Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim S t r a t e j i l e r i

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim S t r a t e j i l e r i"

Transkript

1 Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim S t r a t e j i l e r i Mehmet BAHAR* Özet Ö renmeyi ve ö rencilerin derslerdeki performans n etkileyen önemli faktörlerden birisi kavram yan lg lar d r. Bu çal flma, biyoloji e itimindeki; (i) kavram yan lg s teriminin tan m ve efl anlaml lar hakk nda bilgi vermek, (ii) kavram yan lg lar n n nas l oluflabildi ini ortaya koymak, (iii) kavram yan lg lar ile ilgili olarak biyoloji alan nda yap lan baz araflt rma bulgular n belirtmek ve (iv) kavram yan lg lar n n tespit edilmesinde ve giderilmesinde kullan labilecek baz kavramsal de iflim stratejilerini (örn., kelime iliflkilendirme, yap land r lm fl grid, dallanm fl a aç, kavram haritalar ve klinik görüflme, kavramsal de iflim metinleri, analoji, tahmin-gözlem ve aç klama) tan tmak amac ile yap lm flt r. Konunun biyoloji ve fen e itimi aç s ndan önemi tart fl lm fl, öneriler sunulmufltur. Anahtar Kelimeler Kavram Yan lg s, Kavramsal De iflim Stratejisi, Biyoloji. * Yard. Doç. Dr., Abant zzet Baysal Üniversitesi E itim Fakültesi lkö retim Bölümü Ö retim Üyesi. Kuram ve Uygulamada E itim Bilimleri / Educational Sciences: Theory & Practice 3 (1) May s / May

2 Yard. Doç. Dr. Mehmet BAHAR Abant zzet Baysal Üniversitesi E itim Fakültesi lkö retim Bölümü Gölköy-Bolu Elektronik Posta: Yay n ve Di er Çal flmalar ndan Seçmeler Bahar, M. (2002). A factor effecting students performance in biology: working memory capacity. E itim ve Bilim, 27, Bahar, M. (2002). A diagnostic study of biology students motivational styles. Gazi Üniversitesi E itim Fakültesi Dergisi, 22, Bilgin,. & Bahar, M. (2002). Ö retmen adaylar n n ö renme stilleri ve fen bilgisi dersine karfl tutumlar aras ndaki iliflki. Abant zzet Baysal Üniversitesi E itim Fakültesi Dergisi, 2, Bahar, M., Cihangir, S. & Gözün, Ö. (2000, Eylül). Okul öncesi ve ilkö retim ça ndaki ö rencilerin canl ve cans z nesneler ile ilgili alternatif düflünce kal plar. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik E itimi Kongresinde sunulan bildiri, Orta Do u Teknik Üniversitesi, Ankara. Bahar, M. & Ayd n, F. (2002, Eylül). Üniversite ö retmenlerini ve ö rencilerini s n f ortam ndamotive eden faktörler. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik E itimi Kongresinde sunulan bildiri, Orta Do u Teknik Üniversitesi, Ankara. Bahar, M. ( ). Concept mapping for essay planning. Bo aziçi University Journal of Education, 18, Bahar, M. (2001). Çoktan seçmeli testlere elefltirel bir yaklafl m ve bu tekni e alternatif yeni metotlar. Kuram ve Uygulamada E itim Bilimleri, 1, Bahar, M., Johnstone, A. H., & Hansell, M. H. (1999). Revisiting learning difficulties in biology. Journal of Biological Education, 33, Johnstone, A. H., Bahar, M., & Hansell, M. H. (2000). Structural communication grids, a valuable assessment tool for science teachers. Journal of Biological Education, 34, Bahar, M., & Hansell, M. H. (2000). The relationship between some psychological factors and their effect on the performance of grid questions and word association tests. Educational Psychology, 20, Bahar, M., Johnstone, A. H., & Sutcliffe, R. G. (1999). Investigation of students' cognitive structure in elementary genetics through word association tests. Journal of Biological Education, 33,

