.İŞlETME ETİc.İ KONUSUNA KAVRAMSAL BİR YAKLAŞıM

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ".İŞlETME ETİc.İ KONUSUNA KAVRAMSAL BİR YAKLAŞıM"

Transkript

1 .İŞlETME ETİc.İ KONUSUNA KAVRAMSAL BİR YAKLAŞıM Nergis SCHULZE. Son yinni yılda bir dizi yeni kavram, ileri sanayi ülkelerinden başlayarak dünyanın gündemine girdi. Sürdürülebilir kalkınma, nitel büyüme, ekolojik sistemle ekonominin uyumlulaştırılması, yaşam kalitesi gibi kavramlarla birlikte aslında uzun bir geçmişi olan işletme ve iktisat etiği kavramları da yeniden güncelleşti. Ekonomi ile doğalortam, insan ve toplum arasındaki ilişki ve çelişkilerin sorgulanması, bu kavramların tümünün ortak paydasıdır. Bu sorgulamanın kaynağında böyle bir sürecin açılmasını zorlayan bir toplumsal gereksinme ve talep vardır. Bu gereksinme ve talebin oluşmasında ise "çevre sorunlan"nın gözardı edilemeyecek derecede a ğırlaşması belirleyici roloynamıştır.. Sanayi uygarlığının sürekli hızlandırdığı daha çok üretim ve tüketim yanşının doğal ve toplumsal çevreye çıkardığı fatura, yol açtığı sorunlar ortadadır. Hava, 'su ve toprağın yaşamı tehdit ed~cek boyutlarda kirlenmesi, kimi doğal kaynakların tükenmesi tehlikesi, endüstrinin yaydığı tehlikeli gaz, toz ve sıvılar, doğal gıda maddelerinin kirlenmesi, asit yağmuru, endüstri atıklarının ve zeh,irli atıkların düşük maliyetle yokedilmesi sırasında oluşan riskler, bu sorunlar arasında sayılabilir. ileri sanayi ülkelerinde, sözü edilen sorunlann kaynaklarını belirleme çabalan içinde, iktisadi yaşam ve bu alanın asıl aktörleri olarak işletmeler ilgi odağı olmuştur. Kazanç amacını koşulsuz önde tutan ve fayda-maliyet analizlerini bireysel çıkar * Yrd. Doç. Dr., Akdenız Üniversitesi U.S.F. Öğretim Üyesi. Amme idaresi Dergisi, Cılt 30, Sayı 4, Aralık 199Z

2 36 Amme idaresi Dergisi çerçevesiyle sınırlayan geleneksel işletme davranışının artık veri alınamayacağı görpşü güçlenmiştir. işletmelerin amaç sistemlerinin, doğal ve toplumsal çevrenin çıkarlarını da dikkate alarak yeniden belirlenmesi gerektiği yönünde genel bir kabul oluşmuştur. iktisat ve işletme etiği kavramlarının son yıllarda ileri sanayi ülkelerinden başlayarak dünyada yeniden güncelleşmesi bu gelişmelerin bir sonucudur. Konuya ilişkin Almanca ve ingilizce literatür çok geniştir ve kimi yazarlara göre iktisat ve işletme etiği kendisini kanıtlama çabası içindeolan yeni bir bilim disiplinidir.i 1980'lerin başından bu yana Avrupa'da çok sayıda üniversitede iktisat ve işletme Etiği, lisans ve lisansüstü programların dersleri arasındadır. 1987'de isviçre'dest. Gallen Üniversitesi'nde, 1990'da Almanya'da Eichstaett Üniversitesi'nde "iktisat ve işletme Etiği" kürsüleri kurulmuş, konuya özel lisans ve lisansüstü eğitim programları açılmıştır. l Gene Almanya'da Sosyal Siyaset Derneği'ne bağlı olarak 1984'te kurulan "Geçici iktisat Bilimi ve Etik Çalışma Grubu", 1989'da Derneğin sürekli Komisyonları arasına katılmıştır. Bu Derneğin yanı sıra çok sayıda kurum ve kuruluş, konuya ilişkin paneller, sempozyumlar düzenlemiş, yayın yapmış, konu ile ilgili araştınnaları ve projeleri desteklemiştir. 3. Türkiye'de ise işletme etiği sorununun pek az tartışıldığı gözlenmektedir. Konu ile ilgili Türkçe literatür; birkaç makale ile 4 bazı işletme ve yönetim-organizasyon ders kitaplarındaki sınırlı değinmelerden ibarettir. Bu çalışmanın konusu işletme etiğiyle ilgili literatürün değerlendirilmesine bir giriş yaparak, kavrama aşağıdaki sorularla sınırlı bir açıklık sağlamaya çalışmaktır: işletmelere özgü bir etik neden gereklidir? Genel kabul gören bir işletme etiği kavramı var mıdır? işletme etiği ile iktisat itiği ve sosyal sorumluluk kavramlari ve sosyal siyaset disiplini arasındaki ilişki nedir? işletmelere ÖiGÜ BiR ETiK NEDEN GEREKLiDiR?.Ahl~k ve Etik işletmelere özg~ bir etiğin neden gerekli olduğunu açıklamaya başlarken, önce ahlak ve etik arasındaki kavramsal ayrım belirtilmelldir : Ahlak, bir toplumda ve belirli bir zaman kesitinde, bireylerin ya da birey gruplarının uymak zorunda bu lunduldarı davranış biçimleri ve kurallarıdır. Ahlak bilimi olarak etik ise, yarar, iyi, kötü gibi kavramları inceleyen, bireysel ve grupsal davranışların, ilişkilerin hangisi nin doğru, hangisinin yanlış olduğunu belirleyen ahlaki ilkeler, değerler ve stan dartlar sistemidir. Ahlakın olgusal ve tarihselolarak yaşanmasına karşılık, Etik bu I i. Pies ve F. Blome-Drees, "Was leistet die Untemehmensethik", Zeltschrlft für betrlebswlrtschaftllche Forschung, S: 9, Eylül 1993, s. 748; K. Homann ve F. Blome-Drees, "Untemehmensethik Managmentethik", Die Betrlebswirtschaft, S: 55, 1/1995, s. 96. ı K. Homann, "Marktwirtschaftliche Ordnung u. Untemehmensethik", Zeltschrlft lur Betrlebswlrtschaft, Ek sayı 1/92, 1992, s Ed., H. Hesse, Wirtschaftswissenschaft und Ethik, Schriften des Vereins lur Sozialpolitik, Duncker und Humblot Ver., Berlin, s Bkz.: Dipnotlardaki Türkçe kaynaklar.

3 işletme Etiği Konusuna Kavramsal Bir Yak/aşım 37 alanı sistematik olarak inceler. s iktisat kuramı ile iktisat pratiği arasındaki farka benzer biçimde, ahlak kuramı olarak etik de, pratikteki ahlaktan farklıdır. Etik normlar ve değerler, olması gerekeni açıklar. Sosyal etiğin konusu ise, genel toplumsal çıkarların korunabiliilesi için uyulması gereken etik normların araştırılması, verili koşullarda daha insancıl bir toplumun oluşturulmasına yönelik imkanların belirlenmesidir. Bu nedenle sosyal etiğin öncelikli ilgi alanı, toplumsal sorumlulukların ve toplum karşısındaki ahlaki yüt<ümlülüklerin tanımlanmasıdır. Sosyal etiğin belirlediği toplumsal sorumlulukların ve etik yükümlülüklerin adresi belirli bir mesleğin mensupları (meslek etiği), siyaset alanında toplumu etkileyenler (siyasetetiği), ekonomik alanda toplumu etkileyenler (iktisat ve işletme etiği) vb. olabilir. Buna karşılık bireysel etik, bireylerin uyması gereken etik normları,belirlemekte ve pratikte geçerli bireysel davranışların bu normlara uygunluğunu inceıemektedir. 6 işletmelerin Toplumdaki Ayrıcalıklı Konumu ve Etkinliği İşletme etlği kavramı çerçevesinde geliştirilen görüşlerin önemli bir bölümünün hareket noktası işletmelerin' günümüz toplumlarında özel bir ahlaki sorumluluğu olduğunun kabul edilmesidir. Bu kabulün dayanağı, işletmelerin toplumdaki ayrıcalıklı konumu ve etkinllğidir. 7 işletmeler. günümüz toplumlarında saf iktisadi örgütler olmaktan öte özelbir erke sahiptir. Epsteln'a'göre büyük işletmelerin sahip olduğu erkin etki alanlarına göre başlıca altı boyutu vardır: 8 Ekonomik Erk: Sunulan mal ve hizmetlerin tür, kalite, fiyat ve satış koşullarını belirleme yeteneğine dayanır. Ekonomik erk, işletmelerin diğer beş alandaki güç ve etkisinin de kaynağıdır. ~ Sosyal ve Kültürel Erk: işletmelerin diğer toplumsal sistemlerin normatif ve süreçsel özelliklerini etkileme imkanıdır; toplumda oluşan kültürel değ~r1er ve_yaşam tarzı üzerindeki etki gücüdür. Teknolojik Erk: işletmelerin araştırma ve geliştirmefaaliyetleri ve bir bütün o larak teknolojik ilerleme ve dönüşümde üstlendiklerfrolü ifade eder. PolitIk Erk: işletmelerin politik yaşamı oluşturan karar süreçlerini ve böylece toplumsal yaşamın tüm alanlarını etkijeme yeteneğini anlatır. Fizik Çevre ÜzerindekI Erk: İşletmelerin, doğal kaynakların yönetimine katılma ve bölgesel gelişme politikalarını etkileme güc;ünden kaynaklanır. 5 Bkz.: TUrkçe SözJUk. TOK. 1. Cılt. 7. baskı. Ankara s. 24: D. Özlem. Etik-Ahlak felsefesi. Ço ğaltma. izmir s. 5 vd.; O. Hançerlioğlu, felsefe SözJUğU,'9. basım. istanbul. 1994, s Bkz.: A. Rich. Wlrtschaftsethlk, C: 2, GUtersloh, 1990, s. 18; J. Messner, Das Naturrecht. Handbuch der Gesellschaftsethik. Staatsethlk und Wlrtschaftsethlk. Berlin s. 275 vd.; B. Sutor, Kleine politische Ethlk, Bundeszentrale f.politische Bildung, Schriftenreihe Band 341, Bonn. 1997, s G. Enderle. Ethlsche Untemehmensbewertung. Ed. G. Enderle ve diğ. lexikon der Wirtschaftsethlk, freiburg. Basel. Wien. 1993, s. ı t 1t. 8 Epstein'dan aktaran. R. Hunzik~r, Die Soziale Verantvllortung der Untemehmung Verı. Paul Ha\lpt., Bem, s. 34 vd.

