Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme"

Transkript

1 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme Gülsüm GÜRLER HAZMAN * Özet Bu çalışma ile doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkileyen unsurlar dikkate alınarak, Türkiye de söz konusu yatırımcılara yönelik olarak verilen teşvik belgesinin etkisi incelenmektedir. Yatırımcılara 1980 yılından itibaren teşvik belgesi verilmeye başladığı için araştırmanın başlangıç yılı olarak 1980 yılı ele alınmıştır ve araştırma dönemini kapsamaktadır. Araştırmada Toda ve Yamamoto (1995) tarafından geliştirilen Gecikmesi Artırılmış VAR Modeli (Toda-Yamamoto Nedensellik Modeli) kullanılmıştır. Analiz sonucunda doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile teşvik belgesi arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmemiştir. Anahtar Kelimeler: Vergi Teşvikleri, Doğrudan Yabancı Sermaye, Nedensellik Analizi The Effect of Fiscal Incentives on Foreign Direct Investment in Turkey: An Evaluation with Toda-Yamamato Causality Test Abstract With this study the effect of incentive certificate on foreign direct investment investigated with taking in to account the items that effect foreign direct investment. The begining year of the study is 1980 because of the fact that incentive certificate application started in this year. Study term is Toda-Yamamato Granger Test that suggested from Toda and Yamamato (1995) is used in this study. As a * Yrd.Doç.Dr., Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF, Maliye Bölümü, 262 Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

2 G. GÜRLER HAZMAN result there is no double causality relationship between foreign direct investment and incentive certificate. Key Words: Tax İncentives, Foreign Direct İnvestment, Causality Analyze JEL Classification Code: H22 Giriş Yabancı sermayenin kalkınmaya olan katkısı hakkında yapılan çalışmaların etkisiyle, gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkelerde yabancı sermaye yatırımları ilgi odağı haline gelmiştir. Özellikle rekabet güçlerini artırmak ve uluslararası ticarette söz sahibi olmak için ülkeler sermaye transferine ihtiyaç duymaktadır. Bu ihtiyaç daha çok gelişmekte olan ülkeler için önemli boyuttadır; çünkü, bu ülkelerin en önemli sorunları sermaye ve teknoloji yetersizliğidir. Bu açıdan ülkeler yabancı sermayeyi çekebilmek için uygun politik ve ekonomik koşulları hazırlamaktadır. Ülkeler yabancı sermaye girişini olumsuz etkileyecek faktörleri ortadan kaldırarak, politik ve ekonomik riskleri en aza indirmeye çalışmaktadır. Bu amaç için Türkiye'de yabancı sermayeye ilişkin olarak kabul edilen ilk yasal düzenleme 1954 yılında çıkarılan 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu'dur. 17 Haziran 2003 de 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu yürürlüğe girmiş ve 18 Ocak 1954 tarihli ve 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu nun yerini almıştır. Bunun dışında 24 Ocak 1980 tarihli ekonomik istikrar tedbirleri ve 8/168 sayılı Yabancı Sermaye Çerçeve Kararnamesi gibi düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede, yerli ve yabancı sermaye oranı ile kâr ve ana sermaye transferi üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması, yabancı teknik ve idari personel istihdamına izin verilmesi ve altyapı ile ilgili kamu yatırımlarında "yapişlet-devret" modelinin kabulü, şeklinde çeşitli teşvik tedbirleri getirilmiştir. Düzenlenen teşvik tedbirlerinin başarılı sonuçlar yaratıp yaratmadığının araştırılması, teşviklerden beklenen hedeflerin gerçekleşmesi açısından son derece önemlidir. Bu açıdan bu çalışmada, Türkiye nin kalkınma sürecinde doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının yerini belirlemek için mali nitelikte getirilen teşvik tedbirleri arasında yer alan teşvik belgesi uygulaması ile doğrudan yabancı yatırımlar arasındaki nedensellik ilişkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada, 1980 ile 2007 dönemini kapsayan iki zaman serisi kullanılmıştır. Bunlardan birisi teşvik belgesi sayısı, diğeri de doğrudan yabancı sermaye girişleridir. Serilerin 1980 yılından başlamasının nedeni ise, teşvik belgesi uygulamasının bu tarihten itibaren başlamış olmasından kaynaklanmaktadır. Değişkenler arasındaki nedensellik boyutu için kullanılan metodoloji incelendiğinde, Granger (1969) tarafından geliştirilen nedensellik analizinde durağan seriler arasındaki ilişkinin nedenselliği ele aldığı görülmektedir. Ancak yapılan analiz ile koentegrasyon tespit edilmediğinden Hata Düzeltme Modeli kullanılmamakta; bu durumda, Toda Yamamato Nedensellik Testi ele alınmaktadır. Çalışma sonucunda ise, her iki değişken arasında nedensellik olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu durum, teşvik tedbirlerinden birisi olan teşvik belgesi uygulamasının doğrudan yabancı sermaye üzerindeki etkisinin çok yeterli olmadığı düşüncesini de desteklemektedir. Bu açıdan teşvik tedbirlerinin yeniden gözden geçirilmesi, mevcut vergi sisteminin yarattığı sorunların ele alınarak kapsamlı bir vergi reformu düzenlenmesi gereklidir. Kapsamlı vergi reformu ile Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

3 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme kasıt, vergi sistemini daha da karmaşık bir hale getirmek değildir. Alınacak tedbirler uzun vadeli değerlendirmelerden sonra gerçekleştirilerek, daha sade ve anlaşılır bir vergi sistemi inşası hedeflenmelidir. Çünkü sadece teşvik tedbirleri ile değil aynı zamanda, Türkiye nin makroekonomik reformlarla birlikte başarılı olması gerekmektedir. En iyimser tablo ile değerlendirildiğinde, ve dönemlerinde doğrudan yabancı sermaye girişinin GSYİH ye oranının sırasıyla %3 ve %2,8 e ulaşacağı öngörülmektedir. TÜSİAD için yılları için hazırlanan öngörü çalışmasına göre, DYY deki artışa paralel olarak toplam sermaye yatırımlarının GSYİH ye oranının %24 e çıkacağı tahmin edilmektedir. 1. Kavramsal Çerçeve: Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları Doğrudan yabancı sermaye yatırımları (DYSY); bir ülkede bir firmayı satın almak, yeni kurulan bir firma için kuruluş sermayesi sağlamak ya da mevcut firma için sermaye artırımını sağlamak ile o ülkede bulunan firmalar tarafından diğer ülkede bulunan firmalara yapılan yatırımlar (Karluk, 1991:428) olarak tanımlanmaktadır. Bir başka tanıma göre DYSY, bir ekonomideki yerleşik varlığın başka bir ekonomideki yerleşik varlığa ya da yeni bir yatırım alanına, kalıcı kazanç elde etmeyi hedefleyen yatırımlar (Batmaz ve Tekeli, 2009:7) olarak ifade edilmektedir. Yeni yatırım sahalarının açılmasına imkân sağlaması ve mevcut yatırımları geliştirmesi gibi nedenlerle söz konusu bu yatırımlar çeşitli avantajlar sağlamaktadır. Özellikle bilgi teknolojilerinin kullanımı ve transferi ile firmanın piyasada başarılı olması ve ekonominin canlanması, ev sahibi ülke açısından mal ve hizmetlerin sunumunda düzen ve etkinliğin sağlanması, söz konusu avantajlar arasında sayılmaktadır (Obwona, 2001:47). 2. Türkiye de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları: Mevcut Durum Türkiye de yabancı sermaye yatırımlarının özendirilmesi, yabancı yatırımcıların haklarının korunması ile doğrudan yabancı sermayelere ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Madde 3 e göre, uluslararası anlaşmalar ve özel kanun hükümleri tarafından aksi öngörülmedikçe; 1-Yabancı yatırımcılar tarafından Türkiye'de doğrudan yabancı yatırım yapılması serbesttir. 2- Yabancı yatırımcılar yerli yatırımcılarla eşit muameleye tabidirler. Doğrudan yabancı yatırımlar, yürürlükteki mevzuat gereğince, kamu yararı gerektirmedikçe ve karşılıkları ödenmedikçe kamulaştırılamaz veya devletleştirilemez. Söz konusu Kanun ile doğrudan yabancı yatırımcılara ilişkin ilke ve esaslar düzenlenmiştir. Bu çerçevede yabancı yatırımcılara, kamulaştırma yapılmaması konusunda yasal güvence sağlanmış olmaktadır. Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının dağılımı hakkında çeşitli kuruluşlar tarafından raporlar hazırlanmaktadır. Bunlardan birisi Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü-UNCTAD (2005) tarafından hazırlanan Dünyanın Cazibe Merkezleri sıralamasıdır. Bu sıralamada Çin 1. sırada yer alırken, 2. sırada ABD ve 3. sırada Hindistan yer almaktadır yılında Dünya Bankası tarafından hazırlanan raporda ise en fazla uluslararası doğrudan yatırım çeken 10 ülke sıralanmıştır. Tablo 1 de görüldüğü üzere Türkiye bu sıralamanın 21. sırasında yer almaktadır. 264 Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

