YAPI BAKIMINDAN TÜMCE TÜRLERİ VE YAN TÜMCE * ÖZET

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YAPI BAKIMINDAN TÜMCE TÜRLERİ VE YAN TÜMCE * ÖZET"

Transkript

1 - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, p , ANKARA-TURKEY YAPI BAKIMINDAN TÜMCE TÜRLERİ VE YAN TÜMCE * İbrahim TOSUN ** Ali KOÇ *** ÖZET Dilde yargı birimleri olarak bilinen tümceler öğelerinin yerleri bakımından dilden dile farklı kurulsalar da, bu kuruluş içerisinde yer alan öğeleri bakımından benzerdirler. Bu nedenle her dilde tümcelerin tanımı, işlev ve görevleri aynıdır. Bu aynılıktan dolayı tümce sınıflandırmaları ve çözümlemelerinde göz önüne alınan kıstaslar bütün dillerdeki tümcelere uygulanabilecek evrensel bir nitelik kazanmaktadır. Dilledeki bu genel, evrensel özellikler tümce çözümlemelerinde belirli yöntemlerin ortaya çıkmasını ve kuramsallaşmasını sağlamıştır. Naom Çomsky nin Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi Kuramı tümcenin ve diğer dilbilgisel kategorilerin bütün dillerde benzer olma özelliğine, evrenselliğine dayanmaktadır. Türkçede tümce konusu üzerine bugüne kadar epeyce önemli çalışma yapılmıştır. Bu çalışmaların çoğu, tümce türleri ve tümcenin sentaktik düzeniyle ilgili olmakla birlikte bazıları Türkçenin genel gramerini ele almış ve tümceye de yer vermişlerdir. Çalışmaların çokluğuna rağmen Türkçedeki tümce konusu bütün yönleriyle henüz tam bir açıklığa kavuşturulamamıştır. Özellikle yapı bakımından tümceler ve bu alanı oluşturan terimler üzerinde tam bir birlik sağlanamamıştır. Bu alanın en tartışmalı konuları eylemsilerle kurulu yan tümcelerin durumu, basit ve birleşik tümceler, sıralı tümce ya da tümce üstü birimlerdir. Bu konularda hâlâ devam etmekte olan görüş ayrılıklarına rağmen, bu çalışmada, yapı bakımından tümceler üzerine bugüne kadar söylenmiş olanlardan yola çıkılarak tümce yapısı konusunda toplu bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Karşıt görüşlere ve çelişkili açıklamalara rağmen konuyla ilgili yaygın kabul gören fikirler ön plana çıkarılmış, daha yaygın kullanılan terimler esas alınmıştır. Anahtar Kelimeler: tümce, yan tümce, eylemsi, tümcede yapı. * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr. Tunceli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, El-mek: *** Arş. Gör. Tunceli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, El-mek:

2 970 İbrahim TOSUN Ali KOÇ SENTENCE TYPES AND SUBORDINATE CLAUSE IN TERMS OF STRUCTURE ABSTRACT Sentence in the language known as judicial units in terms of the location of the item is founded as discrete from language to language, they are similar in terms of the elements of these organizations. Therefore, each of the sentences in the language definition, functions and duties are the same. Due to this fact and sentence classification criteria taken into account in the analysis can be applied to sentences in all languages is becoming a universal character. In the language of this general, universal properties of specific methods of sentence analysis has led to the emergence and of theoretical. Noam Chomsky's Manufacturer Transformational Grammar Theory of sentences and other grammatical categories are similar in all languages of the property, is based on universality. Many studies have been made on the topic sentence in Turkish so far. Although a substantial part of these studies is related to the types of sentence and syntactic order of sentence, some of them handle general grammar of Turkish and give place to the sentence. Despite the multitude of studies, all aspects of the subject in Turkish sentence have not been clarified yet. Especially sentences in terms of structure and on terms that form this area have not provided a complete unity. The most controversial issues of this area are the status of the subordinate clause installed with verbals, simple and compound sentences, sequential sentence and top units of sentences. Taking into account the differences of opinion that is stil ongoing in these issues, in this study, the sentences in terms of structure on the basis of what has been said until now, a collective assessment about sentence structure has been studied. Despite opposing views and conflicting statements, widely accepted ideas on the issue are brought to the forefront, the more frequently used terms are based on. Key Words: sentence, subordinate clause, verbal, sentence structure. 1. Giriş Dilde Yargı birimleri olarak bilinen, sözcüklerden kurulu tümceler sözcüklerinin dizilişi bakımından dilden dile farklılıklar gösterse de, bu kuruluş içerisinde yer alan öğeleri bakımından benzerdirler. Bu nedenle hangi dilde olursa olsun tümcelerin tanımı, işlev ve görevleri aynıdır. Bu aynılık özellikle diller arası aktarımlarda belirginleşirken, tümce sınıflandırmaları ve çözümlemelerinde göz önüne alınan kıstaslar bütün dillerdeki tümcelere uygulanabilecek evrensel bir nitelik kazanmaktadır. Bu genel, evrensel özellikler tümce çözümlemelerinde belirli yöntemlerin ortaya çıkmasını ve kuramsallaşmasını sağlamıştır. Örneğin; Naom Çomsky nin Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi Kuramı tümcenin ve diğer dilbilgisel kategorilerin bütün dillerde benzer olma özelliğine, evrenselliğine dayanmaktadır. 1 1 UZUN, Nadir Engin, Ana Çizgileriyle Evrensel Dilbilgisi ve Türkçe, Multilingual Yay., İstanbul 2000, s.1-90.

3 Yapı Bakımından Tümce Türleri ve Yan Tümce 971 Türkçede yapı bakımından tümceler pek çok gramerci tarafından incelenmiş olmakla birlikte, 2000 li yıllara kadar hem terimler hem de sınıflandırmalar konusunda tam bir birlik sağlanamamıştır. Yapı bakımından tümce tasniflerinin ele alındığı gramer çalışmalarında her çalışma bir öncekileri esas almış gibidir. Bazen tasniflerde farklılıklar görülse de tanımlamalarda aynı şeyler söylenmektedir. Konuyla ilgili çalışmalar, adlandırmalar bağlamında değerlendirildiğinde basit/yalın/yalınç, cümle/tümce, bileşik/birleşik, bağımlı/bağlı, girişik/karmaşık gibi terimlerde birliktelik sağlanmadığı görülmektedir. 2 Türkiye de tümce çözümlemelerinde dilbilimsel yöntemlerin kullanılması ve tümcelere kuramsal bazı açılardan bakılması daha çok doksanlı yıllardan sonra başlamış, doksanlı yıllardan bu yana yapılan çalışmalarda tümce çözümlemeleri ve özellikle yapı bakımından tümcelerle ilgili daha sağlam sonuçlar ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada; genel olarak tümce, tümcenin dil bütünlüğü içindeki yeri, temel tümce ve yan tümcenin tanımı, özellikleri, tümcenin farklı adlandırmaları ve yapı bakımından tümce türleri, özellikle de yan tümceciklerle (fiilimsilerle) kurulan tümce çeşitleri ele alınmıştır. Bu konuda bugüne kadar yapılmış başlıca tespitler değerlendirilerek genel bir sonuç çıkarılmaya çalışılmıştır. Genel olarak bir duyguyu, bir düşünceyi, bir hareketi, bir isteği bildiren sözcük ya da sözcük dizisinden oluşan tümcenin tanımını bazı Türkologlar şu şekilde yapmaktadır: "Bir yargıyı dinleyende soruya yer bırakmayacak şekilde oluş veya kılış bildiren çekimli bir fiille sonuna cevher fiili getirilen ve durum bildiren bir isimle kullanılan kelimeler dizisine cümle denir. 3 ", "Bir duyguyu, bir düşünceyi, bir olayı, bir isteği, bir yargıyı anlatmak için kurulan sözcük dizesine tümce denir. 4 ", "Bir fikri, düşünceyi, hareketi, duyguyu, olayı tam olarak anlatan kelime veya kelime grubuna cümle denir. 5 ", Tümce, herhangi bir düşünce, duygu, oluş ve kılış anlatan; bir yargı bildiren ve çekimli bir eylemle veya ek eylemle (cevher eylemi) biçimlenen sözcük ya da sözcük grubu/gruplarıdır. 6, Geleneksel dil bilgisinde tümce, en az bir yüklemden oluşan tamamlanmış düşüncenin ifadesidir. 7, Bir düşüncenin, bir duygunun ya da bir yargının başlı 2 EMRE, Ahmet Cevdet, Türk Dilbilgisi, TDK Yay., İstanbul 1945; BİLGEGİL, M. Kaya, Türkçe Dilbilgisi, İstanbul 1964, s ; GENCAN, Tahir Nejat; Dilbilgisi,, TDK yay., Ankara 1971, s ; DİZDAROĞLU, Hikmet, Tümce Bilgisi, TDK Yay., Ankara 1976; HATİBOĞLU, Vecihe, Türkçenin Sözdizimi, TDK Yay., Ankara 1977; AKSAN Doğan, Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim -, TDK Yay., Ankara 1980; ATABAY, Neşe- ÇAM, A.-ÖZEL, S., Türkiye Türkçesinin Sözdizimi, TDK Yay., Ankara 1981; ERGİN, Muharrem, Türk Dil Bilgisi, Boğaziçi Yay., İstanbul 1985, s ; GÜLENSOY, Tuncer, Türkçe Ders Notları II, Elazığ 1985, s ; GÜLENSOY, Tuncer, Türkçe El Kitabı, Bizim Gençlik Yay., Kayseri 1994; KARAÖRS, Metin, Türkçenin Sözdizimi ve Cümle Tatlilleri, s ; PAÇACIOĞLU, Burhan; Türk Dili Dersleri, Cumhuriyet Üniversitesi yay., Sivas 1987, s ; ŞİMŞEK, Rasim, Örneklerle Türkçede Sözdizimi, Trabzon 1987; EDİZKUN, Haydar, Türk Dilbilgisi, Remzi Kitabevi, İstanbul 1988; BANGUOĞLU, Tahsin, Türkçenin Grameri, TDK Yay., Ankara 1990; KORKMAZ, Zeynep-ERCİLASUN, Ahmet Bican-AKALIN, Mehmet-GÜLENSOY, Tuncer-ZÜLFİKAR, Hamza- PARLATIR, İsmail-BİRİNCİ, Necat, Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri, YÖK Mat., Ankara 1990, s ; KARAHAN, Leyla, Türkçede Söz Dizimi Cümle Tahlilleri-, Akçağ Yay., Ankara 1993, s ; KOÇ, Nurettin, Yeni Dilbilgisi, 3. Bas., İnkılap Yay., İstanbul 1996; EKER, Süer, Çağdaş Türk Dili, Grafiker Yay., Ankara 2003, ; KESKİN, Raşit, Türkçe Dilbilgisi-Kelime ve Cümle Tahlilleri-, Konya 2003; ÖZKAN, Mustafa- SEVİNÇLİ, Veysi, Türkiye Türkçesi Söz Dizimi, İstanbul 2008; PARLATIR, İsmail-BİRİNCİ, Necat, Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri, YÖK Mat., Ankara 1990, s ; AYDIN, İlker; Türkçede Yan Tümce Türleri ve İşlevleri, Ankara Üniversitesi Dil Dergisi S. 126, Ankara 2005, s.29-55; DELİCE, H. İbrahim; Türkçe Sözdizimi, Kitapevi yay., İstanbul 2007, s DELİCE, age, s GENCAN, age, s PAÇACIOĞLU, age, s EKER, age, s. 343; BAŞKAN, Özcan, Dilbilimde Yoz-Yorum İşlemi, TDAY-Belleten, TDK Yay, Ankara 1976, s de bilimsel bildirimler, kişinin öznel izlenimlerinden öteye geçerek, başkalarının dadenetleyebileceği biçimde nesnel olmak zorundadırlar. Tümce konusunda yapılacak incelemelerde de, o dili ana dili olarak kullanmayan birisinin bile yararlanabileceği somut ve kesin ölçütler ortaya sürülmesi gerekmektedir. diyor. 7 HARTMANN, R. R. K.-STORK, F. C., Dictionary of Language and Linguistics, New York-Toronto 1972, s. 208.