4 38 AmmeidMeS/ Dergisi Birey Üzerindeki Erk: işıetidelerin doğrudan ve dolayı i olarak etki alanı içinde bulunan bireyler üzerindeki, bireysel seçimler, tercihler, düşünce ve davranışlar ü zerindeki etkileme gikünü ifade eder, işletmeler, iktisadi faaliyetleri sırasında toplumun doğa ve insan kaynaklarını bfrey-, sel kazanç amacına yönelik olarak kullanır, Bu süreçte yukarıda anılan boyutları ile işletme erk!, kendisini sürekli olarak yeniden üretir. işletmelerdeki bu erk yoğunlaşmasına karşıhk, buna oran lı topıumsal kontrol imk&nları bulunmamaktadır, İşte işletmelerin doğal ve toplumsal çevre üzerindeki bu 'geniş ve toplumca kontrol e dilemeyen etki imkanlan, onlara toplum karşısında özel bır ahıaki sorumluluk yükler. Bu, "işletmeyi oluşturan bireylerin ahlaki sorumluluklarının toplamından ötede ve bireysel sorumluluktan farklı bir sorumluluktur".9 işletmelerin ahlaki meşruluğu, sahıp oldukları etkiyi ve gücü nasıl kullandıklarına bağlıdır. "Nasıl",sorusunun ahlaki yanıtını belirleyen. işletmelerin etki ve güçlerini kazanç amaçları için kullanırken, toplumsal çıkarları ne yönde etkiledlkleridir. Başka bir ifadeyle, işletmelerin kazanç amaçlı iktisadi faaliyetlerinin toplumsal çıkarlarla ne ölçüde uyum içinde bulunduğudur, işletmelerin Kazanç Amaçlı Faaliyetleri ve Toplumsal Çıkarlar Liberal ve yeni liberal iktisat kuramına göre bireysel kazanç amaçlı iktisadi faaliyet ile toplumsal çıkarlar uyum içindedir., Bu uyum. serbest rekabetçi piyasa mekanizmalarının müdahalesiz işlemesi sonucu sağlanmaktadır. Rekabet koşullarında kazanç makslmizasyonu girişimcilerin temel amacı olunca, toplumsal çıkarlar bakımından da en iyi sonuçlar elde edilmektedir, A. Smith'In ünlü "Görünmez Eli" ve. Friedman'mUÖzgür Toplumun(un) Özgür insanları" ile sonuçta toplumsal refah yükselmektedir. 10 Bu varsayımın işletmelerin sosyal sorumluluğuyla ilgili sonucunu Friedman şöyle dile setirir : "işletmelerin sadece bir sosyal sorumluluğu vardır : Kaynakları kullanmak ve oyunun kuralları içinde kalarak. serbest ve açık rekabete bağlı olarak karını artıran faaliyetlerde bulunmak". 1t Oysa (yeni) liberal kuramın bireysel iktisadi faydanın, toplumsal fayda ile uyum i çinde bulunduğu yolundaki savının geçersiz olduğu ortadadır. Her bireyin kendı çıkarını gözetmesine ve rekabete dayalı iktisadi işleyişin yol açtığı ve sürekli ağırlaşan "Yan Etkiler" bu geçersizliği açıkça kanıtlamaktadır. Ulrich'in vurguladığı gibi. "Bu yan etkiler sonucu yaşam, ekonominin dayatmaları tarafından giderek daha a ğır b9yutlarda teslim alınmaktadır,nu Aynı şekilde Wendland ve Rich. iktisadi faaliyetin yolaçtığı yan etkilerin "Bırakınız, Yapsınlar" anlayışının en fazla sayıda insan için en yüksek faydayı sağlayacağı ve 9 Enderle, a.g.e., s LO M. Friedman, Die sozlaie Verant\'vOrtung der GeschMtswelt. Ed. G. Schmölders. Der Untemehmer Im Ansehen der Weft. 1971, s a.k.. s P. Ulrlch, W1rtschaftsethlk und Untemehmensveıfassung, Ed. H. Ulrlch. Das Prlnzlp des Untemehmungspolltlschen DlaIogs, (Management-Phllosophie tür die Zukunft), Bem, 5tuttgart, s. 63.

5 işletme EtiğlKonusunaKavramsal Bır Yaklaşım 39 f~rkh çıkarlan uyumlulaştıracağı tezlni çürüttüğüne işaret etmektedir. Yan etkiler sorununun bu tezin bir "illüzyon" olduğunu çoktan kanıtladığını belirtmektedl~.13 Steinmann ve LQhr de, "Kazanç prensibinin.piyasa ekonomısini ademimerkeziyetçi biçimde yöneten bir araç olarak her dururnda etik açıdan nötr olduğu" tezini idealize edilmiş bir varsayım olarak nitelemektedir. 14.Onlar da İşletmelerin iktisadi faaliyetlerinin doğal ve toplumsal çevre üzerindeki olumsuz yan etkilerinin bu varsayımı açıkça çürüttüğünü vurgulamaktadır. 15. i Aslında işletme Etiğl konusundaki literatürün hemen tümünün hareket noktası bu "Yan Etkiler" sorunudur. 16 işletme Etiğı kavramının yöneldiği özgün alan, doğal ve tophimsal çevreye maliyetler yükleyen ve esas olarak işletme faaliyetlerinden kay-. naklanan yan etkilerin önlenmesi, kontrol altına alınması sorunudur. Bireysel ve toplumsal çıkarlar arasındasetbest piyasadaki ~görünmez el" ile sağlanamayan u yumun oluşturulmasına yönelik normlann araştırılmasıdır.. iktisat biliminde farklı bır düşünsel yapı içinde incelenen Yan Etkiler problemi, kuşkusuz bugünkü anlamda olmamakla birlikte Etiğin de çok eski. ve temel bir konusudur. Yan Etkilerproblemini ilk Irdeleyen.düşünür Thomas von Aquln'dir ( ). Aquin'e göre herhangi bir eylemde, faaliyette bulunan birey, etik açıdan, sadece faaliyetinin niyetinden, araandan ve ana etkisinden değil. aynı zamanda yan etkilerinden de sorumludur. Yan etkiler meşru olmak ve amaçlanan ana etki ile' orantılı bir ilişki içinde bulunmak zorundadır. 17 işletme Etiği kavramı ile açılan tartışma, toplumsal düzenin verili koşullannda yapılan bır tartışmadır. Serbest rekabet piyasası çerçevesinde ortaya çıkan yan etkiler sorunu aynı kurumsal çerçeve Içinde analız edilmektedir~ Sorunun merkezinde. işletmelerin kazanç amaçlı faaliyetleri ile doğal ve toplumsal çevrenin çıkarlannın çatışması olgusu vardır. Tartıştıan, bu sorunun çözümüne ilişkin, işletme bazında yenı amaç sistemlerinin ya da amaç sistemi değişikliklerinin önerilmesidir. 18 Sorunu 'çözücü araç ve mekanızmalann oluşturulmasıdır. Çünkü görülmektedir ki, ne piyasanın kendı m~kanlzmalan, ne de yasal düzenlemeler, bu alanda oluşan toplumsal sorunlan çözmeye ve talepleri karşılamaya yetmemektedir. Günümüzde işletme amaayla ilgili olarak, sadece en çok kar şeklindeki tek boyutlu formülasyonun geçerliliğini savunmak, toplumsal yaşamın gerçekleri Ile çatışmaktadır. Aşağıdaki ifadelerin de.bu bağlamda değerlendirilmesi gerekir: 1.3 H. D. Wendland, "Wlrtschafts -und sozjalkritlsche Thesen", Ed. Otto Schlecht, Ethlsche Betrachtungen zur sozjaien Mark.twIrtschaf. TQblngen-Mohr. 1983,s. 45. Rich. a.g.e., s H. Steinmann ve A. löhr, "Untemehmensethlk-elne reallstlsche ldee", Zeltschrlft filr betriebswlrtschaftljche Forschung, S: 4, 1988, s a.k. 16 Bkz.. işletme Etiği Kavramına Farklı, Yaklaşımlar BölümQ. 11 P. Koslowskl. aber die Slttllchkeit und EftIzIenz, Notwendi~eit u. Mögllchkelt einer ' Wirtschaftsethlk, Ed. D. Rahmsdorf, H. B. SchMer, Ethlsche Grundfragen der Wirtschafts-und Rechtsordnung, D. Relmer Verı., Berlin-Hamburg, 1988a, s Stelnmann ve Löhr. a.g:e.,'1988, s. 299.

6 40 Amme idaresi Dergisi "Piyasa ekonomisine. kurumsal çerçevede gerçekleştirilecek uygun değişikliklerle sosyal etiğın aşılanması zorunludur". ~9 "iktlsaqi işletmelerin faaliyetlerinin amacı. ahlaki olarak anlaşılmak zorundadır. Işletme faaliyetlerinin amacı. sadece iktisadi istatistik açıdan değil, ahlaki açıdan da değerlendirilebilmelidir. "ıobu ifadelerden ilkinin federal Almanya'nın Ekonomi Bakanlığı Müsteşan O.Schlecht'e, ikincisinin ise Almanya'n!n en büyük endüstri işletmelerinden Daimler Benz'in Yönetim Kurulu Başkanı E.Reuter'e ait olması anlamlıdır. Alıntılar. işletme etiğlnin birkaç akademisyenin kendi aralarında yaptığı bir tartışmanın. konusu- olmadığını göstermektedir. Aynı zamanda, ekonomiyi yönlendirenlerin, toplum karşısında yeni bir meşruluk zemini sağlamak durumunda olduklarına da işaret etmektedir. Kimi ülkelerde yapılan kamuoyu yoklamaları, böylesi bir yeni meşruluk zemininin oluşturulması gerektiğini ortaya koymaktadır.ömeğin Almanya'da ya,pılan kamuoyu yoklamaları. "işletmelerin etik sorumlulukla davranmadığı ve çoğu işletmenin doğal çevreyi, tüketicilerin sağlığını ve güvenliğini hiçe sayarak kar amacıyla hareket ettiği" yolunda görüşlerin. toplumun çoğunluğu tarafından paylaşıldığını göstermektedir. ıı KAVRAMSAL BELiRLEMELER işletme Etiğl Kavramına farklı Yaklaşımlar işletme Etiğinin kavramsal içeriği konusunda Iiteratürde birbirinden farklı ve birbiri ile çelişen tanımlar vardır. Kimi yazarlara göre bu durum "henüz oluşmakta olan bir bilim disiplininin erken aşamasına uygundur."22 Aşağıda işletme Etiğine kavramsal yaklaşımlar yığını üç ana grupta sınıflandırarak değerlendirijmektedir. 23 Bu. tüm kavramsal yaklaşımları kapsayan ve bunların birbiri karşısındaki tüm farklılıklarını irdeleyen ayrıntılı bir sınıflandırma değildir. Bu Çalışmanın sınırları içinde mümkün ve gerekli görülen genel bir sımflandırmadır. Sınıflandırma şu belirlemelerden hareketle yapılmıştır: Sınıflandırmaya konu olan üç yaklaşımdan her biri kendi içinde ortak ya da benzer' temel özellikler gösteren görüşleri içermektedir. Ortak temel varsayımlarına ve ortak saptamalarına rağmen, aynı grupta toplanan yazarlann kendi aralarında kimi görüş farklılıkları da vardır. Buradaki sınıflandırmada söz konusu farklılıkların değerleı:ıdirmesi yapılmayarak, ortak yanlann b'elirlenmesi ile yetinilmiştir. 19 Schledıt. 1985'den aktaran Rich. a.g.e. s ıo Reuter. 1986, s. 212, aktaran Steinmann ve Löhr, a.g.e., s ıı K. M. Leisinger. Untem~hmensethik multinatiohale Untemehmen und Entwicklungslander, Felsefi Etikler ve Meslek Etikleri Sempozyumuna sunulan Bildiri (Çoğaltma), 27 Eylül Goethe Enstitü: sü. Ankara, s. 4.; W. Kösters, "Untemehmerisches Umweltverhalten In Abhangigkeit von extemen EinHüssen", APuZ, B7/ Şubat t996, s. 30. II Pies ve Blome-Drees. a.g.e., s. 748; bkz. Aynı görüş: H. Steinmann, Untemehmensethik. Handwörterbuch der Betriebswirtschaft, Ed. W. Wıttmann ve diğ. S. baskı, Stuttgart, 1993, s. 4331; K. Hoinann ve F. Blome-Drees, Wırtschafts-und Untemehmensethik, Vandenhoeck u. Ruprecht, Göttingen, 1992, s Bkz. Homann ve Blome-Drees, a.g.e., ı 99S. s. 98 vd; Prof.Dr. K. Homann, Almanya Eichstaet Üniversitesi'ne bağlı Ingolstadt' daki iktisadi Bilimler Fakültesi'nde iktisat ve işletme Etiği kürsüsü (1990) Başkanıdu.

