) + β1 it X 1it kit X kit eit (9) Y = β + ( ait + µ i + λt ) + β1 it X 1it kit X kit eit (10)

11 182 Güvenek, Alptekin Bu eşitlikte hata terimlerinin varyanslarının sıfıra eşit olmasını sağlayacak şekilde bağımsız ve özdeş dağıldığı kabul edilmektedir. Sabit etkiler modelinde sabit etkiler tahmincisi her bir kesit için farklı sabitler tahmin ederek sabit katsayının kesit birimler için farklı olmasına neden olurlar (Baltagi, 2005). Kesitlere veya hem kesitlere hem de zamana bağlı olarak meydana gelen değişiklikler modele hata terimlerinin bir bileşeni olarak dahil edilmeleri durumunda söz konusu olur. Rastsal etkiler modelinin sabit etkiler modeline olan avantajı, serbestlik derecesinin kaybının ortadan kalkması ile birlikte rastsal etkiler modelinin modele örneklem dışındaki etkilerin de dahil edilmesini mümkün kılmasıdır. Söz konusu modellere ilişkin fonksiyonel bağıntıyı şu şekillerde göstermek mümkündür; Y = a + β + X β X + ( µ + v ) (11) Y it it it 1it 1it kit kit i it = a + β + X β X + ( µ + v + λ ) (12) it 1it 1it kit kit i it t Denklem (11) tek yönlü rastsal etkiler modelini gösterirken, denklem (12) çift yönlü rastsal etkiler modelini göstermektedir. Rastsal etkilerdeki hata terimleri iki bileşenlidir. Bunlardan birincisi, i = 1,2,.,N şeklinde olan bir kesitin zaman boyutunda farklılık göstermeyen µ i değeri ile zaman boyutunda değerleri birbiri ile ilişkili olan geri kalan kısmı ifade eden v it değeridir. Bu modelde kesit etkisini ifade eden µ i ile geri kalan hata terimlerini içeren v it birbirinden bağımsızdır. Bunun yanında hata teriminin bu iki bileşeni her bir bağımsız değişkenin herhangi bir gözlem değerinden bağımsızdır. Bu nedenle rastsal etkiler modelini ifade eden (11) ve (12) no lu denklemlerde gösterilen hata terimi bileşenleri ( µ i ve v it ) tahmininde sıradan en küçük kareler tahmincileri tutarlı ve sapmasızdır (Özer ve Çiftçi, 2008: 231). Birim veya birim ve zaman farklılıklarını temsil eden katsayıların yani rastsal etkili modelin hata terimi bileşenlerinin modeldeki bağımsız değişkenlerden ilişkisiz olduğu hipotezinin geçerliliği, Hausman tarafından önerilen test istatistiği ile incelenebilmektedir (Greene, 2003). Bu durumda sabit etki model parametre tahmincileri ile rastsal etkili modelin parametre tahmincileri arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. İki model arasında tercih yapabilmek için

12 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 183 Hausman test istatistiği kullanılmaktadır. Hausman testi bireysel etkilerle hata teriminin ilişkisiz olduğu hipotezini test etmektedir. Sıfır hipotezinin kabul edilmesi halinde hem genelleştirilmiş en küçük kareler tahmincisi hem de grup içi (within) tahmincisi tutarlı sonuçlar verirken, sıfır hipotezinin reddedilmesi halinde grup içi tahmincisi tutarlı olacaktır. 4.3 Veri Ve Bulgular Çalışmamızda yılları arasında Avustralya, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Meksika, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre, Türkiye, Birleşik Krallık ve Amerika yı içine alan 25 ülkeye ait panel veriler kullanılmıştır. Birbirine uyum sağlaması bakımından söz konusu ülkelere ait hem GSYİH hem de enerji tüketimi verileri Dünya Bankasının veri tabanları sisteminden elde edilmiştir. Öncelikle verilerimizin analize uygun hale gelmesini sağlamak amacıyla logaritmaları alınmıştır. Şekil 1 de söz konusu ülkelere ait enerji tüketimi ve büyüme rakamlarının logaritmaları alınmış haldeki grafiklerine yer verilmektedir. Şekilde 25 OECD üyesi ülkenin yılları arasındaki dönemde enerji tüketimi ile ekonomik büyüme rakamları arasındaki basit etkileşimi görülmektedir. Görsel olarak değerlendirildiğinde her iki grafiğin de benzer bir artış azalış seyri izlediği gözlenmektedir. Granger ve Newbold (1974) a göre durağan olmayan veriler ile çalışılması durumunda incelenen değişkenler arasında regresyon çözümlemesi güvenilir olamamaktadır. Bu nedenle regresyon çözümlemesinden önce durağanlığın kontrol edilmesi gerekir. Panel veri modellerinde birim kök sınamasını öneren önde gelen çalışmalar arasında Levin ve Lin (1992, 1993), Breitung ve Meyer (1994), Quah (1994), Maddala ve Wu (1999), Hadri (2000) ve Im, Pesaran ve Shin-IPS (2003) yer almaktadır. Son dönemde sektör düzeyinde panel veri birim kök testi yapan çalışmalar arasında en yaygın kullanılan birim kök testleri Levin-Lin ile Im Pesaran Shin testleri gelmektedir. Çalışmamızda Levin, Lin & Chu (LLC), Breitung, Im, Pesaran and Shin (IPS), Augmented Dickey-Fuller (ADF), PP (Phillips Peron) ve Hadri modellerine ait birim kök testleri kullanılmaktadır. Tablo 1 de Enerji tüketimi serisine ilişkin birim kök testlerine yer verilmektedir. LLC, IPS, ADF, PP ve Hadri test sonuçlarına göre Enerji Tüketimi serisinde birim kök bulunmaktadır, Breitung test sonuçlarına göre ise seride birim kök bulunmamaktadır.

