HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI-I

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI-I"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2494 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1465 HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI-I Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Uğur KARA (Ünite 1) Doç.Dr. Hakan KARAKEHYA (Ünite 2) Yrd.Doç.Dr. Kasım AKBAŞ (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. İlker Gökhan ŞEN (Ünite 4) Yrd.Doç.Dr. Nilüfer BORAN GÜNEYSU (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Ahmet KARAKOCALI (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Gökhan GÜNEYSU (Ünite 7) Yrd.Doç.Dr. Duygu Özer SARITAŞ (Ünite 8) Editör Prof.Dr. Ufuk AYDIN ANADOLU ÜNİVERSİTESİ i

2 Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz. Copyright 2012 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN ÖĞRETİM TASARIM BİRİMİ Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yardımcısı Doç.Dr. Hasan Çalışkan Öğretim Tasarımcıları Yrd.Doç.Dr. Seçil Banar Öğr.Gör.Dr. Mediha Tezcan Grafik Tasarım Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Öğr.Gör. Nilgün Salur Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Grafiker Gülşah Yılmaz Dizgi Açıköğretim Fakültesi Dizgi Ekibi Hukukun Temel Kavramları-I ISBN Baskı Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde adet basılmıştır. ESKİŞEHİR, Mart 2014 ii

3 İçindekiler Önsöz... iv 1. Sosyal Düzen Kuralları Hukuk Kurallarının Yaptırımı Hukuk Kurallarının Geçerlilik,Yürürlük ve Uygulama Sorunu Normlar Hiyerarşisinin Denetimi Yargı Örgütü Kişi, Kişi Türleri ve Kişiliğin Korunması Hak kavramı Hakların Kazanılması, Kaybedilmesi, Kullanılması ve Korunması 136 iii

4 Önsöz Hukukun Temel Kavramları dersi başta hukuk fakülteleri olmak üzere sosyal bilimler alanındaki tüm fakülte ve yüksekokulların yanında teknik eğitim veren bölümlerde dahi okutulan önemli derslerdendir. Hukukun Temel Kavramları dersinin amacı bir yandan dersi alan öğrencilere temel hukuk bilgisi sunmak ve sonraki yıllarda alacakları diğer derslere zemin oluşturmak iken; diğer yandan onlara yaşamın önemli bir boyutunu oluşturan hukuk alanında genel kültür sunmaktır. Bu amaçlarla, tümü Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyelerince hazırlanan ve uzaktan öğretim tekniklerine göre düzenlenen bu kitabın 1.cildinde hukuka genel felsefesi itibariyle yaklaşılmış, temel kavramlar üzerinden hukukun tanıtılmasına çalışılmıştır. Üniteler hazırlanırken tekrarlardan kaçınılmış, olabildiğince sade ve anlaşılır dil kullanımına özen gösterilmiştir. Öğrencilerin ileriki yıllarda ve yaşamlarında karşılaşacakları hukuk dalları ve bunlara ilişkin temel bilgilere ise ikinci ciltte yer verilecektir. Hukukun Temel Kavramları-1 ders kitabının tüm öğrencilerimize ve tüm okuyucularımıza yararlı olmasını dilerim. Editör Prof.Dr. Ufuk Aydın iv

5

6 1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Sosyal düzen kavramının kapsamını belirleyebilecek, Başlıca sosyal düzen kurallarının ayırt edici özelliklerini açıklayabilecek, Sosyal düzen kurallarının farklılaştığı ve kesiştiği noktaları saptayabilecek, Hukukun toplum yaşamında anlamı ve hukuk kurallarının sosyal düzen içindeki işlevini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Sosyal (toplumsal) düzen Sosyal düzen kuralları Din kuralları Ahlak kuralları Örf ve adet kuralları Görgü kuralları Müeyyide (yaptırım) Adalet Pozitif hukuk Doğal (Tabiî) Hukuk İçindekiler Giriş Toplum Yaşamı ve Sosyal Düzen Sosyal Düzen Kurallarının Türleri Hukuk Kurallarının Ayırt Edici Özellikleri ve Hukukun Sosyal Düzendeki İşlev ve Amacı 2

7 Sosyal Düzen Kuralları GİRİŞ İnsan doğasının kaçınılmaz sonucu olan sosyal (toplumsal) yaşamın belirli bir uyum içinde varlığını sürdürmesi, kapsam ve mahiyeti birbirinden farklı çeşitli kural türlerinin yaşam bulmasıyla mümkün olabilmektedir. İnsan doğası, sosyal yaşamı; sosyal yaşam da, bu yaşamın sürekliliğini güvenceleyen söz konusu sosyal düzen kurallarını doğurmuştur. Hukukun toplum yaşamının belirli bir yönünü oluşturması gibi, hukuk kuralları da sosyal düzen kuralları içinde yer alan kural öbeklerinden yalnızca birine vücut vermektedir. Bu kural öbeklerinden diğerleri, din kuralları, ahlâk kuralları, örf ve adet kuralları ve görgü kuralları şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Her biri kendine özgü nitelikler taşıyan bu kural türleri, birbirleriyle ortak ve birbirlerinden farklılaşan unsurlar taşımaktadır. Bu ünitede, sosyal yaşam, sosyal düzen gibi olgulara değinildikten sonra, sosyal düzen kurallarının türleri üzerinde durulacaktır. Hukuk kurallarının diğer kural türleriyle çakışma, çatışma, benzerlik ve farklılık yönlerine temas edilmek suretiyle, hukukun toplumsal yaşam içindeki konumu ve amacına ilişkin birtakım sonuçlar da gösterilmeye çalışılacaktır. TOPLUM YAŞAMI VE SOSYAL DÜZEN İnsanlar topluluk halinde yaşarlar. Olağan koşullar altında, insanı toplum yaşamı dışında düşünmek mümkün değildir. İnsanların tarih boyunca, birliktelik, dayanışma, paylaşma gibi toplumsal yaşamın sunduğu imkânlar sayesinde doğanın güçlükleri karşısında ayakta kalabildiği, maddî ve manevî gereksinimlerini karşılayabildiği açıktır. Öte yandan, topluluk yaşamının insana özgü olmadığı da kuşkusuzdur. Hayvanlar da topluluk halinde yaşarlar. Onlar için de, beslenme ve korunma gibi temel gereksinimlerin karşılanması, bu topluluk yaşamı sayesindedir; ne var ki, hayvanları toplu hareket etmeye iten etmen, bütünüyle içgüdüleridir. Hayvan topluluklarını belirli bir düzen içinde tutan kurallar da bütünüyle içgüdüseldir. İnsan toplulukları için de birlikte yaşama, birlikte hareket etme sonucunu doğuran sosyallik içgüdüsü söz konusu ise de, toplum yaşamının oluşumunda bu içgüdünün yanında insanın akıl ve bilinç sahibi bir varlık olmasının da rolü vardır (Güriz, 1996, s. 1). Bir 17. yüzyıl düşünürü olan Thomas Hobbes ( ), insanın hayatta kalabilmek için gerek hemcinsleriyle gerekse doğayla amansız bir mücadele içinde bulunduğu ve insanın insanın kurdu olduğu doğa halinden, güvenliğin ve huzurun sağlandığı toplum düzenine aklı sayesinde geçtiğine işaret etmiştir (Hobbes, 2005, s. 96). Böyle bir doğa halinin yaşanıp yaşanmadığı hayli tartışmalı olmakla birlikte, düşünürün yaptığı vurguyla, aklın insana özgü toplu yaşamın kurucu bir unsuru olduğuna işaret ettiği savunulabilir. Aklın yanı sıra, insana özgü başka bazı hususların da insanî ilişkilerde ve dolayısıyla sosyal (toplumsal) yaşamda belirleyici olduğu söylenebilir. Bunlar, insanın sahip olduğu merhamet duygusu ve vicdandır. Düşünceleri yankı uyandırmış bir diğer siyaset felsefecisi olan Jean Jacques Rousseau ( ) da bu hususa dikkat çekmiştir. Rousseau ya göre insan, sahip olduğu merhamet duygusu sayesinde empati geliştirebilmekte ve bu sayede diğer insanlarla dayanışma durumu ortaya çıkabilmektedir (Rousseau, 1998, s ). Toplum yaşamı, sosyal ilişkilerden oluşmaktadır. Her insan, yaşamı boyunca, toplumun diğer bireyleriyle sınırlı veya yoğun, geçici veya sürekli ilişkiler içindedir. Okul arkadaşlığı, iş arkadaşlığı, akrabalık, alış veriş esnasında satıcıyla kurulan diyalog, bir kiracıyla ev sahibi arasındaki ilişki gibi 3

8 durumların hepsi birer sosyal ilişki örneğidir. Sosyal ilişkiler sorunsuz sürebileceği gibi çeşitli çatışmalara, gerilimlere de sahne olabilir. Bu çatışma, gerilim ve uyumsuzlukların toplum yaşamını tehdit etmemesi, başka bir anlatımla, her şeye karşın sosyal ilişkilerin belirli bir düzen içinde devam edebilmesi, insan davranışlarının birtakım kurallara bağlanmasını gerektirmiştir. İşte, sosyal düzeni sağlayan bu kurallara sosyal düzen kuralları denmektedir. Sosyal düzen kuralları, insanların toplum yaşamıyla ilgili davranışlarını düzenlediğinden bu kurallara sosyal davranış kuralları da demek mümkündür (Aydın, 2011, s. 1-2; Anayurt, 2011, s ; Güriz, 1996, s. 1). Bu kuralların insana özgü toplu yaşamın ayırt edici bir özelliğini oluşturduğu, keza, diğer canlı türlerinde söz konusu olamayacak bu kuralların gerisinde, insanın akıl ve bilinç sahibi bir varlık olmasının yattığı söylenebilir. Birçok sosyal düzen kuralında ise, bu özelliklerin yanı sıra, insanın merhamet ve paylaşım gibi duygu ve eğilimlere sahip bir varlık olmasının da belirleyici olduğu savunulabilir. SOSYAL DÜZEN KURALLARININ TÜRLERİ Sosyal düzen kurallarını beş temel kümede toplamak mümkün görünmektedir. Bunlar, din kuralları, ahlak kuralları, örf ve adet kuralları, görgü (nezaket) kuralları ve hukuk kurallarıdır. Birbirlerinden farklı özellikler göstermelerine karşın, sosyal düzen kurallarının hepsi emir ve yasaklama içerme (normatiflik) ve bu emir ve yasaklama iradesine uyulmaması durumunda da yaptırım (müeyyide) öngörme gibi belirgin ortak özelliğe sahiptir; zira, bu kurallar, sosyal düzeni ve sosyal yaşamı korumak amacına yönelik olup, bu amacı gerçekleştirmeleri, insan davranışlarını belirli doğrultuda yönlendirici bir irade ve bu iradeyle uyumlu bir yaptırım içermeleriyle mümkündür. Yaptırım, sosyal düzen kuralına uyulmaması durumunda gösterilen tepkidir ve bu tepki, kişinin sadece ruhsal yapısında sonuçlar doğurucu nitelikte olabileceği gibi (manevî yaptırım), kişi üzerinde bir güç kullanımını içeren nitelikte de olabilir (maddî yaptırım). Belirtmek gerekir ki, kuralda içkin olan emredici ve yasaklayıcı iradenin keskinliği ve bu iradeye aykırı hareket edilmesi durumunda karşılaşılacak yaptırımın niteliği ve ağırlığı ise, kuralın türüne göre değişkenlik gösterecektir. Örneğin, görgü kurallarındaki emredici irade ve öngörülen yaptırım görece hafifken, hukuk kurallarında ise, kuralın konusuna göre değişmekle birlikte, emredici irade ve yaptırım belirgin biçimde hissedilir derecededir ve zorlayıcıdır. Sosyal düzen kurallarının neden emir ve bu emre uyulmaması halinde uygulanacak bir yaptırım içerdiğini tartışınız. Öte yandan, toplum yaşamının dinamik doğasının sonucu olarak, sosyal düzen kuralları da zamanla değişebilmektedir; zira, toplumun belirli bir davranış hakkındaki yargısı değişebilmekte, belirli bir konuya ilişkin anlayış ve yaklaşımı dönüşüm geçirebilmekte, keza, toplumsal gereksinimler de zamanla farklılaşabilmektedir. Sosyal düzen kuralları, kültürel çevre bakımından da değişkenlik gösterebilmektedir. Bir ülkede ayıplanan bir davranış, başka bir ülkede herhangi bir olumsuz yargının konusu olmayabilmekte ve hatta bir şehirde geçerli olan bir sosyal düzen kuralı, komşu şehirde hiçbir anlam ifade etmeyebilmektedir. Bu durumun, özellikle örf ve adet kurallarında belirginlik kazandığı söylenebilir. Sosyal düzen kuralları, ülkeden ülkeye ve hatta şehirden şehire değişebildiği gibi, zaman içinde de değişimin konusu olur. Bir sosyal düzen kuralının zamanla bütünüyle ortadan kalkması da söz konusu olabilir. Din Kuralları Din kuralları, ilâhî irade tarafından konulduğuna inanılan ve insan davranışlarını düzenleyen, ölünce öbür dünyada cehennem azabı çekileceği korkusuyla müeyyidelendirilen emir ve yasaklar şeklinde tanımlanabilir (Gözler, 2009, s. 19). Tanımdan da anlaşılacağı üzere, din kuralları, sosyal düzen kurallarının ortak özelliklerini taşımaktadır; düzenleme konusu olan insan davranışıdır, bir emir ve yasak söz konusudur ve de bu emredici iradeye aykırı hareket edilmesi halinde öngörülmüş bir yaptırım (cehennem azabına maruz kalma korkusu) vardır. Sosyal düzen kuralları arasında belki de en uzun maziye sahip olan kurallar din kurallarıdır. İlkel toplumlarda, doğa üstü güçlerin toplum yaşamına ve doğaya hakim olduğu, topluluğun süregelen 4