4 972 İbrahim TOSUN Ali KOÇ başına anlatımına yarayan ve içindeki sözcüklerin sayısı sınırlı olmayan, dile ait bir birimdir. 8, Bir fikri, bir duygu ve düşünceyi, bir oluş ve kılışı tam olarak bir hüküm halinde anlatan kelime grubu. 9, Herhangi bir dilin belirlenmiş sıralanma, belirtme ve tonlama kalıplarına uygun olarak bir bütün oluşturan seçilmiş söz dizimsel birlikler dizisidir. 10. Çeşitli gramer çalışmalarında bazı araştırmacılar tümce yerine tümsöz ve cümle terimlerini de kullanmakta, gerek tümceleri tanımlarken gerek türlerine ayırırken adlandırmalarda bir birliktelik sağlayamamaktadırlar. Adlandırmalar ve terimler konusunda farklılıklar olsa da yapılan açıklamalarda ve verilen örneklerde, sözü edilen tümcelerin aynı türden oldukları açık olarak görülmektedir. Bu çalışmaların genelinde yapı bakımından tümceler basit ve birleşik (bazılarında sıralı ve bağlı tümceler ayrı bir kategoride ele alınmış, bazılarında birleşik tümce içinde verilmiştir.) olarak ikiye ayrılırlar. Tek yargı bildirenlere basit, birbirine bağlı olarak birden fazla yargı bildirenlere ise birleşik tümce denmektedir. Basit tümcelerde tek bir yüklem olduğu halde, birleşik tümcelerde bazen kişi ve zaman kategorileri eksik, yargı bildiren birden fazla yüklem bulunur. Zaman ve kişi bakımından tam olan yüklem birleşik tümcede temel yargıyı oluştururken, bu yönleriyle eksik olan yüklemsiler yan yargıları bildirirler. Böylece birleşik tümcelerde temel ve yan tümcecikler dediğimiz öbekler ortaya çıkar. Buna göre de birleşik tümcenin tek bir temel yargıya bağlı, birden fazla yargıyı içinde barındıran tümce olduğu söylenebilir. Temel yargıyı taşıyan tümce kip ve kişi kategorileriyle kurulurken, yan yargıları bildiren tümceler genellikle eylemsilerle, bazen şart kipi ve ki bağlacıyla temel tümceye bağlanan ve onu çeşitli yönlerden tamamlayan öğeler olarak ortaya çıkmakta; bazı yapılarda da tümcelerin anlam yönünden birbirlerini bütünledikleri görülmektedir. Bu nedenle dilciler birleşik tümce tanımlamalarında genellikle yan tümcelerin yüklemsilerindeki morfolojik yapıları dikkate alarak, adlandırmaları bu yapılara göre yapmaktadırlar. Bu durumda birleşik tümceler çeşitli alt türlere ayrılmakta ve birbirinden farklı adlandırmalar söz konusu olmaktadır. Adlandırmalarda bir birlik sağlamak ve bu konudaki çelişkileri gidermek için öncelikle birleşik tümce türünün bünyesinde bulunan temel ve yan tümce kavramlarına açıklık getirmek gerekmektedir. Türkçede tümce değerinde bulunan, hükmü üzerinde taşıyan, yüklemi şart kipinden bir fiil dışında çekimli fiil veya ek fiil almış isim olan, birleşik tümcelerin daima tamlanan unsuru durumunda bulunan kelime veya kelime dizisine temel tümce denir. Yan tümce ise tümce değerinde bulunmayan yüklemi şart kipinden bir fiil veya isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil olan tümcelerle çekimli bir fiilden sonra kullanılan "ki" bağlacıyla ya da başka bağlayıcılarla (ilgeçlerle) kurulan sözcük veya sözcük öbeklerine denir ki bunlar temel tümcenin herhangi bir öğesi olurlar. İlker Aydın, "Türkçede Yan Tümce Türleri ve İşlevleri" adlı makalesinde yan tümceyi ve onun işlevsel yönlerini şöyle açıklamaktadır: "Yan tümce kuruluş bakımından bir tümce değerinde olmasına karşın anlamca temel tümceye bağlı olan, dilbilgisel özerkliği bulunmayan tümcedir. Bunlardan dilek ya da koşul kipine dayalı olanlar ve eylemsilerle kurulanlar bağımsız yargı bildirmezler. Bir yan tümce temel tümcenin bir öğesi olabildiği gibi, başka bir yan tümce içinde de bulunabilir. Yan tümceler yer aldıkları tümceler içinde çeşitli sözdizimsel işlev üstlenen hep bir üst tümceye bağlı birimlerdir. Kısaca, yan tümce temel tümcedeki yargıyı güçlendiren, açıklayan, bütünleyen ve türlü yollarla temel tümceye bağlanan tümcedir. 11 " Buradan, yan tümcelerin asla bağımsız yargı birimleri olamayacağı, ancak birleşik tümceler içerisinde işlevsel-bağımlı yargılar olarak görev alabilecekleri sonucuna varılabilir. Birleşik yapılarda kurucu unsur olarak görev yapan temel tümcedir. Bu bakımdan asıl yargı, durum ve düşünce, yüklemi zaman + kişi bakımından tam 8 AKSAN, age, s KORKMAZ, Zeynep, Gramer Terimleri Sözlüğü, TDK Yay., Ankara 1992, s SEZER, Ayhan, Türkçe Tümcelerde Sözdiziminin İşlevi, Genel Dilbilim Dergisi, C:2, S:5-6, Ankara 1979, s AYDIN, agm, s.29.

5 Yapı Bakımından Tümce Türleri ve Yan Tümce 973 donatılmış temel tümce üzerinden bildirilir. Temel tümcenin yüklemi ister eylem ister ad ya da ad türünden sözcüklerden oluşsun, her zaman birleşik tümcenin yüklemi konumundadır ve tümce içinde kesinlikle başka bir öğeye dönüşmez. Yapısal özellikleri yanında, tümceler, yüklemlerinin türüne, öğelerinin sıralanışına ve yüklendikleri anlama göre de sınıflandırılırlar. Tümcenin değişik yönleri ve gelenekselleşmiş bazı ölçütler dikkate alınarak yapılan yaygın sınıflandırmalarda, bir dilin bütün yargı birimleri, Türkçe için de geçerli olmak üzere, genellikle şu tümce türlerinden herhangi birinin içinde yer almaktadır: Yapı bakımından: 1. Basit tümce, 2. Birleşik tümce, 3. Sıralı ve Bağlı tümce; anlam bakımından: 1. Olumlu tümce, 2. Olumsuz tümce, 3. Soru, 4. Emir, 5. Ünlem tümceleri; yükleminin türü bakımından: 1. Eylem tümcesi, 2. Ad tümcesi; yükleminin yeri bakımından: 1. Kurallı, 2. Devrik, 3. Kesik tümce. 12 Bu çalışmanın kapsamı dışında olsa da konuyla ilgisi bulunduğundan, tümcelere anlam, yükleminin türü ve yeri bakımından kısaca değinmek gerekmektedir. Yüklemin olumsuzluk ve soru anlamlarıyla genişletilmiş olup olmama durumuna göre birbirinden ayrılması, anlamlarına göre tümce gruplarını oluşturmaktadır. Bir tümcede olumsuzluk eki yoksa o tümce olumlu, olumsuzluk eki varsa olumsuz tümce, soru edatı ya da soru sıfatı / soru zarfı almışsa soru, emir kipinde çekimlenmişse emir, bir duygu ifade ediyorsa ünlem tümcesi olarak adlandırılmaktadır. Diyar) Memleket meselelerine bakışımız ayrı ayrıdır. (olumlu tümce) (Sevinç Çokum-Bizim Bu yüzlerce kız çocuğunun çılgın neşesi, sevinci bana dalgın bir hüzünden başka bir şey vermiyor. (olumsuz tümce) (R. N. Güntekin-Çalıkuşu) Bir yaz günü, zerreleriniz saatlerce güneşi içtikten sonra bir ağaç altında hiç arka üstü uzandınız mı? (olumlu soru tümcesi) (Suut Kemal Yetkin) Kendi hayatı da böyle değil miydi? (olumsuz soru tümcesi) (Mehmet Rauf) Kuyu kaz benim için, derin et kendin için. (emir tümcesi) (Atasözü) Ben de kalkmış kendimi yoruyorum! Laf dinleyen kim?! Ah! Ah ki gençliğim! Ah ki gidişatımız! (ünlem tümcesi) (Ferit Edgü-Yazmak Eylemi) Tümcenin kuruluşunda en önemli görevi üstlenen yüklemdir. Yüklemin türüne göre tümcelerin iki farklı görünümü söz konusudur. Buna göre yüklemi isim soylu sözcük ya da sözcük gruplarından ek-fiil yardımıyla oluşturulmuş tümcelere isim/ad; yüklemi çekimli eylemlerden meydana gelmiş olanlara de fiil/eylem tümcesi adı verilir. İneyim de beni tımarhaneye kapatın. (eylem tümcesi) (Cevdet Kudret-Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman) Bu çocuk cahildir, ama hoştur. (ad tümcesi) (Ömer Seyfettin-İlk Düşen Ak) Türkçenin genel tümce yapısında yüklemin sonda bulunması gerekmektedir. Bu kurala uyan tümceler kurallı, uymayan, yani yüklemi sonda bulunmayan tümceler ise devrik ya da kuralsız olarak adlandırılmaktadır. Bir tümcenin diğer görünümleri nasıl olursa olsun, her tümce yükleminin yeri bakımından ya kurallı veya devriktir. Türkçede devrik tümce örneklerine daha çok konuşma dilinde ve şiirde rastlanır. Bazen nesirde de kişilere ait bir üslup özelliği olarak devrik tümceler kullanılır. 12 EKER, age, s.380.

