BSîSiBeBBalî. TMMOB makina mühendisleri odası yayını NİSAN 1991

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BSîSiBeBBalî. TMMOB makina mühendisleri odası yayını NİSAN 1991"

Transkript

1 BSîSiBeBBalî TMMOB makina mühendisleri odası yayını NİSAN 1991 H,

2 Çunku hidrostatik

3 EAE Electronics W DIGITAL Koordinat Ölçme ve Kontrol Sistemleri EAE Elektronik A.Ş. Yüksek Teknoloji, Özenli İşçilik... Kale Sanayi Mah. Sanc.ıklı Can Öznur Sok, No 40 GÜNGÖREN İSTANBUL Tel : (1) / 56b o3 Fax (1)

4 O'NUN İMZASI GÜVENCEDİR gerçekleştirilen görkemli müteahhitlik projelerinde; imalat, pa/atlaııı.ı. mümessillik. tııri/nı \e bankacılık sektöründe: 37 \ıllık 11/ıTKIıIIıuı\l.ı Al.VRkO ini/ası binıık ("ineıuedir. İste Al ARkOnıın daim ŞİRKETLER topluluğu ithalat. \e \onetımı - l'oıııpalar - ko/metik \e ^n/ellik l)akııı ürünleri Bankaeılık (Bank ollioston

5 NİSAN/APRİL Cilt/Vol.: 32 Sayı/No.: 375 M.M.O adına Sahibi (Publisher): İsmet Rıza CEBİ Sorumlu Yazı İsleri Müdürü (Managing Editör): TülayAKARSOY Yayın Sekreteri (Publishing Secretary): Nihat ANGI Yayın Kurulu (Publishing Board): Atila ÇINAR Barbaros TUNCER Ali Rıza AYKAÇ Yusuf TEKİN Müfit GÜLGEÇ Vedat HAKSAL Hüseyin KIYAR Reklam Yönetmeni (Advertising Representative): Nermin ÖZBAKİ Grafik (Graphist): M.Ertuğrul SAYIN Dizgi (Type Setting) ARTILtd Baskı (Priting by) Ersa Matbaacılık Yönetim Yeri (Head Office): Sümer Sokak No. 36/1-A Demirtepe/ANKARA Tel : Fax: (4) Baskı Sayısı : Fiatı : TL. Abone (Yıllık): TL Doğal gaz : Saptanan aksaklıklar ve sorunlar, yeni bir yapılaşma kurgusu Tülay AKARSOY Noturol gas : The observed problems, the design of the nev organization Ayın Dosyası : CAD - CAM J4 Monthly Revievv (CAD - CAM) Bilgisayar destekli tasarım ve grafik standartları, ( j - Computer aided design and graphics standards, Genel Bakış *** * General Review Ferruh ÖZTÜRK Pistonlu hidrolik beton pompaları çalışma prensipleri ve ^,, Operating principles of hydraulic piston concrete pumps karakteristikleri '* ** and their characteristics Erdem KOÇ Odadan 40 F r o m tn e Chamber Yazı Yaym Koşullan: Mühendis ve Makina'ya gönderilecek yazıların değerlendirilmesini kolaylaştırmak ve değerlendirme suresini azaltabilmek amacıyla, yazı yayım koşullan aşağıda çıkartılmıştır. Sayın yazalar im izin yazılarında bu koşulları göjjden geçirmeleri ve uygulamaları dergimizin daha iyiye gitmesinde yararlı olacaktır. Yayım Koşulan: - Yazılar daktilo He iki satır aralıkla İM kopya yazılmış olarak,' sözcükten oluşan Türkçe ve İngilizce özeti, yazarın kısa özgeçmişi, adresleri ve telefon numaralan ile birlikte Dergi Yönetim Yeri Adresine gönderilmelidir. - Yazı başlığının Ingüizcesi de verilmelidir. - Yazılar 12 daktilo sayasını (yaklaşık 3000 sözcük) geçmemelidir. (12 daktilo sayfasını aşan yazıların 2 bökim halinde, birbirini izleyen sayılarda, yayımlanacağının düşünülerek bölümlere ayrılmış olarak gönderilmesi gerekir.) - Yazılarda kullanılan fotoğraflar net ve temiz olmalı, olabiliyorsa negatifleri gönderilmeli, şekiller aydınger veya beyaz kağıda çini mürekkebi ile çizilmelidir. - Yazılarda SI birimleri kullanılmalıdır. - Yazıların sonuna yararlanılan kaynakça eklenmelidir. - Özgün ye derleme yazılardaki görüşler yazanna, çevirilirden doğacak sorumluluk ise çevirene aittir. - Gönderilen yazılar başka bir süreli yayın organında yayımlanmış olmamalı, herhangi bir toplantıda tebliğ olarak sunulmuş veya sunulacak ise bu açık olarak belirtilmelidir. - Dergide yayımlanan yazılara bir dergi sayfası için, özgün ve derleme yazılarda TL. çeviri yazılarda TL. net ödeme yapılır. - Dergideki yazılardan kaynak gösterilmek koşuluyla alıntı yapılabilir. Yazılar» DtdprienıUrtfcmsi Dergiye gönderilece yazılar öncelikle Yayın Kurulu tarafından ön elemeden geçirilmekte daha sonra komisyonunun belirlediği uzmanlar taraf ındsn owpirtondwiiffioktodır. Uzmanların yaptığı değerlendirme sonuçları yazara da iletilecek, uzmanların öıierdiği ve Yayın Kurulu'nun uygun gördüğü düzeltmelerin yapılması yazardan istenecektir. Bu dührkmelerin yazar tarafından yapılması durumunda yazı yayımlanabilecektir. Dergiye göndtnten yantar yayımtansm veya yayımlanmasın yazarına iade edilmez Far (1)148 W 74 BMlAfllH9l NÇafctopfcl *> 12 U ld.i3s»gün- W 51)?ı7t«.&R<l 2 No t MM ( F«_J 10.1! T# (831) 24( »61109 (091)17769

6 SUNUŞ Hızlı değişimlerin yaşandığı dönemlerde değişim, değişimi kavrayabildiğiniz ölçüde bir üstünlük, değişimi yakalayamıyorsanız bir mit ve korku olabiliyor. Günümüz böylesine bir dönüşüm yaşıyor. Bilim ve teknolojideki olağanüstü gelişmeler ekonomilerin uluslararasılaşması, siyasal ve sosyal yeniden yapılaşmalar. Sorunlarımızı çözebilmek, sıçrama yapabilmek doğrultusunda, bu dönüşüm sürecini yakalayabilme şansımız ne olabilir? Ayın konusu, CAD-CAM'de bu olanak, bir ölçüde işleniyor. Sanayileşme sürecinde üretemediklerimizi, tasarlayabilir miyiz? Donanım teknolojilerinde yakalayamadığımız şansı yazılımda yakalayabilir miyiz? Tasarımda bu sıçramaları yapabilme potansiyelimiz nedir? yoksa, karamsar bir bakış açısıyla, 200()'li yıllarda, başkalarının ürettiklerini tüketmekde bile zorlanacak mıyız. 15 Mart 1991 günü sanayi Kongresi Danışmanlar Kurulu 3. toplantısı yapıldı. Kongre çalışmaları Aralık ayına, Kongreye kadar sürecek, İstenen, Türkiye'de geniş bir katılımla tarafların görüşlerini ortaya koyabileceği tartışma platformu oluşturmak, çağın sanayi kavramını yakalamak, Türkiye'de yeni bir sanayileşme bilincinin kök salmasına katkıda bulunmak. Kongreye kadar olan süreç, bu üçlü amacı gerçekleştirebilmek için seçilen yöntemleri izlemek açısından da dikkate değer. Dergide yer alan doğalgaz üzerine hazırlanan yazıdaki önerilerin pek çoğunu Türkiye'deki diğer sektörlere de taşımak olası. Ülkemizde, bilim toplumları irdelenerek, sanayileşme ötesi, sanayileşme politikalarının altı çizilirken, bir yandan da sanayileşmenin gerekleri, mekanizmaları hızla gerçekleştirilmelidir. Tüm sektörlerde, şeffaflaşmak, netleşmek, bir örnekleşmek (tekleşmek) amaç edinilmeli. Üretilen politikalara tarafların katılımını sağlayacak yapılaşmaya gidilmelidir. Doğaldır ki, bütün bu amaçların ötesinde yenileşme seçeneklerimiz de saklı tutulmalıdır. Kaliteyi yükseltmenin, haksız rekabeti önlemenin, belgelendirme çalışmalarını sağlıklı yürütmenin yolu denetim mekanizmalarını yürütmenin ve çıkar gruplarının dışına taşıyarak, hakem kuruluşlara kaydırmaktır. Doğalgazla ilgili yazıda öne sürülen, yukarıda da kısaca değindiğimiz savlar, öneriler diğer sektörlere de uygulanabileceğinden bu yazı bir örnek çalışma olarak da düşünülebilir. Odamızda sürdürdüğümüz, dergilerimizle daha geniş kesimlere iletmeye çalıştığımız tartışmalara sizlerin de görüşlerinizi ulaştırmanızı bekliyoruz. Saygılarımızla " f MÜHENDİS VEMAKİNA

7 Doğal Gaz: Saptanan sorunlar, aksaklıklar: Yeni bir yapılaşma kurgusu (*) Tülay Akarsoy (**) G I ünümüzde; enerjinin planlanması, dağıtımı, kullanımındaki öncelikler'den, yarattığı yan sanayiye kadar pek çok konuda aksaklıklar ile karşılaşılmaktadır. Bu sorunların temel özelliği yapısaldır. Enerjinin doğru kullanılması, gereksinim duyduğu sanayi ürünlerinin istenen kalitede olması, uygun ölçek ve fiyatlarda üretilebilmesi, bu etkinliklerde ulusal çıkarlarımızın korunabilmesi eşgüdümlü, ulusal yapılaşmaları gerektirmektedir. Sanayileşmiş ülke deneyimlerinde böylesi anlayışlar ve yapılar vardır. Yapmamız gereken bu düzenleme gereğini yakalayarak, kendimize özgün koşulları gözönünde bulundurarak, yeniden kurgulamaktır. Doğalgazın ülkemize gelişinde planlama ve ön hazırlık yoktur. Yine de olayın yeni olması bize artı bir şans tanımaktadır. Kurgulamada, yöntem olarak, bugüne değin yapılanların artıları ve eksileri temel alınmıştır. Doğalgazla ilgili bugüne kadar yaşanılan ve dile getirilen aksaklıkların ve sorunların kaynaklarını görebilmek amacıyla, bu sorunlar-yönlendirmede,- Etkinliklerde, - Denetimde, - Bilgi birikiminde karşılaşılan aksaklıklar ve sorunlar olarak sınıflandırılarak ele alındı. Oda Doğalgaz Komisyonunca, 1983'den günümüze kadar gelen çalışmaların bu dört ana başlıkta dökümü yapıldı. Bu döküm sırasında karşılaşılan sorunların hangi aşamada ve hangi yapılanmada ortaya çıktığı incelendi. (*) Bu yazı, ilk biçimiyle 8 Mart 1991, uluslararası Doğal Gaz Kongresinde sunulmuştur. (**)Mak.Müh., Makina Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Üyesi Yönlendirme başlığı altında; tarihsel sıralamayla, çıkartılan yasa, KHK, yönetmelikler, esaslar, şartnamelerde çıkan sorunlar ele alındı. Denetimde, mühendislik ve yüklenicilik hizmetlerinin denetimden - belgelendirme çalışmalarına kadar yapılan etkinliklerde ortaya çıkan aksaklıklar incelendi. Şimdiye dek yapılan çalışmaların kazandırdığı deney aktarımları, özellikle yabancı ortaklıklar, danışmanlıklarla yapılan çalışmaların Türkiye'deki teknik kadro tarafından yeniden üretilebilme şansı da "Bilgi Birikimi" başlığı altında ele alındı. Bu dört başlık altında toplayabileceğimiz sorunların ötesinde; eşgüdümsüzlük, kurumlararası ilişkilerin net olmayışı, ulusal politikaların olmaması veya bilinememesinin getirdiği sonurlar da saptandı. Bu sorunların bütünsel incelenmesi ve çözüm yollarının aranmasının bizi götürdüğü nokta, yeni bir yapılaşmanın gerekliliği oldu. AKSAKLIKLAR, SORUNLAR - Merkezi planlamanın olmayışı - Doğalgazla ilgili yasal düzenlemelerin yetersizliği. Örneğin; Kurumların etkinlik alanlarının çakışması, doğalgaz satış sözleşmelerindeki eksiklikler gibi, pekçok konu detaylandırılmamıştır. - Botaş ve Metropol Belediyeler arası ilişkilerin belirsizliği. Örneğin; İGDAŞ-BOTAŞ alım sözleşmesi halen yoktur, Sanayi tesislerine BOTAŞ'ın gaz verme konusundaki ısrarıyla "boru kirası" olayı yaratılmıştır. - Yerel seçimler sonrası merkezi idare-yerel idare arasındaki politik uyumun son bulması üzerine KHK'lerde değişikliğin verdiği, değişiklik beklentisinin verdiği olumsuzluklar. Örneğin; Yatırımcılar, yatırım yapma konusunda tedirgindir. - Ulusal düzeyde geçerli, uygulaması zorunlu, konuyla ilgili tüm tarafları bağlayacak esaslar bütününün olmayışı. Örneğin; ETKB iç Tesisat Yönetmeliği halen çıkmamıştır. - Tesisatla ilgili proje hazırlama teknik esasların olmaması. - Uygulama esaslarının olmaması Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı 375 Nisan 1991