9 adetlerine uyulmaması durumunda bu doğa üstü güçler tarafından cezaî yaptırım uygulanabileceği inancı, sosyal düzene yön veren başlıca dinamik olmuştur. Hatta, bu dönemde hukuk kurallarının büyük ölçüde bu tür dinsel kurallardan oluştuğu, en azından bu kurallarla iç içe bir görünüm verdiği gözlenmiştir. Din kurallarının toplum yaşamına yön vermesi, ilkel dönemlerle sınırlı kalmamıştır. İlkçağda da dinin toplumsal-siyasal yaşamı şekillendirdiğine tanık olunmuştur. Eski Yunan da, hukuk, rahip-hakimlerin kararları ile belirlenmiş ve dolayısıyla dinsel kökenli olmuş, rahip-hakimlerin kararlarının doğa üstü güçlerin görüşünü yansıttığı inancı kabul görmüştür. Keza, Roma hukukunun ilk dönemlerinde de hukukun yarı dinsel bir nitelik taşıdığına tanık olunmuştur (Güriz, 1996, s. 6-7). Ortaçağ, dinsel kurum ve kuralların dünyevî iktidar ve hukuk üzerindeki ağırlığının belirgin biçimde artışına sahne olmuştur. Hıristiyanlığın Papalık ve ona bağlı kiliseler şeklinde kurumsallaşarak düşünsel ve siyasal yaşamı belirlemesi, ortaçağ Batı Avrupa sının tipik bir özelliği görünümündedir. Bu dönemin önemlice bir kısmında felsefî ve siyasal düşünceler, kilisenin (dinsel iktidarın) dünyevî iktidarlar üzerindeki üstünlüğünü sağlamlaştırmaya yönelik görüşlerden oluşmuştur. Kilise ve devlet iktidarının alanlarının ayrı olması gerektiği, siyasal iktidarın Tanrı kaynaklı olsa bile yöneticiye halk eliyle ulaştığını ve devletin keyfî olmayan sınırlı bir yönetime sahip olması gerektiğini dile getiren Aquinumlu Thomas ( ), söz konusu çizginin dışına çıkan ilk kayda değer düşünür olmuştur (Sarıca, 1999, s ; Ağaoğulları ve Köker, 2001, s ). Padovalı Marsilius ( ) ve Occamlı William ( ) da, Thomas ın açtığı yoldan ilerleyerek, dinin siyasal-toplumsal yaşam üzerindeki belirleyiciliğini geriletmeye yönelik görüşler ifade etmişlerdir. Marsilius, kilisenin oynamak istediği siyasal role karşı çıkmış ve onun devlete (dünyevî iktidara) bağımlı bir statüde olması gerektiğini kanıtlamaya çalışmıştır. William da, hükümetin, kiliseden bütünüyle bağımsız ve ondan tamamen ayrı olması gerektiğini savunmuştur (Ben-Amittay, s ). Bu düşünceleri, çok önemli toplumsal-siyasal dönüşümler getiren Rönesans ve Reform hareketleri izlemiştir. Bu tarihsel iklim içinde ve onu takiben, Niccolo Machiavelli ( ), Jean Bodin ( ), Francisco Suarez ( ), Thomas Hobbes ( ) ve John Locke ( ) gibi düşünürler de din-devlet işlerinin ayrılması gerektiğini savunan çizgiyi sürdürmüştür. Rönesans ve Reform hareketleri ve onu siyasal yaşamda ve düşünce dünyasında tamamlayan gelişmeler, dinin siyasal yaşam ve hukuk üzerindeki tekelini kırmış ve dinsel kuralların toplumsal yaşam üzerindeki ağırlığını geriletmiştir. Din-devlet işlerinin ayrılmasını ve güçlü bir merkezî devleti savunmuş olan Bodin, Suarez ve Hobbes gibi düşünürlerin görüşlerinin geniş bir özeti ve tahlili için Mehmet Ali Ağaoğulları ve Levent Köker in İmge Kitabevi Yayınları ndan çıkmış olan Kral Devlet ya da Ölümlü Tanrı adlı kitabına bakabilirsiniz. Bugün artık, yukarıda işaret edilen gelişmeler sayesinde olgunlaşan ve başlıca işlevi din ve devlet işlerinin ayrılmasını sağlamak olan laiklik ilkesini benimseyen devletler bakımından, din kurallarının, devletçe benimsenip hukuk kuralına dönüşmesi ve böylece kişiler üzerinde maddî yaptırım gücüne kavuşması söz konusu değildir; bununla birlikte, laik devletler de, hukuk kurallarına aykırı olmamak kaydıyla, toplum yaşamıyla ilgili kimi dinsel kuralların yaşam bulmasına müdahale etmeyebilecektir. Türk Medenî Kanunu nun 143. maddesi, Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz hükmüyle, resmî nikâhtan sonra dinî nikâh yapılmasına cevaz vermiş olmaktadır. Buna karşılık, aynı hükümden anlaşılacağı üzere, resmî nikâh yapılmaksızın ve / veya bu nikâhın yerine geçmek üzere dinî nikâh kıyılmasını hukuk düzeni yasaklamaktadır. Laiklik ilkesinin yaşam bulması suretiyle dinin siyasal ve sosyal yaşam üzerindeki belirleyici etkisini yitirmesine karşın, dinsel kuralların önemli sosyal düzen kuralları olduğu ve inanan insanların sadece kişisel dünyalarına ilişkin değil toplum yaşamıyla ilgili davranışları üzerinde de belirleyici olduğu açıktır. Din kurallarının, adam öldürmeyi, hırsızlık yapmayı yasaklayan, insanî ilişkilerde dürüst olmayı buyuran hükümleri gibi normlar sosyal düzen için önemi açık olan kurallardır. Bu dinsel buyruklar, aynı zamanda hukuk kurallarının da konusu olmuştur. Görüldüğü gibi, bazı durumlarda dinsel kurallar ile hukuk kuralları çakışma (örtüşme) halinde olabilmektedir. Bu gibi durumlarda, hukuk düzeninin yapılmasını yasakladığı davranışlar için öngördüğü maddî yaptırımlar kadar, inanan insanların bu gibi davranışlar sonucunda cehennem azabıyla cezalandırılacakları yönünde korku duymalarının (manevî yaptırım) da, bu tür davranışların sosyal ilişkilerde seyrek görülmesinde pay sahibi olduğu söylenebilir. Nihayet belirtmek gerekir ki, laiklik ilkesini benimsemeyip siyasal düzeni dinsel esaslar temelinde sürdüren devletlerde, dinin kendisi birincil bir hukuk kaynağı olma özelliğini korumakta ve dinsel kurallar ile hukuk kuralları mutlak bir örtüşme durumunda bulunmaktadır. Bu durumda, dinsel kuralların 5

10 yalnızca cehennem korkusu gibi manevî yaptırıma değil, hukuk kuralına dönüşmüş olmaktan kaynaklanan, devlete kişiler üzerinde güç kullanımı yetkisini veren maddî yaptırıma da sahip olacağı açıktır. Din kurallarınının etki ve yaptırım gücünü laiklik ilkesini benimseyen ülkeler ile bu ilkeyi benimsemeyen ülkeler bakımından karşılaştırınız. Ahlâk Kuralları Ahlâk kuralları, toplumda egemen olan iyi-kötü, doğru-yanlış, haklı-haksız şeklindeki değer yargılarının şekillendirdiği ve diğer sosyal düzen kurallarında olduğu gibi, muhatabına bir şeyi yapma veya yapmama şeklinde buyruk yönelten kurallardır. Yalan söyleme!, hırsızlık yapma!, kimseyi öldürme! şeklindeki emirler, toplumda egemen olan iyi-kötü, doğru-yanlış gibi değer yargılarına dayanan tipik ahlak kurallarına örnek oluşturmaktadır. Bir ayrıma göre ahlâk kuralları, öznel ve nesnel olmak üzere iki grupta toplanabilir. Buna göre, öznel (kişisel) ahlâk kuralları, kişinin kendi iç dünyasına yönelik olan kişisel ilkelerden oluşmaktadır ve kişiye kendisine karşı ödev yüklemektedir. Başkası hakkında kötü düşünmemek, öznel ahlâk kurallarına verilebilecek bir örnektir. Öte yandan, öznel ahlâk kuralları, toplumda egemen olan ahlâk ilkelerinden bütünüyle farklı ve hatta bunlara ters bir içerikte de olabilir. Sosyal düzeni ilgilendiren ahlâk kuralları nesnel olanlardır. Sosyal ahlâk kuralları olarak da anılabilecek nesnel ahlâk kuralları, kişiye diğer bireylere karşı ödev yükler; böylece, kişinin toplum yaşamıyla ilgili davranışlarını yönlendirmiş olur. Muhtaç insanlara yardım etmek, nesnel (sosyal) ahlâk kurallarına verilebilecek bir örnektir. Toplumda egemen olan genel ahlâk dışında, çeşitli meslek gruplarına özgü ilkelerden oluşan grup ahlâkından da söz edilebilir: Hekimlik ahlâkı, esnaf ahlâkı gibi (Güriz, 1992, s. 13). Aslında bu ahlâk öbeklerinin, genel ahlâktan süzülüp gelen ve fakat ilgili grubun doğasına uyarlanmış ilkelerden oluştuğu savunulabilir. Bir esnafın, alım-satım işlerinde dürüstlükten ayrılmaması gerektiğini buyuran esnaf ahlâkı ilkesinin, genel ahlâkın her konuda dürüst davranmayı buyuran ilkesinin ilgili gruba uyarlanmış hali olduğu söylenebilir. Keza, bir hekimin, tıbbî yardıma muhtaç bir kişinin, etnik, dinsel kökenine, siyasîfelsefî düşüncesine bakmaksızın mesleğinin gereklerini uygulamasını buyuran hekimlik ahlâkı ilkesi de, genel ahlâkın ayrımcılık yapmama ilkesinin ilgili alanda somutlaşmış hali olarak görülebilir. Din kurallarında olduğu gibi, ahlâk kurallarına uymamanın yaptırımı da manevî niteliktedir. Bu kuralları ihlal eden kişi, toplum tarafından ayıplanma, hoş karşılanmama, dışlanma gibi manevî nitelikli yaptırımlara maruz kalacaktır. Vurgulamak gerekir ki, nesnel ahlâk kuralları ile hukuk kurallarının genellikle örtüşme veya uyum halinde olduğu gözlenmektedir. Adam öldürmeme, hırsızlık yapmama, dürüst davranma, sözünü tutma gibi ahlâk kurallarına hukuk kuralı biçiminde de rastlanmaktadır. Bu gibi durumlarda, aynı zamanda ahlâk kuralı olan söz konusu kuralların, manevî yaptırımın yanı sıra, hukuk kuralı olmaktan kaynaklanan maddî yaptırıma da sahip olduğu kuşkusuzdur. Ahlâk ve hukuk ilişkisinin ayrıntılı bir tahlili için Adnan Güriz in Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları ndan çıkmış olan Hukuk Felsefesi kitabına bakabilirsiniz. Örf ve Adet Kuralları Gelenek kuralları olarak da anılabilecek örf ve adet kuralları, belirli bir toplumsal çevre içinde, uzun bir zamana yayılan yavaş bir süreç içinde oluşan kurallardır. Bu uzun süreç içinde, söz konusu toplumsal çevrenin bireylerinde, belirli durumlarda belirli davranışlarda bulunma şeklinde alışkanlıklar gelişir. Dahası, söz konusu durumlarda o davranışları sergilemenin gerekli ve doğru olduğuna ilişkin de bir genel kanaat / inanç uyanır. İşte, örf ve adet kuralları, uzun bir zaman içinde gelişen ve süreklilik gösteren bu alışkanlık ve genel inancın sonucunda yaşam bulmaktadır. Örf ve adet kuralları, meslekî durumları ne olursa olsun bütün toplum bireylerini kapsayacak genellikte olabileceği gibi, belirli meslek gruplarını ilgilendiren daha özel nitelikte de olabilir. Örneğin, ayakkabıcılar, kuyumcular, züccaciyeciler gibi meslek gruplarının kendi içinde ve bu meslek grubu mensuplarını bağlayıcı nitelikte bir dizi adet (teamül) gelişmiş olabilir. Öte yandan, örf ve adetler, ülkeden ülkeye değişebildiği gibi, bir ülke içinde de bölgeden bölgeye farklılık gösterebilir. Bütün sosyal 6