3 Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim S t r a t e j i l e r i Mehmet BAHAR Ö renmeyi ve ö rencilerin derslerdeki performanslar n belirleyen çeflitli faktörler vard r. Bu faktörleri ö retmen (örn. alan bilgisindeki yeterlilik, ö retme tarz, tutum, sempati, dil becerisi gibi), ö renci (örn., yetenek, tutum, ihtiyaç, ö renme stilleri, çal flma haf zas kapasitesi, motivasyon stilleri gibi) ve di er etmenler ile ilgili faktörler (örn., sosyo-kültürel faktörler, fiziksel durum, ölçme de erlendirme metotlar gibi) fleklinde s n fland rabiliriz. Ö renmeyi etkileyen önemli faktörlerden birisi de kavram yan lg lar d r (misconceptions). Kavram yan lg s en genel anlam ile bilimsel olarak do ru olmayan ama ö rencilerin kendilerine has biçimde anlamlaflt rd klar kavramlard r. Ö renci kavram yan lg lar n, formal e itim öncesi ya da formal e itim döneminde edinebilir. Kavram yan lg lar hem yeni ö renilen bilginin tekrar yap land r lmas na ket vurdu u hem de kavramlar aras nda anlam bütünlü ünü bozdu u için bir elektrik devresinde k sa devreye yol açan iletken tellere benzer. Baflka bir ifade ile, anlaml ö renmeyi engelleyen bir faktör olarak karfl m za ç kar. Anlaml ö renme, yeni bilgilerin hâlihaz rda var olan bilgilerle entegrasyonunu gerektirir. Yani, yeni bilgilerin ön bilgilerle tekrar yap lanmas ve bireye özgü hâle getirilmesi gerekmektedir. Her yeni bilginin entegrasyonunda hem ön bilgi a nda hem de entegre olan bilgide bir de iflme meydana gelir. Bu ifllem ço u zaman baflar l d r ama baflar s z oldu u durumlarda anlamada hatalara ve ö renme güçlüklerine yol açar. Bu yaz da, kavram yan lg lar n n nas l oluflabilece ini belirtmek, kavram yan lg lar ile ilgili olarak biyoloji literatüründeki baz araflt rma bulgular n ortaya koymak ve kavram yan lg lar n n tespit edil-

4 30 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER mesinde ve giderilmesinde kullan labilecek baz teknikleri tan tmak amaçlanm flt r. Kavram Yan lg lar : Tan m ve Efl Anlaml Terimler Kavram yan lg lar ile ilgili teorik altyap ve araflt rma sonuçlar na geçmeden önce e itim literatüründe kavram yan lg lar ile ilgili hangi efl anlaml kelimelerin kullan ld na bakmak gerekir. Önemli bir kavram n anlam n n herkese göre de iflmemesi ve do ru anlafl labilmesi için terminoloji kullan m nda net ve anlafl l r olmak gerekir. Çünkü kötü veya uygunsuz kelime seçimi anlamay engelleyerek, anlat lmak istenen fikirlerden çok daha farkl düflüncelerin oluflmas na zemin haz rlayabilir. E itim ve fen bilimlerinde çal flan akademisyenlerin büyük bir kesimi, ayn fleyi anlatmay amaçlayan birbirinden farkl birçok kavram görünce bir kavram bütünlü ünün oluflmas na ihtiyaç duyarlar. Ayn iste in kavram yan lg lar alan nda dile getirilmesi gerekir; çünkü kavram yan lg s, fen bilimleri e itiminin göreceli olarak yeni ve h zla de iflen ve geliflen bir araflt rma alan d r ve birçok araflt rmac taraf ndan yeni terimler üretilmifltir. Kavram yan lg lar ile ilgili literatürde, afla yukar ayn anlamlarda kullan lan birçok terim bulunur: lkel inançlar (naive beliefs) (Caramazza, McCloskey & Green, 1981), hatal fikirler (erroneous ideas) (Fisher, 1985), ön kavramlar (preconceptions) (Hashweh, 1988), bilimin çoklu özel versiyonlar (multiple private versions of science) (McClelland, 1984), hatan n arkas ndaki kaynaklar (underlying sources of error) (Fisher & Lipson, 1986); gerçekli in kiflisel modelleri (personel models of reality) (Champagne, Gunstone & Klopfer, 1983), anl k ak l yürütme (spontaneous reasoning) (Viennot, 1979), srarl tuzaklar (persistent pitfalls) (Meyer, 1987), genel duyu kavramlar (common sense concepts) (Haloun & Hestenes, 1985), kendili inden oluflan fikirler (spontaneous knowledge) (Pines & West, 1986) alternatif çat lar (alternative frameworks) (Driver & Easley, 1978), çocuklar n bilimi (children science) (Gilbert, Watt & Osborne, 1982) terimleri örnek olarak verilebilir. Ancak literatürde daha çok, kavram yan lg s (misconception) terimi kullan lmaktad r. Fakat baz araflt rmac lar (örn., Abimbola, 1988; Wanderse, Mintzes & Novak, 1994) kavram yan lg s terimi yerine alternatif kavram (alternatif conception) teriminin kullan lmas konusunda srar etmektedir. Abimbola ya (1988) göre alternatif kavram terimi kullan lmal d r; çünkü (i) bu terim hem bir ö renen taraf ndan birçok farkl do al olguyu ve nesneyi alg lanabilir k lmak için oluflturulan deneyime dayal aç klamalar ifade eder, (ii) hem de bu fikirlere sahip