7 işletme Etiği Konusuna Kavramsal Bir Yaklaşım 41 Temel varsayımları ve önerileri bakımından,üç yaklaşım arasında esaslı farklılıklar vardır. Almanya özelinde değerlendirildiğinde, üç yaklaşımdan {pragmatik olanı dışındaki} ikisi, yaygın olarak benimsenen yaklaşımlardır. ilk iki yaklaşım Almanya'daki işletme Etiği tartışmalarına büyük ölçüde damgasını vuran, bir anlamda "farklı ekollerin" sözcülerinin görüşlerini ve bunların birbiri karşısındaki konumlanışını ortaya koymaktadır.. Etik Olanı iktisadi Olanla Uzlaştıran Yaklaşım (Homann. Blome-Drees, Pies, Koslowski) Homann ve Blome-Drees İşletme Etiğinin kesın bir tanımını vermek yerine bir görevalanı saptaması önerdiklerini vurgulayarak şu belirlemeyi yaparlar: "işletme Etiği, işletme yönetimi açısından ahlak ile kazanç arasındakiilişkiyi konu alır ve modem ekonominin verili koşuııarında, işletmelerin hangi ahlaki normları ve idealleri uygulayabileceğl sorusu ile uğraşır."24 Homann ilkin, iki farklı düzlemdeki olguları teoride ve pratikde birpirinden ayırma..; nın önemini vurgular: Birincisi toplumsaı yaşamın kurumsal çerçevesi düzlemindeki olgulardır (oyunun kuralları. düzlemi). İkincisi bu kurumsal çerçevenin içi düzlemindeki olgulardır {oyunun hamleleri düzlemi}. Bu ayrımın "modem toplumun sorunlannı irdeleme kolaylığını büyük ölçüde artırdığını" belirtir. ls Sözkonusu ayrımili işletme etiğisorunu açısından anlamı Homann' a göre şuradadır: Etik gereklilikier, arzu edilen davranış normları, kurumsal-toplumsal çerçeve düzleminde sağlanmalıdır ve böylece kurumsal çerçeve içindeki olgularla ilgili motivasyonlar ge reksiz hale gelmelidir. 26 Yazara göre modem iktisadın koşullan herşeydenönce rekabet koşullarıdır ve piyasaekonomisinin rekabet mekanizmaları, işletme faaliyetleri açısındanbelirleyici önem taşımaktadır. Bu nedenle de işletme etiği kavramı temeli endi rili rken, rekabet. kurumunun mutlaka dikkate alınması gerekir. Rekabetin ahlak teorileri açısından a.. sıl önemi, işletmelerin hareket alanlarını sınırlamasıdır. Ancak bu, Homann'a ve o nun görüşlerine katılan Blome-Drees'e göre işletmelerin ahlaki davranış ve yöne;" timlerinin serbest piyasa ekonomisinde imkansız Olduğu anlamına gelmez. 27 Sadece rekabet açısından nötr olan, yani tüm işletmeler için geçerli olacak ahlaki kuralların belirlenmesi gerektiğini vurgular. 28 Yazarların da belirttiği gibi, kar güdüsünün ve rekabet baskısının belirleyici olduğu bir ekonomide doğal ve toplumsal çevrenin çıkarlarının tüm işletmeler tarafından gönüllü ve sistematik olarak dikkate alınması beklenemez. Birçok işletmeden yalnızca bazılarının etik sorumlulukla davranabitmesi ise, ancak çok özel koşullarda mümkün olabilir. Diğerleri böyle davranmazken, bazı işletmelerin genel çıkarları dikkate alarak iktisadi faaliyette bulunması, bunlar için çoğu kez maliyeti yükselten ve olası karın bir bölümünden vazgeçmeyi gerektiren bir faktördür. Bu' nedenle de 24 Homann ve Blome-Orees, a.g.e., 1992, s Homann, a.g.e., s a.k. s. BO. 27 Homann ve Blome-Orees, a.g.e:, 1992, s a.k., s. 120.

8 42,Amme idaresi Dergisi serbest rekabetçi piyasaya dayalı bır ekonomide. işletmelerir:ı etik gereklere uygun davranışının sağlanabilmesi. tüm işletmeler için geçerli ve bağlayıcı olan normların ve kurumsal çerçevenin oluşturulmasını gerektirir. Homann ve Blome-Orees'in kavramsal yaklaşımında ikinci vurgu. etik olanla iktisadi olan arasındaki uzlaşma üzerinedir. Yazarlara göre etik olanla iktisadi olan arasında yapısal bır çelişki yoktur. Aynı olgu, etik ve iktisadi boyutlarıyla ele alınabilir. Homann ve Blome-Orees bu varsayımlarından hareketle işletme Etiğine kavramsal yaklaşımlarını "programatik olarak çok perspektihi" ifad~si ile nitelemektedir. 29 Yazarlara göre girişimcilerin iktisadi faaliyetlerini başarıyla sürdürebilmeleri, toplum tarafından onaylanmalarını gerektirir. Yasal düzenlemeler've devlet politikaları bu onayın devamını sağlamakta giderek daha yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle işletmeler başarılı faaliyetleri için vazgeçilmez olan toplumsalonayı kendi çabaları ile güvence altına almalıdırlar. işletmelerin işletme içinde ve dışında, ulusal ve uluslararası alanda etik sorumluluk üstlenmeleri bunun bir gereğidir. 30 Sonuç olarak ; Homann ve BJome-Orees'in düşünsel yapısı içinde işletme' etiği, işletmelerin ge " reksindiği toplumsalonayı sağlama amacının araadır denebilir. Yazarlara göre işletmelerin ahlciki değerleri amaç sistemlerine entegre etmesi kendi çıkarlarına da uygundur. i,pies de Homann ve BJome-Orees'in düşüncelerini paylaşarak işletme Etiğl konusunda aynı kavramsal yaklaşımı benimsemektedir. 31 Gene bu yaklaşımı paylaşan Koslowski'ye göre iktisat Etiği. etik kural ve davranışların, etik ön koşulların. ekonomiye egemen olan işleyiş mekanizı:nalarına entegre olmasını öngörür. 32 Yazara göre iktisat alanına ilişkin etik kurallar, toplumsal refahı ve çıkarı gözetici-destekleyici nitelikte olmalıdır. Genel kuralların geçerliliği yolu ile her bireyin bu kurallara uyma yönündeki iradesini ve bunlara uyma nedenlerini güçlendirmek. iktisat etiğinin görevi olmalıdır. Etik ve iktisadın entegrasyon u Koslowskl'ye göre "sosyal açıdan gerekli ve iktisadi açıdan refahı arttırıcıdıri sadece estetik ve etik olarak değil. iktisadi olarak da anlamlıdır. nd Görüldüğü gibi. bu yaklaşımı benimseyen yazarlar. etik normlara uygun davranmanın.özellikle doğrudan Işletmelere sağlayacağı, yararlar üzerinde durmaktadır. Etik sorumluluk üstlenmenin. Işletmelerin gerek çalışanlar. gerekse toplum karşısında daha olumlu bir imaj sağlamalarına katkıda bulunacağını. işletmelerin sosyal yenilenme potansiyelini yükselteceğini. toplumsal beklentileri karşılayacağını. u zun dönemde rekabet üstünlüğü v.b. yararlar sağlayacağını vurgulamaktadır Homann ve Blome-Drees, a.g.e., s a.k. s Bkz. Ples ve Blome-Drees, a.g.e., s. 75t vd. 32 P. Koslowski, Prtnzlpen der ethlschenökonomle, Tübingen, Mohr, 1988b. s. 3 vd. 33 Koslowskl, a.g.e., t988a, s R.. Pfriem, Das Ökologleproblem als Gegenstand einer möglichen Untemehmensethlk, Eci. E. K. Selfert - R. Pfriem, Wlrtschafts ethlk u. ökologische Wlrtschaftsforschung, Bem, Stutgart, 1989, s. tb.