6 974 İbrahim TOSUN Ali KOÇ Sokakta ağlanır, gülünür, / hayal kurulur ve ölünür. (kurallı tümce) (Ahmet Muhip Dıranas-Şiirler) Ya çıkar ya çıkmaz o kurt yarına. (devrik tümce) (F. N. Çamlıbel-Han Duvarları) Bu kısa açıklamadan sonra asıl üzerinde durulacak olan yapı bakımından tümcelere ve bu tümceler içinde ortaya çıkan farklı yapıdaki yargı birimlerine geçilebilir. 2. Yapı Bakımından Tümceler İletişim aracı olarak tümcelerden yararlanıldığında, iletilmek istenen yargının basit/karmaşık, kısa/uzun olması tümcenin özellikle yapı bakımından nasıl kurulması gerektiğini belirlemektedir. Aynı zamanda tümcelerin yapısal özelliklerini belirleyen başka bir unsur da o tümceyi oluşturan dilin gelişmişlik ve işlenmişlik düzeyidir. Bu konuda Alâeddin MEHMEDOĞLU Türklük Biliminde kanıtlanmıştır ki, birleşik cümleler basit cümlelerin ilmi kanuna uygunlukla inkişafı sonucunda oluşmuştur. Daha doğrusu, basitten birleşiğe doğru inkişaf belirli bir zorunluluk (zaruret ) neticesinde baş göstermiştir. Dilin gramer yapısının aşağı katı olan basit cümle birleşik kata doğru, yani birleşik cümleye doğru inkişaf etmiştir. Bu süreç aşamalarla şöyle gelişme göstermiştir. 1. Basit cümle; 2. Basit geniş cümle; 3. Öğeleri genişlenmiş basit cümle; 4. Bağımsız birleşik cümle; 5. Bağımlı birleşik cümle; 6. Karışık türlü bağımsız birleşik cümle; 7. Karışık türlü bağımlı birleşik cümle; 8. Temel veya yardımcı cümlelerin dönüşüme uğraması neticesinde oluşan basit cümle. 13 şeklinde bir oluşum sırası belirlemiştir. Dillerin art süremli olarak ses-sözcük-tümce kronolojisinde geliştiği göz önüne alındığında, tümcelerin de önceleri genellikle basit yapılı oldukları ve dilin gelişimine bağlı olarak (yazı dili olma gibi) zamanla birleşik ve karmaşık yapılara dönüştükleri söylenebilir. Bir metnin örgüsü içinde bir araya gelen tümceler oluşturuluş biçimleri ve ilettikleri yargının başka bir yargıyla ilişkisi bakımından üç şekilde karşımıza çıkarlar. Bunlar klasik sınıflandırmalarda farklı tümce türleri olarak da belirlenebilen, aynı zamanda bu yapılar içinde görev alabilen yargı kalıplarıdır. Bağımsız, yan ve temel tümceler olarak adlandırılabilecek bu birimlerden kendi başına tam bir yargı bildirenlere bağımsız, tamamlanmak için başka yargı birimlerine ihtiyaç duyanlara, yani tamlanan durumunda olanlara, temel, genellikle bazı yönlerden eksik, anlam ya da bazı şekil kategorileri bakımından, asıl yargıyı tamamlama amacı ile kurulanlara ise yan tümce denir. Bu üç birim, tümceler yapı bakımından değerlendirilirken bu yapılar içinde kurucu unsurlar olarak karşımıza çıkan temel yargısal yapılardır. Tümceler yapı bakımından, bünyelerinde barındırdıkları unsurların taşıdığı yargı durumuna göre basit, birleşik ve sıralı olmak üzere üçe ayrılırlar. Bu ayırım genel olarak tümcedeki yargı sayısı ve bu yargıların birbirleri ile ilişkilerine göre yapılmaktadır Basit Tümce Bir tümce bünyesinde isim veya isme dayalı kelime öbeklerini barındırıyor ve bu şekliyle bir yüklem etrafında dizge oluşturuyorsa basittir. Bu tür tümcelerde tek bir yüklem, o yükleme dayalı tek bir yargı ve yargıyı çeşitli yönlerden belirginleştiren öğeler bulunur. Bünyelerinde yan tümce -tümcemsi- veya iç tümce barındırmazlar. Başka bir deyişle sadece bir yüklemle kurulurlar ve tek hüküm taşırlar. Anlamlarına göre olumluluk, olumsuzluk veya soru anlamı taşıyabilir; yüklemlerinin türüne göre ad veya eylem tümcesi; yüklemlerinin yerine göre düz ya da devrik olabilirler. Aslında bunlar yukarıda kısaca değinilmiş olan bağımsız tümcelerdir. Kendi başlarına tam bir yargı birimidirler ve iki nokta arasında bağımsız olarak kullanıldıkları gibi, hem sıralı 13 MEHMEDOĞLU, Alâeddin, Türkiye Türkçesinde Karışık Türlü Bağımlı Birleşik Cümle, Volume 4/3 Spring 2009, 1501.

7 Yapı Bakımından Tümce Türleri ve Yan Tümce 975 tümcelerde virgül ve noktalı virgülle ya da bağlaçlarla bağlanmış olarak yer almakta hem de birleşik ve karmaşık tümcelerde asıl (temel) tümceyi tamamlayan herhangi bir öğe rolü üstlenmiş bir iç tümce olarak bulunabilmektedirler. Kimdir bu Mümtaz Bey? (basit-devrik-soru-ad tümcesi) (A.H. Tanpınar-Huzur) Şimdi de dükkânlar kapalı! (basit-kurallı-olumlu-ad tümcesi) (Ferit Edgü-Yazmak Eylemi) Arkamdan yılan, tosbağa, bir kirpi, geçmiştir. (basit-kurallı-olumlu-eylem tümcesi) (Sait Faik Abasıyanık-Hişt Hişt!..) İki karpuz bir koltuğa sığmaz. (basit-kurallı-olumsuz-eylem tümcesi) (Atasözü) Benim sadık yârim kara topraktır. (basit-kurallı-olumlu-ad tümcesi) (Aşık Veysel) Yedinci günün sonunda çivi yazısının harflerini çözmüş. (basit-kurallı-olumlu-eylem tümcesi) (İskender Pala-Babil de Ölüm İstanbul da Aşk) 2.2. Birleşik Tümce 14 Bir veya birden çok yan tümce ile bir temel tümceden meydana gelmiş, birbirine eylemsilerle, şart kipiyle ya da çeşitli ilgeç ve bağlaçlarla bağlanmış tümce türüne birleşik tümce denir. Bu tür tümceler bünyelerinde fiil veya file dayalı kelime öbeklerini; özne, nesne, tümleç görevlerinde başka bir tümceyi veya iç tümceyi barındırmaktadırlar. Bunlarda tek bir temel yükleme bağlı birden fazla yan yargı söz konusudur. İki bölümden oluşan 15 birleşik tümcelerde yan yargılar temel tümceyi özne, nesne ve tümleç olarak tamamladıkları gibi, asıl anlamı pekiştirmek, açıklamak, görünürleştirmek, sonuçlandırmak, sınırlandırmak ve bir nedene bağlamak için de kullanılabilmektedirler. H. İbrahim Delice nin " İki veya daha fazla yargının bir cümle yapısı içinde yan cümle veya iç cümle şeklinde birleştirilmesi yoluyla oluşturulan cümle türüdür. 16 " diye tanımladığı birleşik tümcelerde temel tümce olumlu/olumsuz, ad/eylem, düz/devrik olma özellikleri taşıdığı halde içinde barındırdığı yan tümceler temel tümce ile aynı paralellikte olmayarak farklı özellikler sergileyebilmektedir. Yani temel tümce olumlu olduğu halde yan tümceler olumsuz, temel tümce ad tümcesi olduğu halde yan tümceler eylem tümcesi olabilir. Bu tür durumlarda yan tümcenin durumunun, genel tümcenin adlandırılmasında hiçbir rolü olmaz. Adlandırma daha çok yan tümcenin temel tümceye bağlanma biçimi göz önüne alınarak yapılır. Kartalın beğenmediğini, kargalar kapışır. (Cenap Şahabettin) kargalar kapışır. (temel tümce) Kartalın beğenmediğini, (yan tümce) 14 Birleşik tümceleri BİLGEGİL, age. s da 1. Girişik-Birleşik Cümleler, 2. Şartlı Birleşik Cümleler, 3. Sıralı Cümleler, 4. Bağlı Cümleler, 5. Ki Bağlacıyla Kurulan Cümleler, 6. Ara Cümleciği, 7. Karmaşık cümle; ERGİN, age, s de 1. Şartlı Birleşik Cümle, 2.Ki li Birleşik Cümle, 3. İç İçe Birleşik Cümle; GÜLENSOY, age, s de birleşik tümceleri oluşturan temel cümle, yan cümle ayrımlarından yola çıkarak, 1. Bağlaclı (Ki li) Yan Cümle, 2. Dilekli Yan Cümle, 3. Şartlı Yan Cümle, 4. Edatlı Yan Cümle, 5. Sorulu Yan Cümle, 6. İkilemeli Yan Cümle, 7. Ara Cümle, 8. Girişik Cümle, 9. Sıralı Cümle, 10. Kesik Cümle; EKER, age, s te 1. Şartlı Birleşik Tümce, 2. Ki li Birleşik Tümce; ÖZKAN, Mustafa-SEVİNÇLİ, Veysi, age, s de 1. Şartlı Birleşik Cümle, 2. İç İçe Birleşik Cümle, 3. Ki li Birleşik Cümle, 4. Girişik Cümle biçiminde sınıflandırmışlardır. 15 AYAN, Ekrem, Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde Birleşik Cümle Yapılarının Karşılaştırılması, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011, TURKEY, DELİCE, age, s.163.