13 184 Güvenek, Alptekin Şekil 1: OECD Üyesi 25 Ülkenin LET LGSYIH Seyri ( ) 11 LET Australia - 80 Austria - 86 Belgium - 92 Canada - 98 Denmark - 04 France - 84 Germany - 90 Greece - 96 Iceland - 02 Italy - 82 Japon - 88 Luxembourg - 94 Mexico - 00 New zealand - 80 Norway - 86 Portugal - 92 Spain - 98 Sweden - 04 Turkey - 84 United Kingdom - 90 United States - 96 LGSYIH Australia - 80 Austria - 86 Belgium - 92 Canada - 98 Denmark - 04 France - 84 Germany - 90 Greece - 96 Iceland - 02 Italy - 82 Japon - 88 Luxembourg - 94 Mexico - 00 New zealand - 80 Norway - 86 Portugal - 92 Spain - 98 Sweden - 04 Turkey - 84 United Kingdom - 90 United States - 96

14 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 185 Tablo 1: LET Değişkenine Ait Birim Kök Testi Sonuçları Yöntem Test İstatistiği Olasılık Değeri Levin, Lin & Chu t* Breitung t-stat Im, Pesaran ve Shin W-stat ADF - Fisher Chi-square PP - Fisher Chi-square Hadri Z-stat Heteroscedastic Consistent Z-stat Tablo 2 de ise enerji tüketimi serisine ilişkin birim kök testlerine yer verilmektedir. LLC, PP ve Hadri test sonuçlarına göre ekonomik büyüme serisinde birim kök bulunmaktadır, Breitung, IPS, ADF, test sonuçlarına göre ise seride birim kök bulunmamaktadır. Tablo 2: LGSYIH Değişkenine Ait Birim Kök Testi Sonuçları Yöntem Test İstatistiği Olasılık Değeri Levin, Lin & Chu t* Breitung t-stat Im, Pesaran ve Shin W-stat ADF - Fisher Chi-square PP - Fisher Chi-square Hadri Z-stat Heteroscedastic Consistent Z-stat Birim kök testlerinden elde edilen bulgular sonucunda her iki seride de birim kökün varlığı tespit edilmiş ve serilerin durağan olmadığına karar verilmiştir. Bu sebeple çalışmamızın devamında Pedroni, Kao ve Johansen

15 186 Güvenek, Alptekin Fisher Koentegrasyon testlerine geçilecektir. Tablo 3 te öncelikle Pedroni Koentegrasyon testi sonuçları verilmektedir. Tablo 3: LET ve LGSYIH Serilerine Ait Pedroni Koentegrasyon Testi Sonuçları Test İstatistiği Olasılık Değeri Panel v-istatistiği Panel rho- İstatistiği Panel PP- İstatistiği Panel ADF- İstatistiği Group rho- İstatistiği Group PP- İstatistiği Group ADF- İstatistiği Pedroni Testi sonuçlarına göre değerlendirmeye alacağımız hipotezlerimiz aşağıda gösterilmektedir: H o : Koentegrasyon yok. H 1 : Koentegrasyon var. Yapılan Pedroni Testi sonuçlarına göre serilerde koentegrasyon olup olmadığını gösteren 7 istatistikten 5 tanesinde boş hipotez reddedilmiş 2 tanesinde ise kabul edilmiştir.

16 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 187 Tablo 4: LET ve LGSYIH Serilerine Ait Kao Koentegrasyon Testi Sonuçları Test İstatistiği Olasılık Değeri ADF Residual variance HAC variance Tablo 4 te ise Kao Koentegrasyon testine ilişkin sonuçlar yer almaktadır. Kao Koentegrasyon testine göre hipotezlerimiz şu şekilde oluşturulmuştur: H o : Koentegrasyon yok. H 1 : Koentegrasyon var. Kao Koentegrasyon Testi Sonuçları göre boş hipotezimiz kabul edilmiş ( değerinin 0,05 değerinden büyük olması sebebiyle) ve değişkenler arasında koentegrasyon ilişkisi tespit edilememiştir. Son olarak Tablo 5 te Johansen Fisher Koentegrasyon testine ilişkin sonuçlara yer verilmektedir. Tablo 5: LET ve LGSYIH Serilerine Ait Johansen Fisher Koentegrasyon Testi Sonuçları Hypothesized No. of CE(s) Fisher İstatistiği (trace test) Olasılık Değeri Fisher İstatistiği (max-eigen test) Olasılık Değeri None At most

17 188 Güvenek, Alptekin Johansen Fisher Koentegrasyon Testi Sonuçları göre de değişkenler arasında koentegrasyon olduğu açıkça görülmektedir. Yaptığımız üç testten Pedroni ve Johansen Fisher Koentegrasyon Testleri koentegrasyonun varlığı sonucuna ulaşırken, Kao Koentegrasyon Testi değişkenlerimiz arasında koentegrasyonun bulunmadığı sonucunu vermiştir. Testlerimizin çoğunluğunda koentegrasyon olduğu sonucuna varıldığı için uzun dönemde OECD ülkeleri arasında enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasında birlikte hareket söz konusu olduğu kabul edilmektedir. Bu aşamada OECD ülkeleri ile çalışıldığından sabit etkiler modelinin daha tutarlı sonuçlar vereceği kabul edilmiştir. Buna göre oluşturulan Sabit Etkili panel regresyon sonuçları Tablo 6 daki gibi gerçekleşmektedir. Tablo 6:Sabit Etkili Panel Veri Regresyon Tahmin Sonuçları Katsayı Standart Hata T-İstatistiği Olasılık Değeri C LGSYIH R2: D-W İst.: F İst. (Olasılık Değeri): 853.7(0.000) Tablo 6 da yer alan nihai model sonuçlarına göre logaritması alınan GSYİH (LGSYIH) değişkenimizin olasılık değeri değerini almış ve bu değer tüm önem düzeyleri açısından 0,05 tablo değerinden küçük olduğu için ekonomik büyümenin enerji tüketimini etkilediği sonucu ortaya konmaktadır. Bununla ilgili olarak nihai modelin sonuçlarının tutarlılığı açısından modelin otokorelasyon ve değişen varyans etkileri altında olup olmadığının test edilmeleri gerekmektedir. Sabit etkili panel veri modellerinde değişen varyansı test etmek için Değişen Varyans LR Testi (Grene, 2003), Otokorelasyon olup olmadığını kontrol etmek için ise Wooldrige (2003) tipi otokorelasyon testi kullanılmıştır. Bu testlere ilişkin hipotezler şu şekilde oluşturulmaktadır; H o : Değişen Varyans sorunu yok/ Otokorelasyon yok. H 1 : Değişen Varyans sorunu var/ Otokorelasyon var.