8 - Bayındırlık Bakanlığının doğalgaz ile doğrudan ilgili "birim fiyatlarının" olmaması. - Pekçok doğalgazla ilgili ürünün standardının olmayışı. Örneğin; cihaz standartları hazırlanmamıştır. TS 497 ve TS 377 halen revize edilmektedir. - Mevcut TS standartlarının yetkin olmayışı. Örneğin; TS 7363 iç tesisat standardı uygulanmamaktadır. "Pekçok yabancı standarda uygun olmanın" kabulünün yarattığı uygulama ve denetim zorlukları. - Türkiye'de büyük projelerde şartnameler ve/ veya şartnameleri hazırlayacak teknik kadro ve kuruluşların olmayışı. Örneğin; İstanbul İGDAŞ Danışmanı Fransız Sofregas, Ankara-EGO danışmanı Britishgas. BOTAŞ'ın danışman firmaları NOVA (Kanada), Sofregas, vs. Bu firmaların hazırladıkları ihale dokumalarının şartname gibi kullanılmış olması yerleştirilmeyi ve tekleşmeyi önlemiştir. Gerçi alınan kredilerin özelliği nedeniyle bu durum zorunlu gösterilmektedir. Gene de, projelerin özgün durumları saklı tutularak çerçeve metinleri oluşturulabilirdi. Standartlarda da olanaklar ölçüsünde uluslararası genel kabul gören standartlar tercih edilebilirdi. - Sistematik, teknik kadronun yetiştirilmemiş ve yaygınlaştırılmamış olması. - Yukarıda açıklanan nedenlere bağlı olarak, yabancı danışmanlık firmalarının yaptığı teknik şartnamelerin denetlenemeyişi. - Yine üstteki maddelerle birlikte düşünülmesi gereken ilginç rastlantıların ortaya çıkması. Örneğin; istanbul'da Danışman Fransız Sofragas istanbul Yüklenici Fransız SAE (Pilot Firma) - Alarko Konsorsiyumu Ankara'da Danışman British Gaz Ankara'da Yüklenici AMC (Pilot) İngiliz-Kutlutaş konsorsiyumu Her ne kadar bu durum ilk çalışma için tolere edilebilirse de, ikinci üçüncü ihaleler de bunların şartnamelerini denetleyebilecek birikime sahip olmamız gerekirdi. - Pazar etütleri yapılırken, Üniversitelerin, TSE, Odalar, yerel Yönetimlerin çalışmalara katılmaması. - Çalışmaların bu aşamasında bile yerli firmaların ihalelere katılabilmek için yabancı ortaklar bulmaları, konsorsiyumlar olması. - Kentiçi projelerde belediyelerin dışlanması, Örneğin; Bursa, Bursa Belediyesine hâlâ ihale şartnamesi verilmemiştir. - BOTAŞ'ın kendi dışında olduğu için Ankara ve istanbul kentiçi projelerine serin kalması - Denetim ve eğitim çalışmalarında görülen eksiklikleri gidermek için tek tek kuruluşların yan etkinliklerle şişmesi. - Ürün, hizmetlerin ve imalatların denetlenmemesi, belgelendirilmemesi. Örneğin; TSE 497 Doğalgaz kazanlarını kapsamadığı halde, bazı firmaların almış oldukları TSE'ye uygunluk belgeleri kullanılmaktadır. Bu haksız ve hatalı rekabet doğurmaktadır. Doğalgaz kazan imalatçılarına yönelik MMO tarafından verilen yeterlik belgeleri, eldeki belgeler nedeniyle, istenmeyebilmektedir. - Çeşitli ve denetimsiz ürün girdisi: Örneğin; Tek ölçütün ucuzluk olmaması gerekirken, ithal ürünün kalitesi hakkında belgelendirilme yapılamamaktadır, sadece garanti belgesi zorunlu kılınmaktadır. - Tüketiciyi bilgilendirici ve koruyucu yasal düzenlemeler ve mekanizmaların oluşmamış olması. Toplarsak; ulusal düzeyde geçerli, tektip proje hazırlama esasları, uygulama esasları, birim fiat analizleri bugün bile hazır değildir. Etüd çalışmalarından yüklenicilik hizmetlerine kadar pekçok etkinlik halen yabancılar tarafından sürdürülmektedir, yerlileştirilememiştir. ilgili kurumlar eşgüdümlü bir çalışma içerisine girememişler, ürün ve hizmetlerin denetlenememesi tüketicinin ve ülke sanayinin çıkarlarını zedeleyici boyutlara ulaşmıştır. Denetleme ve yürütmenin kurumsal farklılaşması sağlanamamıştır. Tüm olumsuzluklara karşın, doğaigaz Türkiye'de kullanılmaya başlanmıştır. Bugüne kadar da önemli bir zarar olmamış veya kaza olmamıştır. Dikkate değer bir bilgi birikimi ve yetişmiş insan gücü kazanılmıştır. EGO'nun oluşturduğu "Danışma Kurulu", "Büyükşehir belediyeleri Doğalgaz Koordinasyon Kurulları" olumlu örneklerdir. * I* ti Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı: 375 Nisan 1991

9 IIIIJIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIllinilllMIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII III IHI IIIIIIIIII milimimin İlli: SİYASI OTORİTE ÖNERİ DOĞAL GAZ GEÇİCİ KOMİTESİ (GEK) HUKUK DANIŞMANLIĞI GAZ KURUMU (G.K) GAZ BİRLİĞİ (G.B) TARAFURA AÇIK DÖKM. MERKEZİ (D.M) HUKUK DANIŞMANLIĞI ÖLÇÜLER VE KALİTE KONTROL GENEL MD. (SAN.BK.) 2 c < * > z a* uf >; LU mi Sj 5> LU 5 3 CC LU LU <5 3 (T 5! (3 HAZİNE VE DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI TMMOB T.Y.D.M ÜNİVERSİTELER TSE SANAYİ VE TİCARET ODALARI TÜKETİCİ ÖRGÜTLERİ Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan 1991

10 mııııııııııııııııııııııııımıııııııııııı MMO doğalgaz kazanları ile ilgili "imalat yeterlilik" ve "kalite belgeleri" vermektedir. Yine odaların konuyla ilgili olumlu eğitsel bilgi birikimleri oluşmuştur. Bu olumluluklar kurgulamada veri alınmıştır. Ancak dizgisel olarak tek tek yazı kapsamına alınmamıştır. Yeni Bir Yapılaşma Kurgusu Odak Amaç : Ulusal çıkarları korumak, yerlileşmek Amaçlar (Sırasıyla): Etkinliklerde; yerlileşmek, eşgüdümlü ve ilgili tüm tarafları katılımıyla örgütlemek. Etüd, projelendirme ve uygulamada biriken yabancı bilgi ve teknolojiyi hızla öğrenmek, özümlemek ve yeniden üetmek. Ulusal düzeyde politikaları, ilgili tarafların da katılımıyla, üretecek yapıyı kurmak. Etkinlikleri yönlendiren çerçevede; tekleşmek (tek tip ölçütler oluşturmak, tekelleşmek değil), netleşmek (anlaşılabilir, yeterince detaylandırılmış metinler hazırlamak), şeffaflaşmak (nedenleri bilinen, ulaşılabilir bilgiler ile çalışmaları sürdürmek). Ulusal düzeyde geçerli, yetkin metinlerin hazırlanması, "iç tesisat Yönetmeliği", "Proje Hazırlama Esasları", "Birim Fiatlar", "Endüstriyel Dönüşüm Gaz Birliği (G.B.): Esasları", "Malzeme ve Ürün Standartları" v.b. gibi. Bu politikalar çerçevesinde malzeme, ürün girdisini hizmet ve etkinlikleri denetlemek. Etkin denetim sürdürebilmek için hizmet ve ürünlerdeki kalite ve yetkinliği ortak ölçütlere indirgeyerek belgelendirmeyi sağlamak. Yukarıdaki Odak Amaç ve amaçları gerçekleştirecek yapı şekilde görülmektedir. Kurumların bir kısmı etkinliklerinin tümü doğal gaz ile ilgili olanlar, bir kısmı da diğer etkinliklerinin yanı sıra, doğal gaz ile ilgili ağırlıklı olarak, eğitim ve denetim çalışmalarını sürdürecek kuruluşlardır. Doğal Gaz Geçici Komitesi (GEK): Görevi: Görevi yasal düzenleme için siyasi otoriteye öneri hazırlayarak, sunmaktır. Hazırlanan yasa, kurumlararası ilişkileri, ilgili kurumların görev dağılımlarını düzenleyecektir. Kurumların birbirlerine, tüketiciye ve yatırımcıya karşı yetki ve sorumluluklarını belirleyecektir. Özelliği: GEK bağımsız, federatif ve geçici olacaktır. Kuruluş : Komiteyi Genel Kurul seçimle belirleyecektir. Genel Kurulda; BOTAŞ, İGDAŞ, EGO, ESHOT, TOBB, TSE, Sanayi Bakanlığı, Hazine Dış Ticaret Müsteşarlığı, Dogalgazın kullanıldığı ve yakında kullanılacağı kentlerin Sanayi ve Ticaret Odaları, Kazancı Dernekleri, Belediyeleri, bu kentlerin üniversitelerinin Makina ve Kimya bölümleri, MPM, TMMOB'ye bağlı Makina, Kimya, Petrol, İnşaat, Mimar Odaları, temsil edilecektir. İşleyiş.Komite; BOTAŞ, İGDAŞ, EGO, TMMOB, TOBB temsilcilerinin mutlaka temsil edildikleri bir yapıda oluşacaktır. Komiteye bağlı bir hukuk danışmanlığı oluşturulacaktır. Komitenin çalışması için gerekli parasal kaynak Genel Kurula katılan kuruluşlardan değişen oranlarda karşılanacaktır. Son bulma : Görev sonuçlanınca, Komite "Gaz Birliği 1. Genel Kurulunu" toplayacak, seçimler sonrası çalışmalarına son verecektir. Görevi: Doğalgazla ilgili makro politikaları üretecek. Ulusal çıkarlarımızı göz önünde bulundurarak, kredi alımından (alımın koşullarından), teknolojik bilgi birikimi ve üretimine, denetim mekanizmalarına kadar karar ve alt hedefleri üretecektir. Kurumlararası eşgüdüm sağlayacak, gerekli gördüğü yeni yapılaşmaları önerecek, kuruluşların etkinlikleri ve görev dağılımları üzerinde, yasadaki esaslara göre, tavsiye kararları üretecektir. Eğitimle ilgili müfredatı hazırlayacak. Yasada belirlenmeyen durumlarda eğitimle ilgili, kurumları görevlendirebilecektir. Özellik : Söz konusu yapının özerk ve federatif olması gerekmektedir. Kuruluş : Genel Kurulunda; Gaz Kurumu, TMMOB'ye, bağlı Makkıa, Kimya, Petrol Odaları, TSE, TOBB, MPM, varsa Tüketici Örgütleri, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı, Sanayi Bakanlığı, doi' 1 t t.- * IH 10 Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan 1991

11 ğalgazın kullanıldığı kentlerin KİP'leri temsil edilecektir. Genel kurulca seçilecek ve içinde üniversitenin Makina bölümü, MPM, Gaz Kurumu, KİP, TMMOB, TOBB temsil edildikleri yönetim kurulu dönem içi çalışmalarını sürdürecektir. İşleyiş : Birliğin bağımsız bütçesi, sekreteryası, hukuk danışmanlığı olacaktır. Yönetim kurulu adaylarında aranacak nitelikler Genel Kurulca belirlenecektir. Adaylar bu ölçütlere göre saptanacaktır. Birlik Gelirlerini; a) Gaz Kurumunun doğrudan ve yerel gaz şirketlerinin sattıkları gaz bedelinin belirli bir yüzdesinden, b) Yerel gaz dağıtım şirketlerinin proje onay gelirlerinin belirli bir yüzdesini alacaktır. Türkiye Gaz Kurumu (G.K.) Görevi: Gazın ithali, iletilmesi satılmasından sorumlu olacaktır. Bu sorumluluk çerçevesinde aşağıdaki çalışmaları da sürdürecektir. 1. Grup - Etüd, Proje çalışmalarının yapılması, - idari ve Teknik Şartnamelerin hazırlanması, - Birim fiat analizlerinin yapılması, Birim fiat ve tariflerinin hazırlanması, - İhaleye çıkılması, - Yapılan işlerin kontrollüğü, izlenmesi, - işin tanımı ve tariflerinin yapılması, - Geçici ve kesin kabullerin yapılması, - Gazın fiat tesbiti, 2. Grup - Proje hazırlama esasları, Endüstriyel Dönüşüm esasları, İç tesisat yönetmeliği gibi esas ve yönetmeliklerin prototiplerin hazırlanması, - Gazın işletilmesinde görülen aksaklıkları giderecek yönetmelik ve esasların hazırlanması, 3. Grup - "Kent içi Proje" çalışma alanlarının dışında kalan sanayi tesislerinin dönüşümlerinin yapılması, 4. Grup - Dokümantasyon merkezi için gerekli çalışmaların yapılması, dokümantasyon ve bilgi birikiminin sağlanması. Bu konuda, kuyudan-bacaya kadar sorumluluk duyan bir kuruluşun varlığı gereklidir. Ancak kurum yükümlülüğü altındaki bazı çalışmaları devredecektir. Çalışmaların kent içi dönüşüm, yapım, dağıtım, bakım, işletme projelerini, yerel yönetimlerin de içinde olduğu, iller düzeyinde kurulacak şirketlere bırakacaktır. KİP'lerin çalışmalarını yönlendirecek esasları yukarıda belirtildiği üzere Gaz Kurumu hazırlayacaktır. Bu esaslar; Gaz kurumunun önerisi, Gaz birliğinin kabulü ve Gaz Kurumunun uygulatmasıyla yaşama geçecektir. G.K. ürün, hizmet ve üreticinin belgelendirilmesi eğitim, teknolojik yenilenme, bilgi üretimi gibi konularda doğrudan çalışmaları yüklemek yerine, Gaz Birliğinde yer alan, tarafsız uzman kuruluşlara bu çalışmaları devredecektir. Sonuçta, Gaz Kurumu asıl görevlerine daha fazla zaman ve kaynak ayırabilecek, gereksiz büyümesinin, hantallaşmasının önüne geçebilecek, hem de denetim etkinlikleri yürütmenin dışına taşınacaktır. G.K. bu yan etkinlikleri sürdüren tarafsız kuruluşlar ile Gaz Birliği kanalıyla çalışmalarını eşgüdümlü götürmesinin yanısıra bu kuruluşların etkinliklerini, yürütmedeki yeteneklerini artırıcı önlemler alacaktır. Örgütlenme : G.K. örgütlenmesi bölge ve il müdürlükleri ile Türkiye sathına yayılacaktır. Kent içi 'DönüşünA Yapım I Dağıtım / Projelerini yürüten Bakım 1 Kuruluş ve/veya işletme J Şirketler (KİP): Görevi: Gaz Kurumunun uygulamaya koyduğu esaslar, şartnameler, yönetmeliklere uygun olarak kent içi, dönüşüm, yapım dağıtım ve/veya bakım, işletme çalışmalarını sürdürecektir. Yüklenicilik ve mühendislik hizmetlerinin şartna- Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan

12 lllllllllllllllllll IIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIHIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII melere uygunluğunu denetleyecektir. Çalışmalar sonucu edindiği dokümantasyon, teknik bilgileri D. Merkezine aktaracaktır. Gaz Birliğinin ürettiği ilke ve kararları dikkate alacaktır. TSE Doğalgaz ile ilgili görevleri: Doğalgaz ile ilgili yapım ve malzeme standartlarını hızla çıkartmaya devam edecektir. Ancak; Standartları çıkarırken üzerinde titizlikle duracağı iki konu olacaktır. a) Avrupadaki standartları tekleştirme çalışmalarını izlemek, b) Gas Birliğinin önerileri, politikaları doğrultusunda standart önceliklerini saptamak TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI Doğalgaz'la İlgili Görevleri a) Mühendislerin oryantasyonu ve belgelendirilmesi b) Yeterlilik belgesi verilmesi (imalatçının belgelendirilmesi) c) Kalite belgesi verilmesi (ürünün belgelendirilmesi) d) Mühendislere yönelik teknik yayınların çıkarılması e) Gazla ilgili mühendislik hizmetlerinin denetlenmesi olacaktır. Üniversiteler ile birlikte eğitim hizmetlerini sürdürebilecektir. Gaz Birliğinin yönlendiriciliğinde tüketiciye yönelik danışmanlık, bilgilendirme çalışmalarını da yürütebilecektir. ÖLÇÜLER VE KALİTE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Doğalgazla ilgili olarak sürdürdüğü çalışmalarını Gaz Birliğinin tavsiyelerini dikkate alarak yürütecektir. (Ambalajlama, Standart, Marka, Garanti belgesi, İthal mal standartlara uygunluğu denetimlerini sürdürecektir.) ) ÜNİVERSİTELERİN İLGİLİ BÖLÜMLERİ Doğalgazla ilgili çalışmalara; Teknoloji geliştirme, eğitim etkinlikleri önerisi, Gelişmiş denetim mekanizmaları safhalarında katılacaklardır. Gaz Birliğinde de temsil edileceklerdir. Sonuç olarak; Varolan yapıyla belirtilen amaçlara ulaşılması olanaksızdır. Plansız başlayan çalışmalardan yüksek verim alınması beklenmemelidir. Bugün Doğalgaz dağıtım sektöründe, varolan teknolojileri öğrenmek, özümsemek, sektörün tümüne yaymak ve yeniden üretmek gibi bir amacımız varsa bu amacı gerçekleştirecek yapıyı kurmamız gerekmektedir. Odak amacı ikincil amaçlarla desteklemek de zorunludur. Haksız rekabeti önlemek, kaliteyi yükseltmek için doğru bir denetim mekanizması da oluşturulmalıdır. Bu mekanizma yürütmenin ve konuyla ilgili çıkar gruplarının dışına kaydırılmalıdır. Ancak, çalışmalar sırasında ilgili tüm tarafların görüş ve önerileri de alınmalıdır. Bu yapılaşma modeli, Doğalgaz dağıtım sektöründe, ulusal politikalar oluşturup yaşama geçirme şansını yakalayabiliriz diye düşünülerek tartışmaya açılmıştır. Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan 1991

13 MAKİNA MİHENDİSLIĞİ FX KİTABI CİLT -1 Tasarım ve Üretim CİLT -1 Tasarım ve Üretim Matematiksel Tabloları ve Ölçü Birimleri Matematik Nümerik Hesap ve Bilgisayar Katı Cisimlerin ve Akışkanların Mekaniği Mekanik Titreşimler Cisimlerin Dayanımı Mühendislik Gereçleri Mekanizmalar ve Makina Elemanları Yapım (İmalat) Yöntemleri Kalite Kontrol ve Boyutsal Ölçüm bilim Kalite Kontrolü ve Boyutsal Ölçümbilim Otomatik Kontrol ve Ölçü Aletleri 1. Hava Akım Makinaları 2. Borulama 3. Isı Üretimi ve Isı Alarm Verişi 4. Yanma ve Yakıtlar S. Buhar Üretimi ve Uygulaması O. Sanayi Fırınları 7. Soğutma Tekniği O. Su Makinaları 9. Isıtma - Havalandırma ve İklimlendirme 1 0. İçten Yanmalı Motorlar 1 1. Genel Ulaştırma 1 2. Elektrik Gücü ve Elektronik Fabrika Organizasyonu ve Üretim Planlaması 1 3. Yenilenebilir Enerji Kaynakları Bakım Mühendisliği Mühendislik Ekonomisi Çevre Mühendisliği iş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Standartlar - Patentler Nükleer Enerji ve Uygulaması ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ B 2 Basım 1

14 AYIN DOSYASI Derleyen : Vedat HAKSAL m m" imlim ı ıııııı ııııııııııııı ııııı ı m unu ı m, Bilgi, kullanıldıkça edilgenlikten kurtulup devingenleşmekte ve işlevine uygun dinamizmini ortaya koymaktadır. Bilgisayarlar bunun aracı olarak özellikle mühendislik alanında çok önemli misyonunu yerine getirmekte ve günümüz insanının teknolojiye daha sıcak, umutlu bakmasını sağlamaktadır. Mühendislerin tasarladıkları bir şeyi ekranda görüp üzerine istediği yüklemeleri yaptıktan ve çevre koşullarını dilediğince ayarladıktan sonra neleri nasıl değiştireceğine karar verip en iyi tasarımları ve sözkonusu tasarım bilgilerini yine bilgisayarlar aracılığı ile üretim birimlerine aktarıp düşledikleri imalatı yapabilmeleri artık Bilim Kurgu Öykülerin konusu olmaktan çıkmış, gerçek olmuştur. Bundan sonra yapılanlar performansın artırılmasına, kullanıcının programa daha az karışmasını sağlamaya, insan deneyimini gerekli kılmayı gidermeye, daha hızlı sonuç almaya v.b. yöneliktir. Ülkemizde durum ne yazık ki, pek içaçıcı değildir. Birkaç iyi niyetli ve küçük çaplı girişim dışında CAD/CAM programları üreten hiçbir firmamız olmadığı gibi, tasarım mühendisliği bütün dünyada 60. yılını kutlarken bizler tasarımda ve üretimde hâlâ teknolojinin harikalarını geriden izlemekteyiz, ve iyi bir tüketici bile değiliz. Bu sayımızda Ayın Dosyası'nın konusu CAD/CAM oldu. Amacımız bu konuda çaba harcayan kişi ve kurumların çabalarını ve görüşlerini yansıtabilmek. Ayın Dosyası' nın bu konuya bir katkı olmasını diliyoruz. Mühendis ve Makina Bilgisayar Yardımıyla Tasarım ve İmalat grafik ve modelleme tekniklerini, otomatik çizimi, grup teknolojisini, robotları, esnek üretim sistemlerini, bilgi bankalarını, sayısal matematiği, bilgisayar sistemlerini, eniyileme ve imâlat tekniklerini içeren oldukça geniş bir konudur. Bugün her ölçüde, şekilde renkte ve fiatta bulabileceğimiz bilgisayarlar, ikinci dünya savaşı yıllarında Amerikan Hava Kuvvetlerinin sayısal denetimi tezgahlarda üretimin sağlanabilmesi için Massachussets Institute of Technology'den (M.l. T) araştırmasını ve geliştirmesini istediği sistemden başka bir şey değildir. Günümüzde CAD/CAM uygulamaları en küçük ölçeklerdeki mikro bilgisayarlardan, ana bilgisayarların kullanıldığı özel paket sistemlere kadar uzanan oldukça geniş bir alanda yapılabilmektedir. TARİHSEL GELİŞİM [1] 1940lı yıllarda gerek ABD'de gerekse de ingiltere'de elektro mekanik ve elektronik hesaplayıcı makinalar konusunda çalışmalar yapılmaya başlandı. 1950'li yıllarda ABD silahlı kuvvetlerinin isteği üzerine MIT'de sayısal kontrollü takım tezgahlarının geliştirilmesi ele alındı ve bu çalışmalar Bilgisayar Yardımı ile imalatın (CAM) başlangıcını oluşturdu. 196O'lı yılların başında ise transistor, lambalı devrelerin yerine geçerek bilgisayarların kapasite ve hızlarını artırdı. Bu dönemde MIT'de başlatılan Sketchpad projesinde TX-2 bilgisayarları kullanılarak ekranlı bir sistem geliştirilmiş ve ilk kez grafik ve etkileşimli yöntemler kullanılarak tasarımlar elde edilmiştir. Bu proje Bilgisayar Yardımı ile Tasarım (CAD) konusunun temel taşını oluşturmuştur. 196O'lı yılların ikinci yarısında tümleşik devrelerin bilgisayarlarda kullanılmasıyla önemli hız ve kapasite artışları yapılabilmiş, ekran türleri ve teknolojileri 9 M 14 Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı: 375 Nisan 1991