5 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 31 olan kifliye (alternatif kavram metne dayal olarak geçerli ve rasyonel oldu u ve hatta daha faydal yeni kavramlara yani bilimsel kavramlara yol açabilece i için) entelektüel sayg y mümkün k lar. Çünkü, ö rencinin belli bir fen bilimleri konusu hakk nda sahip oldu u bir kavramsal çerçeve veya bilgi yap s kendi-ifade etti i (self-reported) alternatif kavramlar bilindikten sonra (geçerli veya geçersiz olarak) anlafl labilir. Alternatif kavramlar teriminin anlam, ilgili bir terim olan alternatif çerçeveden daha spesifiktir ve ö rencinin gerçek biliflsel durumuna daha sonraki terimin ima etti inden bir transformasyon seviyesi daha yak nd r. Wandersee, Mintzes ve Novak (1994) bak fl aç - s ndan kavram yan lg s terimi, bir fleyin mu lak, eksik veya yanl fl anlafl lmas demektir. Ö rencilerin sahip oldu u bir kavram yan lg - s n n ö retilerek giderilmesi zordur ve güncel bilimsel bilgilerle farkl l k arz eder. Bu araflt rmac lar, alternatif kavram terimini tercih edenlerin büyük bir ço unlu unun, kavram yan lg s teriminin kullan m n n hem oluflturmac bilgi bak fl aç s yla çeliflti ini hem de hatal olan bu ba lamdaki fikirlerin, ö renene hiçbir biliflsel faydas olmayan, olumsuz bir de eri bulunan ve derhal yok edilmesi gerekti i ç kar m na yol açabilecek bir do as bulundu unu savunmaktad rlar. Gowin (1983) kavram yan lg s terimini daha da basitlefltirerek, hata (mistake) terimi ile de ifltirmeyi teklif etmifltir. Fakat Wandersee ve arkadafllar, (1994) bu teklife s cak bakmam fllard r; çünkü hata genellikle kötü bir yarg y ve anahtar bir kural veya prensibin hiçe say lmas n iflaret etti inden, kavram yan lg s ndan daha kuvvetli ve daha özel olumsuz yan anlamlara sahiptir. Sonuç olarak, kavram yan lg s teriminin, (i) bugün birçok araflt rmac taraf ndan hâlâ çok s kl kla kullan lmas, (ii) bu terimin hâlihaz rda s radan insanlar için bile bir mana ifade etmesi ve (iii) fen bilimleri e itiminde kolayl kla bir kavram n güncel bilimsel düflünceyle farkl l k arz etti i mesaj n kolayl kla iletebilmesi nedenlerinden dolay kullan lmaya devam edilmesi, kavram kargaflas n n önlenmesi aç s ndan önemli olabilir. Ortaya Ç kan Bilgi ddialar Piaget'in 1920'lerdeki çal flmalar ndan bafllayarak bugüne dek, ö rencilerin do al dünyaya bak fl aç lar ve alg lay fl yollar n anlamak ve fizik ve biyoloji bilimlerinde kavramsal de iflimi teflvik etmek için ö retmenlerin ne yapmalar gerekti i hakk nda büyük bir çaba sarf edilmifltir. Son y llarda, bu araflt rmalar n say s çok h zl artm flt r. Bu alan n en kapsaml önde gelen bibliyografyas ilk bas m nda 700,