18 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 189 Tablo 7: Değişen Varyans LR ve Wooldridge Tipi Otokorelasyon Testleri Test Türü Test İstatistiği Kritik Değer (0.05) Değişen Varyans LR Testi Wooldridge Tipi Otokorelasyon Testi Tablo 7 deki sonuçlar incelendiğinde yokluk hipotezleri reddedilmemekte yani nihai modelin otokorelasyon ve değişen varyans sorunu etkisi altında olmadığı doğrulanmaktadır. 5. Genel Değerlendirme ve Sonuç Ekonomik büyümenin temel adımlarından birini oluşturan sanayileşmenin hızla artması ve enerjinin sermaye, işgücü ve hammaddeyle birlikte bu sektörde yoğun olarak kullanılıyor olması enerji tüketimi ve büyüme arasındaki ilişkiyi özellikle sanayiye dayalı kalkınma hamlesini gerçekleştirmeye çalışan gelişmekte olan ülkeler başta olmak üzere tüm dünyada dikkate değer bir konu haline getirmiştir. Enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi açıklamaya çalışan pek çok çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmaların bir kısmı enerji tüketiminin ekonomik büyümeyi etkilediği, bir kısmı tam tersi ekonomik büyümenin enerji tüketimini etkilediği, bir kısmı ise ilişkinin iki taraflı olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bir kısım çalışmada ise ekonomik büyüme ve enerji tüketimi arasında anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. 25 OECD üyesi ülkenin (Avustralya, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Meksika, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre, Türkiye, Birleşik Krallık ve Amerika) verileri değerlendirilerek ekonomik büyümenin enerji tüketimini etkileyip etkilemediği sorusunun cevaplandırılmaya çalışıldığı benzer çalışmamızda zaman serileri ve yatay kesit serilerden oluşan panel veri sisteminden yararlanılmıştır. Panel veriler ışığında yapılan çalışmada öncelikli olarak verilerin küçük dalgalanmalardan arındırılması ve analize uygun hale getirilmesi amacıyla logaritması alınmıştır. Sonrasında ise panel birim kökün varlığı sınanmıştır. Araştırma bulguları sonucunda modelde panel birim kökün olduğu sonucuna varılmış ve bu şekilde raporlanmıştır. Bu

19 190 Güvenek, Alptekin aşamadan sonra panel koentegrasyon testine geçilmiş ve 25 OECD üyesi ülkenin verilerinden oluşan değişkenler arasında panel koentegrasyon ilişkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Koentegrasyon ilişkisinin tespit edilmesinin ardından Hausman Test istatistiği yardımıyla modelde sabit etkili mi yoksa rastsal etkili modelin mi kullanılacağı araştırılmış ve raporlanan test istatistiği sonucuna göre modelde sabit etkili modelin etkin olduğu sonucu raporlanmıştır. En son aşamada nihai modelin sonuçlarının tutarlılığı açısından modelin değişen varyans etkisi altında olup olmadığını test etmek için Değişen Varyans LR Testi (Grene, 2003) modelde otokorelasyon olup olmadığı kontrol etmek için ise Wooldrige (2003) tipi otokorelasyon testi kullanılmıştır. Sonuç olarak ise nihai modelin otokorelasyon ve değişen varyans etkisi altında olmadığı doğrulanmaktadır. Yapısal ve diagnostik açıdan testleri yapılan nihai model sonucunda araştırma planı çerçevesinde 25 OECD üyesi ülkeyi içeren bu çalışmada ekonomik büyümenin enerji tüketimini etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ekonomik büyümenin enerji tüketimini etkiliyor olması ekonomik bakımdan gelişme gösteren ve milli geliri artma eğiliminde olan ülkelerin üretim sürecinde enerji taleplerinin de fazla olması anlamına gelmektedir. Bu ise temel sanayi üretimi girdisi olan bu kaynağın temininde yaşanan sıkıntıların giderilmesi gerekliliği sonucunu ortaya koymaktadır. Artan enerji tüketiminin yeterli enerji üretimiyle karşılanamaması durumunda ülkeler enerji darboğazına girebilmekte, bu darboğazı enerji kaynakları bakımından zengin ülkelerden yapacakları ithalatla aşmaya çalışmaktadırlar. Ancak iç kaynaklarla karşılanamayan, dışa bağımlı olarak gerçekleştirilecek sanayi hamleleri ülkeleri serbest hareket edemeyecek duruma getirmektedir. Bu anlamda ekonomik büyüme ve enerji tüketiminin ilişki içinde olması ekonomi ve enerji politikalarının da birbiriyle eşgüdümlü olmasını gerektirmektedir. Ülkelerin ekonomik büyüme hızı dikkate alındığında enerji konusunda günümüzde yaşanan sıkıntıların artarak devam edeceği açıkça görülmektedir. Bu bakımdan artan enerji talebinin etkin ve sıkıntısız bir şekilde karşılanabilmesi için enerji kaynaklarının mutlaka arttırılması ve çeşitlendirilmesi, düşük maliyetli alternatif enerji kaynaklarının araştırılması ve büyümenin en önemli kaynaklarından biri olan enerji konusunda dışa bağımlılığın asgari seviyeye indirilmesi gerekmektedir.

20 Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi: OECD Ülkelerine İlişkin Bir Panel Veri Analizi 191 Kaynakça Abosedra, S. and Baghestani, H. (1989) New Evidence On The Causal Relationship Between United States Energy Consumption and Gross National Product, Journal of Energy and Development 14 (2), Akarca, A.T. and Long, T.V. (1980) On the Relationship Between Energy and GNP: A Reexamination, Journal Energy Development 5, Altınay, G. ve Karagöl E. (2004) Structural Break, Unit Root and The Causality Between Energy Consumption and GDP in Turkey, Energy Economics, 26, Baltagi, B.H. (2005) Econometric Analysis Of Panel Data, Third Edition, John Wiley & Sons Gmbh, West Sussex, England. Breitung, J. and Meyer W. (1994) Testing for Unit Roots in Panel Data: Are Wages on Different Bargaining Levels Cointegrated?, Applied Economic 26 (4), Cheng, B. S. (1997) Energy Consumption and Economic Growth in Brazil, Mexico and Venezuela: A Time Series Analysis, Applied Economics Letters, 4:11, Chontanawat, J. Hunt L.and Pierse R. (2006) Causality Between Energy Consumption and GDP: Evidence From 30 OECD and 78 Non-OECD Countries, SEEC Department of Economics, SEEDS 113, ISSN , UK. Ebohon, O. J. (1996) Energy, Economic Growth and Causality in Developing Countries: A Case Study Of Tanzania and Nigeria, Energy Policy, 24(5): Erol, U. and Yu, E.S.H. (1987) Time Series Analysis Of The Causal Relationships Between US Energy and Employment, Resources Energy, 9, Ertek, T. (1996) Ekonometriye Giriş, 2. Baskı, Beta, İstanbul. Esmer, O. (1996) Enerji Politikaları, TMMOB Türkiye Enerji Sempozyumu, TMMOB Yayınları, Kasım, Ankara. Faye, S. (2000) Regulation and Industry Structure And Performance in the Electricity Supply Industry, OECD. Glasure, Y. U. and Lee, A.R. (1997) Cointegration, Error-Correction, and The Relationship Between GDP and Energy: The Case of South Korea and Singapore, Resource Energy Econ. 20, Granger, C.W.J. and Newbold, P. (1974) Spurious Regressions in Econometrics, Journal of Econometrics, 2, Greene, W.H. (2003) Econometric Analysis, Prentice Hall, New Jersey. Gujarati, D. N. (2001) Temel Ekonometri, Çev: Ümit Şenesen ve Gülay G. Şenesen, Literatür Yayıncılık, İstanbul. Hadri, K. (2000) Testing for stationarity in heterogeneous panel data, The Econometrics Journal, 3,