9 işletme Et/ği Konusuna Kavramsal Bir Yaklaşım 43 Bu yaklaşım çerçevesinde, işletmelerin kazanç amaçlı faaliyetlerinin doğal ve toplumsal çevre üzerinde olumsuz yan etkilere yol açmayacak şekilde sürdürülmesi gerektigi kabul edilmektedir. Buna bağlı olarakişletmelerin amaç sistemlerine etik boyutun entegrasyon u önerilmekt~ir. Ancak bu entegrasyon un gerekliliği yine işletmelerin fayda-maliyet analizleri çerçevesinde açıklanmakta ve ekonomik motiflere dayandırılmaktadır. Böylece bu yaklaşımı, işletme etiğinin, işletme çıkarlarlndan hareketle gerekçelendirilmesi karakterize etmektedir. Etik O/ana 6ncellk Tanl)'a/J. Yaklaşım (U/rich, Steinmann, Löhr, Zerfass) Klasik iktisadın bireysel ve toplumsal iktisadi fayda arasındaki uyum üzerine kurulu temel varsayımının geçersizliği Ulrich'in kavramsal yaklaşımının hareket noktasıdır. Serbest piyasa ekonomisinin giderek ağırlaşan ve daha sıklaşarak ortaya çıkar, iktisadi faaliyetin yan etkileriyfe başedememesi, söz konusu varsayımı çürütmektedir. 3s U1rich, İşletme Etiği kavramını bu temel üzerine kurmaktadır. Ona göre klasik iktisadın işletmelerin önüne koyduğu en çok kazanç amacının yerini, çok boyutlu yeni bir amaç sistemi almalıdır. Bu yeni amaç sistemi, işletme rasyonelfiği ile ahlaki boyutu birbiriyle uzlaştırmalıdır. Ulrich bu uzlaşmanın iki alanda yapılacak yehi düzenlemelerle gerçekleşeceğini savunmaktadır: Birincisi, ahlaki gereklere uygun işletme davranışının kurumsal çerçevesi yasalolarak belirlenmeli ve uygulanabilmesi sağlanmalıdır. İkincisi, işletme yönetimi ile işletme faaliyetlerinden etkilenen işletme içi ve dışı tüm gruplar arasında diyaloğa dayalı sürekli bir uzlaşma zemini o luşturulmalıdır. Bu zeminin sürekliliğini ve ışlevselliğini sağlamak, işletme yöneticiliğinin temel görevleri arasına alınmalıdır. 36 Ulrich'e göre İşletme Etiği, bir yönetim enstrümanı veya tekniği kertesine indirgenemez. İşletme' Etiği kendisinden beklenen toplumsal uzlaştmcıgörevi, ancak etik olan, iktisadi olan karşısinda öncelik kazandığı takdirde yerine getirebilir. Bu negenle "İşletme Etiğinin normatif temellerinin ~konomik motiflerden bağımsız olarak gerekçelendirilmesi zorunludur. 37 U1rich gibi Steinmann ve Löhr de etik prensibe (doğal ve toplumsal çevrenin Çlkarlan) iktisadi prensip karşısında (işletmelerin kar amaçlı faaliyeti) öncelik tanırlar. Onlara göre de işletmelerin kar amaçlı faaliyetleri ile etik gereider arasındaki. çatışma, ancak etik olana öncelik tanınması yolu ile çözümlene~i1ir.38 Etik otana öncelik tanıma, işletme etiğinin normlarının gerekçelendirilmesinde kar amacının hareket noktası olmamasını da içerir. 39 Steinmann ve Löhr'e göre işletme Etiğinin işlevi "İşletmelerin kazanç amaçlı iktisadi faaliyetlerinin doğurduğu ve ahlaki açıdan 0 3S Ulrich, a.g.e., 1981, s. 63 vd., Prof. Dr. P. Ulrich, St. Gallen Üniversitesi'nde iktisat ve işletme Etiği KUrsüsü Başkanıdır. 36 P. Wrich, Untemehmensethik-diesseits oder jenseits der betriebswirtschaftlich'en Vemunft, Ed. C. Lattmann, Ethlk und Untemehmenstührung, Heidelberg, 1987, s. 110 vd. 37 P. Ulrich, Führungsethik, Ed. Alfred Kieser, Handwörterbuch der Führung, 2. baskı, Stuttgart, 1995,. s H. Steinmann ve A. Löhr, Einleitung: Grundfragen und Problembestaende'einer Untemehmensethik, Ed. H. Steinmann ve A. Löhr, Untemehmensethlk, 2. baskı, 1991, s. 8 vd. 39 H. Steinmann ve A. Löhr, Untemehmensethlk-Eln republlkanlsches Programm In der KrItik, Lehrstuhl mr allg. BWL und Untemehmensführung der Universitat Erlangen-Nümberg, Diskussions~itrag Nr , s. 5 vd.

10 44 Amme idaresi Dergisi lumsuz olan Yan Etkilerin sınırlandırılmasına katkıda bulunmaktır."40 Steinmann'la birlikte Zerfass'ın geliştirdiği işletme Etiği tanımında ise aynı yaklaşım şöyle ifade edilmektedir: "işletme Etiği bir ideal normlar doktrinidir. Bu normlar girişimcinin serbest piyasadaki qavranış özgürlüğünün toplumsal açıdan kabul edilebilir şekilde kullanımına yol göstermelidir. işletmelerin kar ilkesinin çatışma yaratıcı etkilerini, somut işletme faaliyetlerinin yönlendirilmesi sırasında sınırlamayı amaçlamalıdır...41 Yazarlara göre işletme etiği, diyalog süreçlerinin oluşturulmasına yönelik bır işlemler doktrinidir. Diyalog süreçleri, işletme yönetimi ile işletme içi ve dışı çıkar grupları arasındaki çatışmaların yürürlükteki hukuk kurallarıyla çözulemediği durumlarda uygulanmalıdır. Diyalog-uzlaşma süreçleri, işletme Etiğini oluşturan gerekçelendirilmiş normların da kaynağı olmalıdır. 42 Steinmann ve' Zerfass, kurdukları bu kavramsal yapıyı "Kazanç Prensibinin durumsal sınırlaması" olarak niteler. 43 ~.Bu tasarımın gerçekleşmesi için Steinmann ve Löhr, girişimci ile girişimcinin faaliyetlerinden etkilenen tüm gruplar arasında, diyaloğa dayalı bir uzlaşma sürecinin kurumsallaştırılmasını önerirler." Pragmatik Yaklaşım Bu gruptaki Çalışmalarda işletme yöneticilerinin fiili davranışları ilgi odağıdır. Fiili davranışların etik açıdan analizi ve fiili durumlara bağlı etik gereklere uygun davranış önerilerinin geliştirilmesi yazarların temel yaklaşımıdır. 45 Bireysel vicdanı ön~ çıkarma ve etik açıdan altematif bireysel hareket alanlarının tartışılması, pragmatik yaklaşımı karakterize etmektedir. Birleşik Amerika'da işletme Etiği yerine iş Etiği (Business Ethies) kavramı kullanılmaktadır. Bu kavram altında geliştirilen görüşler pragmatik yaklaşımın tipik ömekleridir. Almanca literatürde ise bu görüşün etkisi sınırlıdır. Konuyu pragmatik ya.klaşım çerçevesinde inceleyen Freemann ve Gilbert' e göre "Etik değerler ve normlar işletmenin başarısı için önemli bir değişkendir. "46 Yazarlar işletme yöneticilerinin davranışlarının nasılolması gerektiği sorununu da daha çok işletme stratejilerine bağlı olarak tartışmaktadır. 47 Bu tartışma. tekil işletme yöneticilerini çevreleyen toplumsal-kurumsal yapıyla, bu yapının verili koşulları ile 40 Steinmann ve löhr, a.g.e., 1988, S H. Steinmann ve A. Zerfass, Untemehmensethik, Ed. G. Enderle ve diğ., lexlkon der Wlrtschaftsethik, Freiburg, Basel, Wien. 1993, S. t 1 17; Aynı görüş: Steinmann ve ıôhr. 1988, s a.y. 43 Steinmann ve Zerfass. a.g.e. s Steinmann ve ıöhr. a.g.e. t 988. s Bkz.: R. lo Oaft. Management, The Dreyden Press, 2. baskı. s. 93 vd.; F, P. Mc Hugh, iş AhI.1kı (Orig.: Ethlcs in Business Now), TÜSiAD, Yay. No: TÜsiAO-T/92. s. 12 vd.; D. Hollriegel ve J. R. Slocum, Management, Addişan - Wesley Pub. Co., 1992, s. 147 vd. 46 R. E. Freeman ve D. R. Gltbert. Untemehmensstrategle Ethlk und pei'sönllche Verantwortung, Campus Verı., Frankfurt/New York. 1991, s. 2t. 47 a.k., s. 160 vd.

11 İşletme Etlği Konusuna Kavramsal Bir Yaklaşım 45, ilişkilendirilmemektedir. Bu anlamda toplumsal-kurumsal çerçeve yazarların ilgialanı dışında kalmaktadır. 48 Pragmatik yaklaşımı. benimseyen yazarlar, bir İşletme Etiği kavramı geliştirmek yerine genel etik tanımlarına yer vermektedir. 49 Ya da "iş Ahlakı, iş dünyasında hüküm süren doğru ve yanlış davranışları ele alır. (...) iş Ahlakı bütün ilişkilerde dürüstlük, güven, saygı ve hakça' davranmak demektir"so gibi tanımlarla yetinmektedir. Örnek olay değerlendirmeleri üzerinde yoğunlaşan bu gruptaki Çalışmaların a ğırlıklı konusu, yöneticilerin karşılaştıkları etik boyutlu günlük sorunlarft çözümler önermektir. Bu grupta toplanan Çalışmalarda "Diyaloğa değil, monoloğa dayalı bir İşletme Etiği" olarak,sı işletmelerin sosyal sorumluluğundan sözedilmektedir. Bu, işletme yönetiminin toplumsal çıkarları dikkate alma y.ükümıüıüğü olarak tanımlanan bir sorumluluktur. Daft'ın ifadesi ile sosyal sorumluluk "işletme yönetiminin tür;' karar, seçim ve eylemlerinde örgütün çıkarları kadar toplumun çıkarlarını ve gönentini de dikkate alma yükümlülüğüdür. "52 ". Mc Hugh ise, özel karlılık ile toplumsal çıkarlar arasındaki ilişkiyi şöyle belirlemektedir: "Ekonomik kararlar, sadece özel karlılık üzerine dayandınlmamalıdır. içinde bulunulan toplum ve daha geniş bir dünya üzerindeki, hatta hemen şimdi ölçülerneyecek olan diğer etkiler de gözönüne ~ınmalıdır. "53. Pragmatik yaklaşımda esas olan, bu toplumsal sorumluluğun içeriğini işletme yöneticisinin bireysel ahlak ve vicdar:ı temelinde belirlemesidir. Çoğulculuğu sağlayan normlarla ve süreçlerle, ilgililerin bu sorumluluğun yerine getirilmesine, izlenmesine, denetlenmesine ka!ılımı söz konusu değildir. İşletme Etlğl Kavramının Normatif içeriği İşletme Etiği konusunda yukarda yapılan açıklamalarda kavramın normatif içeriği üzerinde pek fazla durulmamıştır. Literatürde de İşletme Etiği sorunuyla ilgili esas çaba, kavramın normatif içeriğinin belirlenmesi değil; bunu somut pratikte belirlemeye yönelık amaç sistemlerinin, süreçlerin ve kurumlann geliştirilmesidir.. incelenen literatüre egemen olan ve yukarıdaki ilk iki yaklaşımda ortak olan anlayış budur. Yazarlar işletme Etiğinin normatif içeriğinin, işletme yönetimi ile işletme içi ve dışı çıkar gruplarının diyaloğa dayalı uzlaşma süreçleri içinde ve somut durumlara bağlı olarak belirlenmesi gerektiğini özellikle vurgulamaktadır a.y. 49 Bkz.Daft, a.g.e., 1991, s Mc Hugh, a.g.e., 1991/1992, s Homann ve Blome-Drees, a.g.e., 1992, s Daft, a.g.e., s Mc Hugh, a.g.e., s Bkz. Eti,k Olanı iktisadi Olanla Uzlaştıran Yaklaşım ve Etik Olana öncelik Taşıyan Yaklaşım bölült\leri; aynca J. Meran, Die Wlrtschaft als Thema der praktlschen Phllosophle, Ed. D. Rahmsdorf, H. B. Schafer, Ethlsche Grundfragen çter Wlrtschafts-und Rechtsordnung, D. Reimer Verı', Berlin Hamburg, 1988, s. 69.