6 32 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER ikincisinde 1400 ve son bas m nda yaklafl k 2000 referans listelemifltir (Wandersee et al., 1994). Bu k s mda, fen bilimleri e itimi literatüründe biyoloji ile ilgili olarak, son yirmi y l boyunca yay nlanm fl önemli baz çal flmalara vurgu yap lacak ve ö rencilerin sahip oldu u kavram yan lg lar ile ilgili araflt rmalardan ortaya ç kan en dikkate de er bilgi iddialar n n (knowledge claims) (Wandersee et al., 1994) bir k sm n n özeti sunulacakt r. Fakat bu iddialarda alternatif kavram terimi yerine daha önce belirtilen nedenlerden dolay kavram yan lg s terimi kullan lacakt r. Bu vesileyle, hem ilgisi bu alan n d fl nda olmakla birlikte geçici olarak fen bilimleri ile ilgilenen araflt rmac lar, hem de büyüyen bu bilgi da arc - na katk da bulunmak isteyen yeni araflt rmac lar için alana girifl imkân verilmifl olur. fiimdi bu bilgi iddialar n n tümüne birden bakal m ve bunlar tek tek ele alal m. ddia 1: Ö renciler Okulda (Formal) Verilen Bilim E itimine, Do al Nesneler ve Olaylarla lgili De iflik-farkl (Diverse) Bir Kavram Yan lg s Kümesiyle Gelirler. ddia 2: Ö rencilerin Formal Fen E itimine Beraberlerinde Getirdikleri Kavram Yan lg lar, Yafl, Yetenek, Cinsiyet ve Kültür S n rlar n Aflar. ddia 3: Kavram Yan lg lar De iflime Karfl Dayan kl ve Geleneksel Ö retim Stratejileriyle Yok Edilmeye Karfl Dirençlidir. ddia 4: Kavram Yan lg lar Genellikle Do al Olgularla lgili Daha Önceki Nesil Bilim Adamlar ve Felsefeciler Taraf ndan Önerilen Aç klamalara Paraleldir. ddia 5: Kavram Yan lg lar Do rudan Gözlemleme ve Alg lama, Akran Kültürü ve Dil, Ö retmenlerin Aç klamalar ve E itim Malzemelerini çeren Farkl Bir Grup Kiflisel Deneyimde Yatar. ddia 6: Ö retmenler Genellikle- Kendileri de Ö rencilerinin nand klar Kavram Yan lg lar na Aynen Sahiptirler. ddia 7: Ö renenlerin Önceki Bilgisi Formal E itimde Sunulan Bilgiyle, De iflik Arzu Edilmeyen Ö renme Sonuçlar Kümesiyle Sonuçlanarak, Etkileflir. ddia 8: Kavramsal De iflimi Kolaylaflt ran E itimsel Yaklafl mlar, Etkin S n f Arac Olabilir. ddia 1: Ö renciler Okulda (Formal) Verilen Bilim E itimine, Do al Nesneler ve Olaylarla lgili De iflik-farkl (Diverse) Bir Kavram Yan lg s Kümesiyle Gelirler. Bu iddia, kavram yan lg lar ile ilgili araflt rmalar n köfle tafl n oluflturur ve alandaki en yo un faaliyet alan n n oda olmay sürdürmektedir. Wandersee ve arkadafllar (1994), buradaki de iflik-farkl (diverse) kelimesinin sonsuz (infinite) anlam na gelmedi ini, bilâkis araflt rmac lar n ço unun verilen belli bir konu için ortak kavram yan lg s kümesinin çok küçük oldu una inand klar n belirtmifllerdir. Pfundt ve Duit (1991) taraf nda yap lan bibliyografya çal flmas nda özellikle ö rencilerin bilimsel kavramlar anlamalar n ele alan bin-