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Prof. Dr. Ahmet BurçinYERELİ Hacettepe Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi,

Detaylı

Petrol Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Panel Veri Analizi İle İncelenmesi: Avrupa Birliği Ülkeleri Ve Türkiye Örneği

Petrol Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Panel Veri Analizi İle İncelenmesi: Avrupa Birliği Ülkeleri Ve Türkiye Örneği Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi International Journal of Alanya Faculty of Business Yıl:014, C:6, S:3, s. 47-58 Year:014, Vol:6, No:3, s. 47-58 Petrol Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerindeki

Detaylı

SESSION 5C: Turizm II 755

SESSION 5C: Turizm II 755 SESSION 5C: Turizm II 755 Turizm ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Akdeniz Ülkeleri Üzerine Bir Panel Veri Analizi Relationship between Tourism and Economic Growth: A Panel Data Analysis on Mediterranean

Detaylı

İHRACAT-İTHALAT

İHRACAT-İTHALAT 8462 8462:Metalleri dövme, çekiçleme veya kalıpta dövme suretiyle işlemeye mahsus takım tezgâhları (presler dahil); metalleri kavislendirmeye, katlamaya, düzeltmeye, makasla kesmeye, zımbalı kesmeye, taslak

Detaylı

Türkiye de Birincil Enerji Kullanımı, Üretimi ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) Arasındaki İlişki *

Türkiye de Birincil Enerji Kullanımı, Üretimi ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) Arasındaki İlişki * Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Türkiye de Birincil Enerji Kullanımı, Üretimi ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) Arasındaki İlişki * Özge KORKMAZ 1 Abdülkadir

Detaylı

Đşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi Cilt 1. Sayı ss ISSN:

Đşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi Cilt 1. Sayı ss ISSN: Business and Economics Research Journal Volume 1. Number 3. 2010 pp. 57-68 www.berjournal.com Đşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi ss. 57-68 ISSN: 1309-2448 Gelişmekte Olan Ülkelerde Elektrik Tüketimi

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

Enerji ve Makroekonomik Değişkenler Arasındaki İlişki: Türkiye Açısından Bir Uygulama

Enerji ve Makroekonomik Değişkenler Arasındaki İlişki: Türkiye Açısından Bir Uygulama Muhasebe ve Finansman Dergisi Nisan/2013 Enerji ve Makroekonomik Değişkenler Arasındaki İlişki: Türkiye Açısından Bir Uygulama ÖZET Gülcan ÇAĞIL Sibel Yılmaz TÜRKMEN Özgür ÇAKIR Enerji verileri ile makroekonomik

Detaylı

SEÇİLMİŞ BAZI AFRO-AVRASYA ÜLKELERİNDEKİ FİNANSAL GELİŞMENİN DIŞ TİCARET ÜZERİNE ETKİSİ 1

SEÇİLMİŞ BAZI AFRO-AVRASYA ÜLKELERİNDEKİ FİNANSAL GELİŞMENİN DIŞ TİCARET ÜZERİNE ETKİSİ 1 SEÇİLMİŞ BAZI AFRO-AVRASYA ÜLKELERİNDEKİ FİNANSAL GELİŞMENİN DIŞ TİCARET ÜZERİNE ETKİSİ 1 Öz Hayrettin KESGINGÖZ 1 Ahmet OĞUZ 2 Ülkelerin gelişmişliğinin en önemli göstergelerinden biri finansal piyasaların

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ Doç.Dr. Muhsin KAR * Arş.Grv. Esra KINIK ** Özet Enerji ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki araştırmacıların

Detaylı

G-20 Ülkelerinde Eğitim Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi

G-20 Ülkelerinde Eğitim Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2014, 1(2), 93-102 Optimum Journal of Economics and Management Sciences, 2014, 1(2), 93-102 G-20 Ülkelerinde Eğitim Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki

Detaylı

Jell Sınıflandırması: Q 20, Q42, 047, C22

Jell Sınıflandırması: Q 20, Q42, 047, C22 Arş.Gör. Veysel İNAL 1 Doç. Dr. Selim İNANÇLI 2 Arş.Gör. Mustafa ÇALIŞKAN 3 Alternatif Enerjinin Ekonomik Büyümeye Etkisi: Saklı Testi Bu çalışmada Türkiye de GSYH nın yıllık büyümesi ile toplam enerji

Detaylı

KONUT ELEKTRiK TALEP DENKLEMiNiN TAHMiNi: Türkiye Örneği, 1950-1991 (*)

KONUT ELEKTRiK TALEP DENKLEMiNiN TAHMiNi: Türkiye Örneği, 1950-1991 (*) EKONOMİK YAKLAŞlM 71 KONUT ELEKTRiK TALEP DENKLEMiNiN TAHMiNi: Türkiye Örneği, 1950-1991 (*) Rahmi YAMAK* * Bayram GÜNGÖR * * * GiRiŞ Bir çok ülkede olduğu gibi, Türkiye'de de konut elektrik tüketiminin

Detaylı

SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ

SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ Sağlık Ekonomisi Nedir? YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN Sağlık Ekonomisinin Tanımı Sağlık ekonomisi, ekonomi biliminin (özelde

Detaylı

TÜRKİYE DE BÖLGESEL GELİRİN YAKINSAMASI: GELİR DAĞILIMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME # DEÜ İşletme Fakültesi İktisat Bölümü

TÜRKİYE DE BÖLGESEL GELİRİN YAKINSAMASI: GELİR DAĞILIMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME # DEÜ İşletme Fakültesi İktisat Bölümü TÜRKİYE DE BÖLGESEL GELİRİN YAKINSAMASI: GELİR DAĞILIMI AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME # Umut HALAÇ *, Yeşim KUŞTEPELİ DEÜ İşletme Fakültesi İktisat Bölümü Kaynaklar Yerleşkesi, Buca İzmir Özet Gelir dağılımındaki

Detaylı

Gelişmiş ve Azgelişmiş Ülkelerde Ekonomik Büyüme Dinamikleri: Bir Panel Veri Analizi

Gelişmiş ve Azgelişmiş Ülkelerde Ekonomik Büyüme Dinamikleri: Bir Panel Veri Analizi Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi International Journal of Alanya Faculty of Business Yıl:2012, C:4, S:1, s.127-136 Year:2012, Vol:4, No:1, s. 127-136 Gelişmiş ve Azgelişmiş Ülkelerde Ekonomik