15 ! : lilümilinillllllllhiiiiiiihimil ÜUHHIIil geliştirilmiş ve özel yazılımların hazırlanmasına baş- ve hızları çok daha artırılabilmiştir. Bu sayede bilgilanmıştır. 1970'li yıllarda ise bilgisayarlar büyük çap- sayar devreleri etkileşimli grafik terminalleri içine ta tümleşik devrelerle (LSI) imal edilmeye başlanmış konabilmeye başlanmış ve diğer girdi ve çıktı cihazve vektör tipi ekranlara ek olarak raster ve bellekli lan ile bir iş istasyonu (work station) oluşturulmuşekranlar da geliştirilmiş ve yüksek ayrışımlı, renkli tur." [1] grafik olanakları doğmuştur. Donanımı ve yazılımı birbirini tümleyen paket (Turnkey) CAD/CAM sis- «Arvr» A.. c ı CTCMİ temleri geliştirilmiştir CAD/CAM SİSTEMİ 1980'li yıllarda ise çok büyük çapta tümleşik 1950'lerin başında tezgahlardaki kesici takımla- (VLSI - Very Large - scale integrated circuits) devrın hareketinin sayılarla kontrolü mümkün oldu ve reler kullanılarak bilgisayar hacmi çok küçültülmüş hemen ardından sayısal denetimli (NC) freze ve SON GEÜŞMELEDEN ANALİZLERE YENİ YAKLAŞIMLAR Analiz yazılımları kolayca kullanılabilir ve gelenekleşti bir hale geldi. Yazılımları geliştirenler kullanıcıların programları uygulayabilme - öğrenebilme zamanlarını öylesine düşürdüler ki, konunun hiç de uzmanı olmayanlar oldukça karmaşık yazılımları kullanabilmektedirler. Ayrıca, gözeleme (meshing) yöntemleri iyileştirildi ve analizlerde yenilikler yapıldı. Patran yazılımına PDA Mühendislik, (Costa Mesa, CA) tarafından yapılan yenileştirmeler gelene/deşen yazılım eğilimlerini yansıtmaktadır. Patran, MSClNastran veansys gibi sonlu eleman programlarının ön ve son işlemcisinin (pre and postprocessor) en önemlisi olarak bilinmektedir. Fakat analizlere göndermeler yaparken bilgileri formlaştırma daima güç olmuştur. Yeni Patran Command Language (PCL) mühendislere, analizlerini çok özel komutlar ve menükrden oluşmuş özel kodlu terminolojilerin içinde bulunduğu makrolara verme olanağı tanımaktadır. Bunun anlamı, her mühendisin Patran modellerini otomatik olarak oluşturmak için gerekli rutin işlemleri yapıp onları uygun programlara gönderebilmesi demektir. Mühendisler matematiksel ifadeleri PCL ve Patran komutları ile birleştirerek Patran'daki parametrik-modelleme rutinini oluşturabilmektedirler. Diğer birçok CAD di ilerinden farklı olarak PCL'in diğer bir üstünlüğüde hata kontrolü yapmasıdır. Kontrol program çevrildiği (compile) tornan ve program çalışdırıldığında olmak üzeri iki önemli aşamada da yapılmaktadır. Program programlardaki olası mantık hatalarını bulan bir yazılımıda içermektedir. Sözkonusu PCL fonksiyonları dokümantasyon için ingilizce dil kurallarını da içermektedir. Patran 2.4'ün diğer özellikleri analiz sonuçlarını yeni yollarla göstermeyi de içermektedir. Bu özellik daha ayrıntılı gerilme ve uzanım çizimleri elde etmeye olanak tanımaktadır. Patran'daki otomatik gözeleme özelliği geliştirilmiştir. Tek Komutla üç boyutlu model üzerinde bir izoparometrik gözeleme oluşturulabilmektedir. Patron şimdi birleşmiş hatta işlenmiş - kesilmiş - delinmiş yüzeyler üzerine otomatik gözeleme sağlayabilmektedir. Sonlu eleman gözelemesinde gelişmeler SDRC (Structural Dynamics Research Corp.) 1 - deas supertab'ın analiz yazılımlarının bir parçasıdır. Analiz sonuçlarına göre sonlu eleman modellerini otomatik olarak iyileştiren otomatik uyumlu (adaptive) gözelemeler yapabilmektedirler. SDRC uyumlu gözelemeyi 1988'de gerçekleştirdi fakat o zamanlar otomatik değildi. Ayrıca, yeni program katı modele dayanan bir gözeleme yapabilmektedir. Eski biçimde, kullanıcı sonlu eleman modelini direk olarak Geomod da yapılan katı modelden alamıyordu. Modelin ön işlem için tekrar tanımlanması gerekiyordu. Uyumlu gözeleme {adaptive mashing) SRAC (Structural Research and Analysis Corp.) tarafından geliştirilen CosmoslM içinde yenidir. Macintosh bilgisayarlar ve PC'lerde çalıştırılmak üzere geliştirilen programlar üçgen ve altıgen nodları sağlamaktadır. Birçok PC CAD yazılımları oldukça fazla nodları, elemanları ya da analizlerin serbestlik derecesini içeren gözeler sağlamaktadır. Ayrıca bazı ürünler göze düzenlemesini - geliştirmesini iyileştirmesini sağlamamaktadır. Matra Datavision, (Tewksbury, MA) VAX'a dayalı yazılımlarına MacNeal - Schvvendler in MSClNastran' m bir alt set'ini ekledi. Quicksolver, Euclid - IS modeline, mühendislerin bir başka programdan çıkmadan temel gerilme, titreşim ve ısı analizlerini yapabilmeleri için eklendi. Yükün ve sınır şartlarının uygulamasını içeren model hazırlama doğrudan geometrik model üzerinde yapılabilmektedir. SDRC I deas ve diğer modelcilerde benzerleri kullanılan bu yaklaşan modelin yeniden tanımlanmasını gerektiren geleneksel yöntemlerden bir kopuştur. (Machine Design, Ocak 25,1990) Mühendis ve Makına Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan '" 15

16 AYIN DOSYASI delme tezgahları kullanıma sunuldu. Sayısal denetimli tezgahın programlanması işlenecek parçanın geometrik ayrıntılarının teker teker verilmesini gerektiriyordu ki, bu oldukça zahmetli ve zaman alıcı bir işlemdi. Gelişen minibilgisayar teknolojisinin tasarıma uygulanması, parça geometresinin bilgisayara girdisi gibi can sıkıcı bir işlem yüzünden zor duruma sokulmuştu. Bütün köşelerin, kenarların ve eğrilerin koordinatlarının uzun uzadıya hesaplaması oldukça büyük bir zamanın harcanmasına yol açıyordu. Bu nedenle, tasarım işleminde bilgisayar yardımı, uçak parçaları gibi büyük ve karmaşık parçalar için oldukça sınırlı bir şekilde kullanılıyordu. Bu zorluklar 1969'da etkileşimli grafik iş istasyonları ile aşıldı. Nihayet, tasarımcı karmaşık bir parçanın geometresini onun çiziminden daha hızlı bir şekilde hesaplayacak ve veri olarak girebilecekti. Parçanın geometresinin bilgisayarda bulunması niçin isteniyordu? Elbetteki temiz ve kolayca anlaşılabilen bir çizim bilgisayarda, elle çizilenden daha çabuk hazırlanabiliyordu. Eğer ürününüzü kendiniz tasarlıyorsanız, ürününüzün ölçüleri şekli ve malzemesi mühendislik analizlerine ve daha önce belirlenmiş tasarım kurallarına uymak zorundadır. Tasarlanmış geometri bilgisayara girildiğinde, parçanın üzerine gelecek gerilmeler, sıcaklıklar vb. faktörler benzeşim (simulation) yoluyla analiz edilebilmektedir. Birçok tasarımcı bu yöntemle analizlerini yapıp ürününde en iyilemelere (optimization) gitmekte ve daha güvenilir, ucuz ilk prototipini öngörebilmektedir. Bilgisayar destekli mühendislik (CAE - Computer Aided Engineering) analizleri imalatçılara daha kaliteli ve düşük maliyetli çeşitli prototipleri hemen üretme olanağı sağler. Ürün güvenilirliği verilerine uygun olarak hazırlanan tasarım kuralları, mühendislik analizleri ve imalatı sınırlayan etmenler birçok CAD sisteminin programına eklenerek daha uygun, güvenilir ve hatasız tasarımlar üretim döngüsünün devamı boyunca verimliliğin artırılmasına öncülük etmişlerdir. CAD sistemlerin gerçek üstünlükleri sürekli kullanılan bilgileri, tasarım kurallarını, standart parçaları önceden hazırlanmış bilgi bankalarında saklama yeteneğidir.bu yapı tasarımcıya büyük bir deneyimi kullanma olanağı sağlamakta sözkonusu bilgiler - veriler güncelleştirildiği ölçüde tasarım iyileştirilebilmektedir. Mühendislik değişimlerinin prototip aşamasında tamamlanmasının, aynı değişimlerin tasarım sırasında yapılmasından 10 kat daha pahalı olduğu hesaplanmıştır. Benzer şeklide, üretim aşamasında sözkonusu değişiklikleri yapmak, prototip aşamasında yapmaktan 10 kat daha pahalıdır. Üretimden sonra herhangi bir hatayı gidermenin ya da bir değişiklik yapmanın maliyeti oldukça yüksektir. Eğer CAD/CAM teknolojisini firmalar, tasarım aşamasında problemleri yakalayarak ürünün kalitesini kontrol ederse, sözkonusu iyileştirmeler ürünün maliyetini düşüreceği gibi piyasadaki rekabet gücünü de artırır. Etkileşimli bilgisayar grafikleri, basit iki boyutlu tasarım / çizimden üç boyutlu sistemlere kadar uzanan bir aralıkta katı nesnelerin mühendislik analizlerini yapabilmekte ve çıkan sonuçları doğrudan CNC tezgahlara ileterek görüntüleme yeteneğine sahiptir. Bilgisayar Yardımıyla İmalat, Bilgisayar Yardımıyla Tasarlanan bir parçanın bilgisayar kumandalı, sayısal kontrollü (NC, CNC, DNC) takım tezgahlarında işlenmesini içerir. Sözkonusu parçaların tasarım bilgileri bilgi bankasında korunur. CAM sistemi yazılımı bu bilgileri kullanarak ve imalat yöntemi ile ilgili teknolojik bilgilere dayanarak parçaların işleme sıra ve verilerini üretir ve kullanılacak sayısal tezgahın anlayacağı makina dilinde parça programını hazırlar. KAYNAKÇA 1. KAFTANOĞLU, Bilgin; "Bilgisayar Yardımı ile Tasarım ve İmalatın Günümüzde E/iştiği Düzey," 1. Ulusal Makina Tasarım ve imalat Kongresi Bildiri Kitabı, Eylül 1984, s , Ankara. 2. RICHARDSON, John; "How to sat up CAD/ CAM System", Canadbn Machinery and Metalvvorking, Mayıs 1984 s: Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı: 375 Nisan 1991

17 i -VH-CAM M > M n k M11 n 1111 it ! > ı > ı M > ı 1111 Î 111 M I 111 M n ı I I 111 f i n ı 111 > ı n > 11111: I 11111: ı n i ı I 111 > ı I I M t M 1111 n M n 111 I ı: I I ' 111; 11 M I : ı n i! ı n 11 M ı T ı H ı M ı ; SONLU ELEMANLAR TEKNİĞİNE YENİ VE PRATİK BİR YAKLAŞIM Murat TAHTALI Mak.Müh. MNG Bilgisayar A.Ş. Temel düşünce, karmaşık bir yapıyı, çok sayıda küçük ve doğrusal parçalara bölmekte yatar. Karmaşık bir yapının formüle edilip çözülmesi çok zor ve çoğu zaman imkansız olduğundan, binlerce birbirine benzer, doğrusal parçanın çözümü tercih edilmektedir. Deneyim faktörü ise bu aşamada rol almaktadır. Teoride, tüm parça çok ince bir gözeye (Mesh) bölünür ve çözümün doğruluğu bu gözenin şıklığıyla orantılıdır. Ancak, teoride öngörülen sıklıkta bir göze oluşturulduğunda, ya donanım bellek yönünden yetersiz kalmakta, ya da hesaplama süreleri astronomik olmaktadır. Buna çözüm olarak birtakım ödünlerin verilmesi gerekiyor. Örneğin, gerilmelerin yüksek olması beklenen bölgelerde gözenin sıklığı arttırılıp, gerilmelerin düşük olduğu yerlerde ise daha kaba bir gözeyle yetinilmektedir. Göze yoğunluğunu istenilen doğruluğu sağlayacak şekilde dengeleyebilmek, büyük deneyim gerektirmektedir. Tahmine dayalı bu dengelemenin sağlıklı olabilmesi için, başlangıçda daha kaba bir gözeden yola çıkıp, her çözümden sonra gözeyi sıklaştınp, sonucun nasıl etkilendiğini gözlemek gerekir. Bütün bu işlemler sadece bir tek durum için yapılmaktadır. Optimizasyon gerektiğindeyse, göze oluşturma ve dengeleme işlemleri her deneme için tekrarlanır. Bu esneksizliğin nedeni, doğrusal eleman kullanımından ileri gelen eleman şeklindeki kısıtlamalardır. Örnek olarak, elemanların görünüm oranlarının 1/1 ile 3/1 arasında olması gerekmektedir (görünüm oranı - en büyük boyut / en küçük boyut). Aynı zamanda iç açıların 35 ile 135 derece arasında olması gerekmektedir. Buna göre "tıknaz" tabir edebileceğimiz elemanlar kullanılmaktadır. Geleneksel sonlu elemanlar paketlerinin kullanımını Şimdiye kadar sunulmuş mühendislik analiz paketleri, sadece çok ileri derecede deneyim kazanmış mühendislere veya akademisyenlere yönelik olmuştur. Bu nedenle, sonlu elemanlar metoduna ancak, donanım ve deneyimli analist yönünden büyük yatırım yapabilen kuruluşlar yanaşmaktadır. Son 10 yılda gelişen kişisel bilgisayar teknolojisi, donanım ve yazılım maliyetini her kuruluşun üslenebileceği düzeye indirmiştir. Bunun yanısıra, geleneksel sonlu elemanlar tekniğini uygulayabilmek için gerekli deneyimi yazılımlara aktarmak mümkün olmamıştır. Yukarıda sürekli bahsi geçen "deneyim", aslında sonlu elemanlar metodunun pratikteki incelikleridir. Teorisi, Hamilton'un değişimsel prensibine dayanan sonlu elemanlar metodunu kısaca özetlersek, pratikte karşılaşılan sorunları anlamak çok kolay olacaktır. Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan

18 AYIN DOSYASI IIIIIIM llimihhiiiiiiiiiiiiii lllllllllll II ItIMIIIIIII I İMİ lllllll III ti II II I III HİNİ IHIII I lllll III MIMMI kolaylaştırmak için otomaik göze oluşturma yazıhmlan geliştirilmiştir, ancak, sağlıklı bir şekilde kullanılabilmeleri işin hala deneyime ihtiyaç vardır. Zira, bu yazılımlar tamamen teknolojiye dayalı olup çok büyük donanım olanaklarına gereksinim duyarlar ve metod yönünden hiçbir yenilik getirmezler. Rasna adında bir firma (San Jose, California), Applied Structure adı altında, bütün bu güçlüklere karşı farklı bir yaklaşım sunmaktadır. Yukarıda belirtildiği üzere, h-metoda dayalı geleneksel Sonlu Elemanlar Analizinin (FEA) doğruluk derecesi elemanların çokluğuyla orantılıyken, Rasna tarafından sunulan p-metodun doğruluğu, polinom derecesine bağlıdır, p-metodu yeni olmamakla birlikte, şimdiye kadar ticari olarak ortaya çıkması, programlamasını daha karmaşık olmasından dolayı, gecikmiştir, h-metodlu Sonlu Eleman Analiziyle karıştırılmaması için firma yetkilileri, Geometrik Eleman Analizi (GEA) ve Geometrik Eleman Modelleme (GEM) tanımını uygun bulmuşlardır. İlk bakışta, GEA'nın en belirgin özelliği, geleneksel FEA'dan çok daha az eleman kullanmasıdır (1/10 ile 1/100 arası). Buna karşılık, p-metodda elamanların bünyesinde yüksek dereceden polinomlar kullanılır ve geleneksel metodlarla aynı doğruluk sağlanır. Geometik elemanların sağladığı bir başka kolaylık da eğri kenar ve yüzeylerin yüzlerce yerine birkaç elemanla tanımlanabilmesidir. Bu geometrik eleman tekniği, CAD paketleriyle de büyük uyum sağlamaktadır, öyle ki, çizimde kullanılan geometrik elemanlar doğrudan analiz için kullanılabilir. GEA'nın, elamanların konum ve miktarına olan düşük hassasiyeti sayesinde, doğru göze oluşturmak için geleneksel düzeyde deneyim gerekmemektedir. Belki de, GEA'nın, tasarım mühendislerine getirdiği en büyük kazanç, çözüm kalitesini bir tek değişkenle rahatça kontrol edebilme olanağıdır. Geometrik eleman modeli kurulduktan sonra, kullanıcı, analizde gereken güvenilirlik yüzdesini tanımlar. Bundan sonrası yazılıma kalır ve her eleman için deneme yanılma yöntemiyle, istenilen doğruluğa ulaşıncaya kadar polinom derecesi arttırılır. Bu şekilde, daha önce kullanıcıda olan büyük bir yük yazılım tarafından üstlenilir. Bu aşama, geleneksel metodların en zayıf noktasıdır ve GEA tarafından otomatik olarak yapılır. Burada önemli olan nokta, GEA'nın göze üstünde hiçbir değişiklik yapmadan sadece polinom derecelerini değiştirmesidir. Bu otomatik uyum sağlama özelliği, aym modeli, farklı yükleme koşullarında da kullanılabilir kılar. Oysa, geleneksel metodlarda, yükleme koşullarına göre gözede önemli değişikliklerin yapılması gerekir. GEA'mn geleneksel metodlara karşı en büyük üstünlüğü, gerçek şekil optimizasyonuna izin vermesidir. Bu yeteneği, geometrik eleman modelinin değiştirilmeye ihtiyaç duymamasından ileri gelir. Model üzerinde istenilen boyutlara hareketlilik tanımlayıp, istenilen sınırlar arasında oynaması sağlanır. Optimizasyondan bir önceki aşama olan tasarım hassasiyeti çalışması bu şekilde gözlenebilir. Örneğin, bir levha üstündeki bir deliğin yeri değiştiğinde, belli bir bölgedeki deformasyon yada gerilim grafik olarak gözlenebilir. Optimizasyonda ise, amaçlar tanımlanır ve değişebilen bütün parametrelere göre, amaçlara en yakın şekil tek analizde elde edilir. Tek analizle kasıt, bir daha insan müdahalesinin gerekmemesidir. Bilgisayar çözüm süresi yönünden geleneksel metodlarla aynı olan GEA'nın üstünlüğü, çözüm sürelerinin onlarca katına varan müdahale süreçlerini ortadan kadrmasıdır. Optimizasyon sürecinin sonunda ortaya çıkan şekil değişiklikleri, doğrudan CAD paketine hiçbir uyumsuzluk yaratmaksızın aktanlabilmektedir; bu tümüyle GEA'nın bir özelliğidir., Rasna tarafından sunulan Applied Structure, ilk versiyonunda kriş, levha ve kabuk elemanlar kullanarak, her türlü, 3 boyutlu doğrusal problemleri çözebilmektedir (modal analiz, harmonik uyarıya yanıt ve statik analiz). Mart lş91'de çıkması beklenen ikinci versiyonunda, ısıl etkileri, tekil kütleleri ve katı elemanları içeren sistemlerin de çözümü mümkün olacaktır. p,metodu, piyasaya ticari olarak yeni sunulmuş olmasına rağmen, ABD'deki büyük otomotiviv kuruluşları tarafından benimsenmiş görünüyor. [ Paketin, bu denli çabuk kabul görmesini, doğrudan tasarım mühendisine yönelik olmasma bağlamak mümkün, zira kullanım arabirimi sıradan bir çizim programını andırmaktadır. Bilgi girişi tamamen soru - yanıt türünde yapılmakta ve temel yanlışlıklar önlenmektedir. Bu sayede, tasarım mühendisinin elindeki bilgiler gereken analize göre program tarafından istenmekte, sonuçlar da aynı şekilde gözlenebilmektedir. Programın tamamen tasarım mühendisine yönelik olmasından dolayı, teoriye dayalı her şey program tarafından üstlenilmiş, böylece kullanıcı, geleneksel bir FEA paketini doğru kullanır duruma gelmek için aylarca süren eğitimden kurtulmuştur. 18 :. Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı: 375 Nisan 1991-

19 ( Al)-CAM «ıımmmmmımmııımmııııımıım,!;,,..,,,..,,,,.,,.,, ı i iıinli Mekanik Tasarımda Yeni Bir Araç : KATI MODELLEME * Mikell P. GROOVER, Emory W. Zimmers, JR. Çeviren : Süha AKTAN Klasik mühendislikte tasarım kağıt üstünde nesnenin 2-B görüntüleri ile başlar. Bilgisayann da mühendisliğe girişi bu işlemi kolaylaştırıcı yönde olmuş, başka bir deyişle bilgisayar elektronik bir çizim kâğıdı olarak kullanılmıştır. Bilgisayar üzerine çizimler yapıldıktan sonra çiziciden yüksek kaliteli çıktılar alınır. Bu yolla tasarımın teknik çizim aşaması daha kısa sürelere indirilir ve verimlilik artar. Bu ilk sistemler yüksek kaliteli mühendislik çizimleri üretebilmelerine karşın bunların bilgi - dosyaları 3-B nesnenin 2 boyutlu kayıtlarını saklıyor, ekrandaki görüntüyü ise yorumlayıp 3-B'u algılamak ise kullanıcıya bırakılıyordu. Daha yakından ortaya çıkan sistemleri ise, nesneleri uzayda 3 boyutlu olarak tanımlayabilme yetilerine sahipti. Bu güçlü bir özellikti, tasarımcı nesnenin 2-B görüntülerinden çok, 3-B modelini yaratıyor daha sonra uzayda herhangi bir noktadan nesneye bakarak ortogonol, perspektif veya yakınsak görüntülerini elde edebiliyordu. Tel-kafes denilen bu sistemin dezavantajı ise bazı yorum hatalarına neden olmasaydı. Çünkü bu sistemdeki elemanlar nesnenin kenarlarını temsil eden 3-B doğrulardır. 3-B veri-tabanından 2-B eleman görüntüsüne geçerken üstüste binen çizgiler karmaşık 3-B çizgilere sahip olmakla birlikte farklı hacimleri dolduran nesneler de bulunabilmektedir. Gerek görsel olarak gerçeğe yakınlık, gerek tanımsal bütünlük açısından, son ulaşılan teknik katı modelleme tekniğidir. Bu teknikte nesneler kullanıcıya hacmi olan cisimler olarak görünür, dolayısıyla yanlış yorumlama riski son derece azalır. Nesneye gölgelendirme teknikleri ile eklendiğinde sonuç fotoğraf gibi çok gerçekçi olabilir. Bu, katı modelleme tekniğinin mühendislik dışında birçok alanda da uygulama olanağı bulabileceğini gösterir. Bu uygulamalar reklamcılık, animasyonlar ve pilot eğitimlerindeki similasyon olabilir. Katı modelleme programları, hız ve bellek açısından son derece yüksek hesaplama yeteneklerine sahip donanımına ihtiyaç duymaktadırlar. Kişisel bilgisayarlardaki son gelişmeler bazı katı modelleme programlarının gereksinimine yanıt verir hale gelmiştir. Yazılım bazındaki gelişmeler ise katı modelleme tekniğine bağlı olarak daha geniş uygulama alanları açmıştır: 3-B modellerin mühendislik analizleri, girişim kontrolleri, otomatize üretim planlama ve daha gerçekçi ürün benzetimi v.s. Katı modelleme tekniği belli başlı iki matematik model kullanır: 1, Yapısal Katı Gemetrisi (CSG-Constructive Solid Geometry) 2- Sınır Temsili (B- rep Boundary representation) CSG, kullanıcının karmaşık katı nesneyi bazı temel katıları Boole işlemleri (Birleşim, Kesişim, Çıkarma) kullanarak yaratabilmesine olanak tanır. Şekil -l'de iki temel katının (takoz ve silindir) çeşitli Boole işlemleriyle yeni bir katı oluşturması görülüyor. Kullanıcı daha önceden yaratılmış (küp, silindir, küre, simit gibi) veya kendi yarattığı (döndürme veya uzatma ile) temel katıları daha karmaşık katı nesneler yaratmak için kullanabilir. Şekil - 2'de bir profilin x, y eksenleri etrafında çevrilmesi ve z ekseni boyunca uzatılması sonucu elde edilen temel katılar görülüyor. B-rep yaklaşımında ise kullanıcı katının çeşitli bakış açılarından görünüşlerini çizer ve bazı özel düzenleme işlemleri kullanılarak son aşamaya ulaşır. Her iki yaklaşımın da kendine göre bazı üstünlük ve * Yazarların Prentice / Hail yayınlan arasında çıkan 1984 tarihli CAD/CAM adlı kitabından alınmıştır.) Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan

20 AYIN DOSYASI ııııııııııııııııııın olumsuzlukları vardır. CSG tekniği nesnenin formülasyonunda kolaylıklar; sağlar; küresel hesaplamalar kolaydır; sonuç daha kesindir, veri tabanında daha düzgün bir yapıya sahiptir, nesne üzerinde daha sonra bazı değişiklikler yapmak daha kolaydır. B-rep tekniği ise geometrik olarak tanımlanması zor olan (uçak kanadı, araba kaportası gibi) şekiller daha kolay tanımlanabilmekte ve veri - tabanından ekrandaki görüntüye geçerken daha hızlı davranabilmektedir. Bu diğer kriter ise bir tekniğin veri-tabanı yapısıyla ilgilidir. CSG tekniği modeli veriler ve bu veriler arasındaki mantıksal yapıyla saklar (Boole modeli). Bu genellikle az yer kaplar, fakat dosyayı işleme hızı yavaştır. B-rep ise daha geniş dosyalarda saklanır, fakat imgeyi oluşturma oldukça kolay ve hızlıdır. Daha sonra ortaya çıkan katı modelleme yazılımları ise iki sistemi birleştirerek ikisinin de avantajlarından yararlanan melez modelleme teknikleri kullanır olmuşlardır. Donanım teknolojisindeki gelişmelerle birlikte kullanıcı arabirimi çok daha doğal ve içgüdümsel olma yoluna girmiş, kaü modelleme tekniğiyle bilgisayar, iki boyutlu bir çizim tahtası olmaktan çıkıp, tasarımcı için çok daha kullanışlı ve hızlı bir araç olmuştur. Bilgi girişi/modelleme ve görüntüleme süreçleri gitgide birbirine yaklaşmakta ve tek bir işlem halini almaktadır. Yakın bir gelecekte 2 boyutlu çizim mühendislikte tarihe karışacaktır. Bilgi işlem hızı arttıkça görüntüleme işlemleri gerçek zamanda yapılabilecek, böylece tasarım süreci gerçeğe yakın bir işlem olacaktır. Mühendislere düşen görev ise, ellerindeki bu olanaklarla tasarımlarını mükemmele ulaştırmak olacaktır. ODTÜ HAVACILIK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ NİSAN 1991 SEMİNERLERİ 13. INTELLIGENT CONTROL 14. Vibrations of Rotating/ Or non-rotatin Two Layer Beams Containing A Continous Linear Spring Between Them (Wıth Clamped-Free B.C.) DR.C.J. HARRlS Southampton Univ. ingiltere Müh. A. Kadir YAVUZ Havacılık ODTÜ Mühendisliği Bölümü MM025 yada MM319 Hyd. Lab A. method Forr Estimating And Correcting 2-D Unsteady Subsonic Wind Tunnel Wall Interference Effects. 16. Physical And Mathmatical Aspects of Combustion Stability, 17. Axial Flow Compressors 18. Desıgn of A Liquid Propellant Ceramic Rocket Engine Which Will be Used in A Ramjet MAYIS 1991 Y.Müh. Şarttık Hyd.Lab Karasoy 37 Havacılık ODTÜ Mühendisliği Bölümü Prof.Dr. Yalçın Göğüs Havacılık ODTÜ Mühendisliği Bölümü Müh. Volkan Nalbantoğlu Ae Eng. Dept. ODTÜ Havacılık Mühendisliği Bölümü Müh. Uğur Arkun Ae Eng. Dept. ODTÜ Havacılık Mühendisliği Bölümü Hyd.Lab 37 HydJLab 37 Hyd. Lab Mühendis ve Makina Cilt: 32 Sayı : 375 Nisan 1991

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ 1. HAFTA 1 AutoCAD, tüm dünyada başta mühendisler ve mimarlar tarafından kullanılan, dünyaca tanınan yazılım firması Autodesktarafından hazırlanan, bilgisayar

Detaylı

ODAM9Z WEB SİTESİ http://www.mmo.org.tr

ODAM9Z WEB SİTESİ http://www.mmo.org.tr ODAM9Z WEB SİTESİ http://www.mmo.org.tr MÜHENDİS VE MAKİNA MART 2004 530 MARCH 2004 No : 530 i ç i n d e k i l e r contents İLAN SAYFALARI DİZİNİ AYVAZ 1 HAT İTHALAT 2 ALARKO 3 ALARKO 4 ALARKO 7 SARMAK