8 976 İbrahim TOSUN Ali KOÇ Yukarıdaki birleşik tümcede, anlam bakımından temel tümce olumlu olduğu halde yan tümce olumsuzdur. Sınıflandırmada genellikle girişik (birleşik) tümce olarak değerlendirilen bu tümcenin adı yan tümceyi kuran dik eylemsi ekiyle ilgilidir. Tek pencerenin önünde, duvarın dibinde tozlu ve sefil, âdeta sürünen mevsim sonu çiçeklerine bakarak düşünüyorum. (A. H. Tanpınar-Saatleri Ayarlama Enstitüsü) düşünüyorum. (temel tümce) Tek pencerenin önünde, duvarın dibinde tozlu ve sefil, âdeta sürünen mevsim sonu çiçeklerine bakarak (yan tümce) Mümtaz, Nuran'ın geleceği sabahlar erkenden uyanırdı. (A.H.Tanpınar, Huzur) Mümtaz erkenden uyanırdı. (temel tümce) Nuran'ın geleceği sabahlar (yan tümce) İnsan melek olsaydı, cihan cennet olurdu. (Tevfik Fikret) Cihan cennet olurdu. (temel tümce) İnsan melek olsaydı. (yan tümce) Ben sanmıştım ki şehri canın pahasına müdafaa edeceksin. (H. R. Gürpınar-Gulyabani) Ben sanmıştım (temel tümce) şehri canın pahasına müdafaa edeceksin (yan tümce) Sanki eski ve güzel bir metni tefsir eder gibi, bütün müphem parıltılar keskin vuzuha kavuştular. (A. H. Tanpınar-Huzur) bütün müphem parıltılar keskin vuzuha kavuştular. (temel tümce) Sanki eski ve güzel bir metni tefsir eder gibi, (yan tümce) Yan tümce + temel tümce biçiminde yapılanan birleşik tümcelerdeki yan yargıları, çekimli eylemli ve çekimsiz eylemli olarak ikiye ayırmak gerekir. 17 Çekimli eylemlerle kurulu yan tümceler koşullu, ki bağlaçlı, iç tümceli ve çeşitli ilgeçlerle temel tümceye bağlanmış, tam donanımlı 18 tümcelerdir. Çekimsiz eylemli olanlar eylemsilerle kurulurlar ve tümce içinde bir ad, önad ya da zarf gibi kullanılarak, temel tümcenin herhangi bir öğesi olurlar. Bünyesinde bütüncül tümce çözümlemesinde tek yüklem barındıran ancak, ayrıntılı çözümlemede varlıkları ortaya çıkabilen yüklemsiler bulunduran 19 birleşiklerde yan tümcelerin hem yapısal hem de işlevsel olarak çeşitlilikler göstermesi, içinde bulunduğu bu birleşik yapıların da çeşitlenerek alt türlere ayrılmasına neden olmaktadır: Girişik-Birleşik Tümce Yan tümceleri eylemsilerle kurulmuş birleşik tümcelerdir. Bu kuruluş içindeki yan yargıların yüklemleri zaman ve kişi kategorileri bakımından eksiktir. Mastar ve ortaç ekleri ile oluşturulanlar ad çekim eklerini alabilir ve aldıkları bu eklere göre temel yargının öznesi, nesnesi ya da tümleci olabilirler. Zarf-fiil ekleriyle kurulanlar, adlar gibi çekime girmezler, asıl tümcede zarf tümleci görevi üstlenirler. Bu durumdan dolayı girişik-birleşik yapılarda yan tümceler tam bir oluşu, kılışı ve durumu ifade etmek yerine, temel yargıyı tamamlamaya dayalı bir amaçla kullanım 17 AYDIN, agm, s AYDIN, agm, s DELİCE, age, s

9 Yapı Bakımından Tümce Türleri ve Yan Tümce 977 alanına çıkmış gibi görünürler. Bu yan tümceler temel tümceden koparıldıklarında asla tam bir yargı birimi olamazlar. Artık tümce değil, birer söz öbeği (kelime grubu) olarak değerlendirilirler. Bir tümce içinde -ma, -mak, -Iş/-Uş mastar; An, -AsI, -maz, -Ar, -DIk/-DUk, -AcAk, - miş sıfat-fiil; Ip/-Up, -dikça, -IncA/-UncA, -A/-I, -ArAk, -AlI, -Ar. maz, -madan, -kan, - diğindan zarf-fiil ekleriyle kurulu yan tümceler çoğunlukla zaman, durum ve tarz bildirirler "Gerçek kanılarını çevreye bildirmek kişinin boynunun borcudur. (Nurullah Ataç) kişinin boynunun borcudur (temel tümce) Gerçek kanılarını çevreye bildirmek (özne görevinde yan tümce) Bütün bu insanlar şu evde yalnız birbirlerine zevk, eğlence ve heyecan vermek için yan yana gelmişlerdi. (P. Safa-Sözde Kızlar) Bütün bu insanlar şu evde yan yana gelmişlerdi (temel tümce) yalnız birbirlerine zevk, eğlence ve heyecan vermek için (yan tümce) Bir kadın için açıklanması güç olmakla birlikte, akşam senin perine karşı zorlu bir eğilim de bende uyandı. (H. R. Gürpınar-Gulyabani) akşam senin perine karşı zorlu bir eğilim de bende uyandı (temel tümce) Bir kadın için açıklanması güç olmakla birlikte (yan tümce) Dörthanlar dan buraya geldiği gün üstünde parça parça dökülen elbiseleri yeniden sırtına geçirdi. (Kenan Hulusi Koray-Dörthanlar ın Kulaksızı) yeniden sırtına geçirdi (temel tümce) üstünde parça parça dökülen elbiseleri (yan tümce) Dörthanlar dan buraya geldiği gün (yan tümce) Sonra çektiği tüm bir rezillik gözünün önünden gelip geçti. (Abbas Sayar-Can Şenliği) Sonra gözünün önünden geçti (temel tümce) çektiği tüm bir rezillik (yan tömce) gelip (yan tümce) kapıdan girerken ıslak bir koku yüze çarpar. (Burhan Arpad-Alnımdaki Bıçak Yarası) ıslak bir koku yüze çarpar (temel tümce) kapıdan girerken (yan tümce) Yeşilırmak ın kıyısında, Amasya nın kapısında, bu masalı dinlemeden, bu dalı gönlümüze gölge etmeden olmaz. (C. Atıf Kansu-Balım Kız Dalım Oğul) Yeşilırmak ın kıyısında, Amasya nın kapısında, olmaz. (temel tümce) bu masalı dinlemeden, (yan tümce) bu dalı gönlümüze gölge etmeden (yan tümce) Girişik-Birleşik tümcede görev alan yan öğeler görüldüğü gibi üç başlık altında ele alınabilen tam donanımsız, eylemsilerle kurulmuş yan tümcelerdir. Bunlar dışında yine birleşik tümcelerde herhangi bir öğe olarak görev yapan, fakat yüklemleri tam donanımlı olan yan tümceler

10 978 İbrahim TOSUN Ali KOÇ de bulunmaktadır. Bu tür yan tümceler ve oluşturdukları birleşik yapılar da şu adlar altında ele alınmaktadır: Şartlı Birleşik Tümce Bünyesinde şart-fiil veya şart-fiil öbeği bulunan tümce türüdür. Sonda bulunan temel tümcedeki yargının gerçekleşmesi yan tümcedeki şarta bağlanır. Şart tümceciği genellikle zarf görevindedir ve temel tümceyi zaman, sebep, şart, benzetme anlamlarıyla tamamlamaktadır. Bizim eşeğin sırtındaki semer vuruğu yere sürsem yara geçer mi? (Cevdet Kudret-Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman) yara geçer mi? (temel tümce) Bizim eşeğin sırtındaki semer vuruğu yere sürsem (yan tümce) Cihan yıkılsa bu cephe sarsılmaz. (M. Akif Ersoy) bu cephe sarsılmaz (temel tümce) Cihan yıkılsa (yan tümce) Ben ölürsem bayrağımın altında ölürüm (Y. K. Karaosmanoğlu-Zoraki Diplomat). bayrağımın altında ölürüm (temel tümce) Ben ölürsem (yan tümce) Artık demir almak günü gelmişse zamandan / Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. (Y. K. Bayatlı-Kendi Gök Kubbemiz) Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan (temel tümce) Artık demir almak günü gelmişse zamandan (yan tümce) Bir yerde mantık varsa, ancak orada niçin sorusunun cevabı da vardır. (Aziz Nesin-Bir Sürgünün Anıları) ancak orada niçin sorusunun cevabı da vardır. (temel tümce) Bir yerde mantık varsa, (yan tümce) Şart eki, içinde bulunduğu tümcede keşke vb. bir edatla birleşirse kip kurma hüviyetini kazanacağı için zarf tümleci oluşturmak yerine başlı başına tümce kurmakla görevli olur. Bu durumda, şart eki ünlem tümcelerini oluşturur ve bu tür tümceler temel tümce ilkelerine göre çözümlenir. 20 Dağlara, denizlere, ovalara / Uzansaydık yağarak iplik iplik / Tohumları susamış tarlalara / Bahar, gölge ve yağmur götürseydik. (Ahmet Muhip Dıranas-Şiirler) Bunların her biri kendi başına birer dilek tümcesidir Ki li Birleşik Tümce Ki ile bağlanmış birleşik tümceler yan ve temel tümcenin sıralanışı bakımından farklı özellikler gösterirler. Temel ve yan tümcelerin yeri değişebildiği gibi temel tümce düşmüş de olabilir. 20 DELİCE, age, s.165.

CÜMLE ÇEŞİTLERİ. Buna yükleminin türüne göre de denebilir. Çünkü cümleyi yüklemine göre incelerken yüklemi oluşturan sözcüklerin türüne bakılır.

CÜMLE ÇEŞİTLERİ. Buna yükleminin türüne göre de denebilir. Çünkü cümleyi yüklemine göre incelerken yüklemi oluşturan sözcüklerin türüne bakılır. CÜMLE ÇEŞİTLERİ Cümleler, kendini oluşturan sözcüklerin anlamlarına, cümlede bulundukları yerlere, türlerine göre değişik özellikler gösterir. İşte bu özelliklere göre cümleler değişik gruplar altında

Detaylı

Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3. Ders Bilgileri.

Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3. Ders Bilgileri. Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : 3464 Teorik : Pratik : Kredi : ECTS : 3 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ *

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ * TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ * EXAMINATION OF THE WORDS DESCRIBING DATE IN TERMS OF SYNTAX IN TURKEY TURKISH Sedat BALYEMEZ ** Özet:

Detaylı

ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI:

ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: ISBN NUMARASI: Bu formun ç kt s n al p ço altarak ö rencilerinizin ücretsiz Morpa Kampüs yarıyıl tatili üyeli inden yararlanmalar n sa layabilirsiniz.! ISBN NUMARASI: 65482464 ISBN NUMARASI: 65482464! ISBN NUMARASI:

Detaylı

ÖZNE YÜKLEM UYUMU BAKIMINDAN FARKLI BĐR CÜMLE TĐPĐ

ÖZNE YÜKLEM UYUMU BAKIMINDAN FARKLI BĐR CÜMLE TĐPĐ ÖZNE YÜKLEM UYUMU BAKIMINDAN FARKLI BĐR CÜMLE TĐPĐ Caner KERĐMOĞLU ÖZET Bu çalışmada Türkiye Türkçesinin söz dizimiyle ilgili olarak özne-yüklem uyumu konusu ele alınmıştır. Yüklemi 1. ve 2. kişi zamiri

Detaylı

CÜMLE TÜRLERİ(TÜMCE ÇEŞİTLERİ) Cümle türleri diğer ismiyle tümce çeşitleri basit bir YGS konusudur. Kolaylıkla yapılabilir.