11 düzen kuralları gibi, örf ve adet kuralları da zamanla değişime tabidir. Belirli bir zamanda geçerli olan örf ve adet kuralı, toplumun konuyla ilgili anlayışının dönüşümüne bağlı olarak bütünüyle ortadan kalkabilir. Örneğin, daha çok kırsal yaşamda görülen ölen kardeşin eşiyle evlenme şeklindeki örf ve adet kuralı, toplumda yaşanan sosyo-ekonomik, sosyo-kültürel dönüşümlere bağlı olarak aşınmakta, gerilemekte olan bir kural görünümündedir. Örf ve adet kurallarının yaptırımları, kuralın konusuna göre, ayıplanmadan kınanmaya, dışlanmadan yaralama ve öldürülmeye kadar genişçe bir yelpazeye sahiptir. Ayıplama, kınama, dışlama gibi yaptırımların kişinin ruhsal yapısında etkiler doğurabilecek manevî yaptırımlar olmasına karşılık, yaralama ve öldürme gibi yaptırımların, kişinin vücut bütünlüğüne yönelen, kişinin üzerinde güç kullanımı içeren maddî yaptırımlar olduğu açıktır. Şu halde, örf ve adet kurallarının, yer yer cebrî (maddî) yaptırım içermek bakımından, din, ahlâk ve görgü kurallarından ayrıldığı ve fakat hukuk kurallarına benzediği söylenebilir; ne var ki, hukuk kurallarının maddî yaptırımı yasal bir temele sahipken, şayet hukuk kuralı şekline bürünmemişse, kimi örf ve adet kurallarında görülen maddî yaptırım yasa dışıdır. Bazı örf ve adet kurallarının, hukuk kurallarında olduğu gibi, kişi üzerinde zorlama ve güç kullanımını öngören maddî yaptırımlar içerdiği, fakat, hukuk kurallarından farklı olarak örf ve adet kurallarının öngördüğü maddî yaptırımların, şayet bu kurallar hukukî bir tanımaya konu olmamışsa, yasa dışı olduğu unutulmamalıdır. Hukuk düzeni, bazen, örf ve âdete gönderme yapabilir ve birtakım örf ve adet kurallarına hukukilik tanıyabilir. Böyle durumlarda, hukuk kuralı ile örf ve adet kuralının örtüşmesinden ve örf ve adet kuralının yasal maddî yaptırım gibi hukuk kuralına özgü imkânlara sahip olmasından söz edilebilecektir. Türk Medenî Kanunu nun 1. maddesinin 2. fıkra hükmüne göre, Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa, hâkim, örf ve âdet hukukuna göre, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir. Görüldüğü gibi, bu hükümle, örf ve adet kuralları, belirli koşullar altında, hukukun kaynağı haline gelmiş olmaktadır. Benzer şekilde, uluslararası hukuk (devletler hukuku) alanında da, örf ve adet kurallarının hukukun önemli bir kaynağı olduğu belirtilmelidir sayılı 2001 tarihli Türk Medenî Kanunu nun Başlangıç maddelerini okumak için sitesini ziyaret edebilirsiniz. Hukuk kuralları ile örf ve adet kurallarının örtüştüğü durumların yanı sıra, bu iki kural türünün çatışmasına da rastlanır. Kan davası olgusu, bu durumun tipik örneğini oluşturur. Toplum, bir yakını öldürülen kişinin, katili veya onun yakınlarını öldürmesi şeklinde bir gelenek geliştirmiş olabilir; ne var ki, bu tarz bir örf ve adet kuralı, hukuk düzeniyle açık bir çatışma halindedir. Hukuk, bu gelenek kuralının sonuçlarıyla etkin bir mücadele etmek suretiyle söz konusu kuralın toplumsal itibarını bertaraf etmeye çalışacaktır. Kan gütme saikiyle adam öldürme, modern ceza hukukunda cezayı ağırlaştıran bir neden olarak görülmüştür. Böylece, hukuka aykırı örf ve adet kuralının etki gücünün yok edilmesi amaçlanmıştır. Örf ve adet kuralları, uzun bir süreç içinde oluşan ve ilgili olduğu toplumsal çevrenin bireylerinin çoğunluğu tarafından doğruluğuna inanılan kurallar olduğundan, hukuk kuralları örf ve adet kurallarına her durumda uygun olmalıdır şeklindeki önermeyi eleştiriniz. Görgü (Nezaket) Kuralları Örf ve adet kurallarının bir türü olarak da görülebilecek olan görgü (nezaket) kuralları, giyim kuşam, yeme içme, karşılaşma, birlikte vakit geçirme gibi belirli durumlarda sergilenmesi beklenen hareket tarzlarından oluşur. Bir davette, o davetin niteliğine uygun şekilde giyinmek, kibarca yemek yemek, karşılaşma anında insanları selamlamak, başkasının sözünü kesmeden dinlemek gibi hareket tarzları görgü kurallarına örnek oluşturmaktadır. 7

12 Görgü kurallarının toplum hayatındaki temel faydasının aynı kurallara uyan kişiler arasında daha yakın ve sağlıklı ilişkilerin kurulmasını sağlamak olduğu belirtilmiş, görgü kurallarına uyulan bir toplulukta, sosyal ilişkilerin daha yumuşak, daha zarif ve rahat olacağına dikkat çekilmiştir (Güriz, 1996, s. 14). Vurgulamak gerekir ki, her sosyal düzen kuralı gibi görgü kurallarının da bir yaptırımı vardır. Bu yaptırımın ayıplama ve kınamadan oluştuğu söylenebilir. Görüldüğü gibi, diğer sosyal düzen kurallarına nazaran, görgü kurallarının yaptırımı daha zayıf ve ılımlıdır. Hukuk Kuralları Diğer sosyal düzen kuralları gibi, hukuk kuralları da insanlar arası ilişkileri düzenler ve bir davranışta bulunma veya bulunmama şeklinde bir emir içerir; bununla birlikte, hukuk kuralları, belirli bir toplumsalkültürel çevre içinde şekillense de bu kuralları yapan irade, siyasal iktidarın / devletin iradesidir; ayrıca, diğer sosyal düzen kurallarından farklı olarak, hukuk kurallarına uyulmaması halinde devlet (kamu) gücüyle desteklenen maddî yaptırımla karşılaşılır. Bu yaptırım, kuralın konusuna göre çeşitli biçimlerde olabilmektedir; örneğin, bir alacaklının borcunun ödenmemesi halinde icra yoluyla söz konusu borcu ödemeye veya bir vergi borcunu vergi dairesine ödemeye mecbur edilmek, rutin fennî muayenesi yapılmamış bir aracın trafik polisi tarafından trafikten men edilmesi işlemine maruz kalmak ve nihayet bir suçun işlenmesi halinde mahkeme kararıyla hürriyetten yoksun bırakılmak gibi. Bu bakımdan, hukuk kurallarının, en önemli sosyal düzen kurallarını oluşturduğu rahatlıkla söylenebilir. HUKUK KURALLARININ AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ VE HUKUKUN SOSYAL DÜZENDEKİ İŞLEV VE AMACI Hukuk Kurallarının Belirgin Özellikleri Hukuk kurallarının, genel, soyut, kişilik dışı, sürekli ve caydırıcı kurallar olduğu sıklıkla vurgulanmaktadır. Hukuk kuralının emredici bir irade içerdiği, emredici nitelikte görünmeyen hukuk kurallarında dahi bu emredici iradenin ve normatifliğin bulunduğu da altı çizilen bir husustur. Keza, hukukun, insanların dışa yansıyan davranışlarıyla ilgilendiği de yaygın olarak öne çıkarılan bir yöndür. Bu saptamalarda yanlışlık yoktur. Gerçekten de hukuk kuralı, tek tek somut durum, olay ve belirli kişiler için değil, benzer durum ve olayları ve de bu durum ve olaylar içinde yer alacak herkesi kapsayan ve herkesi bağlayan kurallardır. Hukuk kurallarının nesnelliği olarak da tanımlanabilen bu özelliğin, bilhassa da hukuk kuralının onu yapan kişi ve makamı da bağlayacak bir nesnelliğe ulaşmasının tarihsel süreç içinde oluştuğu, bu özelliğin yasa devleti ve hukuk devleti kavramlarıyla yakından bağlantılı olduğu belirtilmelidir. Bir 16. yüzyıl düşünürü olan Jean Bodin ve bir 17. yüzyıl düşünürü olan Thomas Hobbes, yasanın devleti yöneten egemenin iradesi olduğunu ve fakat yasanın egemeni bağlamayacağını savunmuşlardır. Devlet iktidarını güçlendirmeyi temel öncelik kabul eden ve bu doğrultuda mutlak monarşileri savunmuş olan bu iki düşünürün dönemi, yasa devleti ve hukuk devleti fikirlerinin henüz oluşmadığı veya olgunlaşmadığı bir tarihsel kesit görünümündedir ve bu dönem, mutlak monarşilerin fiilen sınırsız ve keyfî yönetimine sahne olmuştur. Hukuk kuralının o kuralı yapan kişi veya kişileri de bağlaması, mutlak monarşileri sınırlı (meşrutî) monarşiler haline getiren anayasacılık hareketlerinin, insan hakları mücadelelerinin sonucudur. Hukuk kurallarının, kural olarak, süreklilik arz eden ve içerdiği yaptırım unsuruyla caydırıcı olan kurallar olduğu da kuşkusuzdur; bununla birlikte, bütün bu sayılan özellikler diğer sosyal düzen kurallarında da mevcuttur. Kişinin iç dünyasıyla, dışa yansımayan davranışlarıyla ilgili olan kişisel (sübjektif) ahlâk kuralları sayılmazsa, ahlâk kuralları da dahil olmak üzere bütün sosyal düzen kuralları, hukuk gibi, dışa yansıyan ve sosyal ilişkiler içinde gözlenen insan davranışlarıyla ilgilidir. Esasen, isabetle belirtildiği gibi, hukuk kuralları ile diğer sosyal düzen kurallarını birbirinden ayırmada en sağlam ölçüt, yaptırımın niteliğidir (Aydın, 2011, s. 10). Yukarıda da belirtilmiş olduğu gibi, hukuk kurallarının yaptırımı kişiyi bir şeye zorlayan ve / veya kişiye ceza getiren maddî yaptırım niteliğindedir ve bu maddî yaptırım devlet (kamu) gücüyle desteklenen bir yaptırımdır. Hukuk kurallarının yaptırımlarının uygulanmasında, kolluk güçleri, mahkemeler, ceza evleri ve icra daireleri gibi devlet aygıtının kurum ve 8