Detaylı

BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIĞI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN PANEL VERİ ANALİZİ İLE İNCELENMESİ : TÜRKİYE ÖRNEĞİ

BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIĞI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN PANEL VERİ ANALİZİ İLE İNCELENMESİ : TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ekonometri ve İstatistik Sayı:24 2016 1-9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIĞI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN PANEL VERİ ANALİZİ İLE İNCELENMESİ

Detaylı

1-PETROL TÜKETİMİ VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

1-PETROL TÜKETİMİ VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 9 Sayı: 42 Volume: 9 Issue: 42 Şubat 2016 February 2016 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 OECD ÜLKELERİNDE

Detaylı

İhracat-İthalat

İhracat-İthalat 8463 8463: Metalleri veya sermetleri talaş kaldırmadan işlemeye mahsus diğer takım tezgâhları 8463.1: Çubuk, boru, profil, tel veya benzerlerini çekme makinaları 8463.2: Diş açma makinaları 8463.3: Tel

Detaylı

OECD ÜLKELERİNDE CO2 EMİSYONU, ELEKTRİK TÜKETİMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ 1

OECD ÜLKELERİNDE CO2 EMİSYONU, ELEKTRİK TÜKETİMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ 1 OECD ÜLKELERİNDE CO2 EMİSYONU, ELEKTRİK TÜKETİMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ 1 Suzan ERGÜN Melike ATAY POLAT ÖZ Bu çalışmada, 1980-2010 yılları arasında OECD ülkelerinde CO2 emisyonu, elektrik tüketimi ve ekonomik

Detaylı

REKLAM VE TANITIM İLE YURTDIŞI SATIŞLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ: BİST TE İŞLEM GÖREN GIDA FİRMALARI ÜZERİNDE UYGULAMA

REKLAM VE TANITIM İLE YURTDIŞI SATIŞLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ: BİST TE İŞLEM GÖREN GIDA FİRMALARI ÜZERİNDE UYGULAMA Article Info/Makale Bilgisi Received/Geliş: 25.08.2016 Accepted/Kabul: 03.11.2016 DOİ: 10.5505/pausbed.2017.08870 REKLAM VE TANITIM İLE YURTDIŞI SATIŞLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ: BİST TE İŞLEM GÖREN GIDA FİRMALARI

Detaylı

İktisat Bölümü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye, 2011.

İktisat Bölümü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye, 2011. 1/5 Ayşen Araç Özgeçmiş (güncelleme, Aralık 2016) Eğitim Doç. Dr. Ayşen Araç Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Beytepe 06800 Ankara/Türkiye Tel:+90(312)2978651/164;

Detaylı

7.Ders Bazı Ekonometrik Modeller. Đktisat (ekonomi) biliminin bir kavramı: gayrisafi milli hasıla.

7.Ders Bazı Ekonometrik Modeller. Đktisat (ekonomi) biliminin bir kavramı: gayrisafi milli hasıla. 7.Ders Bazı Ekonometrik Modeller Đktisat (ekonomi) biliminin bir kavramı: gayrisafi milli hasıla. Kaynak: TÜĐK dönemler gayri safi yurt içi hasıla düzeyi 1987-1 8680793 1987-2 9929354 1987-3 13560135 1987-4

Detaylı

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi http://dergi.siirt.edu.tr/index.php/ziraat Araştırma Makalesi / Research Article Turk J Agric Res (2014) 1: 196-202 TÜTAD ISSN: 2148-2306 Sığır Sayısı, Süt Üretimi

Detaylı

PETROL FİYAT RİSKİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN BELİRLENMESİ: TÜRKİYE DE ENERJİ SEKTÖRÜ ÜZERİNDE BİR UYGULAMA

PETROL FİYAT RİSKİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN BELİRLENMESİ: TÜRKİYE DE ENERJİ SEKTÖRÜ ÜZERİNDE BİR UYGULAMA Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 24, Sayı: 4, 2010 297 PETROL FİYAT RİSKİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN BELİRLENMESİ: TÜRKİYE DE ENERJİ SEKTÖRÜ ÜZERİNDE BİR

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 13, Sayı 2, 2012 1

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 13, Sayı 2, 2012 1 C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 13, Sayı 2, 2012 1 TÜRKİYE DE KÂĞIT TÜKETİMİ İLE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ Ali Rıza SANDALCILAR * Özet Bu çalışmanın

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

BAKANLAR KURULU SUNUMU

BAKANLAR KURULU SUNUMU BAKANLAR KURULU SUNUMU Murat Çetinkaya Başkan 12 Aralık 2016 Ankara Sunum Planı Küresel Gelişmeler İktisadi Faaliyet Dış Denge Parasal ve Finansal Koşullar Enflasyon 2 Genel Değerlendirme Yılın üçüncü

Detaylı

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ Rüstem YANAR Yrd.Doç.Dr., Gaziantep Üniv. İİBF, İktisat Bölümü E-posta: yanar@gantep.edu.tr Güldem KERİMOĞLU Gaziantep Üniv. SBE E-posta:

Detaylı

TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ: ARDL MODELLEME YAKLAŞIMI İLE EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ

TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ: ARDL MODELLEME YAKLAŞIMI İLE EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, Cilt 9, Sayı 18, 2013 Int. Journal of Management Economics and Business, Vol. 9, No. 18, 2013 TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ:

Detaylı

TÜRKİYE, KURU İNCİR İHRACATININ EKONOMETRİK ANALİZİ. AN ECONOMETRIC ANALYSIS OF DRIED FIGS EXPORT in TURKEY

TÜRKİYE, KURU İNCİR İHRACATININ EKONOMETRİK ANALİZİ. AN ECONOMETRIC ANALYSIS OF DRIED FIGS EXPORT in TURKEY Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2017, C.22, S.2, s.439-448. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2017,

Detaylı

OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1

OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1 OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1 OECD VE AB ÜLKELERĠNDE YATIRIM ORTAMININ ÇEKĠCĠLĠK SIRALAMASI, 2005 Yeni Zelanda ABD Kanada Norveç Avusturalya Danimarka İngiltere

Detaylı

OECD Ülkelerinde Sağlık ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Ekonometrik Bir İncelemesi

OECD Ülkelerinde Sağlık ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Ekonometrik Bir İncelemesi Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Aralık 2012, 13(2), 27-47. OECD Ülkelerinde Sağlık ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Ekonometrik Bir İncelemesi Fatih YARDIMCIOĞLU *1 OECD Ülkelerinde

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

FİNANSAL SİSTEM DÜZENLEMELERİ VE EKONOMİK BÜYÜME

FİNANSAL SİSTEM DÜZENLEMELERİ VE EKONOMİK BÜYÜME Niyazi ÖZPEHRİZ FİNANSAL SİSTEM DÜZENLEMELERİ VE EKONOMİK BÜYÜME 1. Giriş Finansal sistemin işleyişi, ekonomik büyüme üzerinde önemli etkilere sahip olabilmektedir. İyi işleyen bankacılık sistemi ve menkul

Detaylı

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ Kemal Gürüz Atılım Üniversitesi 12 Mart 2012 Yirmi beş yaş üstü nüfus içinde ortaöğrenim görmüş olanların oranı, %. 2007.