12 46 Amme idaresi Dergisi Açıklanan ilk iki yaklaşımı benimseyen yazarlar", Çalışmalarında" İşletme Etiğinin normatif içeriğine temelolacak ilkelere işaret etmekle yetinmektedir. Bu ilkelerden birisi Homann ve Blome-Drees'e göre "Dayanışma İlkesi"dir. Yazarlar, İşletme Etiğinin temel sorusunu günümüz toplumunun verili koşuıiarında hangi ahlaki normların ve ideallerin işletmeler tarafından uygulanabileceği sorunu olarak tanımlamaktadır. ss Bu sorunun "hangi ahlaki normlar ve idealler" bölümüne yanıt a rarken, tüm ahlak teorilerinin temel ilkesinden hareket etmek gerektiğini vurgulamaktadır. Yazarlar günümüzde bu temel ilkenin "Bütün insanların dayanışması" o larak formüle edilebileceğini savunmakta ve bu ilkenin zorunlu unsurlarından birinin "evrenselleştirilebilme" olduğunu belirtmektedir. 56 Yazarlara göre haklı bir ahlaki talebi karakterize eden, bu unsurdur. Yani herkesin iyi gerekçelendiriimiş bu talebe göre hareket etmesini isteyebilmenin mümkün 0lmasıdır. s7 Bireysel davranış ve çıkarın esas olduğu serbest rekabetçi piyasa düzeninde "dayanışmacı davranış", özellikle mikro iktisatta pek az özel alanpa söz konusu olmuştur. Bu kavramın kullanıldığı alanlar daha çok sosyal siyaset disiplini ve hristiyan sosyal doktriniyle sınırlı kalmıştır. 58 Kromphardt, iktisat etiği kavramı bağlamında dayanışmacı davranışı irdelerken Sombart'ın şu tanımını aktarmaktadır: "Dayanışmacı davranışta, iktisadi faaliyette bulunan insan, kendisini sadece \ bireyolarak değil, büyük bir topluluğun bir organı olarak görür. Faaliyeti sırasında sadece bireysel çıkarını değil, aynı zamandadiğer bireyl~rin ve ait olduğu grupların çıkarlarını gözetir. Birey kendisini diğer insanlara karşı da sorumlu hisseder."s9 P.Ulrich "ise İşletme Etiğinin içeriğiyle ilgili olarak, modem etiğin ilkelerinin esas olduğunu belirtmektedir. Ulrich'e dayanarak modem etiğin tanımlayıcı özellikleri şöyle açıklanabilir: 60 Modern etik, hümanist rasyonel etikdir. Rasyonel boyutuyla modem etik, ahlaki değerlendirmelerini ve eylem doğrultularını akılcı bir temelde gerekçelendirir. Hümanist boyutuyla modem eti~, normatifdoğrultularınıinsanın genel özelliklerinden hareketle belirler. Modem etiğin temeli bireyin "dokunulmaz" subje karakteridir. Hümanist rasyonel eti~de bireylerin genel ve mutlaka karşılıklı olarak "eşit değere sahip varlıklar" olarak tanınması, kabulü sözkonusudur. Birlikte yaşayan insanların birbirine karşı ahlaki hakları ve yükümlülükleri, bu kabulden kaynaklanmaktadır. işletme Etiği kavramının normatif içeriği, modem etiğin bu i.ikelerine dayanarak belirlendiğinde, işletme etiğinin görevi de netleşmektedir. Bu görev işletmelerin etik değerlere aykırı davranmasının ussallıkla çeliştiğini göstermektir. "Çünkü böylece insanl~k, uzun dönemde kendi faydasını azaltmaktadır. Buradaki "fayda" 55 Homann ve Blome-Orees, a:g.e., ı 992, 5. ı a.k., a.k., 5. ı J. Kromphardt, Solldarlsches, Handeln Im Spannungsfeld von Individueller Frelhelt und Gesamtgesellschaftllcher Regullerung, Ed. o. Rahmsdorf, H. B. Schafer, Ethlsche Grundfragen der W1rtschafts-und Rechtsordnung, D. Reimer Verı', Berlin-Hamburg, 1988, W. Sombart'tan aktaran J. Kromphardt, a.g.e., 1988, Ulrich, a.g.e., 1995,5.563 vd.

13 işletme Etiğ/ Konusuna Kavramsal Bir Yak/aşım 47. sözcüğü pür egoıst çıkarlarırı ve amaçların gerçekleştirilme derecesini, değil. toplumsal değerleri anlatır...61 işletmelerde etik karara ve faaliyete..emelolacak normları belirlemede pragmatik yaklaşımm diğer iki yaklaşım karşısında esaslı bir farkı vardır: Pragmatik yaklaşımda Işletme faaliyetleriyle ilgili olarak etik kararlar almak. işletme yöneticisinin kendi başma yerine getir~eğl bir görevdır. işletme Etiği kavramının normatıf içeriği bu varsayımdan hareketle belirlenir. Böylece işletme Etiğinin normatif içeriği ne olmalıdır sorusu. yöneticilerin etik karar ve faaliyetlerine hangi normatıf yaklaşım(lar) temelolabilir sorusu Ile özdeşleşir: Bu soruyu yanıtlarken. yazarlar işletme yöneticisine değişik alternatifler sunarlar: Örneğin Faydacı yaklaşıma göre etik karar. en çok kişiye en fazla ürün ve hizmetin sağlanmasmı gerektirir. Moral haklar yaklaşımma göre etik bakımdan doğru karar, bu karardan etkilenen kişilerin temel hak ve özgürlüklerini zedelemeyen karardır. Adalet yaklaşımmda bir kararın, etik açıdan doğru sayılabıımesl için, doğruluk, eşitlik, tarafsızlık ilkelerine uygun olması gerekir. 62 Pragmatik yaklaşımı benimseyen Çalışmalarda işletme yöneticisine etik karar ve faaliyetle ilgili olarak sunulan bu alternatiflerden hareketle, uygulama sorunları örnek olay yöntemi ile tartışılmaktadır. işletme Etiğl Kavrammm Diğer Kavramlarla ilişkisi işletme Etiği-İktisat Etiği Ayrımı, işletme Etiği gibi iktisat Etiğiyle ilgili olarak da literatürde çeşitli tanımlar vardır. işletme Etiği kavramı irdelenirken görüldüğü gibi. iktisat Etiği konusunda da kesin tanımlar yerine genellikle görevalanı belirlenmektedir. Meran'a göre "iktisat etiğinin özel görevi, iktisadi hareket nedenlerinin ve davranış tarzlarınm, ahlaki ilke, ve algılayışlarla 'çatlştığl durumlarda etiğe aykırı davrahmanm ussalhkla çeliştiğini göstermektlr Koslawski ise ik~isat Etiğini "etik ve iktisadi teorilerin entegrasyanu, etik ön koşulların, etik kural ve davranış' normlarının ekonomiye egemen olan işleyiş mekan izmalarına entegre olması" şeklinde tanımlamaktadır. M Homann ve Blome-Drees'in benrttiği gibi, ahlaki beklentilerin ve taleplerin yöneldiği adres, işletme Etiğinde işletmelerdir. iktisat etiğinde ise iktisadi yaşamda rolü olan aktörlerin tümüdür ve öncelikle devlettir. 6s Steinmann ise iktisat Etiğini gene Yan Etkiler Sorununu hareket noktası alarak kavram laştırma ktad ır: iktisat Etiğinin konusy topyekon ikti~di düzel) düzleminde bu temel sorunun çözümüne yönelik normatıf doğrultuların belirlenmesidir. 66 ikti 61 J. Meran, a.g.e., 1988, s Bkz.: Hollnegel ve Slocum, a.g.e., s ; Mc Hugh, a.g.e., 1991/1992, s. 1 1, s. 24 vd., s. 37 vd.; Freeman ve Gilbert, a.g.e., s. 160 vd.; Oaft. a.g.e. ' s. 94 vd. 63 Meran, a.g.e.,s Koslowski, a.g.e., 1988b, s Homann ve Blome-Orees, a.g.e , s Steinmann, a.g.e., s