7 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 33 den fazla çal flma listelenmifltir. Bu say n n yaklafl k üçte ikisi (dünya ve uzay bilimlerini de içeren) fizik alan yla ilgilidir, yaklafl k iki yüz çal flma biyolojideki konular irdeler ve yaklafl k yüz otuz tanesi kimya ile ilgilidir. Son on y l içerisinde de bu çal flmalar n büyük bir h zla artarak devam etti ini düflünürsek, a rl fizik olmak üzere fen bilimleri alan nda kavram yan lg lar ile ilgili literatürde ciddî bir birikimin oldu unu söyleyebiliriz. Di er fen alanlar nda oldu u gibi ö rencilerin kulland biyoloji kavramlar hakk nda yap lan araflt rmalar dikkate de er bir flekilde genifllemifltir ve literatürde bu konu ile ilgili araflt rmalar, befl güncel alanda grupland r labilir: (i) canl l k kavram (life concept), (ii) hayvanlar ve bitkiler,(iii) insan bedeni,(iv) üreme, genetik ve evrimi içeren süreklilik ve (v) hücrelerden besin a lar na kadar uzanan di er biyolojik olgular. Çocuklar n canl kavram n anlamalar hakk ndaki çal flmalar, Piaget'in (1929) oluflumcu (formative) çabalar ndan, daha güncel kavramsal de iflim kuramlar (Carey, 1986) ve kavram yan lg lar araflt rma program na kadar (Brumby, 1982; Stepans, 1985) altm fl y ll k bir süreye yay lmaktad r. Piaget (1929), canl kavram n n ortaya ç kmas n n kronolojisini anlatan dört safhal bir kuram teklif etmifltir ve çocuktaki canl kavram n n gelifliminde dört basama n oldu unu belirtir. Birinci basamakta çocuk (3-7 yafl) aktivite veya fonksiyonu olan her fleyi, ikinci basamakta (7-8 yafl) hareket eden her fleyi, üçüncü basamakta (9-11 yafl) spontane (kendili inden) hareket özelli i gösteren nesneleri ve en sonunda dördüncü basamakta (11-12 yafl) bitkileri ve hayvanlar canl varl klar olarak düflünür. Daha sonraki çal flmalar, Piaget in bu basamak kuram ile uyuflmayan baz anormal sonuçlar da ortaya koymufltur. Örne in Carey (1987), yapt çal flma sonuçlar na dayanarak, çocuklarda canl kavram n n kazan lmas n n 7 ile 10 yafllar aras nda, bilgi yap lar n n temelden yeniden yap land r lmas n içerebilece ini, yani bir ölçüde saf, denenmemifl (naive) psikolojik fikirlerin sezgisel biyoloji ile yer de ifltirmifl olabilece ini öne sürmektedir. Young (1986) 7-11 yafl grubunda yapt çal flmalarda çocuklar n hareket etme (en fazla kullan lan canl l k özelli i) hariç, canl l k özelliklerinin (solunum, beslenme, boflalt m, hareket, büyüme, uyar lma ve üreme) birço unu bilmediklerini, ayr ca canl larda dormant (uykuda

8 34 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER olma hâli) konusunda ciddî eksiklikleri oldu unu tespit etmifltir. Tamir, Gal-Choppin, ve Nussinovitz (1981) de benzer sonuçlar bulmufllar ve ö rencilerin yumurta veya tohumu cans z varl klar olarak düflündüklerini ortaya koymufllard r. Son dönemde, yap land r lm fl girid tekni i kullan larak Bahar, Cihangir ve Gözün (2002) taraf ndan 5-9 yafl ö rencileri üzerinde canl l k kavram ile ilgili yap lan bir çal flmada da ö rencilerin canl l k kavram ile ilgili olarak yafla ba l bir geliflim gösterdiklerini, fakat yanl fl kavramlara veya eksik bilgilere de (örne in dormant hayat ve mikroorganizmalar konusunda) sahip olduklar n aç kça ortaya koymufltur. Bu sonuç önceki araflt rma bulgular n (Tamir et al., 1986; Young, 1986) desteklemekte ve bu anlamda farkl kültürel ortamlarda benzer veya ayn alternatif kavramlar n görülebilece ini ortaya koymaktad r. Çocuklar n hayvan ve bitkilere iliflkilendirdikleri anlamlar dikkate al nd nda çeflitli araflt rmac lar n yapt klar çal flmalar (Bell, 1981, 1985; Stavy & Wax, 1989; Trowbridge & Mintzes, 1985, 1988), onlar n hayvanlar konusunda daha fazla bilgi setine sahip oldu unu göstermektedir. Fakat, bir baflka araflt rman n (Young, 1986) bulgular da, genifl bir yafl grubundaki çocuklar taraf ndan, hayvanlarla k - s tl anlamlar n iliflkilendirildi ini ve hayvan denilince sadece omurgal lar ve özellikle de hayvanat bahçelerinde, çiftliklerde ve evlerde çokça bulunan kara memelilerinin kastedildi ini ortaya koymufltur. 'Bir hayvan nedir?' diye soruldu unda, çocuklar n tipik cevaplar, hayvanlar 'canl d r', 'ayaklar vard r', 'hareket ederler', 'k l ve kürkleri vard r', 'd flar da veya ormanlarda yaflarlar', olmufltur. Haktan r ve Kan n (2000) okul öncesi ö rencilerden Neden hayvand r? sorusuna ald cevaplar (örn., hareket eder, dört ayakl d r, kuyru u var, yemek yer, kulaklar uzundur) veya Neden hayvan de ildir? sorusuna ald cevaplar (hareket edemez, dört ayakl de il, yemek yemez, hayvan sesi ç karmaz, tüyleri yok, kuyru u yok) ilkö retim ça ndaki çocuklar ve okul öncesi ça ndaki çocuklar n hayvan kavram konusunda çok ciddî farkl l klar göstermedi ini ortaya koyar. Bitkilerin özellikleri söz konusu oldu unda, hayvanlar n özelliklerine nazaran daha az bir bilgilenmenin oldu una flahit oluyoruz. Bu konu fen bilimleri ö rencileri taraf ndan bile yetersiz anlafl lmaktad r. Stavy ve Wax (1989) çal flmalar nda, 11 ve 12 yafllar ndaki srailli çocuklar n % 57 sinin bitkileri canl kabul ettiklerini ve sadece % 66 s n n bitkilerin ürediklerini ve % 88 inin bitkilerin yiyecek yemeleri gerekti ini düflündüklerini bulmufllard r. Bir di er çal flma da (Barker, 1997) 17 yafl ndaki ö rencilerin bile bitkilerin temel besin kayna olarak toprak, mineraller ve vitaminleri düflündüklerini göstermektedir.