Detaylı

Telekomünikasyon Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Panel Veri Yaklaşımı

Telekomünikasyon Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Panel Veri Yaklaşımı Finans Polik& Ekonomik Yorumlar 2007 Cilt: 44 Sayı:508 Telekomünikasyon Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Panel Veri Yaklaşımı 35 Özet M.Vedat PAZARLIOĞLU Özlem KİREN GÜRLER 2 Gelişmenin ve ekonomik büyümenin

Detaylı

TÜRK CUMHURIYETLERİNDE İHRACAT VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRK CUMHURIYETLERİNDE İHRACAT VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK ANALİZİ TÜRK CUMHURIYETLERİNDE İHRACAT VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK ANALİZİ Fatih YARDIMCIOĞLU 1 Ahmet GÜLMEZ 2 Özet Bu çalışmanın amacı 6 Türk Cumhuriyetinde 1995-2011

Detaylı

KONUT KREDİSİ TALEBİNİ ETKİLYEN FAKTÖRLER: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

KONUT KREDİSİ TALEBİNİ ETKİLYEN FAKTÖRLER: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA KONUT KREDİSİ TALEBİNİ ETKİLYEN FAKTÖRLER: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Mustafa İBİCİOĞLU 1 Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Dr. E-posta: mustafa.ibicioglu@tcmb.gov.tr Mehmet Baha KARAN Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2009, C.14, S.3 s.289-299. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2009,

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık KORELASYON ve REGRESYON ANALİZİ Doç. Dr. İrfan KAYMAZ Tanım Bir değişkenin değerinin diğer değişkendeki veya değişkenlerdeki değişimlere bağlı olarak nasıl etkilendiğinin istatistiksel

Detaylı

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Arzu ÖZMERDİVANLI Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu, Muhasebe ve Vergi Bölümü Özet: Hisse

Detaylı

Toplam Elektrik Üretimi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği ( )

Toplam Elektrik Üretimi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği ( ) Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2013 17 (3): 327-344 Toplam Elektrik Üretimi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği (1980-2010) Ahmet UZUN (*) - Ö. Selçuk EMSEN (**) Ömer YALÇIKAYA

Detaylı

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 9 () 2009: 25-259 TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ ANALYSIS OF THE CASUAL RELATIONSHIP BETWEEN R&D EXPENDITURES

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIK VE MAKRO EKONOMİK DEĞİŞKENLERLE İLİŞKİSİ

TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIK VE MAKRO EKONOMİK DEĞİŞKENLERLE İLİŞKİSİ TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIK VE MAKRO EKONOMİK DEĞİŞKENLERLE İLİŞKİSİ Canan DAĞIDIR Marmara Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü Göztepe Kampüsü İbrahim Üzümcü Binası Kadıköy/İstanbul

Detaylı

Mali Yerelleşme ve Yerel Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Çalışma: Türkiye Örneği

Mali Yerelleşme ve Yerel Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Çalışma: Türkiye Örneği Mali Yerelleşme ve Yerel Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Çalışma: Harun Yüksel * Özet: Bu çalışmada, Türkiye için 1990-2006 yılları arasında yerel düzeyde (iller) mali yerelleşmenin illerin

Detaylı

YAPISAL KIRILMALARI GÖZ ÖNÜNE ALARAK TÜRK İMALAT SANAYİ EKONOMİK DEĞİŞKENLERİ ARASINDA UZUN DÖNEM İLİŞKİLERİN ARAŞTIRILMASI *

YAPISAL KIRILMALARI GÖZ ÖNÜNE ALARAK TÜRK İMALAT SANAYİ EKONOMİK DEĞİŞKENLERİ ARASINDA UZUN DÖNEM İLİŞKİLERİN ARAŞTIRILMASI * YAPISAL KIRILMALARI GÖZ ÖNÜNE ALARAK TÜRK İMALAT SANAYİ EKONOMİK DEĞİŞKENLERİ ARASINDA UZUN DÖNEM İLİŞKİLERİN ARAŞTIRILMASI * A. Neyran ORHUNBİLGE Prof. Dr., İstanbul Üniversitesi, İşletme Fakültesi, Sayısal

Detaylı

GELİŞEN EKONOMİLERDE KARBONDİOKSİT EMİSYONU, EKONOMİK BÜYÜME VE EĞİTİM ARASINDAKİ İLİŞKİ: PANEL VERİ ANALİZİ

GELİŞEN EKONOMİLERDE KARBONDİOKSİT EMİSYONU, EKONOMİK BÜYÜME VE EĞİTİM ARASINDAKİ İLİŞKİ: PANEL VERİ ANALİZİ The Journal of Academic Social Science Studies International Journal of Social Science Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/jasss2442 Number: 27, p. 349-362, Autumn I 2014 GELİŞEN EKONOMİLERDE KARBONDİOKSİT

Detaylı

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12)

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) ENFLASYON VE ARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) Taha Bahadır SARAÇ Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, Niğde E-posta:

Detaylı

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü Mahmut ZORTUK E-posta : mahmut.zortuk@dpu.edu.tr Telefon : 0274 265 2031-2020 Öğrenim Bilgisi Doktora İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler (2007) Enstitüsü Ekonometri Anabilim Dalı Yüksek -Tezli Dumlupınar

Detaylı

Sosyo Ekonomi. OPEC Ülkelerinde Hollanda Hastalığı: Petrol Fiyatları ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Ekonometrik Bir Analizi

Sosyo Ekonomi. OPEC Ülkelerinde Hollanda Hastalığı: Petrol Fiyatları ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Ekonometrik Bir Analizi Sosyoekonomi / 2013-1 / 130106. Fatih YARDIMCIOĞLU & Ahmet GÜLMEZ Sosyo Ekonomi Ocak-Haziran 2013-1 OPEC Ülkelerinde Hollanda Hastalığı: Petrol Fiyatları ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Ekonometrik Bir

Detaylı

Türkiye ve AB 27 Ülkelerinde Turizm Gelirlerini Belirleyen Faktörler: Panel Veri Analizi