4 G. GÜRLER HAZMAN Tablo 1: En Fazla DYSY Olan 10 Ülke ve Türkiye (2007) Sıra Ülke Yatırım Stoğu Milyar $) 1 A.B.D ,1 2 İngiltere 1.347,7 3 Çin 1.184,5 4 Fransa 1.026,1 5 Belçika 748,1 6 Hollanda 673,4 7 Almanya 629,7 8 İspanya 537,5 9 Kanada 520,7 10 İtalya 364,8 21 Türkiye 145,6 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı Dünya sıralamasına bakıldığında söz konusu ülkelerin genel olarak ekonomileri güçlü ve rekabet güçlerinin yüksek olduğu gözlenmektedir. Dünyada doğrudan yabancı sermaye stokunun dörtte üçünün gelişmiş ülkelerde bulunması, söz konusu yabancı sermaye açısından siyasal istikrarın ne kadar önemli bir etken olduğunu göstermektedir (Kar ve Tatlıöz, 2008). Görülüyor ki, ekonomik istikrarı ve belli sektörlerde rekabet üstünlüğü sağlamış ülkeler, yabancı yatırımcılar için cazip gelmektedir. Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının istikrarlı ülkeleri tercih etmesi göz önüne alındığında, Türkiye nin istikrarlı bir ekonomiye kavuşmasıyla birlikte dünya yabancı sermaye stoku içindeki payını artıracağı beklenmektedir. Türkiye ye giren doğrudan yabancı sermaye rakamlarına bakıldığında ise 2008 yılında, 2007 yılına göre doğrudan yabancı yatırımların azaldığı gözlenmektedir. Bunun nedeni olarak, 2008 yılına damgasını vuran küresel kriz gösterilebilir. Tablo 2: Fiilen Giren Doğrudan Yabancı Sermaye Tutarları (Milyon $) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar Toplam (Net) Uluslararası Doğrudan Sermaye Sermaye (Net) Diğer Sermaye* Gayrimenkul (Net) Kaynak: Hazine Müsteşarlığı *Uluslararası Sermayeli Firmaların Yabancı Ortaklarından Aldıkları Kredi 2008 yılında Türkiye ye 18 milyar dolarlık uluslararası doğrudan yatırım girişinin, 14,7 milyon dolarını net doğrudan yabancı sermaye girişleri, 2,9 milyon dolarlık kısmını ise yurt dışında yerleşik kişilerin gayrimenkul alımları oluşturmuştur. Hazine Müsteşarlığı verilerine göre, 2008 yılında kurulan yeni yabancı sermayeli şirket ve/veya şube ve 638 şirkete yabancı sermaye iştiraki ile birlikte toplam yabancı sermayeli şirket sayısı dur. Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

5 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme Tablo 3: ( ) Türkiye ye DYSY Girişlerinin Ülkelere Göre Dağılımı (%) Ülkeler Ülkeler Almanya %4,6 Belçika %8,9 Lüksemburg %4,8 Yunanistan %9,8 Birleşik Arap Emirlikleri %5,7 ABD %9,9 Fransa %5,9 Hollanda %21,6 İngiltere %6,4 Diğer %22,3 Kaynak: TCMB Türkiye de son 5 yıllık dönem için DYSY girişlerine bakıldığında, girişlerin yüzde 76 sının Avrupa ülkelerinden, yüzde 10 unun Kuzey Amerika dan, yüzde 9 unun Körfez ülkelerinden kaynaklandığı görülmektedir yılında uluslararası doğrudan yatırım girişleri, gelişmiş ülkelerde %33 azalırken, gelişmekte olan ülkelerde %3,6 artış görülmüştür. Yabancı Sermaye Koordinasyon Derneği-YASED Mart 2009 Değerlendirme Raporu nda bölgesel bazda AB ülkelerinde %30 düşüş görülmüş, gelişmekte olan bölgeler arasında önde gelen Güneydoğu Asya da ise %3 artış görülmüştür. Türkiye nin de aralarında olduğu Batı Asya bölgesine olan girişlerde ise, dünya geneline paralel olarak %21 azalma gerçekleşmiştir. UNCTAD tarafından geliştirilen diğer endeksler ise; Ülkeye Giren DYSY Potansiyel Endeksi ile Ülkeye Giren DYSY Performans Endeksi dir (Kaymak, 2005:77). - Ülkeye Giren Yabancı Doğrudan Yatırım (YDY) Performans Endeksi, ülkelerin küresel YDY toplamı içindeki payının ilgili ülkenin GSYİH sinin küresel hasıla içindeki payına oranlanması şeklinde hesaplanmaktadır. Elde edilen rakamın 1 den fazla olması o ülkenin ekonomik büyüklüğüne oranla daha fazla YDY çektiğini gösterir. Rakamın 1 den küçük olması ise bunun tam tersini göstermektedir. Böylece ülkelerin ne ölçüde YDY girişi aldığı bu endeksle ölçülmektedir. - Ülkeye Giren YDY Potansiyel Endeksi ise ülkeleri reel büyüme, kişi başına düşen milli gelir, toplam ihracat, enerji kullanımı, telefon hatları, cep telefonları sayısı, Ar-Ge harcamaları, zorunlu eğitimde öğrenci sayısı, ülke riski, doğal kaynaklar ihracatı, elektronik ve otomobil parça ve aksesuarlarının ihracatı, hizmet ihracatı ve dahili yabancı doğrudan yatırım stoğundan oluşan değişken yönünden değerlendirerek onların ne kadar YDY çekebilecek özellikte olduğunu tespit etmeyi amaçlamaktadır. 3. Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Belirleyicileri Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının belirleyicileri literatürde pek çok çalışma ile ele alınmaktadır. Bunlar arasında, piyasadaki talep ve pazar büyüklüğü, yapısal büyüme, endüstrileşme, ülkedeki yabancı yatırım oranı, işgücü kalitesi, işgücü maliyetleri, bilimsel ve teknolojik araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin seviyesi, dışa açıklık oranı, yerli yatırımlar, ülkedeki çeşitli risk faktörleri, insan kaynakları ve yabancı yatırımlara yönelik teşvikler yer almaktadır. Bunlar arasında yerli yatırımların, doğrudan yabancı sermaye yatırımları üzerindeki negatif 266 Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