13 mekanizmaları görev alır. Bazı örf ve adet kurallarında kişinin vücut bütünlüğünü hedef alan maddî yaptırım söz konusu olsa bile, bu yaptırım devlet gücünün desteklediği bir yaptırım değildir ve bütünüyle hukuk dışıdır. Hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran bir diğer husus da, bu kuralların devletin yasama iktidarı tarafından yaratılmış kurallar olmasıdır. Demokratik paralamenter rejimlerde bu iktidarı, demokratik usullerle seçilmiş temsilcilerden oluşan yasama meclisi (parlamento) üstlenirken, monarşilerde kral veya kraliçe, oligarşik yapılarda ise demokratik meşruiyete sahip olmayan bir kurul, komite, parti örgütü gibi kurumlar üstlenir. Hukuk kurallarının yaptırımının devlet gücü destekli olması da, bu kuralların devletin yasama iktidarı tarafından yaratılmış olmasının bir sonucudur. Hukukun Sosyal Düzen İçindeki İşlev ve Amacı Diğer sosyal düzen kuralları gibi, hukuk kurallarının da temel işlevinin, en genel manada, sosyal düzenin uyum içinde devamını sağlamak olduğu söylenebilir. Toplum yaşamında asgarî bir huzur ve barış ortamının temininin hukuk kurallarının işlevleri olarak değerlendirildiği görülmektedir. Hukuk kurallarının işlevleri ile hukukun amacı arasında ilişki olduğu da muhakkaktır. Hukukun amacının adaleti sağlamak olduğu veya olması gerektiği yönünde yaygın bir kanaat vardır. Hayli soyut bir kavram olan adalet, hakkı gözetme, herkese kendine uygun düşeni, hakkı olanı verme, doğruluk şeklinde tanımlanmaktadır (Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlüğü, Gerçekten de, hukuk kurallarının sosyal düzendeki işlevi ve hukukun amacı tartışmasının, kaçınılmaz biçimde adalet kavramı etrafında döndüğü ve bu tartışmanın hukukun iki görünümünü oluşturan pozitif hukuk ve doğal (tabiî) hukuk kavramlarına değinmeyi zorunlu kıldığı belirtilmelidir. Pozitif hukuk, devletin yetkili organlarınca çıkarılan kanun, kanun hükmünde kararname, tüzük, yönetmelik gibi hukuk kurallarını, mahkemelerce kabul edilen ve uygulanan örf ve adet esaslarını ve bağlayıcı mahkeme içtihatlarını kapsamına alan ve geçerliliği bütün ülkede devlet tarafından sağlanan hukuka verilen addır (Güriz, 1996, s. 36). Bu niteliğiyle pozitif hukuk, mevcut hukuku, başka bir anlatımla, olan hukuku ifade eder. Doğal (tabiî) hukuk ise, pozitif hukuka karşıt bir konumlanışla, bağlayıcılığını devletten almayan, devlet hukukunu (pozitif hukuku) aşan ve bu hukukun değerlendirilmesinde yararlanılan adalet esasları olarak değerlendirilebilir. Bir başka anlamıyla ise, bütün insanlar ve toplumlar tarafından bağlayıcılığı kabul edilen hukuk ilkeleri anlamına gelir (Güriz, 1996, s. 36). Bu niteliği itibariyle de, olan değil olması gereken hukuka denk düşer. Hatta, bu özelliğinden hareketle, doğal hukukun bir ideal fikirler örgüsü olduğu (Hirş, 1997, s. 177) söylenebilecektir. Gerçekten de hangi anlamıyla kullanılırsa kullanılsın, doğal hukuk ile kastedilen, devletin oluşturduğu mevcut hukuku aşan, onun üstünde yer alan bir hukuktur. Tabiî hukuk, geçerlik iddiası gereği devletin üstünde yer alır. Onun hukuk olma vasfı, devlet tarafından tanınmaya ve güvence altına alınmaya bağlı değildir. Kaynağı itibariyle devlet dışıdır; geçerliğini devleti aşan bir güçten alır. Bu güç, dönemden döneme veya akımdan akıma farklılık gösterecek şekilde tanrı, doğa veya akıl olarak kodlanmıştır (Sancar, 2000, s. 106). İlk çağdan bu yana, doğal hukuk yaklaşımının, genellikle, mevcut olan- hukuka yön vermek, devlet gücünü sınırlamak üzere öne çıkan görüşlere egemen olduğu gözlenmiştir. Modern insan hakları düşüncesinin yerleşmesinde de, doğal hukuk yaklaşımının belirgin etkileri vardır; zira, insanın doğal, vazgeçilmez ve ihlâl edilmez haklara sahip olduğu ve siyasi iktidarın bu haklara saygı göstermek yükümlülüğü altında bulunduğu da bir tabiî hukuk ilkesidir (Güriz, 1996, s. 211). Hukuk kurallarının sosyal düzendeki işlevi ve genel olarak hukukun amacı tartışmasının, olan (pozitif) hukuk olması gereken (doğal) hukuk tartışmasıyla büyük bir kesişim içinde olduğu açıktır; zira, hukukun amacı adaleti sağlamaktır şeklindeki bir önerme, aslında, ideal olana, olması gerekene ve dolayısıyla, olan hukun neyi esas alması gerektiğine ilişkin bir yargıyı içermektedir. Açıktır ki, pozitif (olan) hukukun, adaleti sağlayacak nitelikte olması, yasa koyucunun ve dolayısıyla bizatihi devletin niteliğiyle yakından ilgilidir. İçinde bulunulan siyasal rejim, demokratik, çoğulcu, insan haklarına dayanan bir rejim olduğu ölçüde yasalar başta olmak üzere mevcut hukuk kurallarının kalitesi artacak ve söz konusu hukuk kuralları ancak bu sayede, her toplum için vazgeçilmez bir gereksinim olan adaletin sağlanması amacına uygun bir nitelikte olabilecektir. Pozitif hukuk ile doğal (tabiî) hukuku karşılaştırarak, hukuk kurallarının adaleti, özgürlüğü ve eşitliği sağlaması gerektiği şeklindeki önermeyi bu karşılaştırma çerçevesinde tahlil ediniz. 9

14 Özet Gerek taşıdığı sosyallik içgüdüsü gerekse akıl ve bilinç sahibi bir varlık olması, insanları topluluk halinde yaşamaya yöneltmiştir. Toplum yaşamında insanlar, aralarında sürekli veya geçici, sıkı veya gevşek çeşitli sosyal ilişkiler kurarlar. Bu ilişkilerin bütünü sosyal düzeni oluşturur. Söz konusu ilişkiler her zaman uyumlu sürmeyebilir. Sosyal ilişkiler içinde, çeşitli düzey ve türlerde gerilimlere, çatışmalara, uyumsuzluklara tanık olunabilir. İşte, adına sosyal düzen kuralları veya sosyal davranış kuralları denen kurallar bütünü, bu tür durumları olabildiğince engellemek suretiyle sosyal düzenin uyum içinde devamını sağlar. Sosyal düzen kuralları; din kuralları, ahlâk kuralları, örf ve adet kuralları, görgü (nezaket) kuralları ve hukuk kuralları olmak üzere beş ana kümede toplanabilir. Bunlardan din kuralları, ilahî bir irade tarafından konulduğuna inanılan ve uyulmaması halinde kişide diğer dünyada cehennem azabıyla terbiye edileceği korkusuna neden olan kurallardır. Din kurallarının en eski sosyal düzen kuralları olduğu söylenebilecektir. Bu kurallar, başlangıçta, hukuk kurallarının da birincil kaynağını oluşturmuştur. Bu durum sadece ilkel toplumlarda değil, ilkçağ ve ortaçağ uygarlıklarında da gözlenmiştir. Ortaçağın sonlarına doğru Batı Avrupa da görülen Rönesans ve Reform hareketleri önemli siyasal, sosyal, kültürel dönüşümleri sağlayarak din kurallarının toplum hayatında ve devlet düzenindeki etkisini kırmıştır. Bu hareketlerin hemen öncesi ve sonrasında düşünce dünyasında gözlenen yeni fikirler de laiklik ilkesini güçlendirerek dinin eski ağırlığını kaybetmesini sağlamıştır. Bugün artık, laiklik ilkesini benimseyen ülkeler bakımından din kurallarının aynı zamanda hukuk kuralı şekline bürünmesi söz konusu değildir. Buna karşın, din kuralları inanan insanlar üzerinde yarattığı etkiyle, sosyal düzen içindeki yerini ve göreli önemini korumaktadır. Ahlâk kuralları, toplumda egemen hale gelmiş bulunan iyi-kötü, doğru-yanlış, haklı-haksız gibi değer yargılarının ifadesi olan ve yaptırımı din kurallarında olduğu gibi manevî nitelikte olan kurallardır. Ahlâk kuralları, kişinin sadece kendi iç dünyasında etki yaratan ve kişiye kendisine karşı ödev yükleyen öznel (sübjektif) ahlâk ve kişinin sosyal davranışlarını ilgilendiren ve ona diğer insanlar karşısında ödev yükleyen nesnel (objektif; sosyal) ahlâk kuralları olmak üzere 10 ikiye ayrılır. Bunlardan nesnel (sosyal) ahlâk kuralları, sosyal ilişkilerle ilgili olduğundan ancak bu tür ahlâk kuralları sosyal düzen kuralları olarak değerlendirilebilecektir. Gelenek kuralları olarak da anılabilecek örf ve adet kuralları, çok uzun bir süreç içinde, toplum çoğunluğunun belirli durumlarda belirli davranışlar sergilemesi gibi bir alışkanlık geliştirmesi ve bu alışkanlık konusu davranışların doğruluğu ve haklılığına ilişkin genel bir inancın toplumda yerleşmesi sonucu oluşan kurallardır. Örf ve adet kurallarının yaptırımı, ayıplanma, kınanma, dışlanma gibi manevi nitelikte olabileceği gibi, kişinin fizik bütünlüğü üzerinde sonuçlar doğuran maddî yaptırımlar şeklinde de olabilecektir. Kan davası gütmeyi emreden örf ve adet kuralı, kişilerin yaralanması veya ölmesi sonucu doğuran maddî yaptırımlara örnektir. Örf ve adet kuralı, şayet hukuk düzenince tanınmamışsa, bu tür maddî yaptırımların yasa dışı olacağı kuşkusuzdur. Buna karşılık, belli durumlarda, birtakım örf ve adet kuralları hukuk düzeninin parçası haline de gelebilir. Bu durumda artık söz konusu kuralların, hukuk kuralına dönüşmüş olmaktan doğan yasal maddî yaptırıma sahip olacağı açıktır. Görgü(nezaket) kuralları, giyim kuşam, yeme içme, biraraya gelme gibi sosyal etkinliklerde insanların dikkate alması gereken kimi hareket tarzlarında bulunmayı emreden kurallar olup insanları birbirine yaklaştırdığı ve sosyal yaşamı daha ahenkli kıldığına inanılan kurallardır. Görgü kurallarına uyulmaması halinde karşılaşılacak yaptırımlar ayıplanma, küçük görülme gibi manevî nitelikli yaptırım biçimleridir. Sosyal düzen kuralları içinde en önemli grubu oluşturan hukuk kuralları da diğer sosyal düzen kuralları gibi emir ve yaptırım unsurlarını içermektedir; bununla birlikte, hukuk kuralları, devlet (kamu) gücüyle desteklenmiş maddî yaptırımlara sahiptir. Sözleşme hukuku çerçevesinde bir borcun veya bir vergi borcunun ödenmemesi halinde icra takibine maruz kalmak veya bir suç işlenmesi halinde hürriyetten yoksun bırakılma cezasına çarptırılmak hukuk kurallarının yaptırımlarına örnek gösterilebilir. Görüldüğü gibi bu yaptırımlar, kişileri bir şeyler yapmaya zorlayıcı veya kişinin maddî-fizik varlığı üzerinde sonuç doğurucu türdendir. Öte yandan, hukuk kurallarının devletin yasama iktidarı tarafından yaratılan kurallar olduğu