14 48 Amme idaresi Dergisi sat Etiğinin belirlemesi gereken normlar. kurumsal düzeyde olmalıdır ve tüm toplumu kapsayan bir alanda uygulanabilmelidir. 67 / işletme Etiği ve işletmelerin Sosyal Sorumluluğu Ayrımı işletmelerin sosyal sorumluluğu konusunda da genel geçerliliği olan bir kavram bulunmamaktadır. Sosyal sorumluluk kavramı ile yukarıda açıklanan pragmatik yaklaşım. büyük ölçüde birbiri ile özdeşleşmektedir. incelenen Türkçe yayınların tümünde sosyal sorumluluk kavramı veya iş Etiği kavramı kullanılmış. işletme etiği kavramı ve yan etkiler sorunu üzerinde durulmamıştır. 68 Sosyal sorumluluk kavramı, "işletmelerin sosyal konular üzerine eğilmeleri" temelinde tanımlanmaktadır. 69 Sözü edilen sosyal konular arasında, tüketicinin korunması ve tüketici beklentilerinin karşılanması; özürlü ve hükümlülerin çalıştınlması; hayır işleri; sosyal-kültürel amaçh yatırımlar ve projeler; insan hakları; doğanın. çalışanların sağlığının ve güvenliğinin korunması; işletme uygulamalarında adal~t v.. b. sayllmaktadw. 70 Bazı çalışmalarda işletmelerin sosyal sorumluluğu kavramının kapsadığı sorumluluk alanlarının zamanla genişlediği vurgulanarak, bu kavram çerçevesinde, "işletme yöneticilerinin, işletmelerin yarattığı sosyal sorunlara çözüm yolları bulabilmesi gerektiği de" belirtilmektedir.1\ Drucker'a göre de "Ekonomik performans bir iş bidminin birinci sorumluluğudur (...) ama tek sorumluluğu değildir";12 işletmelerin. "topluma yaptığı etkilerin tüm sorumluluğunu taşıması tt gerekmektedir.73 Öz-Alp işletmelerin sosyal sorumluluğu kavramının. "işletmelerin ekonomik hedeflerini gerçekleştirirken işletme dışı sorunların çözümünde yardımcı olmaları gerektiği düşüncesine dayandığını vurgulamaktadır. 74 Yazarın belirttiğine göre "ileri görüşlü iş adamları (... ) iki genel ilke ortaya atmışlardır. (Bunlardan) birincisi, yardımlaşma kurum ve derneklerini desteklemeleridir. (... ) ikincisi ise işletmelerin kendilerini toplumun hamisi veya velisi gibi görmeye başlamalarıdır."75 Görüldüğü gibi işletme etiği ve işletmelerin sosyal sorumluluğu kavramları arasında açık bir gerekçelendirme farkı vardır: işletme etiği kavramı. sosyal etiğin bir 67 a.y. 68 Bkz. : S. Özbaşar, "Sosyal Sorumluluklann Yönetimi", Yönetim, S: 11, Nisan 1979, s. 43 vd.; B. Tenekecloğlu, "işletmelerin Sosyal Sorumlulukları", Eskişehir ma Dergisi, C: XIII. S: 2.6/1987, s. 46 vd.; D. Erden, "işletmel,rin Sosyal Sorumluluğunun Algılanması: Mühendislik ve iktisat Öğrencileri Kıyaslaması", Amme idaresi Dergisi. c: 20, s. 2. Haziran s. 69 vd.; S. Ankan. "işletmelerde Sosyal Sorumluluk ve iş AhlAkı", H.Ü. U.B.F. Dergisi. Cılt 13/1995. s. 171 vd.; Ş. Özalp. işletme Yönetiminde Sosyal Sorumluluk. Çoğaltma. III. Ulusal Yönetim Kongresi. Mayıs istanbul s. 1 vd.,69 Tenekecloğlu. a.g.e. s Bkz. : 68 no'lu dipnot. 71 Tenekecioğlu. a.g.e, s. 60. ayrıca bkz.: Erden. a.g.e. s z P. F. Orueker, Kapitalist ötesi Toplum. inkilap Kitabevi Yay., istanbul. 1994, s a.k. s Özalp. a.g.e., s a.k. s. 4-5.

15 işletme Et/ğı Konusuna Kavramsal Bır Yaklaşım 49 dalı olarak anlaşılmakta ve işletmelerin toplum karşısında özel bir ahl~ki sorumluluğu bulunduğu kabulüne dayanmaktadır. Bu özel ahl~ki sorumluluğun temelinde, işletmelerin doğal ve toplumsal çevre üzerinde çok yönlü ve toplum tarafindan kontrol edilemeyen etki imk~nlanna sahip olmalan vardır. Enderle'nin belirttiği gibi, bu sorumluluk, "işletmeyi oluşturan bireylerin ahl~ki sorumluluklarının toplamından ötede ve bireysel sorumluluktan farklı bır sorumluluktur."76 işletmelerin/iktisadi faaliyetleri sırasında ortaya çıkan vegenel çıkarlan zepeleyen yan etkiler, işte bu çerçeve içindeodak noktası olmaktadır. Yan etkiler sorununun serbest piyasa ekonomisi içinde çözümlenernemesinden, tersine ağırlaşarak ve yaygınlaşarak sürmesinden hareketle, yeni bir normlar ve kurumlar sisteminin oluşturulması gerektiği sonucuna vanlmaktadır. işletmelerin sosyal sorumluluğu kavramı ise, sosyal etiğin değil, bireysel etiğin normatif çerçevesine dayanan bir kavramdır. Söz konusu olan, işletmelerin toplumda sahip oldukları ayrıcalıklı konumdan kaynaklanan ve topluma karşı ödenmesi gereken bir ahl~ki borç değildir.. "işletmelerin toplumun refahını ve yaşam düze-, yini geliştirmeye yardımcı faaliyetlere istek'e katllmaları"dır. 71 işletmelerin "toplum ile ilgili konulara eğilerek gereken yardımı(n) sağla(n)masl"dir. 78 Sonuç olarak, işletme etiği kavramı ile işletmeler toplum karşısında özel bir ahl~ki borcu olan kurumlar olarak algılanmaktadır. Buna karşılık, sosyal sorumluluk kavramında. işletmelerin kendilerini toplumun hamisi veya velisi gibi görmeye başlamaları"79 bu anlamda toplumsal sorumluluklar üstlenmeleri söz konusudur.. işletmelerin sosyal sorumluluğu kav~amının işletme etiği k~vramından ikinci ö nemli farkı, etik beklentilerin kurum olarak işletmelere. değil. işletme yöneticisi bi reylere yöneltilmesidir. Bu kavramda ahl~ki gereklerin ve beklentilerin adresiyö netkinin bireysel vicdanıdır. "Yönetici bireylerin ahlaki değerlendirme gücüne gü.., ven, bu kavramdan hareketle geliştirilen görüşlerin temelini oluşturmaktadır. so Ne var ki günümüzün toplumlannda ortaya çıkan çok çeşitli iktisadi~ahl~ki çatışma durumlarının çözümünü sadece bireylerin özel ahl~kına dayalı takdirine bırq.krrtak yeterli olmamaktadır. B Böylece yöneticilerin bireysel vicdanına dayalı karariarı te mel alan bu anlayış, "Çatışmaların çözümünde keyfi bir araç olarak kalmakta ve genel kabul görecek uzlaşmalar için sistematik bir bakış açısı vaadetmemektedir."sı ' işletmelerin artan sosyal etkinliklerinin eğitim, kültür, sanat vb. alanlardaki proje ve yatınmlarının, bağ4şlarının işletmelerin etik sorumluluk üstlenip üstlenmemeleri ile bir ilgisi olmadığını I:?ir kez daha vurgulamak gerekir. Bu tür etkinliklerin işletme 76 Bkz. Dipnot '9. nlenekecioğlu, a.g.e., s. 47; aynca bkz. Orueker, a.g.e, s. 141 vd. 78lenekecloğlu, a.g.e. s özalp. a.g.e., s. 4 vd. 80 Steinmann ve Löhr, a.g.e., 1988, s a.y. 82 Homann ve Blome-Orees. a.g.e., s Aynı Görüş. Steinmann ve Löhr, a.g.e., 1988, s. 298.

16 50 Amme idaresi Dergisi Etiği kavramının ele aldığıastı sorun olan Yan Etkilerle bir Hintısı yoktur. 83 Sözü e dilen sosyal etkinlikleri, işletmelerin serbest piyasadaki davranış özgürlüğünün toplumsal çıkarlann gözetllmes~ amacıyla sınırlandırılması perspektifi ile ilişkilendlrmek mümkün değildir. işletme Etiği ve Sosyal Siyaset Disiplini Sanayi Devrimi sonrasında oluşup gelişen Sosyal Siyaset disiplininin geleneksel ilgi alanı, endüstrileşmeyle birlikte ortaya çıkan sosyal sorunlar ve öncelikle ücretli ça hşanlann sorunlarıdır. Zaman içinde sosyal siyasetin eğildiği sorunlarla birlikte. kapsadığı toplumsal kesimler de genişlemiştir. Bu disiplinin işlevi serbest piyasa e konomisi içindeki oluşumların yolaçtığı toplumsal etkileri ve sorunları belirleyip in celemek. bu sorunları çözmeye veya hafifletmeye yönelık normları ve kurumları geliştirmektlr. 84 Ekonomik alandaki oluşumların toplumsal denetimini sağlamak, sosyal siyasetin amaç sisteminin özüdür. Sosyal siyasetin geuşme sürecinin ilk aşamalarında girişimdden talepler, işletme çaiışanlarına karşı kimi yükümlülüklerin yerine getirilmesi alanında odaklaştı. işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili önlemlerin alınması. işletme çalışanuuının sosyal güvenliğinin sağlanmasına katkı, çalışma koşullarının iyileştirilmesi v.b. talepler; işletme' yönetiminin. işletme çp-lışanlarının Çıkarlarını gözetme borcu esasına da yandınldı. Daha sonraki aşamada çalışanların işletme yönetimine katılması. sosyal siyasetin temel konuları arasına girdi. "Özel mülkiyet kurumunun mülk sahibine sağladığı yönetim ayrıcalığı ve tekelini yumuşatmak. yönetim yetkilerini emek ile paylaşmak ve çalışma yaşamını daha insancıl bir düzeye ulaştırmak", yönetime katılma uygu lamalarının düşünsel temelini oluşturdu. ss işle~elerin iktisadi faaliyetlerinin etik ilkelere uygunluğunun sağlanması, geniş anlamı ile sosyal siyasetin her zaman amaç sistemi içinde yer aldı. öte yandan sosyal siyasetin doğuşunda ve gelişiminde dığer etkenlerın yanısıra ahıaki gerek çelerin de sürekli bir rolü oldu. Örneğin "adil bir ücret" sorununun gündeme geli şine yol açan nedenler arasında ahlaki motifler de vardır. 86 Görüldüğü gibi Sosyal Siyaset disiplininin ve İşletme Etiği kavramının eğildlği so run alanı ve genel amaç sistemi birbiri ile örtüşmektedlr. işletme Etıği kavramının -gündeme gelişi, sosyal siyaset disiplini ile ortak bir birikime dayanmaktadır. Bu bi rikim, sanayı devriminden bu yana ekonomik oluşumların yol açtığı toplumsal so runlar karşısındaki ekonomik, sosyal, ahlaki vb. nedenlerden kaynaklanan eleştiri lerle oluşmuştur. SONUÇ işletme Etıği kavramı serbest rekabetçi piyasa ekonomisine dayalı günümüz top lumlarında, Işletmelerle ilgili olarak, çağın gereklerine uygun bir algılama değlşik 83 Steinmann ve Zerf.iss, a.g.e., 1993, s Bkz.: C. Talas, Toplumsal Politikaya Giriş, S Yay. Ankara s C. Talas, Sosyal Ekonomi, 6. Baskı, Ankara, 1983, s Bkz. Steinmann, a.g.e., 1993, s