6 G. GÜRLER HAZMAN etkilerinin saptanmış olması, araştırmacılar için oldukça etkileyici bir bulgu olarak ifade edilmektedir (Sun vd., 2002:88, Yang vd. 2008:66). Yabancı yatırımcılar için bu faktörler, yatırım yeri tercihlerinde önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle işgücü piyasalarının durumu, ulaşım olanakları ve maliyetleri ile vergiler ve harcamalar, doğrudan yabancı yatırımların maliyetlerini etkilemektedir. İşgücü maliyetleri artışının negatif, işgücü kalitesinin de pozitif etkisinin olduğu bilinmektedir. Doğrudan yabancı yatırımların elde edecekleri kâr için sadece işgücü maliyetleri değil aynı zamanda piyasadaki talep düzeyi ve pazar büyüklüğü de son derece önemli bir faktördür. DYSY için maliyet taşıyan unsurlar önemli olduğundan mümkün olduğu kadar üretim maliyetlerin minimum seviyede tutularak en yüksek çıktı sağlanması hedeflenmektedir. Bu açıdan yatırımların gideceği ülkedeki kaynak dağılımının etkinliği araştırılmaktadır. Dolayısıyla kaynak dağılımında etkinlik sağlanmasının, DYSY nın belirleyicileri arasında olduğu kabul edilmektedir (Chen, 1996:24). Bir ülkedeki coğrafi ve ekonomik nitelik taşıyan risk faktörlerinin ülkeye gelecek olan yabancı yatırımlar için oldukça önemli olduğu yapılan ampirik çalışmalar ile de desteklenmektedir (Mody ve Srinivasan, 1998). Xin ve Ni (1995), bu belirleyiciler arasında piyasa ölçeğinin diğerlerinden fazla etkili olduğunu tespit etmişlerdir. Onlara göre bu etki yaklaşık %30 dur. Ayrıca işgücü maliyetleri %20, eğitim seviyesi %10, endüstrileşme %10, ulaşım olanakları %10, iletişim olanakları %10, çevre %5 ve bilimsel ve teknolojik araştırmalar %5 düzeyinde doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkilemektedir. Ülkenin sahip olduğu endüstrileşme seviyesi ve kalitesinin, yabancı yatırımları ülkeye çekmekte pozitif bir etkiye sahip olduğu yapılan ampirik çalışmalarda görülmektedir (Weeler ve Mody, 1992). Ülkedeki endüstrileşme seviyesinin önemi kadar ekonomik büyümenin de belirleyici bir oran olduğu ifade edilmektedir. Fiilen ülkeye giren doğrudan yabancı sermaye akımları ile ekonomik büyümenin ve dolayısıyla GSMH nin arasında pozitif korelasyon tespit edilmiştir (Yang vd., 2008:65). Özellikle ekonomik büyümedeki istikrarın aynı zamanda politik istikrarı da etkileyebileceği gözden kaçırılmamalıdır. Sadece ekonomik dinamiklerdeki istikrar değil aynı zamanda politik istikrar da, yabancı yatırımcıların değerlendirmeleri için önemli olmaktadır. Ang (2008), ekonomik büyümenin tek başına yeterli olmadığını dolayısıyla yapısal anlamda büyümenin söz konusu yatırımları çekmek için etkili bir araç olduğunu ifade etmektedir (Ang, 2008:187). Çeşitli ülke örnekleri üzerinde yapılan araştırmalar ile de özellikle yapısal anlamda büyüme için yapısal reformların gerekli olduğu ifade edilerek, bu reformların yabancı yatırımcılar için cazip olduğu vurgulanmaktadır (Demekas vd., 2007:384). Doğrudan yabancı sermaye yatırımcıları için önemli olan bir diğer faktör ise, döviz kurudur. Döviz kurundaki değişimler ile doğrudan yabancı sermaye arasında kuvvetli korelasyon olduğunu saptayan çalışmalar mevcuttur. Bu çalışmalar, döviz kurundaki değişimlerin doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkileyen faktörlerden biri olduğunu göstermektedir (Wang ve Swain, 1997:707). Literatürde yer alan bu çalışmalar yanında UNCTAD, doğrudan yabancı sermaye yatırım girişleri ile ilgili ülke potansiyelini ölçmek için Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımı Potansiyel Endeksini (FDI-POT-I) geliştirmiştir. FDI Potansiyel Endeksi sıralamasında Türkiye, 140 ülke arasında 72. sırada yer almaktadır. Bu endekste yer alan değişkenler ise şunlardır (Yükseler, 2005:24): Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

7 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme 1. Ortalama GSYİH büyüme hızı, 2. Kişi başına GSYİH (dolar), 3. Toplam ihracatın GSYİH içindeki payı, 4. Telekomünikasyon altyapısı (1000 kişiye düşen telefon hattı ve cep telefonu), 5. Kişi başına ticari enerji tüketimi, 6. AR-GE harcamalarının GSYİH ye oranı, 7. Yüksek öğrenimdeki öğrenci sayısının toplam nüfus içindeki payı, 8. Ülke riski, 9. Doğal kaynak ihracatının dünya toplamı içindeki payı, 10. Elektronik ve taşıt araçları aksam ve parça ithalatının dünya toplamı içindeki payı, 11. Hizmet ihracatının dünya toplamı içindeki payı, 12. Doğrudan yabancı sermaye yatırım stokunun dünya toplamı içindeki payı. 4. Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Teşvik Tedbirleri Devlet, çeşitli nitelikteki teşvikler ile doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını etkileyerek ülkeye çekmek isteyebilir. Bu konuda devletin elindeki araçlardan birisi de teşvik tedbirleridir. Yapılan ampirik çalışmalar ile yüksek vergi oranlarının doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını negatif etkilediği saptanmıştır (Hines, 1996). Özellikle ithalat üzerine konan kotalarla birlikte ülkenin dışa açıklık düzeyi dikkate alındığından, kotaların yabancı yatırımcılar için olumsuz değerlendirildiği saptanmıştır. Dolayısıyla mali araçlar kullanılırken, ülkenin sadece maliye politikalarının değil ayrıca dış ticaret politikalarının da göz ardı edilmemesi gerektiği tavsiye edilmektedir (Wang ve Swain, 1997: ) Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermayeye Etkisi Mali teşviklerin özelliği yabancı yatırımcının vergi yükünün azaltılmasıdır. Bu amaçla çeşitli türlerde teşvikler uygulanmaktadır. Bunlar genel olarak; kâra dayalı teşvikler, sermaye yatırımına yönelik teşvikler, işgücü maliyetine ilişkin teşvikler, satışa dayalı teşvikler, ithalata dayalı teşvikler, ihracata dayalı teşvikler, diğer masraflara yönelik teşvikler, yabancı çalışanlar için teşvikler şeklinde ifade edilmektedir (Kaymak, 2005:85-86). Düşük vergi oranlarının doğrudan yabancı sermaye üzerindeki etkisinin gelişmekte olan ülkelerde, gelişmiş ülkelere kıyasla daha kuvvetli olduğu iddia edilmektedir. Ancak piyasa ile ilgili değişkenler ile yabancı sermaye arasındaki korelasyonun, vergi oranı ile olan korelasyondan daha kuvvetli olduğu ifade edilmektedir (Azemar ve Delios, 2008:86). Bu çalışmalarda özellikle pazarın büyüklüğü ve piyasadaki talep, piyasa ile ilgili değişkenler olarak ele alınmaktadır. Bu tür çalışmalarda, DYSY ile vergi sonrası kâr arasında pozitif bir korelasyon olduğu vurgulanmaktadır (Hartman, 1984, Young, 1988). Devereux ve Griffith (2002) ile Mooji ve Ederveen (2003) tarafından çeşitli ülkelerde uygulanan vergi politikalarının dönemsel analizi yapılmış ve DYSY üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Vergi ayrıcalıklarının özellikle vergi istisnalarının yatırım yeri tercihi üzerinde etkisinin olduğu vurgulanmıştır. Gelişmekte olan ülkelerdeki ortalama vergi oranı, 1990 ların başında yaklaşık %40 iken 2000 li yıllarda %32 nin altına seyretmiş, endüstrileşmiş ülkelerde ise aynı dönemler için yaklaşık %43 ten %35 e gerilemiştir (Azemar ve Delios, 2008:92). Bu değişiklik, uluslararası vergi rekabetinin vergi politikasını etkileyerek 268 Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