CÜMLE TÜRLERİ(TÜMCE ÇEŞİTLERİ) Cümle türleri diğer ismiyle tümce çeşitleri basit bir YGS konusudur. Kolaylıkla yapılabilir. CÜMLE TÜRLERİ(TÜMCE ÇEŞİTLERİ) Cümle türleri diğer ismiyle tümce çeşitleri basit bir YGS konusudur. Kolaylıkla yapılabilir. En önemli kısmı ise yapısına göre cümleler kısmıdır çünkü diğer kısımlara göre

Detaylı

REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ SIFAT TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE ÖĞRETİMİ ÜZERİNE

REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ SIFAT TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE ÖĞRETİMİ ÜZERİNE 35 REŞAT NURİ GÜNTEKİN İN ÇALI KUŞU ROMANINDAKİ SIFAT TAMLAMALARININ DERİN YAPISI VE ÖĞRETİMİ ÜZERİNE TEACHING AND THE STRUCTURE OF THE ADJECTIVE PHRASES IN ÇALI KUŞU BY REŞAT NURİ GÜNTEKİN Öğrt. Turgut

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ

TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ Caner Kerimoğlu (2014), Türkiye Türkçesi ve Tatar Türkçesinin Karşılaştırmalı Söz Dizimi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 299 s. Vahide

Detaylı

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993 1. Adı Soyadı: H. İbrahim DELİCE 2. Doğum Tarihi: 01 Nisan 1964 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984 Y. Lisans

Detaylı

Türkiye Türkçesinde Dakikalı Saat İfadeleri ve Saat Grubu

Türkiye Türkçesinde Dakikalı Saat İfadeleri ve Saat Grubu Dil Araştırmaları Dergisi Sayı: 2 Bahar 2008, 87-92 ss. Türkiye Türkçesinde Dakikalı Saat İfadeleri ve Saat Grubu Sedat BALYEMEZ 1 ÖZET Saat ifadeleri, günlük dilde kullanımı çok fazla olan ifadelerdir.

Detaylı

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri 1. Yıl Ders Planı Türkiye Türkçesi ETO703 1 2 + 1 8 Türk dilinin kaynağı, gelişimi; Türkiye Türkçesinin diğer dil ve lehçelerle

Detaylı

Dil Araştırmaları, Sayı 2, Bahar 2008

Dil Araştırmaları, Sayı 2, Bahar 2008 Dil Araştırmaları, Sayı 2, Bahar 2008 www.dilarastirmalari.com TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE DAKİKALI SAAT İFADELERİ VE SAAT GRUBU Sedat BALYEMEZ ÖZET Saat ifadeleri, günlük dilde kullanımı çok fazla olan ifadelerdir.

Detaylı

Sosyal Bilimler Dergisi 1

Sosyal Bilimler Dergisi 1 Sosyal Bilimler Dergisi 1 NESNENİN ETKİ ALANI Ahmet AKÇATAŞ * ÖZET Nesne, cümlede önemli bir yere sahiptir. Nesnenin etki alanı, cümlenin gücünü de gösterir. Cümlede nesneler, yüklemin sonucunu, öznenin

Detaylı

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri 1. Yıl Ders Planı 1. Yarıyıl Türkçe Öğretiminde Çağdaş Yaklaşımlar ETO701 1 2 + 1 7 Türkçe öğretiminde geleneksel uygulamalardan

Detaylı

TÜRKÇE BİÇİM KISA ÖZET. www.kolayaof.com

TÜRKÇE BİÇİM KISA ÖZET. www.kolayaof.com DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. TÜRKÇE BİÇİM BİLGİSİ KISA ÖZET www.kolayaof.com

Detaylı

Konumuz CÜMLENİN ÖĞELERİ çocuklar.

Konumuz CÜMLENİN ÖĞELERİ çocuklar. Konumuz CÜMLENİN ÖĞELERİ çocuklar. Mustafa Öğretmenim, cümlenin asıl öğeleri Yüklem ve Özne dir. Öğretmenim, Zarf Tümleci, Dolaylı Tümleç ve Nesne (Belirtili Nesne Belirtisiz Nesne) de yardımcı öğeleridir.

Detaylı

+(y)la (< ile) EKİNİN CÜMLE ÖĞELERİ OLUŞTURMADAKİ YERİ. Özgür AY *

+(y)la (< ile) EKİNİN CÜMLE ÖĞELERİ OLUŞTURMADAKİ YERİ. Özgür AY * +(y)la (< ile) EKİNİN CÜMLE ÖĞELERİ OLUŞTURMADAKİ YERİ Özgür AY * 1.. Türkiye Türkçesi gramerlerine bakıldığı zaman, +(y)la (

Detaylı

Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269.

Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269. Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269. Birçok dilde olduğu gibi Türkçede de kelimeler isim ve fiil olarak iki temel gruba ayrılır. Diğer kelime

Detaylı

ÜNİTE 14 ŞEKİL BİLGİSİ-II YAPIM EKLERİ. TÜRK DİLİ Okt. Aslıhan AYTAÇ İÇİNDEKİLER HEDEFLER. Çekim Ekleri İsim Çekim Ekleri Fiil Çekim Ekleri

ÜNİTE 14 ŞEKİL BİLGİSİ-II YAPIM EKLERİ. TÜRK DİLİ Okt. Aslıhan AYTAÇ İÇİNDEKİLER HEDEFLER. Çekim Ekleri İsim Çekim Ekleri Fiil Çekim Ekleri ŞEKİL BİLGİSİ-II YAPIM EKLERİ İÇİNDEKİLER BAYBURT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ Çekim Ekleri İsim Çekim Ekleri Fiil Çekim Ekleri HEDEFLER TÜRK DİLİ Okt. Aslıhan AYTAÇ Bu üniteyi çalıştıktan sonra;

Detaylı

BAĞLAÇ. Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını, anlamca ilgili cümleleri birbirine bağlayan sözcüklere "bağlaç" denir.

BAĞLAÇ. Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını, anlamca ilgili cümleleri birbirine bağlayan sözcüklere bağlaç denir. BAĞLAÇ Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını, anlamca ilgili cümleleri birbirine bağlayan sözcüklere "bağlaç" denir. Bağlaçlar da edatlar gibi tek başlarına anlamı olmayan sözcüklerdir. Bağlaçlar her

Detaylı

TÜRKĐYE TÜRKÇESĐNDE ÖZNE DURUM BĐÇĐMBĐRĐMĐ ALABĐLĐR MĐ?

TÜRKĐYE TÜRKÇESĐNDE ÖZNE DURUM BĐÇĐMBĐRĐMĐ ALABĐLĐR MĐ? TÜRKĐYE TÜRKÇESĐNDE ÖZNE DURUM BĐÇĐMBĐRĐMĐ ALABĐLĐR MĐ? Erdoğan BOZ ÖZET Genel bir kural olarak, Türkçede özne, yükleme çokluk, iyelik ve atilik eki dışında çekim eki almadan bağlanır. Bunu, Türkçede özne

Detaylı

İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi * UTEK2007. 27-28 Ağustos 2007

İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi * UTEK2007. 27-28 Ağustos 2007 İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi * UTEK2007 27-28 Ağustos 2007 B i l d i r i l e r Türkçenin Söz Dizimi ve Türk Edebiyatında Üslûp Arayışları c. 1 Türkçenin Söz

Detaylı

ÖZNESİ GÖSTERİLMEYEN BİR CÜMLE TİPİ DAHA. Selma GÜLSEVİN

ÖZNESİ GÖSTERİLMEYEN BİR CÜMLE TİPİ DAHA. Selma GÜLSEVİN ÖZNESİ GÖSTERİLMEYEN BİR CÜMLE TİPİ DAHA Selma GÜLSEVİN I. GİRİŞ Bir düşünceyi, bir duyguyu, bir hareketi, bir hadiseyi, bir durumu tam olarak bir hüküm halinde ifade eden kelime veya kelime dizisine cümle

Detaylı

Kısa ve özlü sözle, çok şey anlatma sanatına icaz denir. Önemli olan etkiyi aşmak, kendine özgü bir şiire ulaşmaktır.

Kısa ve özlü sözle, çok şey anlatma sanatına icaz denir. Önemli olan etkiyi aşmak, kendine özgü bir şiire ulaşmaktır. Cümle Türleri Kuruluşlarına Göre Cümleler : Düz (Kurallı) Cümle : Yüklemi sonda olan cümlelere, kuruluşları yönünden, düz cümle denir. Ö rnek : Günler günleri, aylar ayları kovaladı. vermişlerdir. Sembolistler,

Detaylı

ÜNİTE TÜRK DİLİ I İÇİNDEKİLER HEDEFLER ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ. Örnek Cümle Çözümlemeleri

ÜNİTE TÜRK DİLİ I İÇİNDEKİLER HEDEFLER ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ. Örnek Cümle Çözümlemeleri HEDEFLER İÇİNDEKİLER ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ Örnek Cümle Çözümlemeleri TÜRK DİLİ I Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Bu ünitede daha önceki ünitelerde işlenen cümle bilgisi konularını pekiştirebileceksiniz.

Detaylı

T.C. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE EYLEMSİLERLE KURULAN TÜMCELERİN YAPISI

T.C. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE EYLEMSİLERLE KURULAN TÜMCELERİN YAPISI T.C. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE EYLEMSİLERLE KURULAN TÜMCELERİN YAPISI Turgay SEBZECİOĞLU YÜKSEK LİSANS TEZİ Mersin, 2004 T.C.

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE CÜMLEDE TÜMLEÇLER ÜZERİNE. On the Sentence Complements in Turkey Turkish

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE CÜMLEDE TÜMLEÇLER ÜZERİNE. On the Sentence Complements in Turkey Turkish TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE CÜMLEDE TÜMLEÇLER ÜZERİNE On the Sentence Complements in Turkey Turkish Cüneyt AKIN ÖZET Çalışmamızda, Türkiye Türkçesinde cümlede tümleç türlerini nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci

Detaylı

MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 5. SINIF SINAV TARİHLERİ VE KONULARI

MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 5. SINIF SINAV TARİHLERİ VE KONULARI MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU 2014-2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 5. SINIF SINAV TARİHLERİ VE NOT: Sınav tarihleri ve Yıllık Ders Planına göre öngörülmüştür. Öğrencilere sınav öncesi TÜRKÇE 19.03.2015 Sözcükte,

Detaylı

SELÇUK TÜREYEN DERİNCE 19 MAYIS ANADOLU LİSESİ UZMAN TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETMENİ

SELÇUK TÜREYEN DERİNCE 19 MAYIS ANADOLU LİSESİ UZMAN TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETMENİ SELÇUK TÜREYEN DERİNCE 19 MAYIS ANADOLU LİSESİ UZMAN TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETMENİ Cümle Çeşitleri A. YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER 1. Fiil Cümlesi 2. İsim Cümlesi B. ÖĞELERİN DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER

Detaylı

Kategori: EDEBİYAT Öngörülen ders saati: 55 Alt Kategori Program İçeriği Özel Hedefler Kazanımlar

Kategori: EDEBİYAT Öngörülen ders saati: 55 Alt Kategori Program İçeriği Özel Hedefler Kazanımlar Kategori: EDEBİYAT Öngörülen ders saati: 55 Alt Kategori Program İçeriği Özel Hedefler Kazanımlar 33 1. Edebi Türler 2. Edebi Akımlar 3. Edebi Metinler Batı Etkisinde Gelişen Türk Tanzimat Dönemi Türk

Detaylı

Cümle, bir düşünceyi, bir dileği, bir haberi ya da duyguyu tam olarak anlatan, bir veya birden çok sözcükten oluşmuş anlatım birimidir.