17 İş/etme Etiği Konusuna Kavramsal Bır Yaklaşım 51 liğine işaret etmektedir. işletme faaliyetleri bazında bireyselolanla toplumsalolanı uzlaştırmaya, sadecekazanç amaandan, etik açıdan kabul edilebilir kazanca doğru bır talebi,ve arayışı dile getirmektedir. Bu Çalışmada işletme etlğine kavramsal yaklaşımlar üç ana grupta sınıflandınlarak değerlendirilmiştir. Bunlardan ilki Homann -ve diğerlerinin benimsediği, etik olanı iktisadi olanla uzlaştıran ve kavramı' esas olarak işletme çıkarlanna dayandırarak gerekçelendiren yaklaşımdır. Bu yaklaşımda işletme etiği bır diyalog etiği olarak anlaşılmaktadır. Genel toplumsal çıkarlarla işletme çıkarlan arasındaki uyumun, dlyaloğa dayalı uzlaşma süreçleri içinde sağlanabileceği görüşü benimsenmektedir. ', Buna karşılık pragmatik yaklaşımda işletmelerin toplumsal çıkarlan dikkate alması anlamında işletme etiği, bir "monolog etiği" olarak anlaşılmaktadır. Etik normlara uygun işletme faaliyetlerinin, işletme yöneticilerinin bireysel a~lak temelinde alacağı kararlarla sağlanacağı görüşü benimsenmektedir. Homann ve arkadaşlannın yaklaşımı ile pragmatik yaklaşım, önemli -farklılıklar i çermesine rağmen, sonuçta işletme etiği kavramının işletme disiplininin genel düşünsel yapısı içindeki iki yorumu olarak nitelendirilebilir. Üçüncü yaklaşım. Ulrich ve diğerlerinin temsil ettiği iktisadi olan karşısında etik o lana öncelik tanıyan yaklaşımdır. Buna göre, işletmelerin kazanç amaçlı faaliyetleri ile etik gerekler arasındaki çatışma, ancak etik olana önc;elik tanındığı takdirde çözümlehebilir. Bu yaklaşımda işletme etiği, sosyal etiğin bir parçası olarak anlaşılmakta ve işletmelerin genel toplumsal çıkarlan dikkate almak, zedelememek anlamında özel bir ahlaki yükümlülüğü bulunduğu kabul edilmektedir. Bu kabulün dayanağı. işletmelerin doğal ve toplumsal çevre üzerinde çok yönlü ve toplumca den eti en erne yen etki imkanlanna sahip olmasıdır. Esas olarak işletmelerin iktisadi faaliyetlerinin yolaçtığı ve genel çıkarlan zedelediği açık olan yan etkiler. işletmelerin sahip olduğu bu denetimsiz erkin ifadeleridir. Yan etkiler sorunu serbest piyasa ekonomisinin kendi dinamikleri ile çözümlenememekte, böylece işletmelerin kazanç amaçlı faaliyetleri ile, genel toplumsal çıkarlar arasındaki çatışma sürmektedir. Verili toplumsal koşullarda bu çatışmayı çözmek için yenı bir-normlar ve kurumla~ sisteminin oluşturulması gereklidir. Bu yeni normlar ve kurumlar sistemi ile. işletmelerin serbest piyasadaki kazanç amaana yönelik davranış özgürlüğü. toplumsalçıkarlann dikkate alınmasını sağlamak amacıyla sınırıanmalıdır~ Bu Çalışmada. işletme etiği konusunda Ulrich ve ona katılan yazarlann geliştirdiği kavramsal yaklaşım, benimsenmektedlr. Bu yaklaşım, Sosyal Siyaset Disiplininin, e konomik oluşumlann toplumsal denetimini sağlamak şeklinde özetlenebilecek genel düşünsel yapısına uygun düşmektedir. Amacı. konuya bir gırış yapmakla ve genel bır kavramsal çerçeve oluşturmakla sınırlı olan bu çalışmada ortaya konulan görüşlerin geliştirilmeye ihtiyacı vardır. işletme etiğinln Türkçede de daha geniş çalışmalara ve tartışmalara konu olması u mulmaktadır.

DERS PROFİLİ. Makroekonomi ECO202 Bahar 4 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Özlem İnanç

DERS PROFİLİ. Makroekonomi ECO202 Bahar 4 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Özlem İnanç DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Makroekonomi ECO202 Bahar 4 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları Dersin

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İçinde bulunduğumuz mayıs ayı Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından tüm dünyada Uluslararası İç Denetim Farkındalık Ayı olarak ilan edilmiştir.

Detaylı

FAKTORİNG SEKTÖRÜ ETİK İLKELERİ

FAKTORİNG SEKTÖRÜ ETİK İLKELERİ FAKTORİNG SEKTÖRÜ ETİK İLKELERİ I. Giriş Faktoring Derneği (Dernek), faktoring şirketlerinin mesleki ve örgütsel alanda etik ilkelerine bağlı olarak çalışmaları zorunluluğu konusunda bir çerçeve oluşturmuştur.

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7. Yrd. Doç. Dr. Alper ALTINANAHTAR DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili İngilizce Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 1. BÖLÜM ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İNSAN KAYNAKLARI KAVRAMI, ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ...10 İnsan Kaynakları Kavramı...10 İnsan Kaynaklarının Önemi...12

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası POLS 338 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR DERS : GENEL İŞLETME BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR İŞLETMENİN TANIMI İşletme; farklı anlamlarda kullanılabilmektedir. Bunlar; Bir aracı, makineyi, dükkanı veya iş yerini vb. çalıştırma.

Detaylı

Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi

Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi Erasmus+ Ana Eylem 2 Stratejik Ortaklıklar Tanıtım Etkinliği SUNUM İÇERİĞİ Fikirden Projeye Proje Yönetimi

Detaylı

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:22 Sayı:1, Yıl:2007, ss:105-121 MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Murat Selim SELVİ * Hatice ÖZKOÇ

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

Sinema ve Televizyon da Etik. Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği

Sinema ve Televizyon da Etik. Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği Sinema ve Televizyon da Etik Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği Etik ve Ahlâk Ayrımı Etik gelenek anlamına gelir ve törebilim olarak da adlandırılır. Bir başka deyişle etik, Bireylerin doğru davranış

Detaylı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı

AB ve Türkiye Sivil Toplum Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Hibe Programı AB ve Türkiye Diyaloğu - IV Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Avrupa Birliği Bakanlığı, Katılım Öncesi AB Mali Yardımı kapsamında finanse edilen diyalog sürecini desteklemeye devam etmektedir. Diyaloğu-IV

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

DEĞERLER EĞİTİMİ. Prof. Dr. Emin Karip M illi Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başka nı

DEĞERLER EĞİTİMİ. Prof. Dr. Emin Karip M illi Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başka nı DEĞERLER EĞİTİMİ Prof. Dr. Emin Karip M illi Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başka nı Okulların, sınıfların, okul ile ilgili tüm içerik ve düzenlemelerin niteliği, değerlere ve değerler eğitimine

Detaylı

DERS PROFİLİ. Turizm Ekonomisi ECO481 Güz Yrd. Doç. Dr. Özlem İnanç

DERS PROFİLİ. Turizm Ekonomisi ECO481 Güz Yrd. Doç. Dr. Özlem İnanç DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Turizm Ekonomisi ECO481 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

SANAT VE TASARIM ANASANAT DALI DOKTORA PROGRAMI

SANAT VE TASARIM ANASANAT DALI DOKTORA PROGRAMI SANAT VE TASARIM ANASANAT DALI DOKTORA PROGRAMI YÖK ten 1 Mart 2 de Doktora programımıza olur alınması ile Fakültemizin dikey kuruluşu tamamlanmış olmaktadır. Emeği geçen tüm arkadaşlarıma teşekkür ederim.

Detaylı

DERSTE KAZANDIRILACAK ÖZELLİKLER KAPSAM HAFTALARA GÖRE DERS PROGRAMI ÖNERİLEN KAYNAKLAR

DERSTE KAZANDIRILACAK ÖZELLİKLER KAPSAM HAFTALARA GÖRE DERS PROGRAMI ÖNERİLEN KAYNAKLAR PROGRAM ADI TURİZM VE OTEL İŞLETMECİLİĞİ DERSİN KODU TUR / TRO 169 DERSİN ADI TEMİZLİK ÜRÜNLERİNİN KULLANIMI VE DENETİMİ DERSİN SORUMLUSU ÖĞR. GÖR. MELTEM BOZKURT DERSİN TÜRÜ Zorunlu x Seçmeli EĞİTİM DİLİ

Detaylı

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece SİLİVRİ 2014 DÜNYA VE AVRUPA KENTİ Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte rekabetçi bir sanayi ekonomisi haline gelmiştir. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin

Detaylı

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları

Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Uluslararası Ekonomi Politik (IR502) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Uluslararası Ekonomi Politik IR502 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

Prof. Dr. Münevver ÇETİN

Prof. Dr. Münevver ÇETİN Prof. Dr. Münevver ÇETİN LİDERLİKLE İLGİLİ TANIMLAR Yönetim bilimcilerin üzerinde çok durdukları kavramlardan biri de liderliktir. Warren Bennis in belirttiği gibi, liderlik, üzerinde çok durulan, yazılan

Detaylı

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY İşletmelerin bir ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemini, "ekonomik" ve "sosyal" olmak üzere iki açıdan incelemek gerekir. İşletmelerin Ekonomik Açıdan Yeri ve

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Temsilcileri, Hepinizi saygıyla selamlıyorum, Başbakanlık Sosyal

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Yeni ilkokullar. - reformla ilgili kısa rehber. Yeni ilkokullar - reformla ilgili kısa rehber 1

Yeni ilkokullar. - reformla ilgili kısa rehber. Yeni ilkokullar - reformla ilgili kısa rehber 1 Yeni ilkokullar - reformla ilgili kısa rehber Yeni ilkokullar - reformla ilgili kısa rehber 1 Yeni ilkokullar - reformla ilgili kısa rehber İlkokullarda profesyonel yenilikler Danimarka'da gerçekten çok

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI Birinci Bölüm Çevre Hukukunun Temelleri I. Genel Olarak...1

Detaylı

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Oğuz Gündoğdu ACİL DURUMLAR PANELİ KalDer Bursa Şubesi Çevre ve İş Güvenliği Kalite Uzmanlık Grubu 27 Mayıs 2015 Ülkemizde çağdaş anlamda Afet Yönetimi

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

DERS PROFİLİ. Uluslararası İktisat ECO311 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Aslı Şen-Taşbaşı

DERS PROFİLİ. Uluslararası İktisat ECO311 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Aslı Şen-Taşbaşı DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Uluslararası İktisat ECO311 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr ANKARA KALKINMA AJANSI www.ankaraka.org.tr TÜRKİYE'NİN En Genç Kalkınma Ajansı Ankara Kalkınma Ajansı bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak, bölgenin rekabet gücünü artırmak ve gelişimini hızlandırmak

Detaylı

TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP)

TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP) TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP) 1. Bölgesel Eğitim Merkezi (RTP) Bilindiği üzere; Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü Kurumsal Yapılanma Birimi tarafından uygulanan Bölgesel Eğitim

Detaylı

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı.