8 G. GÜRLER HAZMAN Kurumlar Vergisi oranlarının aşağıya çekilmesi ile açıklanmaktadır. Gelişmekte olan ülkeler düşük vergi oranları uygulayarak zayıf olan ekonomilerini güçlendirmek istemektedir. Mutti ve Grubert (2004), doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ev sahibi ülkedeki vergileme politikasına karşı duyarlı olduğunu tespit etmişlerdir. Bu duyarlılığın özellikle gelişmiş ülkelere kıyasla gelişmekte olan ülkelerde daha fazla olduğunu iddia etmişlerdir (Mutti ve Grubert, 2004:337). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülkeye çekilmesi için birçok mali aracın mümkün olduğu ancak mali nitelikteki teşviklerin, bunlar arasında en önemlisi ve etkilisi olduğu vurgulanmaktadır (Davies ve Ellis, 2007:1423). Ülkelerin ulusal vergi politikalarının doğrudan yabancı sermaye yatırımları üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu Simmons (2003) tarafından ampirik bir çalışma ile desteklenmektedir. Yapılan çalışma ile doğrudan yabancı sermaye akımları ile vergi rejimleri arasında pozitif korelasyon olduğu tespit edilmiştir (Simmons, 2003:105). Vergi sisteminin saydamlığı, vergi düzenlemelerinin istikrarı, çifte vergilendirme sorunu karşısında alınan önlemler, vergi tahsilatında etkinlik, indirim, istisna ve vergi tatilleri gibi konular, vergi rejimi değerlendirilirken dikkate alınan unsurlardır. Doğrudan yabancı sermaye yatırımları üzerine konan bir vergi, söz konusu firmaların sermaye ve işgücü oranlarını azaltmalarına neden olduğundan, DYSY yi negatif yönde etkileyecektir (Desai vd., 2004:2728). Buradan hareketle, vergi rejimi ele alınırken, Kurumlar Vergisinin etkisine odaklanılmıştır. Kurumlar Vergisi oranları ile DYSY arasında tek yönlü ilişki olduğu tespit edilmiş ve bununla birlikte vergi oranlarındaki indirim yanında vergi tatilleri de kullanılan mali teşvikler arasında sayılmıştır. Brezilya, Hindistan, Meksika ve Çin, vergi tatilleri olarak nitelendirilen kısmi zamanlı muafiyet ve istisnalar uygulayarak yabancı yatırımcıları ülkelerine çekmeye çalışmaktadırlar (Lin, 2006:164; Slemrod, 1990). Uluslararası vergi rekabetinin yabancı yatırımcıları etkilediği ve özellikle ekonomisi güçlü, ihracat potansiyeli yüksek ülkelerin vergi rekabeti üzerinde belirleyici olduğu bilinmektedir (Gordon, 1992:2731). Yabancı yatırımcı yatırım yeri tercihinde bulunurken vergilendirilen faktörler ile vergilendirilmeyen faktörler dolayısıyla vergi teşvik alanlarını dikkate almaktadır (Tung ve Cho, 2000:114). Görülüyor ki mali nitelikteki belirleyiciler arasında vergi teşvikleri en önemli yere sahiptir. Ancak, sadece vergi ile ilgili değil, vergi dışı mali teşvikler de dikkate alınmaktadır. Örneğin, mali nitelikteki teşviklerin sürekliliği, mali teşvik sonrası fayda ve kayıpları, çeşitli kredi kolaylıkları gibi konular ele alınmaktadır Türkiye de Doğrudan Yabancı Sermayeye Yönelik Mali Nitelikteki Teşvikler Türkiye de DYSY ye yönelik teşvikler yürürlükteki mevzuat çerçevesinde ele alındığında, sağlanan kolaylıklar şöyle sıralanmaktadır (DPT, 2000:8): - Yabancı yatırımcılar, Türk yatırımcılar ile aynı hak ve sorumluluklara sahiptir. - Yabancı ortak payına ait kısıtlama bulunmamaktadır. - Yabancı sermaye olarak getirilen dövizler, Türk lirasına çevrilmeden döviz tevdiat hesabında tutulabilmektedir. - Kâr payı, royalty, tasfiye payı vb. gibi kazançlar serbestçe ülke dışına transfer edilebilmektedir. Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

9 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme - Yabancı yatırımcı ihtiyaç duyduğu yabancı personeli istihdam edebilmektedir. - Lisans, know-how, teknik yardım ve yönetim anlaşmalarının onay mecburiyeti kaldırılmış olup, tescil yaptırılması yeterli görülmektedir. - Dış kredi anlaşmalarının onay zorunluluğu bulunmamaktadır sayılı ve 17/06/2003 tarihli Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ile Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı çerçevesinde düzenleme yapılmıştır. Kanunun 1. maddesinde amaç ve kapsam açıklanmıştır. Buna göre Kanunun amacı, Doğrudan yabancı yatırımların özendirilmesine, yabancı yatırımcıların haklarının korunması ile yatırım ve yatırımcı tanımlarında uluslararası standartlara uyulmasına, doğrudan yabancı yatırımların gerçekleştirilmesinde izin ve onay sisteminin bilgilendirme sistemine dönüştürülmesine ve tespit edilen politikalar yoluyla doğrudan yabancı yatırımların artırılmasına ilişkin esasları düzenlemektir. Türkiye de teşvik unsurları kapsamında, yatırım teşvik belgesi verilmektedir. Yatırım teşvik belgesi, tasarrufları yatırıma yönlendirmek suretiyle, katma değeri yüksek yatırımlara destek vermek, istihdam yaratmak ve uluslararası rekabet gücü sağlamak için yatırımların devlet tarafından desteklenmesi amacıyla verilen bir belgedir. Teşvik belgesi kapsamında yararlanılacak devlet yardımları için iller sosyo-ekonomik gelişmişlik durumlarına göre dört bölgeye ayrılmıştır (www.tesvik.com.tr, 27/10/2009): - 1 ve 2. bölgeler için; vergi indirimi, sigorta primi işveren hissesi desteği, yatırım yeri tahsisi, gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası, - 3 ve 4. bölgeler için; vergi indirimi, sigorta primi işveren hissesi desteği, yatırım yeri tahsisi, gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisnası ve faiz desteği, - Büyük ölçekli yatırımlar için; vergi indirimi, sigorta primi işveren hissesi desteği, yatırım yeri tahsisi, gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası şeklindedir. Bakanlar Kurulunun, "Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ i Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Tebliğ, 16/07/2009 dan itibaren yürürlüktedir. Yeni teşvik sistemiyle getirilen yenilikler çok kapsamlı olup, bölgesel ve sektörel yatırımlara ek destekler uygulanmaktadır. Bu sistemde her yatırım, her ilde aynı oranda desteklenmemektedir. Ayrıca, her yatırım bölgesel desteklere tabi değildir. Bölgesel destekler için aranan asgari yatırım şartları ve sektörler illere göre değişmektedir. Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yapılacak devlet yardımları için asgari yatırım tutarı, yapılacak yeni veya ilave yatırımlarda 1 ve 2. bölgeler için 1 milyon TL, 3 ve 4. bölgeler için 500 bin TL olarak uygulanmaktadır. Son yıllarda yatırım teşvik belgelerinin sektörel dağılımına bakıldığında, kalkınmada öncelikli yöreler için en çok imalat ve hizmet sektörüne belge sağlandığı görülmektedir. Tablo 4: Kalkınmada Öncelikli Yörelere Verilen Yatırım Teşvik Belgelerinin Sektörel Dağılımı Tarım Madencilik İmalat Enerji Hizmetler TOPLAM Kaynak: Hazine Müsteşarlığı 270 Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

10 G. GÜRLER HAZMAN Sektörel dağılım incelendiğinde özellikle kalkınmada öncelikli yöreler için son derece önemli olan imalat sektörünün, sağlanan teşvik belgelerinden en fazla yararlandığı gözlenmektedir. Son yıllardaki en fazla yararlanmanın 2005 yılında gerçekleştiği, 2008 yılında ise yatırımların neredeyse yarı yarıya düştüğü gözlenmektedir. 5. Metodoloji, Veri Seti ve Model Bu çalışmada mali teşvik kapsamında yer alan yatırımlara yönelik teşvik belgesi uygulamasının, Türkiye ye fiilen giren yabancı sermaye yatırımlar üzerinde etkili olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla oluşturulan değişkenler, fiilen ülkeye giren yabancı yatırım miktarı (milyon dolar) (yabancı) ve yabancı yatırımcıların yararlanabileceği devlet tarafından verilen teşvik belgeleri sayısıdır (teşvik). Veriler arasındaki dönemi kapsamaktadır. Verilen teşvik belgesi sayılarına ilişkin veriler 1980 yılından itibaren başladığı için araştırmanın başlangıç yılı olarak 1980 yılı ele alınmıştır. Veriler, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) ve Hazine Müsteşarlığının istatistiklerinden elde edilmiştir. Değişkenler arasındaki nedensellik boyutu için kullanılan metodoloji incelendiğinde, Granger (1969) tarafından geliştirilen nedensellik analizinde durağan seriler arasındaki ilişkinin nedenselliği ele aldığı görülmektedir. Kullanılan iki serinin arasındaki nedensellik ilişkisini test etmeden önce, serilerin durağanlık düzeyleri incelenecektir. Serinin durağan olması, söz konusu serinin ortalamasının, varyansın ve kovaryansın zaman içinde değişmez olduğunu ifade etmektedir. Genellikle seriler durağanlığı sağlamadıklarından, birinci ya da ikinci farkları alınarak veya logaritmaları alınarak durağan hale getirilmektedir. Augumened Dickey-Fuller (ADF) testi sonucunda, serinin durağan olmadığı anlaşılmıştır. Bu yüzden serilerin doğal logaritmaları alınmıştır. Düzeyde durağan olmayan fakat farkı alındığında durağan hale getirilen seriler arasında koentegrasyonun (eşbütünleşme) varlığı araştırılır. Eşbütünleşmenin tespiti halinde Engle ve Granger (1987) tarafından bulunan Hata Düzeltme Modeli, nedensellik ilişkisinin ortaya çıkarılmasında kullanılmaktadır. Ancak seri eşbütünleşik değil ise bu test istatistiği kullanılmamaktadır. Metodolojide bu sorun karşısında farklı öneriler mevcut olup, Toda ve Yamamoto (1995) tarafından geliştirilen Gecikmesi Artırılmış VAR Modeli (Toda-Yamamoto Nedensellik Modeli) getirilen önerilerden birisidir. Bu çalışmada nedensellik analizi, Toda- Yamamoto yöntemi ile geliştirilmeye çalışılmıştır. 2 değişkenli modelde LDYS=(Fiilen ülkeye giren doğrudan yabancı sermaye), LTB=(Verilen teşvik belgesi sayısı) şeklinde oluşturulmuştur. Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