Türkiye ve AB 27 Ülkelerinde Turizm Gelirlerini Belirleyen Faktörler: Panel Veri Analizi Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.8 ().8594 6 Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi http://iibfdergi.aksaray.edu.tr Türkiye ve AB 7 Ülkelerinde Turizm

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

GELİŞEN EKONOMİLERDE KARBONDİOKSİT EMİSYONU, EKONOMİK BÜYÜME VE EĞİTİM ARASINDAKİ İLİŞKİ: PANEL VERİ ANALİZİ

GELİŞEN EKONOMİLERDE KARBONDİOKSİT EMİSYONU, EKONOMİK BÜYÜME VE EĞİTİM ARASINDAKİ İLİŞKİ: PANEL VERİ ANALİZİ The Journal of Academic Social Science Studies International Journal of Social Science Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/jasss2442 Number: 27, p. 339-352, Autumn I 2014 GELİŞEN EKONOMİLERDE KARBONDİOKSİT

Detaylı

Türkiye de Reel Kesim ile Bankacılık Kesimi Arasındaki İlişkinin Analizi: Sektörel Bir Yaklaşım

Türkiye de Reel Kesim ile Bankacılık Kesimi Arasındaki İlişkinin Analizi: Sektörel Bir Yaklaşım Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 7(2). 1-9 2015 Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi http://iibfdergi.aksaray.edu.tr Türkiye de Reel Kesim ile Bankacılık

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ Abdulkadir KAYA Ünal GÜLHAN Bener GÜNGÖR Öz Bu çalışmada, finansal piyasalardaki gelişmelerin ekonomik büyümeye katkıda bulunduğunu iddia eden

Detaylı

Eğitim ve Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama

Eğitim ve Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama Iğd Üniv Sos Bil Der / Igd Univ Jour Soc Sci Sayı / No. 10, Ekim / October 2016: 189-204 Araştırma Makalesi / Research Article Eğitim ve Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Üzerine

Detaylı

İHRACAT VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: BOOSTRAP PANEL GRANGER NEDENSELLİK TESTİ Nurgün TOPALLI*

İHRACAT VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: BOOSTRAP PANEL GRANGER NEDENSELLİK TESTİ Nurgün TOPALLI* İHRACAT VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: BOOSTRAP PANEL GRANGER NEDENSELLİK TESTİ Nurgün TOPALLI* Özet: Bu çalışmada Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Güney Kore, Filipinler, Malezya, Tayland ve

Detaylı

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris)

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) Dr. A. Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Sunu Planı OECD Hakkında

Detaylı

3. TAHMİN En Küçük Kareler (EKK) Yöntemi 1

3. TAHMİN En Küçük Kareler (EKK) Yöntemi 1 3. TAHMİN 3.1. En Küçük Kareler (EKK) Yöntemi 1 En Küçük Kareler (EKK) yöntemi, regresyon çözümlemesinde en yaygın olarak kullanılan, daha sonra ele alınacak bazı varsayımlar altında çok aranan istatistiki

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 37 Temmuz 2013

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 37 Temmuz 2013 TÜRKİYE DE SAĞLIK-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Şadan ÇALIŞKAN Doç. Dr., Uşak Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü, sadan.caliskan@usak.edu.tr Mustafa KARABACAK Arş. Gör., Uşak Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü,

Detaylı

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 29, Sayı 1, 2011, s. 1-19 AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ Seymur AGHAYEV Öz Çalışmada 1995: 01 2010: 04 dönemine ait aylık

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

Seçilmiş OECD Ülkelerinde Reel Ücret, Enflasyon ve Reel Faizlerin İşgücü Verimliliği Üzerine Etkisi: Panel Veri Analizi

Seçilmiş OECD Ülkelerinde Reel Ücret, Enflasyon ve Reel Faizlerin İşgücü Verimliliği Üzerine Etkisi: Panel Veri Analizi Seçilmiş OECD Ülkelerinde Reel Ücret, Enflasyon ve Reel Faizlerin İşgücü Verimliliği Üzerine Etkisi: Panel Veri Analizi Yrd. Doç. Dr. Ahmet KAMACI Bartın Üniversitesi, Bartın İİBF, İktisat Bölümü akamaci@bartin.edu.tr

Detaylı

ENERJİ TALEBİNE YÖNELİK KÜRESEL EĞİLİMLER KAPSAMINDA SANAYİ SEKTÖRÜNÜN TOPLAM NİHAİ ELEKTRİK TÜKETİMİNDEKİ ROLÜ

ENERJİ TALEBİNE YÖNELİK KÜRESEL EĞİLİMLER KAPSAMINDA SANAYİ SEKTÖRÜNÜN TOPLAM NİHAİ ELEKTRİK TÜKETİMİNDEKİ ROLÜ ENERJİ TALEBİNE YÖNELİK KÜRESEL EĞİLİMLER KAPSAMINDA SANAYİ SEKTÖRÜNÜN TOPLAM NİHAİ ELEKTRİK TÜKETİMİNDEKİ ROLÜ Nazif Hülâgü Sohtaoğlu İ.T.Ü. Elektrik - Elektronik Fakültesi Elektrik Mühendisliği Bölümü

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ahmet KAMACI

Yrd. Doç. Dr. Ahmet KAMACI ENFLASYON VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ: 25 AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKESİ İÇİN PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ Yrd. Doç. Dr. Ahmet KAMACI Artvin Çoruh Üniversitesi Hopa İİBF ahmetkamaci@hotmail.com ÖZET Fiyatlar

Detaylı

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR 14 Şubat 2009 Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tarafından yapılan basın açıklamasında

Detaylı

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3]

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] Ek Karar 5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] KARAR NO Y 2005/3 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri Ülkemizin bilim ve teknoloji performansı, aşağıdaki

Detaylı

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ Yeşim Üçdoğruk Dokuz Eylül Üniversitesi AYTEP-27.01.2011 Literatür Ar-Ge Harcamaları ~ Yenilik Faaliyetleri Farklı firmaların

Detaylı

Dünya ve 20 Gelişmiş Ülke Ekonomisinde Hayvancılığın Yeri

Dünya ve 20 Gelişmiş Ülke Ekonomisinde Hayvancılığın Yeri 1 2 3 Dünya ve 20 Gelişmiş Ülke Ekonomisinde Hayvancılığın Yeri Özet Dünyada kişi başına düşen günlük hayvansal protein miktarı 1961 ve 2011 yıllarında sırasıyla 19,7 ve 31,8 gramdır. Bu miktarlar 1961

Detaylı

Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini

Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi Cilt:16.Sayı:2.Aralık 2012 ss.95-110 Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini Econometric Estimation of Sectoral Import Demand Function