Detaylı

Tablo 5.1. Sekiz Yarıyıllık Lisans Eğitim-Öğretim Planı

Tablo 5.1. Sekiz Yarıyıllık Lisans Eğitim-Öğretim Planı Tablo 5.1. Sekiz Yarıyıllık Lisans Eğitim-Öğretim Planı HİTİT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 8 YARIYILLIK LİSANS EĞİTİM-ÖĞRETİM PROGRAMI BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL Ders

Detaylı

(Computer Integrated Manufacturing)

(Computer Integrated Manufacturing) 1 (Computer Integrated Manufacturing) 2 1 Bilgisayarlı Sayısal Kontrol; ekipman mekanizmaların hareketlerinin doğru ve hassas biçimde gerçekleştirilmesinde bilgisayarların kullanılması, programlama ile

Detaylı

ÜÇ EKSENLİ MASA TİPİ CNC FREZE TEZGAHI TASARIM VE PROTOTİPİ. Cem DOĞAN, Kerim ÇETĠNKAYA

ÜÇ EKSENLİ MASA TİPİ CNC FREZE TEZGAHI TASARIM VE PROTOTİPİ. Cem DOĞAN, Kerim ÇETĠNKAYA ÜÇ EKSENLİ MASA TİPİ CNC FREZE TEZGAHI TASARIM VE PROTOTİPİ Cem DOĞAN, Kerim ÇETĠNKAYA *Karabük Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi, Makine Eğitimi Bölümü, Karabük Özet Günümüzde Teknolojinin gelişmesi

Detaylı

5.10. OTOMATİK MİL TAŞLAMA BENZETİM PROJESİ

5.10. OTOMATİK MİL TAŞLAMA BENZETİM PROJESİ 5.10. OTOMATİK MİL TAŞLAMA BENZETİM PROJESİ Prof. Dr. Asaf Varol avarol@firat.edu.tr Sayısal kontrollü torna, freze, taşlama, matkap vb. tezgahlar yıllardır sanayimizin hizmetindedir. Artık Türkiye'de

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM HAFTA 6 COSMOSWORKS İLE ANALİZ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM HAFTA 6 COSMOSWORKS İLE ANALİZ BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM HAFTA 6 COSMOSWORKS İLE ANALİZ Makine parçalarının ve/veya eş çalışan makine parçalarından oluşan mekanizma veya sistemlerin tasarımlarında önemli bir aşama olan ve tasarıma

Detaylı

CNC (COMPUTER NUMERİCAL CONTROL)

CNC (COMPUTER NUMERİCAL CONTROL) CNC (COMPUTER NUMERİCAL CONTROL) Bilgisayarlı Sayısal Kontrol(CNC- Computer Numerical Control), takım tezgahlarının sayısal komutlarla bilgisayar yardımıyla kontrol edilmesidir. CNC Tezgahlarda, NC tezgahlardan

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (TEKNİK RESİM-II) Yrd.Doç.Dr. Muhammed Arslan OMAR

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (TEKNİK RESİM-II) Yrd.Doç.Dr. Muhammed Arslan OMAR BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (TEKNİK RESİM-II) Yrd.Doç.Dr. Muhammed Arslan OMAR Bilgisayar Destekli Tasarım Nedir? CAD (Computer Aided Design) Bütün mühendislik alanlarında olduğu gibi makine mühendislerinin

Detaylı

Bilgisayarın Kullanım Alanları Nelerdir?

Bilgisayarın Kullanım Alanları Nelerdir? BİLGİSAYAR NEDİR? Bilgisayarın Kullanım Alanları Nelerdir? ŞEYDA BETÜL KÖSE UFUK TAŞDURMAZLI 1 www.bilgisayarnedir.net 2 Bilgisayarın Kullanım Alanları Nelerdir? Bilgisayarın Kullanım Alanları Nelerdir?

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATINDA ODAMIZIN YERİ VE GÖREVLERİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATINDA ODAMIZIN YERİ VE GÖREVLERİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATINDA ODAMIZIN YERİ VE GÖREVLERİ Şuayip Yalman MMO Yönetim kurulu Başkan Vekili Giriş Enerji verimliliği kapsamındaki konular Makine Mühendisliği meslek disiplini içerisinde bulunan

Detaylı

Teknik Resime Giriş. Rıdvan YAKUT

Teknik Resime Giriş. Rıdvan YAKUT Teknik Resime Giriş Rıdvan YAKUT Ders İçeriği Teknik resmin amacı Çizgiler, ölçek Temel geometrik çizimler Görünüş çıkarma Ölçülendirme Kesit çıkarma Perspektif Makinenin Dili Teknik Resim Bir mühendisin,

Detaylı

Su Jeti Kesiminde Bilgisayar Kontrolü. Kontrol Sistemleri Mühendisliği... KÖMBE

Su Jeti Kesiminde Bilgisayar Kontrolü. Kontrol Sistemleri Mühendisliği... KÖMBE Su Jeti Kesiminde Bilgisayar Kontrolü Kontrol Sistemleri Mühendisliği... KÖMBE Su jeti nedir? Su jeti, metali yada başka bir maddeyi içerisinde bulunan su ve aşındırıcı maddelerle, suyun çok yüksek bir

Detaylı

A.K.Ü. Bolvadin Meslek Yüksek Okulu Vize Sınav Programı

A.K.Ü. Bolvadin Meslek Yüksek Okulu Vize Sınav Programı A.K.Ü. Bolvadin Meslek Yüksek Okulu Vize Sınav Programı 19 Kasım Pazartesi 09:30 Banka 1 Yabancı Dil I 20 Kasım Salı 09:30 Banka 1 Uzaktan Eğitim Desleri I 21 Kasım Çarşamba 09:30 Banka 1 Genel Matematik

Detaylı

Öğretim Görevlisi Rıdvan Yakut TEKNİK RESİME GİRİŞ

Öğretim Görevlisi Rıdvan Yakut TEKNİK RESİME GİRİŞ Öğretim Görevlisi Rıdvan Yakut TEKNİK RESİME GİRİŞ Teknik Resim Nedir? Makine elemanlarının, yapıların ve en genel haliyle mühendislik ürünlerinin biçimini ve boyutlarını tarif etmekte kullanılan bir dildir.

Detaylı

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ Derya Birant, Alp Kut Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İÇERİK Giriş PLC nedir? PLC lerin Uygulama

Detaylı

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3 ENPI-Karadeniz Havzasında Sınır Ötesi İşbirliği Programı 2007-2013 BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı GA1: Mevcut Dış Durumun Analizi Veri ve Bilgi Toplanması ve Dağıtılması Faaliyet

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ MÜFREDATI

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ MÜFREDATI SINIF-DÖNEM : 1. Sınıf - Güz DERS KODU MATH 101 PHYS 101 CHEM 101 MCE 101 MCE 103 ENG 101 TDL 101 Matematik I Calculus I Z 4 0 6 Fizik I Physics I Z 3 2 6 Genel Kimya General Chemistry Z 3 0 5 Makina Mühendisliğine

Detaylı

HİDROLİK SİSTEMLERİN TASARIMINDA PAKET PROGRAM VE HİDROLİK MODÜLLER KULLANILARAK KOLAY BENZETİM YAPILMASI

HİDROLİK SİSTEMLERİN TASARIMINDA PAKET PROGRAM VE HİDROLİK MODÜLLER KULLANILARAK KOLAY BENZETİM YAPILMASI 49 HİDROLİK SİSTEMLERİN TASARIMINDA PAKET PROGRAM VE HİDROLİK MODÜLLER KULLANILARAK KOLAY BENZETİM YAPILMASI Tuna BALKAN M. A. Sahir ARIKAN ÖZET Bu çalışmada, hidrolik sistemlerin tasarımında hazır ticari

Detaylı

OTOMATİK KONTROL 18.10.2015

OTOMATİK KONTROL 18.10.2015 18.10.2015 OTOMATİK KONTROL Giriş, Motivasyon, Tarihi gelişim - Tanım ve kavramlar, Lineer Sistemler, Geri Besleme Kavramı, Sistem Modellenmesi, Transfer Fonksiyonları - Durum Değişkenleri Modelleri Elektriksel

Detaylı

EKLER. EK 12UY0106-4/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi

EKLER. EK 12UY0106-4/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-4/A1-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ Prof. Dr. Akgün ALSARAN Bu notların teorik kısmı Prof. Dr. Abdulkadir ERDEM in bir makalesinden alıntıdır. Üretim Yöntemleri 1. Döküm 2. Malzeme işleme (talaşlı) a. Alışılmış

Detaylı

FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı

FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı Tesisat Dergisi, Sayı 133, Ocak 2007 FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı Süleyman Kavas Makina Mühendisi 4M Teknik Yazılım Ltd. Şti. 1. Giriş FineHVAC ISK (Isıtma,

Detaylı

Simülasyon Analiz Test

Simülasyon Analiz Test Simülasyon Analiz Test www.rmcmuhendislik.com Hakkımızda Firmamız 1994 yılında mühendislik hizmeti vermek ve kendi tasarımı mühendislik ürünlerini satmak amacıyla kurulmuştur. Birçok başarılı ürün ve projeye

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama TANIM Her türlü mekanik sistemin, makinenin, makine elemanlarının belirli kriterler çerçevesinde tasarımını yapan, geliştiren, üretimini planlayan, üretim teknolojilerini geliştiren, sistemler arası ilişki

Detaylı

SOLIDWORKS SIMULATION EĞİTİMİ

SOLIDWORKS SIMULATION EĞİTİMİ SOLIDWORKS SIMULATION EĞİTİMİ Kurs süresince SolidWorks Simulation programının işleyişinin yanında FEA teorisi hakkında bilgi verilecektir. Eğitim süresince CAD modelden başlayarak, matematik modelin oluşturulması,

Detaylı

AĞAÇ İŞLERİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ

AĞAÇ İŞLERİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ TANIM Ahşap veya ahşap kökenli malzemelerin, istenilen kalite standardında, belirlenen sürede, en düşük maliyetle üretilebilmesi için üretim sistemini tasarlayan, projelendiren, üretim sürecini denetleyen

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Autodesk Çözümleri Eğitimin Hizmetinde. Öğrenci ve Öğretmenler İçin: Autodesk Eğitim Topluluğu

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Autodesk Çözümleri Eğitimin Hizmetinde. Öğrenci ve Öğretmenler İçin: Autodesk Eğitim Topluluğu ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI Autodesk Çözümleri Eğitimin Hizmetinde Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığımız ile Autodesk firması arasında yapmış olduğumuz ortak çalışmalar neticesinde

Detaylı

İLERİ SEVİYE BİLGİSAYARLI SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) DİK İŞLEME TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI

İLERİ SEVİYE BİLGİSAYARLI SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) DİK İŞLEME TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI İLERİ SEVİYE BİLGİSAYARLI SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) DİK İŞLEME TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI 1. KURUMUN ADI : 2. KURUMUN ADRESİ : 3. KURUCUNUN ADI : 4. PROGRAMIN ADI : İleri Seviye

Detaylı

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler...

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler... ARKE Otomasyon Bil. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. Atilla KARAÇAY Ramazan EKİN Proje & Yazılım 0.533 430 19 45 Üretim & Satış 0.533 223 13 46 atilla.karacay@arkeotomasyon.com ramazan.ekin@arkeotomasyon.com

Detaylı

Autodesk Robot Structural Analysis Professional İnşaat Müh. için Yapısal Modelleme, Analiz ve Tasarım çözümü

Autodesk Robot Structural Analysis Professional İnşaat Müh. için Yapısal Modelleme, Analiz ve Tasarım çözümü Autodesk Robot Structural Analysis Professional İnşaat Müh. için Yapısal Modelleme, Analiz ve Tasarım çözümü İnş. Yük. Müh. Burçin ŞAHİNALP PROTA BİLGİSAYAR A.Ş. Autodesk Robot Structural Analysis Professional

Detaylı

Ar-Ge Projesi. Remzi Türeci / Zirve Danışmanlık 1

Ar-Ge Projesi. Remzi Türeci / Zirve Danışmanlık 1 Ar-Ge Projesi Amacı, kapsamı (genel ve teknik tanımı), süresi, bütçesi ve kaynakları belirlenmiş bilimsel esaslar çerçevesinde hazırlanan proje Ar-Ge projesidir. Remzi Türeci / Zirve Danışmanlık 1 Aşağıdaki

Detaylı

MAK 101 Makine Mühendisliğine Giriş. Mühendislik Branşları Örnekleri. Mühendislik. Makine Mühendislerinin İşleri Arasında:

MAK 101 Makine Mühendisliğine Giriş. Mühendislik Branşları Örnekleri. Mühendislik. Makine Mühendislerinin İşleri Arasında: MAK 101 Makine Mühendisliğine Giriş Makine Mühendisliği Konuları Temel Ve Mühendislik Yaklaşımı Mühendislik Engineering(ingenerare) : Yaratmak Mühendislik: Temel Bilimleri kullanarak; yapılar, aletler

Detaylı

MAK4061 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM

MAK4061 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM MAK4061 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (Shell Mesh, Bearing Load,, Elastic Support, Tasarım Senaryosunda Link Value Kullanımı, Remote Load, Restraint/Reference Geometry) Shell Mesh ve Analiz: Kalınlığı az