11 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme 6. Birim Kök Testleri Bir serinin durağanlığını incelemek için birim kök testleri yapılmaktadır. Çünkü durağan olmayan seriler, birçok hipotez testini geçersiz kılmaktadır. Bu çalışmada bu amaçla, Augumened Dickey-Fuller (ADF) testi kullanılmıştır. Buna göre; Ho: seri durağan değildir (birim köke sahiptir) iken alternatif hipotez olarak Ha: seri durağandır (birim köke sahip değildir) şeklindedir. Durağan olmayan serilerle çalışılması halinde, sahte regresyon problemi ile karşılaşılabileceği ve bu durumda regresyon analizi ile elde edilen sonuçların geçersiz sayılacağı ifade edilmektedir. Durağan olmayan seriler ile yapılan regresyon analizlerinin, sadece bu seriler arasındaki eşbütünleşme (koentegrasyon) ilişkisi varsa gerçek ilişkiyi yansıtacağı kabul edilmektedir (Gujarati, 1999:726). Tablo 5: ADF Testi Sonuçları Değişkenler T istatistikleri ADF Test İstatistiği %1 ADF Test İstatistiği %5 Logyabancı -0,899-3,699-2,976 Logtesvik -4,762-3,699-2,976 logyabancı -6,821* -3,711-2,981 logtesvik -8,111* -3,711-2,981 Not: *, %1 seviyesinde anlamlılığı gösterir. ADF testi sonucunda, logaritması alınmış her iki serinin birinci farkları alındığında, durağan çıkmıştır. Dolayısıyla, modelde yer alan değişkenlerin maksimum bütünleşme derecesi (d max = 1) olarak tespit edilmiştir. 7. Koentegrasyon Testi Çalışmada kullanılan logyabancı ve logtesvik değişkenlerinin arasında uzun dönemli bir ilişki olup olmadığını araştırmak için literatürde koentegrasyon ilişkisi araştırılır. İki değişkenin eşbütünleşik olması durumunda düzey değerleri ile regresyonu anlamlıdır Bu amaçla Johansen-Juselius (JJ Testi) ile koentegrasyon araştırılmıştır. Bu test için gecikme uzunluğunun doğru tespit edilmesi gereklidir. Uygun olan gecikme uzunluğunun bulunması için VAR modeli kullanılacaktır. Bunun için bazı kriterler dikkate alınacaktır. AIC, FPE,SC, LR, HQ kriterleri söz konusu kriterler olarak ele alınmaktadır. Tablo 6: VAR Modeline Uygun Gecikme Uzunluğunun Belirlenmesi Gecikme LR FPE AIC SC HQ sayısı 1 48,056* 0,014* 1,433* 1,731* 1,504* 2 2,009 0,018 1,679 2,175 1, ,893 0,022 1,850 2,544 2, ,487 0,021 1,714 2,607 1, ,410 0,321 2,040 3,132 2, ,201 0,047 2,271 3,560 2,574 LR: Sequential Modified, LR Test Statistics, FPE: Final Prediction Error, AIC: Akaike Iinformation Criterion, SC: Schwarz Information Criterion, HQ: Hannan-Quinn Information Criterion *: En uygun gecikme uzunluğu 272 Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

12 G. GÜRLER HAZMAN VAR modeline uygun olan gecikme uzunluğu sayısı, tüm kriterlere göre 1 olarak belirlenmektedir. Uygun olan gecikme uzunluğuna göre yapılan Johansen Koentegrasyon Testi sonucunda, koentergrasyonun olmadığı tespit edilmiştir. Tablo 7: Johansen Koentegrasyon Testi Sonuçları Eigenvalue Hipotez Max-Eigen %5 Kritik değer 0, , Ho: r=0 Ho: r 1 9, , , , p değeri 0,10 0,76 Tablo 6 da görüldüğü üzere p değerleri %5 anlamlılık seviyesinde anlamlı değildir. %5 kritik değerleri, Max-Eigen istatistik değerlerinden büyüktür. Dolayısıyla koentegrasyon yoktur. Koentegrasyon tespit edilmediğinden Hata Düzeltme Modeli kullanılamayacaktır. Bu durumda, Toda Yamamato Nedensellik Testi ele alınacaktır. 8. Toda-Yamamato Nedensellik Testi Toda ve Yamamato (1995) VAR Modeline, serilerin maksimum bütünleşme derecesi kadar fazladan gecikme eklenebileceğini ve böylece yapılan WALD hipotez sınamasının Ki-kare dağılımına sahip olacağını belirtmişlerdir. Buradaki nedensellik sınamasının en önemli şartı, değişkenlerin maksimum bütünleşme derecelerinin doğru belirlenmiş olmasıdır. Bu derecenin doğru belirlenmesi için birim kök testlerinden yararlanılmıştır ve AIC, SC, HQ kriterleri dikkate alınarak, uygun olan gecikme sayısı 1 olarak tespit edilmiştir. Buradan hareketle d max =1 olarak ele alınacaktır. Toda Yamamato Nedensellik Testi için (k+d max ) derecesinden VAR modeli çerçevesinde analiz yapılmaktadır. Burada k değeri, VAR modelindeki gecikme sayısını ifade etmektedir. İlk olarak tespit edilen gecikme sayısı 1 olduğundan k+d max = 1+1=2 dir. Yeni kurulan VAR(2) modeli, SUR-Seemingly Unrelated Regression (İlişkisiz Regresyon) yöntemi ile tahmin edilerek nedensellik araştırılmıştır. SUR yönteminin tercih edilmesinin nedeni, hata terimleri arasında korelasyon olasılığının varlığıdır. Tablo 8: Nedensellik Testi Sonuçları Nedensellik Yönü Doğrudan yabancı sermaye yatırımları Teşvik belgesi F test P değeri istatistiği Teşvik belgesi 0, ,99 Doğrudan yabancı sermaye yatırımları 0, ,61 Test sonuçlarına göre, %5 anlamlılık seviyesinde, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile teşvik belgeleri arasında herhangi bir nedenselliğe rastlanmamıştır (0,99 ve 0,61>0,05). Dolayısıyla doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile teşvik belgesi arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi mevcut değildir. Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