Cümle, bir düşünceyi, bir dileği, bir haberi ya da duyguyu tam olarak anlatan, bir veya birden çok sözcükten oluşmuş anlatım birimidir. CÜMLENİN ÖĞELERİ Cümle, bir düşünceyi, bir dileği, bir haberi ya da duyguyu tam olarak anlatan, bir veya birden çok sözcükten oluşmuş anlatım birimidir. Cümle içindeki sözcüklerin tek başlarına ya da

Detaylı

DERS BİLGİLERİ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2

DERS BİLGİLERİ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 Ön Koşul Dersleri Yok Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Dersin

Detaylı

Türk Dili, TDK, 9/2001, s. 257-264. Dr. Ayfer Aktaş. -DIktAn/-DUktAn sonra ZARF-FİİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Türk Dili, TDK, 9/2001, s. 257-264. Dr. Ayfer Aktaş. -DIktAn/-DUktAn sonra ZARF-FİİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA 1 Türk Dili, TDK, 9/2001, s. 257-264. Dr. Ayfer Aktaş -DIktAn/-DUktAn sonra ZARF-FİİLİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA 1. Giriş -DIktAn/-DUktAn sonra zarf-fiili çeşitli araştırmalarda birçok kez ele alınmıştır.

Detaylı

TÜRKÇEDE ÜÇÜNCÜ GRUP (ARA) EKLER

TÜRKÇEDE ÜÇÜNCÜ GRUP (ARA) EKLER 1 TÜRKÇEDE ÜÇÜNCÜ GRUP (ARA) EKLER Cahit BAŞDAŞ * Türkçede anlamlı kelimelerin yanında, doğrudan kavram karşılığı bulunmayan pek çok görevli ses veya ses birliği kullanılmaktadır. Evrendeki nesne, kavram,

Detaylı

TÜRKÇE / Fiilimsiler (Eylemsiler) FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER)

TÜRKÇE / Fiilimsiler (Eylemsiler) FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER) FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER) 1 Fiilden türer. Fiilimsi eki alır. Cümle içinde isim, sıfat, zarf görevinde kullanılır. Fiil + Fiilimsi eki : Fiilimsi 2 Örnek: Havaların iyi gidişine aldanıp çiçek açan ağaçlar

Detaylı

Türkçede -DAn biri Yapılı Kelime Grupları Üzerine * 1 Leylâ Karahan **2. The Word Groups Constructed With -DAn biri In Turkish Language

Türkçede -DAn biri Yapılı Kelime Grupları Üzerine * 1 Leylâ Karahan **2. The Word Groups Constructed With -DAn biri In Turkish Language Dil Araştırmaları Sayı: 11 Güz 2012, 9-15 ss.... Türkçede -DAn biri Yapılı Kelime Grupları Üzerine * 1 Leylâ Karahan **2 Özet: Türkçe söz diziminde -DAn biri ve -In biri yapılı kelime grupları yapı ve

Detaylı

YÜKLEM, YALNIZ ÖZNEYİ Mİ İÇİNDE TAŞIR?

YÜKLEM, YALNIZ ÖZNEYİ Mİ İÇİNDE TAŞIR? YÜKLEM, YALNIZ ÖZNEYİ Mİ İÇİNDE TAŞIR? Doç. Dr. Kerime ÜSTÜNOVA Özet Türkçede, Sözlüksel özne, yüzey yapıda olsa da olmasa da, yüklemde yer alan kişi ekleri, bize özneyi verir. söylemi yaygındır. Aldım,

Detaylı

Doktora Tezi ve Tez Danışman(lar)ı : Abdulvehhâb bin Yusuf un Müntahab-ı Fi t Tıbbı (Dil İncelemesi-Metin Dizin) Prof DR. H.

Doktora Tezi ve Tez Danışman(lar)ı : Abdulvehhâb bin Yusuf un Müntahab-ı Fi t Tıbbı (Dil İncelemesi-Metin Dizin) Prof DR. H. ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Meriç GÜVEN Doğum Tarihi: 29.12.1958 Öğrenim Durumu: Doktora Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Atatürk Üniversitesi 1977-1981 Y. Lisans Halk Edebiyatı

Detaylı

DERS BĠLGĠLERĠ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2

DERS BĠLGĠLERĠ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 DERS BĠLGĠLERĠ Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 Ön KoĢul Dersleri Yok Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Dersin

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TÜRK DİLİ II TRD103 2 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 3 Sayı:4 Yıl:2000

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 3 Sayı:4 Yıl:2000 TÜRKÇE SÖZLÜKTEKİ ÖRNEKLERDEN HAREKETLE DÖNÜŞLÜ VE İŞTEŞ FİİLLERİN GEÇİŞLİLİK DURUMLARI ÖZET Yrd. Doç. Dr. HÜLYA SAVRAN* Dönüşlü fiillerle işteş fiillerin çok azının nesne aldığı bilinmektedir. Bu makalede,

Detaylı

SBS İlköğretim 6 Türkçe Müfredatı

SBS İlköğretim 6 Türkçe Müfredatı SBS İlköğretim 6 Türkçe Müfredatı TÜR VE ŞEKİL BİLGİSİ Düz Yazı Bilgisi Efsane Destan Masal Hikâye Tiyatro Gezi Yazısı Anı (Hatıra) Günlük (Günce) Deneme Biyografi Otobiyografi Mektup Münazara Şiir Bilgisi

Detaylı

6. SINIF TÜRKÇE DERS BİLGİLERİ

6. SINIF TÜRKÇE DERS BİLGİLERİ 6. SINIF TÜRKÇE DERS BİLGİLERİ OKUMA KÜLTÜRÜ (5 EYLÜL - 21 EKİM) - Konuşmacının sözünü kesmeden sabır ve saygıyla dinler. - Başkalarını rahatsız etmeden dinler/izler. - Dinleme/izleme yöntem ve tekniklerini

Detaylı

Örn: İddiamı ispat için, bu odanın duvarlarına gül. yazdırdım. Yüklem

Örn: İddiamı ispat için, bu odanın duvarlarına gül. yazdırdım. Yüklem TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ TÜRKİYE TÜRKÇESİ - IV DERS NOTLARI 2. Sınıf - 2. Dönem İsa SARI www.isa-sari.com KISALTMA GRUPLARI Türkçede kısaltma grupları, çeşitli kelime gruplarının (sıfat-fiil grubu,

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

CÜMLE ÇEŞİTLERİ DERS NOTLARI CÜMLE ÇEŞİTLERİ

CÜMLE ÇEŞİTLERİ DERS NOTLARI CÜMLE ÇEŞİTLERİ CÜMLE ÇEŞİTLERİ DERS NOTLARI CÜMLE ÇEŞİTLERİ ÖĞELERİNİN DİZİLİŞİNE GÖRE: Yüklemin cümledeki yerine göre kurallı (düz) ve kuralsız (devrik) olmak üzere ikiye ayrılır. KURALLI(DÜZ): Yüklemi sonda bulunan

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. BÜLENT ÖZKAN

ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. BÜLENT ÖZKAN ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. BÜLENT ÖZKAN TC Kimlik No / Pasaport No: 18773153342 Doğum Yılı: 1977 Yazışma Adresi : Telefon : e posta : MERSİN ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, BÖLÜMÜ, YENİŞEHİR KAMPUSU/MERSİN Mersin/Türkiye

Detaylı

PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE

PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 55, ERZURUM 2016, 629-635 PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE Semra ALYILMAZ 1. Prof. Dr. Ahmet BURAN ın Öz

Detaylı

RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK ÜZERİNE

RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK ÜZERİNE A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 471-475 RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK ÜZERİNE ABOUT RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK Ahmet DEMİRTAŞ * Resim 1: Kitaba ait kapak görüntüsü Çizmecilik /

Detaylı

Zirve 9. Sınıf Dil ve Anlatım

Zirve 9. Sınıf Dil ve Anlatım Zirve 9. Sınıf Dil ve Anlatım İLETİŞİM, DİL VE KÜLTÜR 1. İletişim 2. İnsan, İletişim ve Dil 3. Dil Kültür İlişkisi DİLLERİN SINIFLANDIRILMASI VE TÜRKÇENİN DÜNYA DİLLERİ ARASINDAKİ YERİ 1. Dillerin Sınıflandırılması

Detaylı

EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI

EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI *KÖK * YAPIM EKLERİ * ÇEKİM EKLERİ * YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER K Ö K Sözcüğü oluşturan en küçük anlamlı dil birimine kök denir. Kök halinde bulunan sözcükler yapım eki almamıştır

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. : :

ÖZGEÇMİŞ. : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. : : ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Feridun TEKİN Adres Telefon E-posta : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü : 310 54 84 : feridun.tekin@giresun.edu.tr 2. Doğum Tarihi : 30.05. 1964 3. Unvanı :

Detaylı

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE?

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE? ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? Prof. Dr. Mukim SAĞIR ÖZET Bu makalede ana dil ve ana dili terimlerinin kullanımları üzerinde durulacaktır. Aralarında nüans olan bu iki terimin Türkçe ve Türk Dili öğretiminde

Detaylı

Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri, s. 31. Süer Eker, Çağdaş Türk Dili, s. 274.