Detaylı

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI BIL3403 Öğ. Gör. ASLI BiROL abirol@kavram.edu.tr 01.10.2012 Dersin Amacı Bu ders ile öğrenci; edindiği mesleki bilgi birikimini kullanarak sektörde uygulanabilir bir projeyi

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL ADI KREDİSİ* MKM-5501 UZMANLIK ALAN DERSİ Z 8 0 8 0 9 MKM-5601 TEZ HAZIRLIK ÇALIŞMASI Z 0 1 1 0 1 20 1 21 12 30 İKİNCİ YARIYIL ADI KREDİSİ* MKM-5502 UZMANLIK

Detaylı

MESLEK İÇİ EĞİTİM YÖNETMELİĞİ

MESLEK İÇİ EĞİTİM YÖNETMELİĞİ TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ GEMİ MÜHENDİSLERİ ODASI MESLEK İÇİ EĞİTİM YÖNETMELİĞİ İhsan Altun Osman Kolay Hidayet Çetin İhsan Altun Yönetim Temsilcisi Yönetim Kurulu Başkanı Yönetim Kurulu Başkan

Detaylı

teskon 2011 de buluşmak üzere SUNUŞ

teskon 2011 de buluşmak üzere SUNUŞ SUNUŞ Ulusal Kongresi 18 yıl önce, 15-17 Nisan 1993 tarihleri arasında, Balçova Termal Tesisleri İzmir de TMMOB Makina Mühendisleri Odası tarafından düzenlendi. Bu toplantı bir teknik toplantı olduğu kadar,

Detaylı

Yapısal Analiz Programı SAP2000 Bilgi Aktarımı ve Kullanımı. Doç.Dr. Bilge Doran

Yapısal Analiz Programı SAP2000 Bilgi Aktarımı ve Kullanımı. Doç.Dr. Bilge Doran Yapısal Analiz Programı SAP2000 Bilgi Aktarımı ve Kullanımı Dersin Adı : Yapı Mühendisliğinde Bilgisayar Uygulamaları Koordinatörü : Doç.Dr.Bilge DORAN Öğretim Üyeleri/Elemanları: Dr. Sema NOYAN ALACALI,

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ MÜHENDİSLİK SEMİNERİMİZE HOŞGELDİNİZ!!! HAZIRLAYAN: H.NAZIM EKİCİ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ MÜHENDİSLİK SEMİNERİMİZE HOŞGELDİNİZ!!! HAZIRLAYAN: H.NAZIM EKİCİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ MÜHENDİSLİK SEMİNERİMİZE HOŞGELDİNİZ!!! HAZIRLAYAN: H.NAZIM EKİCİ 1. BÖLÜM CAD-COMPUTER AIDED DESIGN NE TASARLIYORUZ? - KATI MODELLER (SOLIDS) - -SACLAR(SHEET METAL) - -YÜZEYLER (SURFACES)

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Mühendislik Nedir? Mühendislik, bilim ve matematiğin yararlı cihaz ve sistemlerin üretimine uygulanmasıdır. Örn: Elektrik mühendisleri, elektronik

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü

Akdeniz Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Akdeniz Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Makine Mühendisliği (Örgün Öğretim) Diploma Programı 01 Müfredatı 1 0 TDB101 Türk Dili 1 989 MAT1 Matematik I 1 17 MAK10 Temel Bilgisayar ve Algoritma 1

Detaylı

DERS TANIMLAMA FORMU. Yrd. Doç. Dr. Erdem IŞIK

DERS TANIMLAMA FORMU. Yrd. Doç. Dr. Erdem IŞIK Dersin Kodu ve Adı : MMÜ 459 ENERJİ YÖNETİMİ DERS TANIMLAMA FORMU Programın Adı: Makine Mühendisliği Ders Dili Yarıyıl Dersin Türü (Zorunlu/Seçmeli) Ön şartlar Dersi Veren Öğretim Elemanı Gruplar/Sınıflar

Detaylı

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) ENDÜSTRİYEL OTOMASYON TEKNOLOJİLERİ ALANI ANKARA 2007 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ -13 ENDÜSTRİYEL OTOMASYON TEKNOLOJİLERİ

Detaylı

Hakkımızda. Yönetim Sistemi Lojistik. Yönetim Sistemi IAS ERP» Sertifikalarımız ISO 9001-2008» AQAP 2110»

Hakkımızda. Yönetim Sistemi Lojistik. Yönetim Sistemi IAS ERP» Sertifikalarımız ISO 9001-2008» AQAP 2110» 2 3 Hakkımızda 3E Elektro Optik Sistemler, 3E EOS, savunma sanayinde belirlediği hedefler doğrultusunda, ülkemizin ihtiyaç duyduğu yurtdışı kaynaklı ana ürün ve alt malzemeleri yurt içinde üretmek ve geliştirmek

Detaylı

PLASTİK KALIP TEKNİSYENİ

PLASTİK KALIP TEKNİSYENİ TANIM Plastik kalıplarının çizimlerini yaparak tasarımını ve üretimini gerçekleştirir. Gerekli şartlar sağlandığında atölyede kalıp üretimini yapan bilgisayarlı tezgâhlarda üretim programını hazırlayan

Detaylı

CETP KOMPOZİTLERİN DELİNMELERİNDEKİ İTME KUVVETİNİN ANFIS İLE MODELLENMESİ MURAT KOYUNBAKAN ALİ ÜNÜVAR OKAN DEMİR

CETP KOMPOZİTLERİN DELİNMELERİNDEKİ İTME KUVVETİNİN ANFIS İLE MODELLENMESİ MURAT KOYUNBAKAN ALİ ÜNÜVAR OKAN DEMİR CETP KOMPOZİTLERİN DELİNMELERİNDEKİ İTME KUVVETİNİN ANFIS İLE MODELLENMESİ MURAT KOYUNBAKAN ALİ ÜNÜVAR OKAN DEMİR Çalışmanın amacı. SUNUM PLANI Çalışmanın önemi. Deney numunelerinin üretimi ve özellikleri.

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

ÜRÜN BROŞÜRÜ 7.10.7 SF. Atölye Ortamı Koordinat Ölçüm Cihazı

ÜRÜN BROŞÜRÜ 7.10.7 SF. Atölye Ortamı Koordinat Ölçüm Cihazı ÜRÜN BROŞÜRÜ 7.10.7 SF Atölye Ortamı Koordinat Ölçüm Cihazı Hexagon Metrology 7.10.7 SF Üretim Noktasında Kaliteye Bakış Hexagon Metrology 7.10.7 SF, kalite kontrolü için başka hiçbir CMM in zorlu atölye

Detaylı

Presinizi Servoprese Dönüştürmek Pres Sürücüsü PSH

Presinizi Servoprese Dönüştürmek Pres Sürücüsü PSH Presinizi Servoprese Dönüştürmek Pres Sürücüsü PSH Presinizi Yenilikçi Bir Anlayışla Kontrol Edin. Yenilikçilik PSH Pres sürücüsünde Servopompalar klasik valf ve kontrol teknolojisinin yerini alır. Bu

Detaylı

İç Mimari için BIM 1. bölüm

İç Mimari için BIM 1. bölüm İç Mimari için BIM 1. bölüm BIM (Yapı Bilgi Sistemi) hakkındaki görüşler genellikle binanın dış tasarımı ve BIM in mimari tasarımın bu alanına getirdiği faydalar üzerine odaklanır. Binaların katı modelleri,

Detaylı

MAKİNE FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ESKİ EĞİTİM PLANLARINDAKİ DERSLERİN USIS2011 EĞİTİM PLANINDAKİ EŞDEĞERLERİ

MAKİNE FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ESKİ EĞİTİM PLANLARINDAKİ DERSLERİN USIS2011 EĞİTİM PLANINDAKİ EŞDEĞERLERİ MAKİNE FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ESKİ EĞİTİM PLANLARINDAKİ DERSLERİN USIS011 EĞİTİM PLANINDAKİ EŞDEĞERLERİ KODU ARAS EĞİTİM PLANI KR KODU 003 EĞİTİM PLANI KR KODU 008 EĞİTİM PLANI KR KODU 010

Detaylı

Atatürk Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi

Atatürk Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi MERSİN İLİNDE MESLEKİ ve TEKNİK EĞİTİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE BAĞLI OKULLARDA 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 1.DÖNEM LERİN YÜZDELERİ VE BİR ÖNCEKİ EĞİTİM ÖĞRETİM YILININ 1. DÖNEMİNE GÖRE Atatürk Teknik ve Endüstri

Detaylı

500+ Proje. Bulundukları sektörde öncü olan firmaları bünyemize katmaya devam ediyoruz. AMACIMIZ AYDINLATLAK MECİDİYEKÖY MEYDAN TÜNELİ

500+ Proje. Bulundukları sektörde öncü olan firmaları bünyemize katmaya devam ediyoruz. AMACIMIZ AYDINLATLAK MECİDİYEKÖY MEYDAN TÜNELİ 500+ Proje Bulundukları sektörde öncü olan firmaları bünyemize katmaya devam ediyoruz. AMACIMIZ AYDINLATLAK Güçlü teknik kadromuz ve alt yapımız ile güç santralleri, enerji iletim hatları, orta gerilim

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

T.C. ESKĠġEHĠR TEPEBAġI BELEDĠYESĠ BĠLGĠ ĠġLEM MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELĠĞĠ BÖLÜM I GENEL HÜKÜMLER

T.C. ESKĠġEHĠR TEPEBAġI BELEDĠYESĠ BĠLGĠ ĠġLEM MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELĠĞĠ BÖLÜM I GENEL HÜKÜMLER TEPEBAġI BELEDĠYE MECLĠSĠNĠN 01.02.2008 TARĠH VE 28 SAYILI MECLĠS KARARI ĠLE KABUL EDĠLMĠġTĠR. T.C. ESKĠġEHĠR TEPEBAġI BELEDĠYESĠ BĠLGĠ ĠġLEM MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELĠĞĠ BÖLÜM I GENEL HÜKÜMLER AMAÇ Madde 1-

Detaylı

EĞİTİM PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ EĞİTİM MODÜLÜ

EĞİTİM PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ EĞİTİM MODÜLÜ EK-2 PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ MODÜLÜ MÜFREDAT KONUSU MODÜL GENEL Enerji verimliliği mevzuatı, M1 Teorik Enerjide arz ve talep tarafındaki gelişmeler, M1 Teorik Enerji tasarrufunun ve verimliliğin önemi

Detaylı

İş Zekâsı Sistemi Projesi

İş Zekâsı Sistemi Projesi BI İş Zekâsı Sistemi Projesi Ulaş Kula, Bilişim Ltd. Esinkap 5. Ar-Ge Proje Pazarı 31 Mayıs 2012 Bilişim Ltd. 1985 te kurulan Bilişim Ltd, Türkiye nin üstün başarıyla sonuçlanmış önemli projelerine imza

Detaylı

RÜZGAR YÜKÜNÜN BİR TİCARİ ARAÇ SERVİS KAPISINA OLAN ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

RÜZGAR YÜKÜNÜN BİR TİCARİ ARAÇ SERVİS KAPISINA OLAN ETKİLERİNİN İNCELENMESİ RÜZGAR YÜKÜNÜN BİR TİCARİ ARAÇ SERVİS KAPISINA OLAN ETKİLERİNİN İNCELENMESİ Melih Tuğrul, Serkan Er Hexagon Studio Araç Mühendisliği Bölümü OTEKON 2010 5. Otomotiv Teknolojileri Kongresi 07 08 Haziran

Detaylı

T.C NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK ve MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS PLANI 2+0+0 2 2 3+1+0 3,5 6 2+0+0 2 4 2+0+0 2 2

T.C NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK ve MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS PLANI 2+0+0 2 2 3+1+0 3,5 6 2+0+0 2 4 2+0+0 2 2 1. YARIYIL 0010090001 0010090002 0010090003 ADI T+U+L KREDİ Makine Mühendisliğine Giriş Bilgisayar Destekli Teknik Resim 1 Temel Bilgi Teknolojisi 3+1+0 3,5 6 2+0+0 2 4 0010090004 İngilizce 1 0010090005

Detaylı

www.biggsea.com PROJE YAZMAK BiGG SEA

www.biggsea.com PROJE YAZMAK BiGG SEA www.biggsea.com PROJE YAZMAK BiGG SEA Proje yazmanın 3 kuralı: TÜBİTAK AR-GE PROJE YAZIMI Olduğu gibi değil, olması gerektiği gibi yazmak Ürün değil süreç bazlı kurgulamak Aynı şeyleri değişik yerlerde

Detaylı

MEDİKAL KALİBRASYON ÖLÇÜMLERİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

MEDİKAL KALİBRASYON ÖLÇÜMLERİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR İstanbul Üniversitesi Biyomedikal ve Klinik Mühendisliği Koordinatörlüğü MEDİKAL KALİBRASYON ÖLÇÜMLERİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Yrd.Doç.Dr. Manâ Sezdi Koordinatör Yardımcısı Medikal kalibrasyon ölçümünü

Detaylı

Salı BİLGİSAYAR -I (NÖ) Cuma 08.15 09.15 14.00 15.00 13.00 11.15 10.15 16.00. Pazartesi. Çarşamba. Perşembe. Temel Elektronik

Salı BİLGİSAYAR -I (NÖ) Cuma 08.15 09.15 14.00 15.00 13.00 11.15 10.15 16.00. Pazartesi. Çarşamba. Perşembe. Temel Elektronik BİLGİSAYAR -I (NÖ) R.TUNA Temel Elektronik U.ÇEVİK V.ÇAVUŞ M.DEMİRTÜRK Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - 2 Web Editörü İngilizce - 2 LAB-3 C.C.ERSANLI R.TUNA İ.U.DURAN Mesleki Matematik Temel Elektronik