13 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme Sonuç Dış ticaretin gelişmesi ve küreselleşmenin de etkisiyle ülkeler arasındaki sınırlar yavaş yavaş ortadan kalkarak tek bir dünya pazarı oluşmuş ve ülkeler, bu pazardaki paylarını korumak ve arttırmak için rekabet etmeye başlamışlardır. Rekabeti sürekli kılmak için ise ucuz girdi sağlama ve yüksek kârları garanti altına alma hedefleri hız kazanmıştır. Bu çerçevede doğrudan yabancı sermaye girişleri bir çıkar yol olarak değerlendirilmiştir. Gelişmekte olan ülkelerdeki tasarruf yetersizlikleri ve döviz darboğazları nedeniyle rekabet güçleri olumsuz etkilendiğinden, doğrudan yabancı sermaye için cazip ortamlar yaratma girişimleri sürekli artmaktadır. Ancak gelişmekte olan ülkelerin önündeki engeller sadece bunlarla sınırlı değildir; siyasi ve ekonomik istikrasızlıklar, ulusal paradaki değer artışları, vergi sisteminin karmaşıklığı, bürokratik engellerin varlığı, kayıt dışı ekonominin boyutları, kamu borçlanma gereğinin fazlalığı, maliyet enflasyonu gibi engeller de doğrudan yabancı sermaye girişlerini olumsuz etkilemektedir. Buradan hareketle yabancı yatırımcıların ekonomik büyüme ve kalkınmaya sağladıkları katkı yönünden, çoğu ülke söz konusu yatırımları teşvik etmeye ve alternatif teşvik mekanizmalarını araştırmaya başlamıştır. Teşvikler belirlenirken, ülkeye yabancı yatırımcıyı çekmek amaçlanmakta ve seçilecek teşviklerin ülkeye olan mali anlamda maliyetleri ile teşvik sonrası ülkeye olan kazancın çok iyi şekilde karşılaştırılması gerekmektedir. Bir başka dikkat edilmesi gereken nokta ise, yabancı teşviklerin çok çeşitli ve değişken olduğudur. Dolayısıyla her yatırım için aynı teşvik değil, yatırım türlerine ya da miktarlarına göre teşviklerin değerlendirilmesi önemlidir. Bu görüşlerin yanında doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülke ekonomisi üzerinde negatif etkiler yaratabileceği konusunda da görüşler mevcuttur. Burada özellikle yerli yatırımcının yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalma ihtimali üzerinde durulmaktadır. Yerli üreticinin yabancı yatırımcılar ile rekabet yapamaması sonucunda sektörden ayrılmasıyla yerli üretimin zayıflayacağı iddia edilmektedir Her ne kadar görüşler çeşitli olsa da, doğrudan yabancı sermayenin kalkınma üzerinde olumlu etkileri olduğu genel kabul görmektedir. Dünyada gelişmekte olan ülkelerle karşılaştırıldığında Türkiye nin bu konuda başarısının tatmin edici boyutta olmadığı dikkat çekmektedir. Türkiye de 1980 ler ile birlikte yabancı sermaye girişleri başlamış, bu tarihten itibaren başlayan liberal ekonomi girişimleri olumlu etkiler yaratsa da, yeterli hukuksal ve idari alt yapının geliştirilmemiş olması beklenen seviyeye ulaşmayı geciktirmiştir lı yıllarda AB ile ilişkilerin canlanması ve 1996 da Gümrük Birliğine girilmesiyle ekonomik açıklık daha da artmıştır. Özellikle 17 Haziran 2003 de 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu nun yürürlüğe girmesi ile yabancı yatırımcı için Türkiye de yatırım süreci basitleştirilerek cazip hale getirilmesi amacıyla önemli kolaylıklar sağlanmıştır. Bu Kanunla birlikte doğrudan yabancı sermaye girişlerinde artışlar gözlense de bu artışlar diğer gelişmekte olan ülkelerin gerisinde kalmıştır. Söz konusu düzenlemelerin yanında Kurumlar Vergisi Kanunu (5520 sayılı) ile yabancı sermayeyi çekmek için Kurumlar Vergisi oranı yeniden tespit edilmiştir. Vergi oranı Kanun yayınlanmadan önce %30 olarak uygulanırken, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ile oran %20 olarak belirlenmiştir. Bu Kanun ile özellikle yabancı sermayeye yönelik hukuki anlamda altyapının oluşturulması ve vergi 274 Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

14 G. GÜRLER HAZMAN oranlarının düşürülerek, yabancı sermayenin dikkatinin çekilmesi hedeflenmektedir. Bunun yanında Gümrük Vergisi muafiyeti, KDV istisnası, vergi indirimi, sigorta primi işveren desteği, faiz desteği, yatırım yeri tahsisi gibi teşvik unsurları da yeni teşvik sistemi içinde yer almaktadır. Teşvik tedbirlerinin yabancı sermaye üzerindeki etkisinin belirlenmesi, bu düzenlemelerin başarısını/başarısızlığını saptamada önemli olmaktadır. Bu amaçla çalışmada, Türkiye de doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile teşvik belgesi uygulaması arasında bir nedensellik olup olmadığı araştırılmıştır. Analiz türü olarak Toda-Yamamato Nedensellik Testi tercih edilmiştir. Çünkü değişkenlerinin arasında uzun dönemli bir ilişki olup olmadığını araştırmak için kullanılan Koentegrasyon Testi sonucuna göre, değişkenler arasında koentegrasyona rastlanmamıştır. Bu açıdan, Hata Düzeltme Modeli yerine Toda-Yamamato Nedensellik Testi ele alınmıştır. Çalışma sonucunda, yatırımcılara yönelik olarak verilen teşvik belgeleri ile doğrudan yabancı yatırımlar arasında bir nedensellik gözlenmemiştir. Buradan hareketle, doğrudan yabancı yatırımcılara yönelik olarak uygulanan teşviklerden teşvik belgesi uygulamasının yabancı yatırımcılar üzerinde etkisinin kuvvetli olmadığı tespit edilmiştir. Her ne kadar teşvik belgesi uygulaması ile doğrudan yabancı sermaye girişleri arasında nedensellik bulunmasa da, Türkiye de reel sektöre katkı sağlayan yabancı yatırımcıları etkileyen başka unsurların olduğu bilinmektedir. Şu da bir gerçek ki, yabancı yatırımcılar yatırım kararı alırken sadece ülkede uygulanan teşvik türlerine bakmazlar, yabancı yatırımcıları etkileyen diğer faktörler de söz konusudur. Özellikle politik istikrarsızlıklar, yolsuzluklar, mali disiplinin yetersiz oluşu, güvenlik sorunu, yatırım maliyetlerinin yüksek olması gibi faktörler, yatırımcıları birinci derecede etkileyebilmektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı sermaye girişleri arttırılmak isteniyorsa, öncelikle uygun şartların sağlanması gerekmektedir. Bunun için teşvik mekanizmasının yeniden gözden geçirilmesi faydalı olacaktır. Bu çerçevede şimdiye kadar yapılan çalışmalar başarılı sonuçlar vermiştir. Yabancı yatırımcıların reel sektöre katkı sağlayacak şekilde ülkeye girişlerini arttırmak ve devamlı kılmak için gerekli güven ortamının da sağlanması da hiç kuşkusuz önemlidir. Türkiye nin aslında yabancı yatırımcıları etkileyecek düzeyde piyasa yapısına, işgücü kalitesine, jeopolitik bir konuma sahip olduğu bir gerçektir. Bu durumun güçlendirilmesi, sadece doğrudan yabancı yatırımcıları değil aynı zamanda ülkenin içinde bulunduğu ekonomik gücü de olumlu yönde etkileyecektir. Kaynakça Ang, J. B. (2008), Determinants of Foreign Direct Investment in Malaysia, Journal of Policy Modeling, 30, Azemar, C. ve Delios, A. (2008), Tax Competition and FDI: The Special Case of Developing Countries, Journal of Japanese Int. Economies, 22, Batmaz, N. ve Tekeli, S. (2009), Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri, Denizli: Ekin Yayınevi. Chen, C. H. (1996), Regional Determinants of Foreign Direct Investment in Mainland China, Journal of Economic Studies, 23(2), Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