15 açıktır. Bu özellik de onları diğer sosyal düzen kurallarından ayıran bir diğer özelliktir. Diğer sosyal düzen kuralları gibi hukuk kurallarının da temel işlevi, sosyal düzeni sağlamaktır; bununla birlikte, hukuk kurallarının adalet, özgürlük ve eşitlik gibi kavramlarla birlikte anıldığına tanık olunmaktadır. Gerçekten de hukukun hareket noktasının ve varması gerektiği hedefin adalet olduğuna dair yaygın bir kanı söz konusudur. Pozitif hukuku aşan, onlardan üstün ve onlara önceliği olan evrensel bazı hukuk ilkelerinin var olduğu veya olması gerektiğini ima eden bu kanaat, mazisi çok eskiye uzanan doğal (tabiî) hukuk geleneğinin savunageldiği bir anlayışı da ifade etmektedir. Pozitif (olan) hukukun, adalet, özgürlük, eşitlik gibi üst ilkelere uygun bir içerikte olup olmamasının, bütünüyle, içinde bulunan siyasal rejimin ve ona eşlik eden hukuk anlayışının niteliğiyle ilgili olduğu kaydedilmek gerekir. Buna göre, şayet devleti şekillendiren siyasal rejim anti-demokratik ve baskıcı bir karakterdeyse, pozitif hukuk kurallarının bu ilkelerden uzak olacağını öngörmek mümkündür. Buna karşılık, rejim, demokratik, çoğulcu, insan haklarını temel öncelik olarak gören niteliklere sahipse, mevcut hukuk kurallarının adalet, özgürlük ve eşitlik gibi ilkelere daha yakın olacağı öngörüsünde rahatlıkla bulunulabilecektir. 11

16 Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi, okul arkadaşlığı, iş arkadaşlığı, akrabalık gibi durumları anlatan kavramdır? a. Sosyal düzen b. Sosyal ilişki c. Görgü kuralları d. Hukuk e. Ahlâk 2. Bir kuralın bir davranışta bulunma veya bir davranıştan kaçınma şeklinde emir içermesine ne ad verilir? a. Yaptırım b. İrade c. Sosyal sorumluluk d. Normatiflik e. Müeyyide 3. Sosyal düzen kurallarına uyulmaması halinde gösterilen tepkiye ne ad verilir? a. Sosyal ilişki b. Sosyal düzen c. Davranış d. Hareket e. Yaptırım 4. Kişi üzerinde güç kullanımını da içeren yaptırım türüne ne ad verilir? a. Manevî yaptırım b. Malî yaptırım c. Maddî yaptırım d. Parasal yaptırım e. Psikolojik yaptırım 5. Yaptırımı cehennem azabına maruz kalma korkusu olan sosyal düzen kuralları aşağıdakilerden hangisidir? a. Ahlâk kuralları b. Örf ve adet kuralları c. Görgü kuralları d. Hukuk kuralları e. Din kuralları 6. Aşaıdakilerden hangisi kişisel değer yargılarına dayanan ve kişinin kendisine karşı ödev yükleyen kurallardır? a. Din kuralları b. Görgü kuralları c. Öznel ahlâk kuralları d. Örf ve adet kuralları e. Sosyal ahlâk kuralları 7. Örf ve adet kuralları hakkında aşağıda belirtilenlerden hangisi yanlıştır? a. Uzun bir süreç içinde oluşur. b. Süreklilik gösterir. c. Tekrarlana tekrarlana toplumsal bir alışkanlığa dönüşmüştür. d. Hukuk kurallarından üstündür. e. Toplumda doğru ve haklı olduklarına ilişkin bir genel inanç oluşmuştur. 8. Hukuk kurallarından başka, yer yer de olsa maddî yaptırım öngörebilen sosyal düzen kuralları aşağıdakilerden hangisidir? a. Öznel ahlâk kuralları b. Örf ve adet kuralları c. Görgü kuralları d. Nesnel ahlâk kuralları e. Din kuralları 9. İnsanlar arasında yakınlığı artıran ve diğer sosyal düzen kurallarına gore yaptırımı daha hafis olan sosyal düzen kuralları aşağıdakilerden hangisidir? a. Görgü kuralları b. Ahlâk kuralları c. Din kuralları d. Hukuk kuralları e. Örf ve adet kuralları 10. Devlet (kamu) gücü ile desteklenmiş maddî yaptırıma sahip olan sosyal düzen kuralları aşağıdakilerden hangisidir? a. Din kuralları b. Ahlâk kuralları c. Örf ve adet kuralları d. Görgü kuralları e. Hukuk kuralları 12

17 Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. b Yanıtınız yanlış ise Toplum Yaşamı ve Sosyal Düzen başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. d Yanıtınız yanlış ise Sosyal Düzen Kurallarının Türleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. e Yanıtınız yanlış ise Sosyal Düzen Kurallarının Türleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise Sosyal Düzen Kurallarının Türleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise Din Kuralları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise Ahlâk Kuralları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. d Yanıtınız yanlış ise Örf ve Adet Kuralları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. b Yanıtınız yanlış ise Örf ve Adet Kuralları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. a Yanıtınız yanlış ise Görgü (Nezaket) Kuralları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. e Yanıtınız yanlış ise Hukuk Kuralları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Sosyal düzen kuralları, insanların dışa yansıyan davranışlarına birtakım yönlendirmelerde bulunmak, onlara birtakım sınırlamalar getirmek suretiyle sosyal ilişkilerin belirli bir uyum içinde sürmesini amaçlayan kurallardır. Yönlendirme, sınırlama, kayıtlama sonuçlarının sağlanabilmesi ise bu kuralların öncelikle yapma veya kaçınma şeklinde bir emir içermesini gerektirmektedir. Bu emrin gerçekten sonuç doğurabilmesi ise, kuralın yaptırımla donatılmış olmasına bağlıdır. Aksi halde, söz konusu emir bir temenniden öteye gidemeyecektir. Yaptırım, emir anlamlı, işlevli hale getirmekte ve emir ile yaptırım şeklindeki bu her iki unsur da, sosyal düzen kurallarını, insan davranışlarını gerçekten yönlendirebilen, onları sınırlayan, şekillendiren kurallar haline getirmektedir. Bu yüzden de, emir ve yaptırım içerme, bütün sosyal düzen kuralları için geçerli bir ortak özellik olarak belirmektedir. Sıra Sizde 2 Din kuralları, laiklik ilkesini benimsesin veya benimsemesin, bütün ülkeler bakımından sosyal düzen kuralları olma özelliklerini korurlar; zira, her ülkede, şu ya da bu ölçüde dinsel inanca sahip ve bu inanç temelinde ortak hareket eden genişçe bir kitle vardır; bununla birlikte, şayet devlet düzeni dinsel esaslara dayanıyorsa, bu durumda din kuralların hukuk kurallarına dönüşeceği ve böylece devlet gücü ile desteklenmiş maddî yaptırıma kavuşacağı açıktır. Buna karşılık, laik devletlerde ise, din kuralları, yalnızca inanan insanların davranışlarını düzenleyen ve ihlal edilmesi halinde söz konusu inanan kişilerin sadece ruhsal dünyasında etki doğuran manevi yaptırımlı kurallar görünümünde olacaktır. Sıra Sizde 3 Örf ve adet kuralları, uzun bir süreç içinde gelişen ve doğruluklarına inanılan toplumsal alışkanlıklar olsalar da, bu kuralların insan onuruna ve esas amacı bu onuru korumak olan insan haklarına pekala aykırı olabilir. Kan davası bunun en tipik ve uç örneğidir. Kan davası durumunda, bir öldürme vakasında en ufak bir sorumluluğu olmayan bir kişi, sırf bu cinayeti işleyen kişinin yakını olduğu için öldürülebilmektedir. Kaldı ki, cinayeti işleyen kişinin dahi cezasının hukuk düzeni içinde ve insanî cezalandırma koşullarına uyularak 13

18 verilmesi gerekir. Ölen kardeşin eşiyle evlenme zorunluluğunu dayatan gelenek kuralında da taraflar hiç istememelerine rağmen, söz konusu evliliği yapmak durumunda kalmaktadırlar. Gerek kan davası gütmeyi, gerekse ölen kardeşin eşiyle evlenmeyi emreden örf ve adet kurallarının, insan onuruna aykırı olduğu açıktır. Bu gibi kuralların, sırf örf ve adet kuralı oldukları için hukuk düzeni tarafından hoşgörüyle karşılanması mümkün değildir. Bilakis, modern hukuk düzeni, bu türden gelenek kurallarıyla mücadele edecek ve bu kuralların toplumsal etkisini kırmayı amaç edinecektir. Sıra Sizde 4 Pozitif hukuk, devletin yetkili organlarınca çıkarılan ve somut olarak yürürlükte olan mevcut hukuk kurallarını ifade eder. Buna karşılık, doğal (tabiî) hukuk ise, devletin (pozitif) hukukunun üstünde yer alan ve ona önceliği olan bir dizi evrensel ilkelerin bulunduğunu savunan bir hukuk yaklaşımı olarak görülebilir. Doğal hukuk yaklaşımı, olan hukukun (pozitif hukukun), olması gereken hukuka (doğal hukuka) uygun olması gerektiğini, olan hukukun olması gereken hukuka aykırı olduğu durumlarda yasal görünümünü korusa bile meşru olamayacağını savunur. Adalet, özgürlük, eşitlik gibi kavramlar, hep olması gerekeni, ideali ifade ettiğinden, pozitif hukuku aşan ve pozitif hukuka üstün sayılan ilkelere denk düşer ve tarihsel olarak da doğal hukuk yaklaşımını benimseyen geleneğin işlediği temalara karşılık gelir. Yararlanılan Kaynaklar Ağaoğulları, Mehmet Ali ve Köker, Levent (2001). İmparatorluktan Tanrı Devletine. Dördüncü Basım. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları. Anayurt, Ömer (2011). Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları. On birinci Basım. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Aydın, Ufuk (2011). Temel Hukuk Dersleri. Dördüncü Basım. Eskişehir: Nisan Kitabevi. Ben-Amittay, Jacob (1983). Siyasal Düşünceler Tarihi. Çev.: Mehmet Ali Kılıçbay ve Levent Köker. Ankara: Savaş Yayınları. Gözler, Kemal (2009). Hukukun Temel Kavramları. Altıncı Basım. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım. Güriz, Adnan (1992). Hukuk Felsefesi. Üçüncü Basım. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları. Güriz, Adnan (1996). Hukuk Başlangıcı. Beşinci Basım. Ankara: Siyasal Kitabevi. Hirş, Ernest (1997). Hukuk Kavramı. Çağdaş Hukuk Felsefesi ve Hukuk Kuramı İncelemeleri. (Hayrettin Ökçesiz (Ed.)). İstanbul: Alkım Yayınevi, ss Hobbes, Thomas (2005 [1651]). Leviathan veya Bir Din ve Dünya Devletinin İçeriği Biçimi ve Kudreti. Çev.: Semih Lim. Beşinci Basım. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Rousseau, Jean Jacques (1998 [1754]). İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı. Çev.: Rasih Nuri İleri. Altıncı Basım. İstanbul: Say Yayınları. Sancar, Mithat (2000). Devlet Aklı Kıskacında Hukuk Devleti. İkinci Basım. İstanbul: İletişim Yayınları. Sarıca, Murat (1999). 100 Soruda Siyasî Düşünce Tarihi. İstanbul: Gerçek Yayınevi. Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlüğü. <http://tdkterim.gov.tr/bts/> ( ). 14