Detaylı

Endüstriyel Yüzey Sertleştirme

Endüstriyel Yüzey Sertleştirme INDUCTION Endüstriyel Yüzey Sertleştirme Makinaları I N D U CTI O N I N D U C T I ON www.homme-induction.com www.homme-induction.com I N D U C T IO N Misyonumuz Vizyonumuz Gelişmeyi ve büyümeyi sürekli

Detaylı

FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS PLANI 1. YARIYIL:

FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS PLANI 1. YARIYIL: 1. YARIYIL: ALINABİLMESİ İÇİN ADI T+U+L KREDİ 0010090001 Makine Mühendisliğine Giriş 2+0+0 2 2 0010090002 Bilgisayar Destekli Teknik Resim 1 3+1+0 3,5 6 0010090003 Temel Bilgi Teknolojisi 2+0+0 2 4 0010090004

Detaylı

TEMATİK COĞRAFİ HARİTALARIN VERİMLİLİK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

TEMATİK COĞRAFİ HARİTALARIN VERİMLİLİK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ TEMATİK COĞRAFİ HARİTALARIN VERİMLİLİK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Cihan Yalçın 1, * Edirne Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü Engin Bişar 1 Edirne Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü Seda Yalçın

Detaylı

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ CUMAYERİ MESLEK YÜKSEKOKULU ÖN-LİSANS PROGRAMI 2012-13 Bahar Yarıyılı

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ CUMAYERİ MESLEK YÜKSEKOKULU ÖN-LİSANS PROGRAMI 2012-13 Bahar Yarıyılı DÜZCE ÜNİVERSİTESİ CUMAYERİ MESLEK YÜKSEKOKULU ÖN-LİSANS PROGRAMI 2012-13 Bahar Yarıyılı Dersin adı: CNC TORNA TEKNOLOJİSİ Dersin Kodu: MAK2123 AKTS Kredisi: 4 1. yıl 2. yarıyıl Önlisans Mesleki 4 s/hafta

Detaylı

Makine Teknolojileri Alanı Mekanik Bakım Ve Onarım Dalı Firma Görüşme Formu

Makine Teknolojileri Alanı Mekanik Bakım Ve Onarım Dalı Firma Görüşme Formu Makine Teknolojileri Alanı Mekanik Bakım Ve Onarım Dalı Firma Görüşme Formu Amaç: Bu belge Proje(Özel Sektör Desteği İle Eğitim Modüllerinin Güncellenmesi, Öğrencilerin Önerisi İle Mesleki Eğitimin Çekici

Detaylı

2. ULUSAL KAĞIT SEMPOZYUMU BİLDİRİLERİ

2. ULUSAL KAĞIT SEMPOZYUMU BİLDİRİLERİ tmmob makina mühendisleri odası 2. ULUSAL KAĞIT SEMPOZYUMU BİLDİRİLERİ MMO YAYIN NO: 180 tmmob makina mühendisleri odası / MMO YAYIN NO : 180 ISBN: 975-395-166-3 Bu Yapıtın Yayın Hakkı MMO'na Aittir. Kitabın

Detaylı

cofaso ile farkı yaşayın Şubat 2009 www.mertbilgi.com.tr

cofaso ile farkı yaşayın Şubat 2009 www.mertbilgi.com.tr cofaso ile farkı yaşayın Şubat 2009 www.mertbilgi.com.tr cofaso ile farkı yaşayın Otomasyon ve pano projelerinizi profesyonel bilgisayar destekli mühendislik yazılımı (CAE) cofaso ile yönetin Giriş cofaso

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

BİLGİSAYAR SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) TORNA TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI

BİLGİSAYAR SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) TORNA TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI BİLGİSAYAR SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) TORNA TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI 1. KURUMUN ADI : 2. KURUMUN ADRESİ : 3. KURUCUNUN ADI : 4. PROGRAMIN ADI : Bilgisayar Sayısal Kontrollü (CNC)

Detaylı

STANDART VE STANDARDİZASYON

STANDART VE STANDARDİZASYON STANDART VE STANDARDİZASYON İnsanoğlu yaratıldığı günden bu yana karışıklıktan kurtulma ve belirli bir düzen tesis etme gayreti içerisinde olmuştur. Bu düzenleme sürecinin tabiî bir neticesi olarak ortaya

Detaylı

Ar-Ge Faaliyetlerinin Küresel Arenalarda Sınanması: Bilgiyi Üretmek, Analiz Etmek ve Yönetmek. A.Semih İŞEVİ * ve Baha KUBAN **

Ar-Ge Faaliyetlerinin Küresel Arenalarda Sınanması: Bilgiyi Üretmek, Analiz Etmek ve Yönetmek. A.Semih İŞEVİ * ve Baha KUBAN ** Ar-Ge Faaliyetlerinin Küresel Arenalarda Sınanması: Bilgiyi Üretmek, Analiz Etmek ve Yönetmek A.Semih İŞEVİ * ve Baha KUBAN ** Giriş Bu çalışmada, Şişecam Araştırma ve Teknoloji Genel Müdür Yardımcılığı

Detaylı

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ Murat BAYRAM Binalarda Enerji Verimliliği Şubesi Şube Müd.V. bayram.bay@gmail.com Enerji Nedir? İş yapabilme kabiliyetidir. Enerji Yönetimi Nedir? Yaşam için gerekli

Detaylı

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGESİ TEKNOPARK A.Ş YTÜ TEKNOPARK BİLGİ FORMU Bu formu, YTÜ- TEKNOPARK bünyesinde oluşturmayı düşündüğünüz birim için doldurunuz.

Detaylı

ÇALIŞMA YÖNTEMLERİMİZ o Genel...9. ETKİNLİKLERİMİZ o Kaynak & Isıl İşlem Teknolojileri Çalıştayı...10 o Malzeme Bilgi Teknolojileri Semineri...

ÇALIŞMA YÖNTEMLERİMİZ o Genel...9. ETKİNLİKLERİMİZ o Kaynak & Isıl İşlem Teknolojileri Çalıştayı...10 o Malzeme Bilgi Teknolojileri Semineri... ONATUS ÖNGÖRÜ TEKNOLOJİLERİ KAYNAK ISIL İŞLEM MÜHENDİSLİĞİ EĞİTİM KATALOĞU 2014 1 İÇERİK Sayfa No ONATUS Hakkında...3 EĞİTİM o Isıl işlem simülasyon mühendisliği temel eğitimi...4 o Isıl işlem simülasyon

Detaylı

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ KBSB Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Birliği - 2014 Ahmet Cevat Akkaya www.kbsb.org.tr Milyar Kaçınılmaz Son? Misyon? Tek gerçek kaynak - Dünya Dünya popülasyon

Detaylı

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ 13 1.1. Üretim, Üretim Yönetimi Kavramları ve Önemi 14 1.2. Üretim Yönetiminin Tarihisel Gelişimi 18 1.3. Üretim Yönetiminin Amaçları ve Fonksiyonları

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU VE KİDR RAPORLAMA SÜRECİ

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU VE KİDR RAPORLAMA SÜRECİ YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU VE KİDR RAPORLAMA SÜRECİ 13.04.2016 ANKARA YÜKSEKÖĞRETİM KALİTE KURULU YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU KALİTE KOMİSYONU* MADDE 7 (1) Yükseköğretim

Detaylı

Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme

Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme hakkına sahip değiliz. Ürün ve/veya hizmet kalitesini düşürmeden piyasa fiyatlarında rekabet edebilmenin

Detaylı

MIT PAKET SİSTEMLER AKILLI ÇÖZÜMLER SORUNSUZ SİSTEMLER

MIT PAKET SİSTEMLER AKILLI ÇÖZÜMLER SORUNSUZ SİSTEMLER MIT PAKET SİSTEMLER AKILLI ÇÖZÜMLER SORUNSUZ SİSTEMLER Ekin Endüstriyelin Isıtma-Soğutma sanayisine sunduğu paket sistem çözümleri ile uygulamacı firmalar ve son kullanıcılara büyük kolaylıklar sağlamaktadır.

Detaylı

STANDART HAZIR TASARIM YAZILIMLARI & KURUMLARA ÖZEL YAZILIM GELİŞTİRME HİZMETİ

STANDART HAZIR TASARIM YAZILIMLARI & KURUMLARA ÖZEL YAZILIM GELİŞTİRME HİZMETİ P R O D U C T I N N O V A T I O N STANDART HAZIR TASARIM YAZILIMLARI & KURUMLARA ÖZEL YAZILIM GELİŞTİRME HİZMETİ SERTİFİKALI YENİ ÜRÜN GELİŞTİRME UZMANI YAZILIM GELİŞTİRME HİZMETLERİ VE HAZIR TASARIM YAZILIMLARI

Detaylı

Açılış-Genel Bilgiler Kursun amacı, kurs genel tanıtımı, derslerle ilgili bilgiler

Açılış-Genel Bilgiler Kursun amacı, kurs genel tanıtımı, derslerle ilgili bilgiler 1. gün Program GG.AA.YYYY Açılış-Genel Bilgiler Kursun amacı, kurs genel tanıtımı, derslerle ilgili bilgiler Kişisel Gelişim Problem çözme yeteneği, ikna kabiliyeti 11:00-11:50 Kişisel Gelişim Yenilikleri

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması

Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması Farklı sonlu eleman tipleri ve farklı modelleme teknikleri kullanılarak yığma duvarların

Detaylı

YAZILIM KAVRAMINA BİR BAKIŞ. Gürcan Banger Elektrik Yük. Müh. ESOGÜ - 9 Nisan 2007

YAZILIM KAVRAMINA BİR BAKIŞ. Gürcan Banger Elektrik Yük. Müh. ESOGÜ - 9 Nisan 2007 YAZILIM KAVRAMINA BİR BAKIŞ Gürcan Banger Elektrik Yük. Müh. ESOGÜ - 9 Nisan 2007 YAZILIM ve DONANIM Bilgisayar kavramı, donanım ve yazılım olmak üzere iki ana bileşenden oluşuyor. Elektronik, mekanik

Detaylı

LED Aydınlatma Çiplerinde Isıl ve Yapısal Dayanım Analizleri

LED Aydınlatma Çiplerinde Isıl ve Yapısal Dayanım Analizleri LED Aydınlatma Çiplerinde Isıl ve Yapısal Dayanım Analizleri Hazırlayan Arda Avgan, Makine Müh. arda.avgan@akromuhendislik.com Can Özcan, Yük. Mak. Müh. can.ozcan@akromuhendislik.com AKRO R&D Ltd. Tel:

Detaylı

Makine Mühendisliği Bölümü

Makine Mühendisliği Bölümü Makine Mühendisliği Bölümü Neden Makine Mühendisliği Teknolojiyi kullanan, teknoloji üreten ve teknolojiye yön veren, toplum yararına bilimsel bilgi sağlayan günümüz ve yarınların problemlerine çözüm arayan

Detaylı

EKLER. EK 12UY0106-5/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi

EKLER. EK 12UY0106-5/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi EKLER EK 12UY0106-5/A1-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının tamamlanması tavsiye edilir.

Detaylı

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Kapsamlı bir yazılım seçim metodolojisi, kurumsal hedeflerin belirlenmesiyle başlayan çok yönlü bir değerlendirme sürecini kapsar. İş süreçlerine, ihtiyaçlarına

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ayça Tarhan. Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü atarhan@hacettepe.edu.tr

Yrd. Doç. Dr. Ayça Tarhan. Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü atarhan@hacettepe.edu.tr Yrd. Doç. Dr. Ayça Tarhan Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü atarhan@hacettepe.edu.tr Süreç Değerlendirme Nedir? Süreç: Girdileri çıktılara dönüştüren, ilişkili veya etkileşimli etkinlikler

Detaylı

UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ

UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ UNIVERSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD) Sistemleri Arasındaki Temel Farklar Universal Bilgi Teknolojileri Ltd. Şti. 2010. Tüm hakları saklıdır.

Detaylı

GEMİ DİZEL MOTORLARININ NOx EMİSYONU ÖLÇÜM DENETİM VE BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ

GEMİ DİZEL MOTORLARININ NOx EMİSYONU ÖLÇÜM DENETİM VE BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ GEMİ DİZEL MOTORLARININ NOx EMİSYONU ÖLÇÜM DENETİM VE BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ GEREKÇE Bu Yönetmeliğin amacı, 1978 Protokolü ile Değişik 1973 Tarihli Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine

Detaylı

Ürün Geliştirme. Oğuz ALTAY Satış Direktörü

Ürün Geliştirme. Oğuz ALTAY Satış Direktörü Ürün Geliştirme Oğuz ALTAY Satış Direktörü 3 Boyutlu Teknolojiler Mühendislik ve Simülasyon 20 Yılı aşkın tecrübe Yurtiçi ve yurtdışında 4 ofis Teknoloji uygulama merkezleri 50 nin üzerinde Personel ISO

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ. Termodinamik, Malzeme Bilimi, Akışkanlar Mekaniği, Isı Transferi, Cisimlerin Mukavemeti

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ. Termodinamik, Malzeme Bilimi, Akışkanlar Mekaniği, Isı Transferi, Cisimlerin Mukavemeti MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Makine Mühendisliğinde Deneysel Yöntemler Dersin Dili : Türkçe Dersin Seviyesi : Lisans, Zorunlu Dersin Önkoşulu

Detaylı