15 Türkiye de Mali Nitelikteki Teşviklerin Doğrudan Yabancı Sermaye Üzerindeki Etkisi: Toda-Yamamato Nedensellik Analizi Çerçevesinde Değerlendirme Davies, B. R. ve Ellis, C. J. (2007), Competition in Taxes and Performance Requirements for Foreign Direct Investment, Europen Economic Review, 51, Demekas, D. G., Horvath, B., Ribakova, E. ve Wu, Y. (2007), Foreign Direct Investment in European Transition Economies, The Role of Policies, Journal of Comparative Economics, 35, Desai, M. A., Foley, C. F. ve Hines, J. R. (2004), Foreign Direct Investment in a World of Multiple Taxes, Journal of Public Economics, 88, Devereux, M. ve Griffith, R. (2002). The Impact of Corporate Taxation on the Location of Capital: A Review, Swedish Econ. Pol. Rev, 9, DPT, (2000), Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Ankara, Gordon, R. H. (1992), Can Capital Income Taxes Survive in Open Economies?, Journal of Finance, 47(3), Granger, C. W. J. (1969), Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-Spectral Methods, Econometrica, 37(3), Gujarati, D. N. (1999), Temel Ekonometri, (Çev. Şenesen, Ü. ve Şenesen, G. G.), İstanbul: Literatür Yayınları. Hartman, D. (1984), Tax Policy and Foreign Direct Investment in the United States, Nat. Tax Journal, 37(4), Hines, J. (1996), Altered States: Taxes and the Location of Foreign Direct Investment in America, American Economic Review, 86, Kar, M. ve Tatlıöz, F. (2008). Türkiye de Doğrudan Yabancı Sermaye Hareketlerini Belirleyen Faktörlerin Ekonometrik Analizi, KMU, İİBF Dergisi, Sayı.14, Karluk, R. (1991), Uluslararası Ekonomi, İstanbul: Bilim Teknik Yayınevi. Kaymak, H. (2005), Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak için Teşvikler Gerekli ve/veya Yeterli mi?, Maliye Dergisi, Sayı.147, Lin, K. Z. (2006), The Impact of Tax Holidays on Earnings Management: An Emprical Study of Corporate Reporting Behavior in a Developing-Economy Framework, The International Journal of Accounting, 41, Mody, A. ve Srinivasan, K. (1998), Japanese and US Firms as Foreign Investors: Do they March to the Same Tune?, The Canadian Journal of Economics, 31, Mooji, R. ve Ederveen, S. (2003), Taxation and Foreign Direct Investment: A Synthesis of Emprical Research, International Tax Public Finance, 10(6), Muti, J. ve Grubert, H. (2004), Emprical Asymmetries in Foreign Direct Investment and Taxation, Journal of International Economics, 62, Obwona, M. B. (2001), Determinants of FDI and their Impact on Economic Growth in Uganda, African Development Bank, USA: Published by Blackwell Publishers, Simmons, R. S. (2003), An Emprical Study of the Impact of Corporate Taxation on the Global Allocation of Foreign Direct Investment: A Broad Tax Attractiveness Index Approach, Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 12, Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran 2010

16 G. GÜRLER HAZMAN Slemrod, J. (1990), Tax Effects of Foreign Direct Investment in the US: Evidence from a Cross-Country Comparision, Razin, A. ve Slemrod, J. (Eds.), Taxation in the Global Economy, University of Chicago Pres. Sun, Q., Tong, W. ve Yu, Q. (2002), Determinants of Foreign Direct Investment Across China, Journal of International Money and Finance, 21, Toda, H. Y. ve Yamamoto, T. (1995), Statistical Inference in Vector Auto Regressions with Possibly Integrated Process, Journal of Econometrics, 66, Tung, S. ve Cho, S. (2000), The Impact of the Tax Incentives on Foreign Direct Investment in China, Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 9(2), Wang, Z. Q. ve Swain, N. (1997), Determinants of Inflow of Foreign Direct Investment in Hungary and China: Time-Series Approach, Journal of International Development, 9(5), Weeler, D. ve Mody, A. (1992), International Investment Location Decision, Journal of International Economics, 33, Xin, X. ve Ni J. (1995), A Decision of the East and West: China on the Scale, Beijing: China Social Press. Yang, C., Biyun, L. ve Ju, B. (2008), Ridge Regression Analysis on the Influential Factors of FDI in Jiangsu Province, Canadian Socal Science, 4(4), Young, K. (1988), The Effects of Taxes and Rates of Return on Foreign Direct Investment in the United States, Nat. Tax Journal, 41(1), Yükseler, Z. (2005), Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve İş/Yatırım Ortamı İlişkisi, TC Merkez Bankası, Maliye Dergisi Sayı 158 Ocak-Haziran

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU Ağustos 2010 TÜRKİYE YE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2010 YILI İLK YARISINDA 3,2 MİLYAR DOLAR OLDU 2010 yılının ilk yarısında, Türkiye ye

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

YENİ TEŞVİK YASASININ AVANTAJLARINDAN DAHA YÜKSEK ORANLARDA YARARLANMAK İÇİN SON GÜN 31.12.2013

YENİ TEŞVİK YASASININ AVANTAJLARINDAN DAHA YÜKSEK ORANLARDA YARARLANMAK İÇİN SON GÜN 31.12.2013 Erdoğan Karahan Yeminli Mali Müşavir İstanbul Denetim ve YMM AŞ. Genel Müdürü erdogankarahan@istanbulymm.com YENİ TEŞVİK YASASININ AVANTAJLARINDAN DAHA YÜKSEK ORANLARDA YARARLANMAK İÇİN SON GÜN 31.12.2013

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Invest in DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Türkiye de Doğrudan Yabancı Yatırımın Gelişimi Makroekonomik anlamda küresel ekonomiye uyumu sağlayan yapısal reformlar, bir yandan Türkiye yi doğrudan yabancı yatırım

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 ULUSLARARASI YATIRIMCILAR DERNEĞİ 16.10.200.2006 İSTANBUL DÜNYADA DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR (milyar $) 1600 1400 1396 1200 1092 1000 800 693 826 716 710 916 600 400 331

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Uluslararası sermaye hareketleri temel olarak kalkınma amaçlı, hibe ve kredi şeklindeki resmi sermaye hareketleri ile özel sermaye hareketlerinden

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

-~-~- -----~ \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _.

-~-~- -----~ \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _. -~-~- -----~ li T \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _. TÜRKiYE'DE YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI Türkiye'de özellikle 1950 sonrasında çıkarılan

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi TÜRKİYE EKONOMİSİ BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2010 yılında

Detaylı

YENİ YATIRIM TEŞVİK PROGRAMI 2012 YILI DEĞERLENDİRMESİ

YENİ YATIRIM TEŞVİK PROGRAMI 2012 YILI DEĞERLENDİRMESİ YENİ YATIRIM TEŞVİK PROGRAMI 2012 YILI DEĞERLENDİRMESİ 22 Ocak 2013 ANKARA Yeni Yatırım Teşvik Programı ve Tanıtım Faaliyetleri 2012 Yılına İlişkin Gelişmeler Yeni Teşvik Uygulama Döneminin 2011 Yılı ile

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

ENERJİ YATIRIMLARI VE TEŞVİK TEDBİRLERİ

ENERJİ YATIRIMLARI VE TEŞVİK TEDBİRLERİ ENERJİ YATIRIMLARI VE TEŞVİK TEDBİRLERİ TEŞVİK UYGULAMA ve YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA - Nisan 2012 1 TEŞVİK NEDİR? Ekonomik literatürde teşvik kavramı, belirli ekonomik ve sosyal faaliyetlerin

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 Önceki Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi Yeni Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi TR32 Düzey 2 Bölgesi Değerlendirmesi Hazırlayan: Emrah ÇELİK Aydın Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 15 Kasım 2012 İSTANBUL Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 1. HAZIRLIK SÜRECİ YENİ TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ Ø

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, Yasası. 4875 sayılı, numaralı, nolu kanun, yasa DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR KANUNU. Kanun Numarası : 4875

Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, Yasası. 4875 sayılı, numaralı, nolu kanun, yasa DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR KANUNU. Kanun Numarası : 4875 Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, Yasası 4875 sayılı, numaralı, nolu kanun, yasa DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR KANUNU Kanun Numarası : 4875 Kabul Tarihi : 5/6/2003 Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 17/6/2003

Detaylı

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12)

ENFLASYON VE PARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) ENFLASYON VE ARA İKAMESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN EKONOMETRİK BİR ANALİZ (1994:01-2009:12) Taha Bahadır SARAÇ Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, Niğde E-posta:

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 İZMİR YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ 1. Mevzuat ve Hedefler Tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesi, Üretim ve

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 1 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. Ekonomi Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Müdürlüğü tarafından 01 Ocak 2012

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1 DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

SİRKÜLER 2016/13. : Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesinde Değişiklik Yapan 6676 Sayılı Kanun Yayımlandı.