19

20 2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Yaptırım kavramını açıklayabilecek, Yaptırımın işlevini belirleyebilecek, Yaptırımın tarihsel gelişimini tespit edebilecek, Yaptırım türlerini açıklayabilecek, bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Yaptırım kavramı Yaptırımsız hukuk kuralı Ödüle dayalı yaptırım Yaptırımın işlevi Ceza Tazminat Hükümsüzlük Cebri icra Modern devlette yaptırım Şiddet tekeli İçindekiler Giriş Yaptırım Kavramı Yaptırımsız Bir Hukuk Kuralı ve Ödülün Yaptırım Olup Olamayacağı Sorunu Yaptırımın İşlevi Yaptırımın İşlevini Yerine Getirmesine Etki Eden Nedenler Yaptırımın Tarihsel Gelişimi Yaptırım Türleri 16

21 Hukuk Kurallarının Yaptırımı GİRİŞ Toplumsal hayatı düzenleyen çeşitli sosyal düzen kuralları vardır. Din kuralları, ahlak kuralları, örf-adet kuralları, görgü kuralları ve hukuk kuralları bunların en önemlileridir. Hukuk kurallarını diğer sosyal düzen kurallarından ayıran en önemli özellik ise, bu kuralların yaptırımı bakımından ortaya çıkar. Diğer sosyal düzen kurallarının kendilerine has bir takım yaptırımları olsa da, hukuk kurallarının yaptırımı diğerlerinden farklı olarak kamusal, devlet yaptırımı olarak karşımıza çıkar. Hukuk kurallarının yaptırımını diğer sosyal düzen kurallarının yaptırımından ayıran en önemli özellik nedir? Devletler, tarih boyunca toplum içerisinde düzeni sağlamak ve bu şekilde halkın kendisine tabiyetini devam ettirebilmek için hukuk sistemleri oluşturmuşlardır. Nitekim toplumsal düzene ve toplum içerisinde adaleti sağlayacak bir kuruma duyulan ihtiyaç devletin en temel ortaya çıkış nedenlerinden birisidir. Bu bağlamda her Devlet, bu ortaya çıkış nedeninin gereği olarak bir hukuk sistemine ihtiyaç duyar. Her hukuk sisteminin en önemli ayaklarından birisini ise yaptırım sistemi oluşturur. Hukukun etkinliği ve hukuk kurallarının uygulanabilirliği, büyük oranda bu kuralların ihlal edilmesi halinde devletçe uygulanacak yaptırımlara bağlıdır. Bu bağlamda hukukun hizmet ettiği toplumsal düzenin sağlanması amacı, ancak bireylerin hukuk kurallarına uygun davranmalarıyla gerçekleştirilebilir. Bireyleri hukuka uygun davranmaya yönelten en etkili araç ise kuralların ihlali halinde öngörülen yaptırımlardır. Gerçekten de devlet yaptırımı olmaksızın hukuk kurallarının işlevselliğinden bahsetmek zordur. Yaptırıma bağlanmamış bir hukuk kuralının ihlali giderek artar ve bir süre sonra varlığı bile tartışılır hale gelir. Her ne kadar toplumsal düzenin herhangi bir kural ve yaptırım sistemi olmaksızın da sağlanabileceği yönünde bazı ütopik düşünce yapıları olsa da; bunlar bugünün hukuk dünyasında çok etkin değillerdir. Kuralların olmadığı, kurallara ve yaptırımlara ihtiyaç duyulmaksın toplumsal yaşamın mümkün olduğu bir dünyanın olabilirliği, kulağa çok hoş gelmekle birlikte; gerçek dünyanın gereklilikleri karşısında güzel bir retorik olmaktan öteye geçememektedir. Nitekim bugüne kadar, hukuku ve dolayısıyla yaptırım sistemi olmaksızın bir düzen ve güvenlik içerisinde yaşamayı başaran orta ölçekli bir toplum örneği bile görülmemiştir. Bununla birlikte şu hususu da ayrıca belirtmek gerekir ki; hukuk kurallarının bağlanmış olduğu yaptırımlar, bireylerin hukuka uygun davranmalarını sağlamada en önemli etken olmakla birlikte tek etken değildir. Örneğin bireyin içinde bulunduğu toplumun gelişmişlik düzeyi ve bireyi hukuka aykırı davranmaktan alıkoyan ahlaki değerler de toplumda hukuka uygun davranılmasını sağlayan diğer önemli etkenlerdendir. Bu bağlamda toplumsal hayatın devam ettirilebilirliği bakımından büyük önem arzeden yaptırım kavramı ve türleri bu ünitede ayrıntılı olarak ele alınacaktır. 17

DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ

DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ 215 DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 25 Kasım 1981 tarihli ve 36/55 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Detaylı

EIS526-H02-1 GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR

EIS526-H02-1 GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR GİRİŞİMCİLİK (EIS526) Yazar: Doç.Dr. Serkan BAYRAKTAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Analiz. Cilt 2. Ünite 8-14 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Analiz Cilt 2 Ünite 8-14 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1082 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 600

Detaylı

Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013. Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013. Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013 Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi K. Ahmet Sevimli Kimdir? 1972 yılında İstanbul da doğdu. 1990 yılında Bursa

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

Sinema ve Televizyon da Etik. Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği

Sinema ve Televizyon da Etik. Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği Sinema ve Televizyon da Etik Meslek Etiği, İletişim (Medya) Etiği Etik ve Ahlâk Ayrımı Etik gelenek anlamına gelir ve törebilim olarak da adlandırılır. Bir başka deyişle etik, Bireylerin doğru davranış

Detaylı

Dr. Serkan KIZILYEL TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KISITLANMASINDA KAMU GÜVENLİĞİ ÖLÇÜTÜ

Dr. Serkan KIZILYEL TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KISITLANMASINDA KAMU GÜVENLİĞİ ÖLÇÜTÜ Dr. Serkan KIZILYEL TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KISITLANMASINDA KAMU GÜVENLİĞİ ÖLÇÜTÜ Yay n No : 3075 Hukuk Dizisi : 1512 1. Baskı Şubat 2014 İSTANBUL ISBN 978-605 - 333-102 - 5 Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

BIP116-H14-1 BTP104-H014-1

BIP116-H14-1 BTP104-H014-1 VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ DEMOKRASİ KAVRAMI AÇISINDAN DEVLET VE DİN İLİŞKİLERİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ DEMOKRASİ KAVRAMI AÇISINDAN DEVLET VE DİN İLİŞKİLERİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ DEMOKRASİ KAVRAMI AÇISINDAN DEVLET VE DİN İLİŞKİLERİ Enes SANAL Ankara, 2014 Giriş Siyasal iktidar ile din arasındaki ilişkiler, tüm çağlar boyunca toplumsal

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104)

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BTP104) Yazar: Doç.Dr. İ. Hakkı CEDİMOĞLU S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 7. ERKEN MODEN DÖNEMDE SİYASAL DÜŞÜNCE 7 ERKEN MODEN DÖNEMDE

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIGI NA

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIGI NA TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIGI NA 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7 nci maddesinin birinci fıkrasının değiştirilmesi hakkındaki kanun teklifim ve gerekçesi ilişikte sunulmuştur. Gereğini

Detaylı

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...v GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm Antik Demokrasi I. ANTİK DEMOKRASİNİN

Detaylı

Türkiye Büyük Millet Meclisi nde ( TBMM ) 26 Mart 2015 tarihinde 688 Sıra Sayılı Kanun ( 688 Sıra Sayılı Kanun ) teklifi kabul edilmiştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi nde ( TBMM ) 26 Mart 2015 tarihinde 688 Sıra Sayılı Kanun ( 688 Sıra Sayılı Kanun ) teklifi kabul edilmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi nde ( TBMM ) 26 Mart 2015 tarihinde 688 Sıra Sayılı Kanun ( 688 Sıra Sayılı Kanun ) teklifi kabul edilmiştir. 688 Sıra Sayılı Kanun uyarınca, İnternet Ortamında Yapılan Yayınların

Detaylı

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANLATIM SORULARI 1- Bir siyasal düzende anayasanın işlevleri neler olabilir? Kısaca yazınız. (10 p) -------------------------------------------

Detaylı

Tüm Kamu Personeli İçin GYS. Görevde Yükselme Sınavlarına Hazırlık El Kitabı. Konu Anlatımı + Soru Bankası

Tüm Kamu Personeli İçin GYS. Görevde Yükselme Sınavlarına Hazırlık El Kitabı. Konu Anlatımı + Soru Bankası Tüm Kamu Personeli İçin GYS Görevde Yükselme Sınavlarına Hazırlık El Kitabı Konu Anlatımı + Soru Bankası Memurluk, Şeflik, Uzmanlık, Şube Müdürlüğü ve Diğer Unvanlar Adalet Bakanlığı Aile ve Sosyal Politikalar

Detaylı

kpss ezberbozan serisi VATANDAŞLIK SORU BANKASI Eğitimde

kpss ezberbozan serisi VATANDAŞLIK SORU BANKASI Eğitimde ezberbozan kpss serisi 2016 VATANDAŞLIK SORU BANKASI Eğitimde 29. yıl KOMİSYON KPSS EZBERBOZAN VATANDAŞLIK SORU BANKASI ISBN 978-605-318-362-4 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Engin ŞAHİN Fatih Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi KURUCU İKTİDAR. politik bir yaklaşım

Yrd. Doç. Dr. Engin ŞAHİN Fatih Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi KURUCU İKTİDAR. politik bir yaklaşım Yrd. Doç. Dr. Engin ŞAHİN Fatih Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi KURUCU İKTİDAR politik bir yaklaşım İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XIII GİRİŞ...1

Detaylı

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU DERSİMİZİN TEMEL KONUSU 1 1. TÜRK HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARINI TANIMAK 2. TÜRKIYE DE NELER YAPABİLİRİZ SORUSUNUN CEVABINI BULABİLMEK DERSİN KAYNAKLARI 2 SİZE GÖNDERİLEN MATERYAL: 1. 1982 Anayasası: https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf

Detaylı

DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr

DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr DEMOKRASİ VE SAYDAMLIK ENSTİTÜSÜ www.dse.org.tr YENİ ANAYASA DEĞİŞİKLİK ÖNERİLERİMİZ (TCBMM Başkanlığı na iletilmek üzere hazırlanmıştır) 31.12.2011 İletişim: I. Anafartalar Mah. Vakıf İş Hanı Kat:3 No:

Detaylı

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 A. ANLATIM SORUSU (10 puan) Temsilde adalet yönetimde istikrar kavramlarını kısaca açıklayınız. Bu konuda

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Lineer. Cebir. Ünite 6. 7. 8. 9. 10

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI. Lineer. Cebir. Ünite 6. 7. 8. 9. 10 ANADOLU ÜNİVERSİTESİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ İLKÖĞRETİM ÖĞRETMENLİĞİ LİSANS TAMAMLAMA PROGRAMI Lineer Cebir Ünite 6. 7. 8. 9. 10 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 1074 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINLARI

Detaylı

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA

VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA VERİ YAPILARI VE PROGRAMLAMA (BIP116) Yazar: Doç.Dr.İ.Hakkı.Cedimoğlu SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir.