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

Tuzaktan çıkmak için sanayisizleşmeyi durdurmak gerekmektedir

Tuzaktan çıkmak için sanayisizleşmeyi durdurmak gerekmektedir tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Tuzaktan çıkmak için sanayisizleşmeyi durdurmak gerekmektedir Ozan Acar 14 Aralık 2012, Ankara Çerçeve 1) Türkiye nin orta gelir tuzağı ve sanayisizleşme

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma YAPISAL KIRILMA ALTINDA PARA TALEBİNİN İSTİKRARI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ A. Nazif Çatık Working Paper No: 06 / December

Detaylı

TÜRKİYE DE DIŞ BORÇLARIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ

TÜRKİYE DE DIŞ BORÇLARIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ ÖZET Ekonomi politikası açısından dış borçların sürdürülebilirliği, özellikle 1980 li yıllarda gelişmekte olan ülkelerin yaşadıkları borç krizinden sonra önem kazanmıştır. Borçlu bir ülkenin ödeyebilirlik

Detaylı

İhracata Dayalı Büyüme Hipotezi: Türkiye Uygulaması

İhracata Dayalı Büyüme Hipotezi: Türkiye Uygulaması The PDF version of an unedited manuscript has been peer reviewed and accepted for publication. Based upon the publication rules of the journal, the manuscript has been formatted, but not finalized yet.

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

SANAYİ SEKTÖRÜNDEKİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ (EV) GÖSTERGELERİ

SANAYİ SEKTÖRÜNDEKİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ (EV) GÖSTERGELERİ ELEKTRİK İŞLERİ ETÜT İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SANAYİ SEKTÖRÜNDEKİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ (EV) GÖSTERGELERİ EROL YALÇIN Endüstri Mühendisi SUNUŞ BAŞLIKLARI Tanımlar EV Göstergelerinin Kullanma Amaçları Makro

Detaylı

İktisadi Büyüme ve Kamu Harcamaları Arasındaki Nedensellik İlişkisi

İktisadi Büyüme ve Kamu Harcamaları Arasındaki Nedensellik İlişkisi İktisadi Büyüme ve Kamu Harcamaları Arasındaki Nedensellik İlişkisi Doç. Dr. Murat Nişancı mnisanci@erzincan.edu.tr Yrd. Doç. Dr. Metin Uçar mucar24@yahoo.com Yrd. Doç. Dr. İlyas Karabıyık ikarabiyik@erzincan.edu.tr

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI

SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ Seramik sektörünün en

Detaylı

Türkiye de Eğitim Harcamaları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de Eğitim Harcamaları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı Türkiye de Eğitim Harcamaları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: ARDL Türkiye de Eğitim Harcamaları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı Özet Mürüvvet PAMUK İstanbul Üniversitesi

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU-ÖZEL İMALAT SANAYİNDE ÜCRET VE İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE KAMU-ÖZEL İMALAT SANAYİNDE ÜCRET VE İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ İLİŞKİSİ Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,10(1) TÜRKİYE DE KAMU-ÖZEL İMALAT SANAYİNDE ÜCRET VE İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ İLİŞKİSİ Salih Türedi Karadeniz Teknik Üniversitesi SBE-İktisat Harun TERZİ

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

Türkiye de Tasarruf Açığını Etkileyen Faktörler. Ümit Özlale 20.12.2012 Türkiye Bankalar Birliği, İstanbul

Türkiye de Tasarruf Açığını Etkileyen Faktörler. Ümit Özlale 20.12.2012 Türkiye Bankalar Birliği, İstanbul Türkiye de Tasarruf Açığını Etkileyen Faktörler Ümit Özlale 20.12.2012 Türkiye Bankalar Birliği, İstanbul Sunum Planı Tasarruf (cari işlemler) açığının seyri Özel kesim tasarruf oranları Hanehalkı bütçe

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ INTERACTION OF FINANCE SECTOR AND REAL SECTOR IN TURKISH ECONOMY

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ INTERACTION OF FINANCE SECTOR AND REAL SECTOR IN TURKISH ECONOMY TÜRKİYE EKONOMİSİNDE FİNANS SEKTÖRÜ VE REEL SEKTÖR ETKİLEŞİMİ INTERACTION OF FINANCE SECTOR AND REAL SECTOR IN TURKISH ECONOMY Yrd. Doç.Dr. Abdulkadir KAYA Erzurum Teknik Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU İLE İHRACAT ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( )

REEL DÖVİZ KURU İLE İHRACAT ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( ) REEL DÖVİZ KURU İLE İHRACAT ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1997-2015) Yasemin YURTOĞLU Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Bölümü Doktora Öğrencisi yaseminyurtoglu@hotmail.com

Detaylı

Zaman Serileri Ekonometrisine Giriş

Zaman Serileri Ekonometrisine Giriş Zaman Serileri Ekonometrisine Giriş Düzmece Bağlanım ve Eştümleşim Ekonometri 2 Konu 25 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) UADMK Açık Lisans Bilgisi İşbu belge, Creative Commons Attribution-Non-Commercial ShareAlike

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ İHRACAT ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ İHRACAT ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ İHRACAT ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ ÖZET Ayberk ŞEKER 1 (Yalova Üniversitesi, ayberk.seker@yalova.edu.tr)

Detaylı

SESSION 2D: Finans II 591

SESSION 2D: Finans II 591 SESSION 2D: Finans II 591 Bireysel Emeklilik, Tasarruf Oranı ve Cari Açık Arasındaki İlişkiler: OECD Ülkeleri Üzerine Bir Uygulama The Relationships Between Private Pension System, Saving Rate and Current

Detaylı

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ 30 Mart 2016 Pazar 2016 yılı Ocak-Şubat döneminde AB ve EFTA ülkeleri toplamına göre ticari araç pazarı, 2015 yılındaki pozitif performansını sürdürdü ve yüzde 15 artış

Detaylı

SESSION 5D: Enerji ve Tabii Kaynaklar 1009

SESSION 5D: Enerji ve Tabii Kaynaklar 1009 SESSION 5D: Enerji ve Tabii Kaynaklar 1009 Geçiş Sürecindeki Orta Asya Cumhuriyetlerinde Enerji Tüketimi ve Büyüme İlişkisi The Relationship between Energy Consumption and Growth in the Transition Economies

Detaylı

Enflasyon Hedeflemesi Stratejisi Makroekonomik Performans Üzerinde Etkili midir? 1

Enflasyon Hedeflemesi Stratejisi Makroekonomik Performans Üzerinde Etkili midir? 1 S. ERDOĞAN, D. Ç. YILDIRIM, H. GÜNEŞ Enflasyon Hedeflemesi Stratejisi Makroekonomik Performans Üzerinde Etkili midir? 1 Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** Hakan GÜNEŞ *** Özet Enflasyon hedeflemesi,

Detaylı