Zeynep Korkmaz, Türkiye Türkçesi Grameri, s. 31. Süer Eker, Çağdaş Türk Dili, s. 274. U.Ü. FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ Yıl: 5, Sayı: 6, 2004/1 EKLERİN ÖĞRETİMİ ÜZERİNE BİR İKİ SÖZ Kerime ÜSTÜNOVA * ÖZET Türkçe, yapı bakımından sondan eklemeli bir dildir. Gerek yeni kavramlara

Detaylı

1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR

1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR 15 1.1. Dilin Tanımı 16 1.1.1. Dil Tabii Bir Vasıtadır 17 1.1.2. Dil, Kendi Kanunları Olan Canlı Bir Varlıktır 17 1.1.3. Dil, Temeli Bilinmeyen Zamanlarda

Detaylı

EKLERİN ÖĞRETİMİ ÜZERİNE BİR İKİ SÖZ ÖZET. Türkçe, yapı bakımından sondan eklemeli bir dildir. Gerek yeni kavramlara karşılık

EKLERİN ÖĞRETİMİ ÜZERİNE BİR İKİ SÖZ ÖZET. Türkçe, yapı bakımından sondan eklemeli bir dildir. Gerek yeni kavramlara karşılık EKLERİN ÖĞRETİMİ ÜZERİNE BİR İKİ SÖZ Yard. Doç. Dr. Kerime ÜSTÜNOVA ÖZET Türkçe, yapı bakımından sondan eklemeli bir dildir. Gerek yeni kavramlara karşılık yaparken, gerek sözcükleri başka sözcüklere bağlarken

Detaylı

YAPI BAKIMINDAN CÜMLE SINIFLANDIRMALARI ÜZERİNE- Prof Dr. Leyla KA.RAHAN

YAPI BAKIMINDAN CÜMLE SINIFLANDIRMALARI ÜZERİNE- Prof Dr. Leyla KA.RAHAN YAPI BAKIMINDAN CÜMLE SINIFLANDIRMALARI ÜZERİNE- Prof Dr. Leyla KA.RAHAN "Yapılarına göre", "yapı bakımından", "yapıca", "bağlanışlarına göre", "biçimlerine göre" başlıklan altında bugüne kadar birbirinden

Detaylı

Word Groups And Their Teaching In Turkey Turkish Language. Erhan DURUKAN *

Word Groups And Their Teaching In Turkey Turkish Language. Erhan DURUKAN * Word Groups And Their Teaching In Turkey Turkish Language Erhan DURUKAN * ÖZ Bu çalışmanın amacı; Türk dil bilgisinin tartışmalı alanlarından biri olan sözcük gruplarının Türkçe dil bilgisi terimleri sözlüklerindeki,

Detaylı

EDAT BAĞLAÇ ÜNLEM EDATLAR

EDAT BAĞLAÇ ÜNLEM EDATLAR EDAT BAĞLAÇ ÜNLEM EDATLAR Tek başlarına anlamları olmayan, başka kelimelerle öbekleşerek değişik ve yeni anlam ilgileri kuran, birlikte kullanıldıkları kelimelere cümlede anlam ve görev kazandıran kelimelere

Detaylı

TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME. 2. Araştırmanın Kapsamı ve Kaynakları

TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME. 2. Araştırmanın Kapsamı ve Kaynakları TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME 1. Araştırmanın Amacı Mustafa Altun Sakarya Üniversitesi maltun@sakarya.edu.tr Araştırmada, akademik dil bilgisi

Detaylı

5.SINIF TÜRKÇE (GENEL DEĞERLENDİRME TESTİ) almıştır?

5.SINIF TÜRKÇE (GENEL DEĞERLENDİRME TESTİ) almıştır? 5.SINIF TÜRKÇE (GENEL DEĞERLENDİRME TESTİ) Öğle üstü bir cip gelip obanın çadırları önünde durdu. Çocuklar hemen çevresinde toplaştılar. Cipten önce veteriner, sonrada kaymakam indi. Obanın yaşlıları hemen

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER TEMA 1. Anlam Bilgisi. Yazým Bilgisi. Dil Bilgisi. SÖZCÜK ANLAMI...15 Gerçek, Yan ve Mecaz Anlam...15 Deyim...15

ÝÇÝNDEKÝLER TEMA 1. Anlam Bilgisi. Yazým Bilgisi. Dil Bilgisi. SÖZCÜK ANLAMI...15 Gerçek, Yan ve Mecaz Anlam...15 Deyim...15 ÝÇÝNDEKÝLER TEMA 1 Anlam Bilgisi SÖZCÜK ANLAMI...15 Gerçek, Yan ve Mecaz Anlam...15 Deyim...15 CÜMLE ANLAMI...16 Öznel ve Nesnel Anlatým...16 Neden - Sonuç Ýliþkisi...16 Amaç - Sonuç Ýliþkisi...16 Koþula

Detaylı

A STUDY ON THE COORDINATE SENTENCE

A STUDY ON THE COORDINATE SENTENCE - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/4, Fall 2012, p. 2163-2171, ANKARA-TURKEY SIRALI CÜMLE ÜZERİNE BİR İNCELEME Serdal KARA * ÖZET Türk dili

Detaylı

BASICS OF ENGLISH SENTENCE STRUCTURE

BASICS OF ENGLISH SENTENCE STRUCTURE BASICS OF ENGLISH SENTENCE STRUCTURE What must we remember? (Neyi hatırlamalıyız?) 1. Sentence Structure / Word Order Cümle Yapısı / Sözcük Sırası Bilindiği gibi İngilizce Cümleler Türkçe gibi yazılmamaktadır.

Detaylı

Türk Dili Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Türk Dili Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Türk Dili Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı SOSYAL BİLİMLERDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ TDE729 1 3 + 0 6 Sosyal bilimlerle ilişkili

Detaylı

Türkçe. Cümlede Anlam 19.02.2015. Cümlenin Yorumu. Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Cümleler

Türkçe. Cümlede Anlam 19.02.2015. Cümlenin Yorumu. Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Cümleler Metinde Kazandıkları Anlamlara Göre Cümleler 16-20 MART 3. HAFTA Cümledeki sözcük sayısı, anlatmak istediğimiz duygu ya da düşünceye göre değişir. Cümledeki sözcük sayısı arttıkça, anlatılmak istenen daha

Detaylı

(Upper case is used for non-initial vowels which change according to the rules of vowelharmony)

(Upper case is used for non-initial vowels which change according to the rules of vowelharmony) Grammatical Topics Treated in the Modules: (Upper case is used for non-initial vowels which change according to the rules of vowelharmony) 1. Miktar bildiren terimler / Quantifiers birkaç, biraz, ne kadar,

Detaylı

ÄEKİM EKLERİ. Kardeşine kitabın yerini sor. (Senin) kardeşin: Tamlama (iyelik) eki. Kardeşin-e: Kime?: YÅnelme durum eki

ÄEKİM EKLERİ. Kardeşine kitabın yerini sor. (Senin) kardeşin: Tamlama (iyelik) eki. Kardeşin-e: Kime?: YÅnelme durum eki ÄEKİM EKLERİ Kardeşine kitabın yerini sor. (Senin) kardeşin: Tamlama (iyelik) eki Kardeşin-e: Kime?: YÅnelme durum eki Kitab-ın yer-i: Tamlama ekleri Yeri-n-i: Neyi?: Belirtme durum eki Kardeşimden kitapların

Detaylı

BAĞLAMA EDATLARIYLA BAĞLANAN CÜMLELER BAĞLAMA GRUBU OLUŞTURABİLİR Mİ? DO THE SENTENCES COMBINED WITH LINKING POSTPOSITIONS MAKE LINKING GROUPS?

BAĞLAMA EDATLARIYLA BAĞLANAN CÜMLELER BAĞLAMA GRUBU OLUŞTURABİLİR Mİ? DO THE SENTENCES COMBINED WITH LINKING POSTPOSITIONS MAKE LINKING GROUPS? AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Güz 2012, Cilt:12, Yıl:12, Sayı:2, 12:107-122 BAĞLAMA EDATLARIYLA BAĞLANAN CÜMLELER BAĞLAMA GRUBU OLUŞTURABİLİR Mİ? İ. Gülsel SEV * DO THE SENTENCES COMBINED WITH

Detaylı

-DE, -DA VE -Kİ NİN YAZIMI

-DE, -DA VE -Kİ NİN YAZIMI 2012 -DE, -DA VE -Kİ NİN YAZIMI AYDIN ARIDURU BİLGİSAYAR 1 ÖĞRETİM GÖREVLİSİNİN ADI: YRD. DOÇ. NURAY GEDİK 05.12.2012 İÇİNDEKİLER İçindekiler... 1 -de da ve ki nin yazımı konu anlatımı... 2-6 -de da ve

Detaylı

NOKTALAMA - YAZIM NOKTALAMA. 1. Nokta (.) Çocuklar bahçede oynuyor. Dr. Ayhan Bey tanıdığımızdır. (doktor) Yarışmada 1. olmuş.

NOKTALAMA - YAZIM NOKTALAMA. 1. Nokta (.) Çocuklar bahçede oynuyor. Dr. Ayhan Bey tanıdığımızdır. (doktor) Yarışmada 1. olmuş. NOKTALAMA - YAZIM NOKTALAMA 1. Nokta (.) Cümlenin sonuna konur. Çocuklar bahçede oynuyor. Kısaltmaların sonuna konur. Dr. Ayhan Bey tanıdığımızdır. (doktor) Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.

Detaylı

NOKTALAMA İŞARETLERİ Yazılanları daha kolay okuyabilmek için, yazılanların yanlış anlaşılmasını önlemek için. Nokta (. ) Annem bana meyve getirdi.

NOKTALAMA İŞARETLERİ Yazılanları daha kolay okuyabilmek için, yazılanların yanlış anlaşılmasını önlemek için. Nokta (. ) Annem bana meyve getirdi. Yazılanları daha kolay okuyabilmek için, yazılanların yanlış anlaşılmasını önlemek için kullandığımız işaretlere NOKTALAMA İŞARETLERİ deriz. Nokta (. ) 1-Tamamlanmış cümlelerin sonuna nokta koyarız. Annem

Detaylı

VI. ULUSLARARASI TÜRK DİLİ KURULTAYI BiLDİRİLERi

VI. ULUSLARARASI TÜRK DİLİ KURULTAYI BiLDİRİLERi Türk Dil Kurumu Yayınları VI. ULUSLARARASI TÜRK DİLİ KURULTAYI BiLDİRİLERi 20-25 Ekim 2008 IV. CİLT Ankara, 2013 iyelik EKİNİN "DÖNÜŞTÜRÜCÜ" İŞLEVİ ÜZERİNE Halil ihrahim USTA * Biçim (=Şekil), Yapı, Kuruluş

Detaylı

TATÍLDE. Biz, Ísveç`in Stockholm kentinde oturuyoruz. Yılın bir ayını Türkiye`de izin yaparak geçiririz.

TATÍLDE. Biz, Ísveç`in Stockholm kentinde oturuyoruz. Yılın bir ayını Türkiye`de izin yaparak geçiririz. TATÍLDE Biz, Ísveç`in Stockholm kentinde oturuyoruz. Yılın bir ayını Türkiye`de izin yaparak geçiririz. Ízin zamanı yaklaşırken içimizi bir sevinç kaplar.íşte bu yıl da hazırlıklarımızı tamamladık. Valizlerimizi

Detaylı

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PROF. DR. HÜLYA SAVRAN ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Hülya SAVRAN İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail Balıkesir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölümü 10145 Çağış Yerleşkesi / BALIKESİR 0 266 612 10 00

Detaylı

DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008

DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008 DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008 Dr. Mustafa Altun * GİRİŞ Türkiye Türkçesinin sesleri, dil bilgisi kaynaklarının birçoğunda farklı sınıflandırmalara

Detaylı

SEYYİT MAHMUT HAYRANİ ANADOLU LİSESİ 2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 9. SINIF DİL VE ANLATIM DERSİ ÜNİTELENDİRİLMİŞ YILLIK PLANI

SEYYİT MAHMUT HAYRANİ ANADOLU LİSESİ 2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 9. SINIF DİL VE ANLATIM DERSİ ÜNİTELENDİRİLMİŞ YILLIK PLANI SEYYİT MAHMUT HAYRANİ ANADOLU LİSESİ 015 016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 9. SINIF DİL VE ANLATIM İ ÜNİTELENDİRİLMİŞ YILLIK PLANI EYLÜL ÜNİTE I İLETİŞİM, DİL VE KÜLTÜR ÜNİTE 1 İLETİŞİM, DİL VE KÜLTÜR HAFTA 1 Ders

Detaylı

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ TÜRKÇE DERSİ EĞİTİM PLANI

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ TÜRKÇE DERSİ EĞİTİM PLANI BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ TÜRKÇE DERSİ EĞİTİM PLANI Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı Hazırlanan Öğrencinin; Adı: Soyadı: Doğum Tarihi: Yaşı: Öğrencinin Ailesine Ait Bilgiler: ADI- SOYADI BABA ANNE MESLEĞİ ADRES

Detaylı

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK 3.5 ÇÖZÜM

ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK 3.5 ÇÖZÜM Biçimselleştirme Burada sunulan haliyle bu sembolik gösterim diline önermeler mantığı dili denir. Şimdi günlük dilden çeşitli cümlelerin sembolik biçimler şeklinde nasıl ifadelendirilebileceğini (yani

Detaylı

DR. MUSTAFA SARI, TÜRKÇEDE ART ZAMANLI DEĞİŞMELER (YÜZ HADİS YÜZ HİKÂYE ÖRNEĞİ), PEGEMA YAYINCILIK, ANKARA 2007, 358 S.