Detaylı

İLK TÜRK DEVLETLERİNDE HUKUK

İLK TÜRK DEVLETLERİNDE HUKUK İLK TÜRK { DEVLETLERİNDE HUKUK Hukuk Anlayışı Hukuk fertlerin bir arada barış ve güven içinde yaşamasını sağlamak amacıyla oluşturulan hak ve kanunların bütünüdür. Bir devletin uzun ömürlü olabilmesi için

Detaylı

Sayın Komiser, Saygıdeğer Bakanlar, Hanımefendiler, Beyefendiler,

Sayın Komiser, Saygıdeğer Bakanlar, Hanımefendiler, Beyefendiler, ÇOCUKLARIN İNTERNET ORTAMINDA CİNSEL İSTİSMARINA KARŞI GLOBAL İTTİFAK AÇILIŞ KONFERANSI 5 Aralık 2012- Brüksel ADALET BAKANI SAYIN SADULLAH ERGİN İN KONUŞMA METNİ Sayın Komiser, Saygıdeğer Bakanlar, Hanımefendiler,

Detaylı

HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI BİRİNCİ BÖLÜM

HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI BİRİNCİ BÖLÜM HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI BİRİNCİ BÖLÜM HUKUK HAKKINDA GENEL BİLGİLER A. HUKUK B. TOPLUMSAL KURALLAR VE MÜEYYİDELERİ 1. Toplumsal Kuralların Gerekliliği 2. Toplumsal Kuralların Sınıflandırılması a. Görgü

Detaylı

BİR AVUKAT YANINDA AYLIKLI OLARAK ÇALIŞAN AVUKATIN DURUMUNUN AVUKATLIK YASASI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

BİR AVUKAT YANINDA AYLIKLI OLARAK ÇALIŞAN AVUKATIN DURUMUNUN AVUKATLIK YASASI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ BİR AVUKAT YANINDA AYLIKLI OLARAK ÇALIŞAN AVUKATIN DURUMUNUN AVUKATLIK YASASI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Güneş GÜRSELER * Hiçbir planlama yapılmadan birbiri ardına açılan hukuk fakültelerinin yılda ortalama

Detaylı

Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance)

Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance) Yrd. Doç. Dr. Cafer EMİNOĞLU Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Türk Ticaret Kanunu nda Kurumsal Yönetim (Corporate Governance) İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII

Detaylı

Karşılıksız Çek Suçu Yeni Çek Kanunu nda Ceza Sorumluluğu

Karşılıksız Çek Suçu Yeni Çek Kanunu nda Ceza Sorumluluğu Karşılıksız Çek Suçu Yeni Çek Kanunu nda Ceza Sorumluluğu Prof. Dr. Ersan Şen KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇU YENİ ÇEK KANUNU NDA CEZA SORUMLULUĞU Ceza Hukukunun Fonksiyonu Yeni Suç Tipleri Ceza Sorumluluğu Bankaların

Detaylı

HUKUKSAL ETİK (LEGAL ETHICS) DERS NOTLARI

HUKUKSAL ETİK (LEGAL ETHICS) DERS NOTLARI Prof. Dr. A. Can TUNCAY Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi HUKUKSAL ETİK (LEGAL ETHICS) DERS NOTLARI İstanbul 2013 Yay n No : 2902 Hukuk Dizisi : 1427 1. Baskı - Nisan 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 -

Detaylı

ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ. 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı. Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 SĠYASET

ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ. 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı. Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 SĠYASET ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 Adı Soyadı : No: Sınıf: 11/ SĠYASET Siyaset; ülke yönetimini ilgilendiren olayların bütünüdür.

Detaylı

Giriş. evre, çalkantılı bir dönem, ağır bir kriz dönemidir. Gerçekten de siyasal düşünceler tarihine

Giriş. evre, çalkantılı bir dönem, ağır bir kriz dönemidir. Gerçekten de siyasal düşünceler tarihine Giriş Cumhuriyete Devreden Düşünce Mirası: Tanzimat ve Meşrutiyet in Birikimi başlıklı bu çalışma, Cumhuriyet Türkiyesi nde siyasal düşünce hayatına etki eden düşünce akımlarını inceleyen kapsamlı bir

Detaylı

SAĞLIK HİZMETLERİNİN ÖZEL HUKUK KİŞİLERİ TARAFINDAN YÜRÜTÜLMESİ

SAĞLIK HİZMETLERİNİN ÖZEL HUKUK KİŞİLERİ TARAFINDAN YÜRÜTÜLMESİ Dr. HÜSEYİN MELİH ÇAKIR Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi İdare Hukuku Anabilim Dalı SAĞLIK HİZMETLERİNİN ÖZEL HUKUK KİŞİLERİ TARAFINDAN YÜRÜTÜLMESİ İÇİNDEKİLER SUNUŞ...VII ÖNSÖZ... IX İÇİNDEKİLER...XIII

Detaylı

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr

Detaylı

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? Hukukun Dallara Ayrılması (Kamu Hukuku-Özel Hukuk) Kamu Hukuku Özel Hukuk Ayrımı Hukuk kuralları için yapılan eski ayrımlardan biri, hukukun kamu

Detaylı

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1. HAFTA: OSMANLI ANAYASAL GELİŞMELERİ [Türk Anayasa Hukukukun Bilgi Kaynaklarının Tanıtımı:

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Siyasal Düşünceler Tarihi PSIR 201 3 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

DERS PROFİLİ. Siyaset Kuramı I POLS 305 Güz 5 3+0+0 3 5

DERS PROFİLİ. Siyaset Kuramı I POLS 305 Güz 5 3+0+0 3 5 DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Siyaset Kuramı I POLS 305 Güz 5 3+0+0 3 5 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma İÇİNDEKİLER Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma 1. FELSEFE NEDİR?... 2 a. Felsefeyi Tanımlamanın Zorluğu... 3 i. Farklı Çağ ve Kültürlerde Felsefe... 3 ii. Farklı Filozofların Farklı Felsefe Tanımları... 5 b.

Detaylı

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi]

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi] [TıpEğitimindeHIV/AIDSÜzerineSavunuculuk Projesi] [HIV/AIDSkonusundaTıpEğitimiiçerisindeMüfredatÖnerileri] [AuthorName] ÖZET [TıpMüfredatıiçerisindeHIV/AIDS intıbbi,sosyal,etiketkileşimlerivebunun yanındahastahaklarıvehastayayaklaşımkonularındasadecebilgianlamında

Detaylı

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19 09/04/2010 BASIN BİLDİRİSİ Anayasa değişikliğinin Cumhuriyetin ve demokrasinin geleceği yönüyle neler getireceği neler götüreceği dikkatlice ve hassas bir şekilde toplumsal uzlaşmayla değerlendirilmelidir.

Detaylı

TURİZM HUKUKUNUN KAYNAKLARI:

TURİZM HUKUKUNUN KAYNAKLARI: TURİZM HUKUKUNUN KAYNAKLARI: TÜRKİYE TURİZM MEVZUATI DOÇ.DR. SABAH BALTA YAŞAR ÜNİVERSİTESİ İZMİR HUKUK NEDİR? Hukuk toplum düzenini sağlamak amacıyla devlet tarafından ortaya konulmuş uyma zorunluluğu

Detaylı

İş Yeri Hakları Politikası

İş Yeri Hakları Politikası İş Yeri Hakları Politikası İş Yeri Hakları Politikası Çalışanlarımızla olan ilişkilerimize değer veririz. İşimizin başarısı, küresel işletmemizdeki her bir çalışana bağlıdır. İş yerinde insan haklarının

Detaylı

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı; kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadî, ticarî ve malî sektörlerde üretim, tüketim ve hizmet

Detaylı

Türkiye de Zorunlu Din Dersi Uygulaması

Türkiye de Zorunlu Din Dersi Uygulaması Türkiye de Zorunlu Din Dersi Uygulaması Derya Kap* Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin (AİHM)16 Eylül 2014 tarihli zorunlu din dersinin mevcut içerikle uygulanamayacağına dair hükmü, Türkiye de din dersi

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Makro İktisat SPRI 272 2 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır Doç. Dr. Tuğrul KATOĞLU* * Bilkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ceza

Detaylı

2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ

2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ KONU VE ININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ Öğrenme Alanı: İNANÇ 1. ÜNİTE: KAZA VE KADER EYLÜL Öğrencilerle Tanışma, Dersin Amacı ve İşleniş Şekli. Öğretmeni tanır ve dersin amacı, derste işlenecek

Detaylı

MİLLETLERARASI İLİŞKİLER VE GÜVENLİK AÇISINDAN MEDENİYET SÖYLEMİNİN PSİKOLOJİK ANALİZİ

MİLLETLERARASI İLİŞKİLER VE GÜVENLİK AÇISINDAN MEDENİYET SÖYLEMİNİN PSİKOLOJİK ANALİZİ MİLLETLERARASI İLİŞKİLER VE GÜVENLİK AÇISINDAN MEDENİYET SÖYLEMİNİN PSİKOLOJİK ANALİZİ Prof. Dr. Abdülkadir ÇEVİK Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı 1 Medeniyet veya uygarlık, bir

Detaylı

2014 2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ

2014 2015 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ KONU VE ININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ Öğrenme Alanı: İNANÇ 1. ÜNİTE: KAZA VE KADER EYLÜL Öğrencilerle Tanışma, Dersin Amacı ve İşleniş Şekli. İlk Ders Genelgesi 1. Allah Her Şeyi Bir Ölçüye

Detaylı

ELEKTRONİK TİCARET (OSP254) Yazar: Öğr.Gör. Hakan TUNAHAN S1

ELEKTRONİK TİCARET (OSP254) Yazar: Öğr.Gör. Hakan TUNAHAN S1 ELEKTRONİK TİCARET (OSP254) Yazar: Öğr.Gör. Hakan TUNAHAN S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Birleşmiş Milletler Avukatların Rolüne İlişkin Temel İlkeler Bildirgesi (Havana Kuralları)

Birleşmiş Milletler Avukatların Rolüne İlişkin Temel İlkeler Bildirgesi (Havana Kuralları) 27 Ağustos- 7 Eylül 1990 tarihleri arasında Havana da toplanan Suçların Önlenmesine ve Suçların Islahı üzerine Sekizinci Birleşmiş Milletler Konferansı tarafından kabul edilmiştir. Dünya halkları, Birleşmiş

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Evra ÇETİN. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi nin 8-11. maddeleri Bağlamında. Çalışanların Hakları

Yrd. Doç. Dr. Evra ÇETİN. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi nin 8-11. maddeleri Bağlamında. Çalışanların Hakları Yrd. Doç. Dr. Evra ÇETİN İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi nin 8-11. maddeleri Bağlamında Çalışanların Hakları İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V İÇİNDEKİLER...VII GİRİŞ...1 I. Konunun Önemi...1 II. Çalışan Kavramının

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI

BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI AKTİF EĞİTİM -SEN Aktif Eğitimciler Sendikası BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI Aktif Eğitim-Sen - 2015 2 AKTİF EĞİTİM-SEN Beştepe Mahallesi 33. Sokak Nu.:13 Yenimahalle/ ANKARA Tel:

Detaylı

Davranıs ve Çalısma İlkeleri

Davranıs ve Çalısma İlkeleri Davranıs ve Çalısma İlkeleri Saint-Gobain Grubu, hem yönetim hem de calışanlar tarafından uygulanan ve yıllar boyunca Grubun faaliyetlerine yön veren bir takım ilkeler geliştirmiştir. Günümüzde grup, bu

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Hukuka Giriş HUK119 1 2 2 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Hukuka Giriş HUK119 1 2 2 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Hukuka Giriş HUK119 1 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR A V R U P A B İİ R L İİ Ğ İİ H U K U K U 1)) AVRUPPA TOPPLLULLUK HUKUKUNU OLLUŞŞTURAN TEEMEELL ANTLLAŞŞMALLAR BİRİNCİ İL HUKUK 1951-Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması 18/3/1951 de Paris'de imzalandı.