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı. ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 346 Bahar 6 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 346 Bahar 6 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Uluslararası Siyasette Orta Doğu POLS 346 Bahar 6 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı

PEKİ ŞİMDİ NE OLACAK? BAĞIMSIZ DENETİM YÖNETMELİĞİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME

PEKİ ŞİMDİ NE OLACAK? BAĞIMSIZ DENETİM YÖNETMELİĞİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME PEKİ ŞİMDİ NE OLACAK? BAĞIMSIZ DENETİM YÖNETMELİĞİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME GİRİŞ Ayşenur ALTINAY 1 Bir ülkenin gelişmesi ve büyümesi, o ülkede yaşayanların oluşturduğu örgütlerin başarısına bağlıdır. Örgütlerin

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Üretim Yönetimi MAN 325 2 3 + 0 3 6. Program Öğrenme Çıktıları

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Üretim Yönetimi MAN 325 2 3 + 0 3 6. Program Öğrenme Çıktıları DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Üretim Yönetimi MAN 325 2 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Almanca Lisans Zorunlu

Detaylı

DERS PROFİLİ. Prof. Dr. Emre Gönensay

DERS PROFİLİ. Prof. Dr. Emre Gönensay DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Güncel İktisadi Sorunlar ECO415 Bahar 8 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON MİSYON Eğitim, sağlık hizmeti ve araştırmada yenilik ve mükemmelliği teşvik ederek, ulus ve ötesinde, sağlığı korumak ve geliştirmektir.

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi

Detaylı

ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI

ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI ön koşul kavramsal uzlaşı niçin planlama? toplumsal-ekonomikhukuksal gerekçe plan kapsam çerçevesi plan yapımında yetkiler planın ilkesel doğrultuları ve somut koşulları plan

Detaylı

DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ

DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ 215 DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 25 Kasım 1981 tarihli ve 36/55 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ 1990 sonrasında peş peşe gelen finansal krizler; bir yandan teorik alanda farklı açılımlara hız kazandırırken bir yandan da, küreselleşme süreci ile birlikte,

Detaylı

SHELL GENEL İŞ İLKELERİ

SHELL GENEL İŞ İLKELERİ SHELL GENEL İŞ İLKELERİ Shell Genel İş İlkeleri, Shel Grubu nu* meydana getiren Shell şirketlerinin işlerini nasıl yürüteceklerini belirler. * Royal Dutch Shell plc ve onun doğrudan ya da dolaylı olarak

Detaylı

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER MİSYON Eğitim, sağlık hizmeti ve araştırmada yenilik ve mükemmelliği teşvik ederek, ulus ve ötesinde, sağlığı korumak ve geliştirmektir.

Detaylı

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur?

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? Kısa adı SANGEM olan Sanayi Geliştirme Merkezi, Eskişehir Sanayi Odası (ESO) nın öncülüğünde Eskişehir sanayine rekabet üstünlüğü kazandırmak, yenilikçi sanayi modeli

Detaylı

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU

6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) 6. İSLAM ÜLKELERİ DÜŞÜNCE KURULUŞLARI FORUMU İslam Ülkelerinde Çok Boyutlu Güvenlik İnşası ( 06-08 Mart 2015, Serena Hotel - İslamabad ) Güvenlik kavramı durağan değildir.

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası Büyümenin ve istihdamın artırılması için 2005 yılında kabul edilen Yenilenmiş Lizbon Stratejisi kapsamında, Avrupa Sosyal modelini yeniden şekillendiren Sosyal Gündem

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler Tolga YAKAR UNDP Turkey Billion people 10 World 8 6 4 2 Africa Asia Europe Latin America and Caribbean Northern America 2050 yılında dünya nüfusunun

Detaylı

DERS PROFİLİ. POLS 260 Bahar 4 3+0+0 3 6

DERS PROFİLİ. POLS 260 Bahar 4 3+0+0 3 6 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Avrupa Birliği Politikaları POLS 260 Bahar 4 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı

Biyosistem mühendisi bir sistem mühendisidir. Sistem mühendisi, doğa ve

Biyosistem mühendisi bir sistem mühendisidir. Sistem mühendisi, doğa ve Biyosistem Mühendisliği Tarımsal üretimin gerçekleşmesi için sadece toprak, su ve hava gibi etmenlerin bir arada olması yeterli olmamakta, bunlarla beraber bitki ve hayvanlarla olan ortak yapılanma en

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri Makro İktisat Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü

Detaylı

Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği 1

Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği 1 Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından: Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Yönetmeliği 1 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı;

Detaylı

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar José Romero* İsviçre Federal Çevre Bakanlığı Berne, İsviçre Ankara,

Detaylı

H1. GİRİŞ VE TEMEL KAVRAMLAR 1.1. Girişimcilik

H1. GİRİŞ VE TEMEL KAVRAMLAR 1.1. Girişimcilik H1. GİRİŞ VE TEMEL KAVRAMLAR 1.1. Girişimcilik 1. Girişimcilik nedir? a) Yaşanan çevrenin yarattığı fırsatları sezmek b) Sezgilerden düşler üretmek c) Düşleri projelere dönüştürmek d) Projeleri yaşama

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

KURUM İÇ DEĞERLENDİRME RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU

KURUM İÇ DEĞERLENDİRME RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU KURUM İÇ DEĞERLENDİRME RAPORU HAZIRLAMA KILAVUZU ANKARA- 13 /04/2016 1 Araştırma ve Geliştirme Yönetim Sistemi 2 Araştırma ve Geliştirme Araştırma Stratejisi ve Hedefleri Araştırma Kaynakları Araştırma

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MALİ TABLOLAR ANALİZİ MAN 319 5 3 + 0 3 5. Program Öğrenim Çıktıları 4,6 1,2,5 2,20 7,8

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MALİ TABLOLAR ANALİZİ MAN 319 5 3 + 0 3 5. Program Öğrenim Çıktıları 4,6 1,2,5 2,20 7,8 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MALİ TABLOLAR ANALİZİ MAN 39 5 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Muhasebeye Giriş I+II, Maliyet Muhasebesi Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Uludağ Üniversitesi Kadın Araştırmaları

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

2014 YILI FAALİYET RAPORU 2014 YILI FAALİYET RAPORU İNSAN. İnsan Kayanakları KAYNAKLARI

2014 YILI FAALİYET RAPORU 2014 YILI FAALİYET RAPORU İNSAN. İnsan Kayanakları KAYNAKLARI 2014 YILI FAALİYET RAPORU İNSAN KAYNAKLARI İnsan Kayanakları 29 İNSAN KAYNAKLARI İSMMMO da İnsan Kaynakları Yönetimi; kurum için en etkili iş gücünü bulmak, geliştirmek ve bunun sürekliliğini sağlamak

Detaylı

2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları

2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları 2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları Virpi Einola-Pekkinen 11.1.2011 1 Strateji Nedir? bir kağıt bir belge bir çalışma planı bir yol bir süreç bir ortak yorumlama ufku? 2 Stratejik Düşünme Nedir?

Detaylı

Ümit GÜVEYİ. Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde. Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi

Ümit GÜVEYİ. Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde. Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi Ümit GÜVEYİ Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XI GİRİŞ...1 Birinci Bölüm Teorik Boyutuyla Genel Kavramsal Çerçeve

Detaylı

1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI

1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI YÖNETİCİ-LİDER FARKI VE LİDERLİĞİN YÖNETİMDEKİ ÖNEMİ Ahmet VERAL (Rapor) Eskişehir, 2011 1. LİDER Genel bir kavram olarak ele alındığında lider, bir grubun hedef oluşturma ve bu hedeflere ulaşma ve ilerleme

Detaylı

1. İnsan kaynakları kavramı, önemi ve özellikleri 1,2 1,2

1. İnsan kaynakları kavramı, önemi ve özellikleri 1,2 1,2 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İŞL307 5 3+0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu

Detaylı

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ 06 KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Sosyal Araştırmalar Merkezi USAK RAPOR NO: 11-06 Dilek Karal Eylül 2011 Korkmadan Öğrenmek: Okul ve Okul

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı YÖNETİM SİSTEMLERİ Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı Genel Bilgilendirme Çevre Yönetim Sistemi (ISO 14001) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (OHSAS 18001) Sosyal Sorumluluk Standardı

Detaylı

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 ILO Kabul Tarihi: 15 Haziran 2006 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 20 Şubat 2009 Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı, Uluslararası

Detaylı

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi toplumunda, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yarattığı hız ve etkileşim ağı içinde, rekabet ve kalite anlayışının değiştiği bir kültür

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI FİNANSAL YÖNETİM MAN 328 6 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI FİNANSAL YÖNETİM MAN 328 6 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI FİNANSAL YÖNETİM MAN 328 6 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri İşletme Finansı Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

Alan: Sosyal Psikololji. 04/2007 10/2008 Yüksek Lisans Humboldt Üniversitesi Berlin

Alan: Sosyal Psikololji. 04/2007 10/2008 Yüksek Lisans Humboldt Üniversitesi Berlin Yrd. Doç. Dr. Leyla ÖZDEMİR Holtur Evleri 2. Etap A Blok Daire 24 Boztepe/Trabzon Mail: leyla-oezdemir@hotmail.com Doğum Tarihi: 12.01.1980 Eğitim Bilgileri 10/2008 12/2012 Doktora Humboldt Üniversitesi

Detaylı

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı Kredi Finansal Kiralama A.O. nın ( Şirket ) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk

Detaylı

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI 2023 e 10 Kala Kamu Üniversite Sanayi İşbirliği Bölgesel Toplantısı nda konuya yönelik düşüncelerimi ifade etmeden önce sizleri, şahsım ve İstanbul

Detaylı

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR11 1.1. İnsan Kaynakları 12 1.1.1. Tanımı 12 1.1.2. Kapsamı 13 1.2. İnsan Kaynakları Yönetiminin Tarihçesi 14 1.2.1. Klasik Kuram 14 1.2.2.İnsani İlişkiler

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli ve Tezsiz Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Yrd. Doç. Dr. M. Volkan TÜRKER Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme Bölümü vturker@marmara.edu.tr

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Uygulamalı İşletme İstatistiği BBA 282 Bahar 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN

Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN İklim değişikliği eğitimi, öğrencilerin küresel ısınmanın günümüzdeki etkileri üzerine düşünmelerine yardımcı olur ve gelecekte daha sürdürülebilir bir dünyaya sahip

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çokuluslu Firmalarda Kontrol MAN 423 7 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Çokuluslu Firmalarda Kontrol MAN 423 7 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Çokuluslu Firmalarda Kontrol MAN 423 7 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Almanca

Detaylı

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Bilindiği üzere; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin gereği

Detaylı

İnsan Kaynakları Yönetimi ve Uygulamaları. Prof.Dr.Kadir Ardıç Doç.Dr. Yasemin ÖZDEMİR

İnsan Kaynakları Yönetimi ve Uygulamaları. Prof.Dr.Kadir Ardıç Doç.Dr. Yasemin ÖZDEMİR İnsan Kaynakları Yönetimi ve Uygulamaları Prof.Dr.Kadir Ardıç Doç.Dr. Yasemin ÖZDEMİR Giriş İşletmelerin rakiplerinden tek farklı kaynağı insan dır. Günümüz dünyasının insan kaynağının profili İnsan Kaynakları

Detaylı