SİRKÜLER 2016/13. : Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesinde Değişiklik Yapan 6676 Sayılı Kanun Yayımlandı. SİRKÜLER 2016/13 04.03.2016 KONU : Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesinde Değişiklik Yapan 6676 Sayılı Kanun Yayımlandı. 26 Şubat 2016 tarihli ve 29636 sayılı Resmi Gazete de Bilim, Sanayi ve Teknoloji

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 20 ŞUBAT 2014 ANKARA SUNUM PLANI 1.Teşvik Sistemi 2.Atık Geri Kazanım veya Bertaraf Tesisi Yatırımları 3.Alt Bölge Destekleri 2 SUNUM PLANI 1.Teşvik

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ Ağustos 2015 TEŞVİK UYGULAMA VE YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇİNDEKİLER Sayfa no Tablolar Listesi ii 1) Uluslararası Doğrudan Yatırım

Detaylı

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi TÜRKİYE EKONOMİSİ BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2010 yılında

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA)

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) SERBEST BÖLGE TEŞVİKLERİ Metin TATLI Şubat 2015 SUNUM PLANI I. SERBEST BÖLGENİN TANIMI VE AMACI II. ANTALYA SERBEST BÖLGE III. SERBEST BÖLGELERİMİZİN SUNDUĞU AVANTAJLAR

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 1 1. Giriş Bölgesel kalkınma veya bölgesel gelişmeler son yıllarda hepimizin üstünde tartıştığı bir

Detaylı

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA)

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) Değerli Katılımcılar, Değerli Konuklar, Türkiye, yapısal reformlar ile

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Prof. Dr. Ahmet BurçinYERELİ Hacettepe Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi,

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Bölgeler. 6. Bölge (Şanlıurfa) 50 90 60 90 80 20

Bölgeler. 6. Bölge (Şanlıurfa) 50 90 60 90 80 20 T. C. KARACADAĞ KALKINM A AJANSI Şanlıurfa Yatırım Destek Ofisi YENİ DEVLET TEŞVİKLERİ İLE GELEN BÜYÜK FIRSATLAR Şanlıurfa Yeni Teşvik Sistemine göre 6. Bölgede yer almakta olup, Desteklenen Sektörlerin

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm CPB nin açıkladığı verilere göre Temmuz ayında bir önceki

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul 389 390 1-2007, T.C. Kalkınma Bakanlığı, Gelir Dağılımı ve Yoksullukla Mücadele, Özel İhtisas Komisyonu Raporu, www.dpt.gov.tr/docobjects/download/3087/oik691.pdf,

Detaylı

SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR

SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR Serbest Bölgenin Tanımı Genel olarak serbest bölgeler; ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen

Detaylı

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU Güldem Berkman YASED Fikri Ve Sınai Mülkiyet Hakları Çalışma Grubu Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi YATIRIMLARIN

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

GENEL EKONOMİK DEĞERLENDİRME

GENEL EKONOMİK DEĞERLENDİRME İZSİAD/ GENEL EKONOMİK DEĞERLENDİRME Ender YORGANCILAR EBSO Yönetim Kurulu Başkanı TOBB Yönetim Kurulu Üyesi İMALAT SANAYİSİ ÜRETİMİ EN BÜYÜK İLK 15 ÜLKE Türkiye nin %9,2 gibi çok yüksek bir oranda büyüdüğü

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. YENİ TEŞVİK SİSTEMİ UYGULAMALAR 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler. 13 Kasım 2013

Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler. 13 Kasım 2013 Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler 13 Kasım 2013 1 AJANDA 1) Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Görünüm 2) Dış Ticaretteki Gelişmeler 3) Bölgesel Gelişmelerin Dış Ticaret

Detaylı

GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ

GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ Genellikle profesyoneller tarafından oluşturulan Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı sistemi genç, dinamik, hızlı büyüme ve yüksek karlılık potansiyeli olan

Detaylı

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ocak 2010 1 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 3 2. MEVCUT DURUM... 4 2.1. Dünya İş Makinaları Pazarı... 4 2.2. Sektörün Türkiye deki Durumu... 4

Detaylı

4325 sayılı, numaralı, nolu, kanun, yasa OLAĞANÜSTÜ HAL BÖLGESİNDE VE KALKINMADA ÖNCELİKLİ YÖRELERDE İSTİHDAM YARATILMASI VE YATIRIMLARIN

4325 sayılı, numaralı, nolu, kanun, yasa OLAĞANÜSTÜ HAL BÖLGESİNDE VE KALKINMADA ÖNCELİKLİ YÖRELERDE İSTİHDAM YARATILMASI VE YATIRIMLARIN Olağanüstü Hal bölgesinde ve kalkınmada öncelikli yörelerde istihdam yaratılması ve yatırımların teşvik edilmesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda değişiklik yapılması hakkında kanunu, yasası 4325

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm T.C. KALKINMA BAKANLIĞI Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm Erhan USTA Müsteşar Yardımcısı 29 Şubat 2012 3. İzmir Ulusal Ekonomi Kongresi 1970 li Yıllar : Dünya 1971 yılında Bretton Woods sisteminin çöküşü Gelişmekte

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK

DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK 11/7/2014 DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK (Çeviren:Şeyda YILDIZ, Aybüke Tuğçe KARABÖRK) MAKİNE ŞUBESİ Kaynak: Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) www.unido.org DÜNYA ÜRETİMİ 2014

Detaylı

ESKİŞEHİR TİCARET ODASI Aylık Ekonomi Bülteni Temmuz 2009

ESKİŞEHİR TİCARET ODASI Aylık Ekonomi Bülteni Temmuz 2009 www.etonet.org.tr 1 İlimizin ihracatı Ocak-Mayıs Dönemi itibariyle 2009 yılında 2008 e göre %15 azalmıştır. İhracat İthalat Oranları Türkiye İhracatçılar Meclisi ve Türkiye istatistik Kurumundan elde edilen

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org. AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Fikirden Üretime Ar-Ge HÜSEYİN KARSLIOĞLU YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİR

Fikirden Üretime Ar-Ge HÜSEYİN KARSLIOĞLU YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİR Fikirden Üretime Ar-Ge HÜSEYİN KARSLIOĞLU YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİR Türkiye ye Hızlı Bakış GSYİH Ülke: 785,7 milyar USD GSYİH Kişi başı: 10.526 USD GSYARGEH/GSYİH: %0,84 (2010) 2023 Hedeflerimiz : İlk on ekonomi

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Giriş Türkiye dünyadaki en büyük sigara tüketici ülkelerden biridir. A.B.D. Tarım Bakanlığı verilerine göre, 199-1999 yılları arasında dünyadaki

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ 2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ Türkiye de son 6 yılda kurulan uluslararası sermayeli şirketlerin* sayısı 2010 yılı Kasım ayı itibariyle 26 bin 40 e ulaşmıştır.

Detaylı

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ Sayı: TİM.OAİB.GSK.ORG.2014/1583-23954 Ankara, 20/11/2014 Konu: Paraguay Yatırım Ortamı Hk. Sayın Üyemiz, SİRKÜLER (G/2014) Türkiye İhracatçılar Meclisi

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ T.C. BAŞBAKANLIK HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM VERİLERİ BÜLTENİ Aralık 2010 YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇİNDEKİLER Sayfa no Tablolar Listesi ii 1) Uluslararası Doğrudan Yatırım

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 1.YARIYIL LERİ KODU ADI ZORUNLU TEORİ Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 IKT101 İktisada Giriş I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT103 İktisatçılar İçin Matematik I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT105

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm CPB nin açıkladığı verilere göre Haziran ayında bir önceki

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

Toplumlar için bilginin önemi

Toplumlar için bilginin önemi Toplumlar için bilginin önemi İnsanlık tarihi günümüze kadar şu toplumsal aşamalardan geçmiştir: İlkel toplum Doğa, avlanma Tarım toplumu MÖ.800-1750 ler Toprak, basit iş bölümü Sanayi toplumu Makinalaşma

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 17 Mart 2015 SUNUM İÇERİĞİ 1. TÜRKİYE EKONOMİSİNİN YURTİÇİNDEN VE YURTDIŞINDAN GENEL GÖRÜNÜMÜ 2. ÜYE MEMNUNİYETİ VE LİDERLİK

Detaylı