DR. MUSTAFA SARI, TÜRKÇEDE ART ZAMANLI DEĞİŞMELER (YÜZ HADİS YÜZ HİKÂYE ÖRNEĞİ), PEGEMA YAYINCILIK, ANKARA 2007, 358 S. - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/1 Winter 2013, p.2951-2955, ANKARA-TURKEY DR. MUSTAFA SARI, TÜRKÇEDE ART ZAMANLI DEĞİŞMELER (YÜZ HADİS

Detaylı

MUHARREM DAŞDEMİR VE OKLAMA YÖNTEMİYLE TÜRKÇENİN YAPISAL İŞLEVSEL SÖZ DİZİMİ ADLI ESERİ

MUHARREM DAŞDEMİR VE OKLAMA YÖNTEMİYLE TÜRKÇENİN YAPISAL İŞLEVSEL SÖZ DİZİMİ ADLI ESERİ MUHARREM DAŞDEMİR VE OKLAMA YÖNTEMİYLE TÜRKÇENİN YAPISAL İŞLEVSEL SÖZ DİZİMİ ADLI ESERİ Serkan ÇAKMAK 1. Prof. Dr. Muharrem DAŞDEMİR in Öz Geçmişi 1969'da Kırşehir in Kaman ilçesinde doğdu. İlköğrenimimi

Detaylı

Eylemlerin öznelerine ve nesnelerine göre gösterdikleri özelliklere, girdikleri biçime çatı

Eylemlerin öznelerine ve nesnelerine göre gösterdikleri özelliklere, girdikleri biçime çatı Çatılarına Göre Eylemler : denir. Eylemlerin öznelerine ve nesnelerine göre gösterdikleri özelliklere, girdikleri biçime çatı Çatı, eylem kök ya da gövdelerine getirilen çatı ekleri dediğimiz eylemden

Detaylı

SÖZCÜK TÜRLERİ NASIL TASNİF EDİLMELİDİR?

SÖZCÜK TÜRLERİ NASIL TASNİF EDİLMELİDİR? - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/4, Fall 2012, p. 27-34, ANKARA-TURKEY SÖZCÜK TÜRLERİ NASIL TASNİF EDİLMELİDİR? H. İbrahim DELİCE * ÖZET

Detaylı

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TDE 515 CUMHURİYET DÖNEMİ HİKAYE VE ROMANI Yarıyıl Kodu Adı T+U 1 TDE 515 Öğrenim Türü Örgün Öğretim Dersin Dili Türkçe Dersin Düzeyi Yüksek Lisans

Detaylı

3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? OCAK

3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? OCAK 3. SINIFLAR BU AY NELER ÖĞRENECEĞİZ? 04 22 OCAK TÜRKÇE ÖĞRENME ALANI: DİNLEME 1. Dinleme Kurallarını Uygulama 1. Dinlemeye hazırlık yapar. 2. Dinleme amacını belirler. 3. Dinleme amacına uygun yöntem belirler.

Detaylı

DERS BİLGİLERİ TÜRK DİLİ-I TRD101 1 2 + 0 2 2

DERS BİLGİLERİ TÜRK DİLİ-I TRD101 1 2 + 0 2 2 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRK DİLİ-I TRD101 1 2 + 0 2 2 Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Önlisans Dersin Türü Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Dersin Yardımcıları

Detaylı

Zaman ve kişi eklerine bağlı olarak iş(kılış), oluş, hareket, durum bildiren sözcüklere fiil denir. Örnek : okumak. bilmek

Zaman ve kişi eklerine bağlı olarak iş(kılış), oluş, hareket, durum bildiren sözcüklere fiil denir. Örnek : okumak. bilmek Zaman ve kişi eklerine bağlı olarak iş(kılış), oluş, hareket, durum bildiren sözcüklere fiil denir. Örnek : okumak bilmek Bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamak için ; Bir kelimenin kök yada gövdesine

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Unvanı. 05. 09. 1969 (Resmi), Ardahan. Doğum Tarihi ve Yeri

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Unvanı. 05. 09. 1969 (Resmi), Ardahan. Doğum Tarihi ve Yeri ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Ayvaz MORKOÇ Unvanı Doğum Tarihi ve Yeri Görevi Görev Yeri İdari Görevi Yrd. Doç. Dr. 05. 09. 1969 (Resmi), Ardahan Celal Bayar Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı

Detaylı

ÖZ GEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZ GEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZ GEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : BİLAL AKTAN 2. Doğum Tarihi : 19.03.1956 3. Unvanı : PROF. DR. 4. Öğrenim Durumu : DOKTORA 5. Çalıştığı Kurum : DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk

Detaylı

TURK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE BİRLEŞİK FULLERİN İŞLENİŞİ ÜZERİNE

TURK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE BİRLEŞİK FULLERİN İŞLENİŞİ ÜZERİNE TURK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE BİRLEŞİK FULLERİN İŞLENİŞİ ÜZERİNE ÖZET Yrd.Doc.Dr. Hülya SAVRAN* Birleşik fiiller; şekil bilgisi, cümle bilgisi ya da anlam bilgisi alanları gözetilmeksizin bir isimle ile

Detaylı

(saat/hafta) Teorik anlatım, tartışma, soru-cevap. Hacettepe TÖMER Öğretim Elemanları

(saat/hafta) Teorik anlatım, tartışma, soru-cevap. Hacettepe TÖMER Öğretim Elemanları Tablo 2: DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Türk Dili Önkoşullar Dersin Dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

KURALLI VE DEVRİK CÜMLELER. --KURALLI CÜMLE: İş, hareket, oluş bildiren sözcükler cümlenin sonunda yer alıyorsa denir.

KURALLI VE DEVRİK CÜMLELER. --KURALLI CÜMLE: İş, hareket, oluş bildiren sözcükler cümlenin sonunda yer alıyorsa denir. --KURALLI CÜMLE: İş, hareket, oluş bildiren sözcükler cümlenin sonunda yer alıyorsa denir. Örnek: Mustafa okula erkenden geldi. ( Kurallı cümle ) --KURALSIZ (DEVRİK) CÜMLE: Eylemi cümle sonunda yer almayan

Detaylı

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2016 Yıl:4, Sayı:7 Sayfa: ISSN: i- FİİLİ ÜZERİNE.

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2016 Yıl:4, Sayı:7 Sayfa: ISSN: i- FİİLİ ÜZERİNE. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2016 Yıl:4, Sayı:7 Sayfa:164-171 ISSN: 2147-8872 i- FİİLİ ÜZERİNE Özet Arzu Sema Ertane Baydar * i- fiili, et-, ol- gibi fiillerle birlikte

Detaylı

MUHARREM ERGİN E GÖRE KELİME GRUPLARI 1. Taslak (23 Şubat 2010) www.dilbilimi.net Dr.Mustafa Altun

MUHARREM ERGİN E GÖRE KELİME GRUPLARI 1. Taslak (23 Şubat 2010) www.dilbilimi.net Dr.Mustafa Altun MUHARREM ERGİN E GÖRE KELİME GRUPLARI 1 Taslak (23 Şubat 2010) www.dilbilimi.net Dr.Mustafa Altun Kaynak: Muharrem Ergin (1985), Türk Dil Bilgisi, Boğaziçi Yayınları. Kelime gurubu birden fazla kelimeyi

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TEKRARLI BAĞLAÇLARIN OLUŞTURDUĞU BAĞLAMA GRUPLARININ SÖZ DİZİMİNDEKİ KULLANIMLARI ÜZERİNE

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TEKRARLI BAĞLAÇLARIN OLUŞTURDUĞU BAĞLAMA GRUPLARININ SÖZ DİZİMİNDEKİ KULLANIMLARI ÜZERİNE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TEKRARLI BAĞLAÇLARIN OLUŞTURDUĞU BAĞLAMA GRUPLARININ SÖZ DİZİMİNDEKİ KULLANIMLARI ÜZERİNE Yard. Doç. Dr. Yeter TORUN Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı

Detaylı

Ancak ve Yalnız Kelimeleri Üzerine

Ancak ve Yalnız Kelimeleri Üzerine Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi/Journal of Turkish World Studies 16/1 Yaz-Summer 2016 Ancak ve Yalnız Kelimeleri Üzerine On the Words: Only and Alone Doç. Dr. Arzu Sema ERTANE BAYDAR Özet Edatlar kullanım

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : TÜRKÇE 2 Ders No : 0010080034 : 2 Pratik : 0 Kredi : 0 ECTS : 2 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim Tipi Ön Koşul

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1: DİL VE DÜŞÜNCE ARASINDAKİ İLİŞKİ...

İÇİNDEKİLER 1: DİL VE DÜŞÜNCE ARASINDAKİ İLİŞKİ... İÇİNDEKİLER Bölüm 1: DİL VE DÜŞÜNCE ARASINDAKİ İLİŞKİ... 1 1.1. Bir İleti Kodu Olarak Dil... 1 1.1.1. Dilin Bireysel ve Toplumsal Yönü / Uzlaşımsal Niteliği... 4 1.1.2. Dilin Yapısal Yönü / Dizge Olma

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

1. Cümlede Anlama Katkısı Olmayan Sözcükler Kullanılması İşe gidiş saatlerinde durak yeri çok kalabalık oluyor.

1. Cümlede Anlama Katkısı Olmayan Sözcükler Kullanılması İşe gidiş saatlerinde durak yeri çok kalabalık oluyor. 8. HAFTA ANLATIM BOZUKLUKLARI Sözlü ve yazılı anlatımda başarılı olabilmemiz için dili doğru kullanmamız gerekir. Bu da dilimizin kurallarını ve anlatım ilkelerini iyi bilmemize bağlıdır. Dilin kurallara

Detaylı