Detaylı

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR AB Göç politikalarında uyum ve koordinasyon için: Amsterdam Anlaşması 2.10.1997 Tampere Zirvesi 15-16.10.1999 GÖÇ VEGÖÇMEN POLİTİKALARININ

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI Soru 1 : "Anayasa" deyince ne anlaşılır, ne anlamak gerekir? 7 Soru 2 : Türk tarihindeki anayasa hareketlerinin başlıca aşamaları ve özellikleri nelerdir? 15 İkinci

Detaylı

Esas Sayısı : 2015/58 Karar Sayısı : 2015/117

Esas Sayısı : 2015/58 Karar Sayısı : 2015/117 Sanıklara yüklenen suç ve bu suçun yasal unsurları, 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve benzeri oyun alet ve makinaları hakkındaki Yasa nın 1. maddesinde düzenlenmiştir. Yasanın 2. maddesinin 1. fıkrası

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR. Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR. Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İŞVERENLERİN HUKUKİ SORUMLULUKLARI ULUSLARARASI KAYNAKLAR (SÖZLEŞME VS.) 1982 ANAYASASI TÜRK BORÇLAR

Detaylı

YENİ TÜRK TİCARET KANUNU

YENİ TÜRK TİCARET KANUNU YENİ TÜRK TİCARET KANUNU İsmail YÜCEL İç Ticaret Genel Müdür V. 8 Şubat 2012 Yeni Türk Ticaret Kanunu - Şeffaflık, - Hesap Verebilirlik, - Kurumsallaşma, - Elektronik Ortamda Hukuki İşlem Tesis Edebilme

Detaylı

Endüstriyel Tasarım Tescilinde Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Değerlendirmesi. İç Mimarlık Ve Çevre Tasarımı Bölümü, Beytepe Kampusu 06800 Ankara,

Endüstriyel Tasarım Tescilinde Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Değerlendirmesi. İç Mimarlık Ve Çevre Tasarımı Bölümü, Beytepe Kampusu 06800 Ankara, Endüstriyel Tasarım Tescilinde Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Değerlendirmesi Öğr. Gör. Dr. Gülçin Cankız ELİBOL Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, İç Mimarlık Ve Çevre Tasarımı Bölümü, Beytepe

Detaylı

I- Anayasa ya Aykırılığı İtiraz Yoluyla İleri Sürülen Hüküm

I- Anayasa ya Aykırılığı İtiraz Yoluyla İleri Sürülen Hüküm I- Anayasa ya Aykırılığı İtiraz Yoluyla İleri Sürülen Hüküm Somut olayda Mahkememiz önündeki uyuşmazlığa uygulanması söz konusu olan ve fakat Anayasa ya aykırı olduğu değerlendirilen hüküm 556 sayılı KHK

Detaylı

SOSYAL HAYATI DÜZENLEYEN KURALLAR. Objektif Ahlak Kuralları. Günah Sevap

SOSYAL HAYATI DÜZENLEYEN KURALLAR. Objektif Ahlak Kuralları. Günah Sevap k ı l ş a d Vatan p a t i K Butik acı H r e p l A GENEL KÜLTÜR SOSYAL HAYATI DÜZENLEYEN KURALLAR GENEL HUKUK BİLGİSİ Hukuk Ahlak Din Görgü Subjektif Ahlak Objektif Ahlak Dünyevi Kurallar Uhrevi Kurallar

Detaylı

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 11 Kasım 2013 tarihli Onbirinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan İyi İdare Yasası Anayasanın 94 üncü maddesinin (1) inci fıkrası gereğince Kuzey

Detaylı

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel

Detaylı

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi SOSYOLOJİ (TOPLUM BİLİMİ) 1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi Sosyoloji (Toplum Bilimi) Toplumsal grupları, örgütlenmeleri, kurumları, kurumlar arası ilişkileri,

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI 6 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI Kavramlar Türk Bayrağı Kanunu İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (11. Protokol ile Düzenlenen Metin) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (11.

Detaylı

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI 1 DERS AKIŞI 1.ÜNİTE: SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİM PROGRAMININ GENEL YAPISI, ARADİSİPLİN, TEMATİK YAKLAŞIM 2. ÜNİTE: ÖĞRENME ALANLARI 3. ÜNİTE: BECERİLER

Detaylı

Üşenme, Erteleme, Vazgeçme.

Üşenme, Erteleme, Vazgeçme. KPSS YE NASIL ÇALIŞMALIYIZ KPSS YE NASIL ÇALIŞILIR? Üşenme, Erteleme, Vazgeçme. KPSS Matematik Dersine Nasıl Çalışılır MATEMATİK DERSİNE ÇALIŞMA YOLLARI 1-Matematik Dersi çalışmaya başlamadan önce her

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

Türk-Alman Üniversitesi. Hukuk Fakültesi. Ders Bilgi Formu

Türk-Alman Üniversitesi. Hukuk Fakültesi. Ders Bilgi Formu Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ders Bilgi Formu Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Yarıyılı Devlet Kuramı HUK 310 6 ECTS Ders Uygulama Laboratuar Kredisi (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 3 2

Detaylı

İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ

İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ 203 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 10 Aralık 1948 tarih ve 217 A(III) sayılı Kararıyla ilan edilmiştir. 6 Nisan 1949 tarih ve

Detaylı

T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DEKANLIĞI DİN VE TRAFİK SEMPOZYUM

T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DEKANLIĞI DİN VE TRAFİK SEMPOZYUM T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DEKANLIĞI DİN VE TRAFİK SEMPOZYUM BİRİNCİ DUYURU Çağımızda trafik, fert ve toplum hayatının bir parçası haline gelmiştir. Bu zorunluluktan hareketle nakil ve

Detaylı

Demokrasiler ve Azınlık Talepleri

Demokrasiler ve Azınlık Talepleri Demokrasiler ve Azınlık Talepleri Üzerine Düşünceler Baskın Oran Başlıca kaynak: B.Oran, Küreselleşme ve Azınlıklar. 5. baskı, Ankara, İmaj Yayınevi, 2009 baskinoran@gmail.com www.baskinoran.com Azınlık:

Detaylı

Biz de yazımızda bunu irdeleyelim, yani vergi aslında af olur mu sorusunun cevabını irdeleyelim istedik.

Biz de yazımızda bunu irdeleyelim, yani vergi aslında af olur mu sorusunun cevabını irdeleyelim istedik. Vergi barışı, Hazine'ye varlık barışından daha çok gelir getirir 23.11.2009 Bumin Doğrusöz Geçen günlerde yine vergi affı dedikoduları çıktı. Bu arada bir toplantıda Maliye Bakanı, vergide af olmayacağını

Detaylı

MAKALE 6098 SAYILI BORÇLAR KANUNU VE YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA İŞ HUKUKUNDA İBRA SÖZLEŞMESİ

MAKALE 6098 SAYILI BORÇLAR KANUNU VE YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA İŞ HUKUKUNDA İBRA SÖZLEŞMESİ MAKALE 6098 SAYILI BORÇLAR KANUNU VE YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA İŞ HUKUKUNDA İBRA SÖZLEŞMESİ İBRA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI İbra, kelimesi kökeni olarak Arapça kökenli olup; Türkçe temize çıkarmak, borçtan

Detaylı

OBJEKTİF TARİHİ YORUM METODU İLE OBJEKTİF ZAMANA UYGUN YORUM METODU ARASINDAKİ İLİŞKİ

OBJEKTİF TARİHİ YORUM METODU İLE OBJEKTİF ZAMANA UYGUN YORUM METODU ARASINDAKİ İLİŞKİ OBJEKTİF TARİHİ YORUM METODU İLE OBJEKTİF ZAMANA UYGUN YORUM METODU ARASINDAKİ İLİŞKİ YORUM KAVRAMI Betül CANBOLAT Kanun hükmü, yasama organının tercih ettiği çözümün yazılı olarak ifade edilmesidir. Kullanılan

Detaylı

Lions un Evrensel Hedefleri nin dayandığı en temel kavramlardan birisi Lions un Evrensel Vizyonu dur.

Lions un Evrensel Hedefleri nin dayandığı en temel kavramlardan birisi Lions un Evrensel Vizyonu dur. Uluslararası Lions Kulüpleri Birliği Hizmet Kavramı 1 Dayanak Lions un Evrensel Hedefleri nin dayandığı en temel kavramlardan birisi Lions un Evrensel Vizyonu dur. İşte bu vizyon Lions un hizmetlerinin

Detaylı

İDARE HUKUKU DERSİ (VİZE SINAVI) SORULAR

İDARE HUKUKU DERSİ (VİZE SINAVI) SORULAR İDARE HUKUKU DERSİ (VİZE SINAVI) SORULAR 1., 2., 3. ve 4. 4 soruları cevaplamak zorundur. İstediğiniz sorudan başlayabilirsiniz. 1- Đdarenin bütünlüğü ilkesini açıklayarak; hiyerarşi ve vesayet kavramlarını

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE. 1 Dersin Adı: Kurumlar Sosyolojisi. 2 Dersin Kodu: SSY 2001. 3 Dersin Türü: Zorunlu. 4 Dersin Seviyesi: Lisans

DERS ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE. 1 Dersin Adı: Kurumlar Sosyolojisi. 2 Dersin Kodu: SSY 2001. 3 Dersin Türü: Zorunlu. 4 Dersin Seviyesi: Lisans DERS ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE 1 Dersin Adı: Kurumlar Sosyolojisi 2 Dersin Kodu: SSY 2001 3 Dersin Türü: Zorunlu 4 Dersin Seviyesi: Lisans 5 Dersin Verildiği Yıl: 2 6 Dersin Verildiği Yarıyıl: Güz/III.Yarıyıl

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Türkiye Ekonomisi SPRI 470 2 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri Makro İktisat Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Üretim Yönetimi MAN 325 2 3 + 0 3 6. Program Öğrenme Çıktıları

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Üretim Yönetimi MAN 325 2 3 + 0 3 6. Program Öğrenme Çıktıları DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Üretim Yönetimi MAN 325 2 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Almanca Lisans Zorunlu

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir?

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir? Rehberlik Nedir? Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması, anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi, geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum sağlayarak kendini gerçekleştirmesi

Detaylı

İŞVERENİN ÖNLEM ALMA BORCU

İŞVERENİN ÖNLEM ALMA BORCU İŞVERENİN ÖNLEM ALMA BORCU İş kazaları ve meslek hastalıkları işyerlerinde meydana gelmektedir. Başka bir ifade ile iş kazası ve meslek hastalıklarının nedeni işyeri koşullarıdır. İşyerlerindeki kuralları

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm AZINLIK KAVRAMI BAŞLARKEN... 1

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm AZINLIK KAVRAMI BAŞLARKEN... 1 vii İÇİNDEKİLER BAŞLARKEN... 1 Birinci Bölüm AZINLIK KAVRAMI I. Azınlık Tanımı... 5 A) Azınlık Tanımı Vermenin Zorluğu... 5 B) Uluslararası Daimi Adalet Divanı nın Azınlık Tanımı... 10 C) Capotorti Tanımı...

Detaylı

Son 5 Yılda Türkiye Medyasında İnsan Hakları ve Nefret Söylemi. Şubat 2015

Son 5 Yılda Türkiye Medyasında İnsan Hakları ve Nefret Söylemi. Şubat 2015 Son 5 Yılda Türkiye Medyasında İnsan Hakları ve Nefret Söylemi Şubat 2015 Son 5 Yılda Türkiye Medyasında İnsan Hakları ve Nefret Söylemi Medya ve İletişim Merkezi İstanbul Enstitüsü İstanbul Enstitüsü

Detaylı

ŞİKAYET NO : 02.2013/317 KARAR TARİHİ : 21/01/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ :

ŞİKAYET NO : 02.2013/317 KARAR TARİHİ : 21/01/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ : ŞİKAYET NO : 02.2013/317 KARAR TARİHİ : 21/01/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ : ŞİKAYET EDİLEN İDARE : Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü ŞİKAYETİN KONUSU : Özel büro ve turizm tesisleri

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu..

Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. 28 Nisan 2014 Basın Toplantısı Metni ; (Konuşmaya esas metin) Hükümet in TSK İçinde Oluşturduğu Paralel Yapılar; Cumhurbaşkanı ve AYİM nin Konumu.. -- Silahlı Kuvvetlerimizde 3-4 yıldan bu yana Hava Kuvvetleri

Detaylı

Üşenme, Erteleme, Vazgeçme.

Üşenme, Erteleme, Vazgeçme. KPSS YE NASIL ÇALIŞMALIYIZ KPSS YE NASIL ÇALIŞILIR? Üşenme, Erteleme, Vazgeçme. KPSS Matematik Dersine Nasıl Çalışılır MATEMATİK DERSİNE ÇALIŞMA YOLLARI 1-Matematik Dersi çalışmaya başlamadan önce her

Detaylı

Mobbing Araştırması. Haziran 2013

Mobbing Araştırması. Haziran 2013 Mobbing Araştırması Haziran 2013 Araştırma Hakkında 2013 Haziran ayında PERYÖN ve Towers Watson tarafından düzenlenen Mobbing Araştırması na çeşitli sektörlerden 143 katılımcı veri sağlamıştır. Ekteki

Detaylı