9 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 35 Canl kavram n n aksine, anatomi ve fizyoloji ile ilgili kavramlar n anlafl lmas yla ilgili yap lan araflt rmalar, küçük çocuklar n bile insan bedeniyle ilgili iyi-geliflmifl fikirlerinin bulundu unu ortaya koymaktad r (Arnaudin & Mintzes, 1985; Mintzes, 1984). Kendi vücutlar - n n içini çizmeleri istendi inde (10 yafla kadar küçük) birçok çocuk, genifl bir dizi içsel yap lar betimlemektedirler. Çocuklar taraf ndan betimlenen ortak yap lar, mide, kalp, beyin, kaslar, kemikler, ci erler, böbrekler ve damarlar içermektedir. Çocuklar n organlar n yeri, büyüklü ü ve flekli hakk ndaki betimlemelerinin ve organlara iliflkilendirdikleri ifllevlerin tutarl olmas di er bir ilgi çekici bulgudur. Meselâ, kalp genellikle valentine (sevgililerin mektuplarda gönderdi i kalp flekli) fleklinde çizilmektedir. Fakat iyi geliflmifl bu fikirlerle beraber bu çal flma sonuçlar n n bulgular, birçok çocu un kalbin kan temizledi ini, süzdü ünü (filtreledi ini) ve üretti ini düflündü ünü de ortaya koymufltur. Ayr ca araflt rma bulgular, ilkö retim düzeyindeki ö rencilerin büyük bir oran n n, ayr bir tüp sisteminin kalbe ve di- er beden yap lar na hava tafl d na inand n göstermektedir. Yap lan di er çal flmalarda da insan bedeniyle ilgili kendi fikirlerine ek olarak birçok çocu un gerek okul öncesi gerek okul döneminde üreme (Moore & Kendall, 1971), kal t m (heredity) (Engel-Clough & Wood-Robinson, 1985; Kargbo, Hobbs & Erickson, 1980) ve evrimsel de iflim (evolutionary change) (Bishop & Anderson, 1990; Brumby, 1984) hakk nda bilim öncesi (prescientific) bilgi deposuna sahip oldu u tespit edilmifltir. Wandersee ve arkadafllar na (1994) göre, küçük çocuklar, bafllang ç (orijin, do um) hakk nda ard arda gelen bir grup fikre sahiptir. Öncelikle, do umu inkâr ederler; sonra bunu kabul etmekle birlikte ebeveynin rolünü inkâr ederler; sonralar önce annenin rolünü daha sonra da baban n rolünü kabullenirler. Kal t msal özelliklerin aktar m hakk nda soru soruldu unda, çocuklar baz özelliklerini (göz ve saç rengi gibi) annelerine ve di erlerini (yükseklik ve a rl k gibi) babaya atfederler. Her yafltan bireylerin ço u, do- umda ebeveynsel özelliklerin Mendel-öncesi bir harmanlamas oldu- u fikrindedirler. Kal t msal özelliklerin zamanla de iflime u rad fikri genellikle kabullenilir. Hücrelerin yap s, hücre bölünmesi (Brown, 1990; Dreyfus & Jungwirth, 1988) protein sentezi, solunum ve fotosentezi (Anderson, Sheldon & Dubay, 1990; Çapa, 2000; Özkan, Tekkaya & Geban, 2000; Wandersee, 1984) içeren konularda yap lan çal flmalar çok h zl bir flekilde artmaktad r. Yeflil bitkilerin hücre içi (intracellulary) yolla kendi besinlerini kendilerinin üretti i fikri, ö rencilerin büyük bir bölümü

10 36 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER için neredeyse afl lmas zor bir sorun ortaya koymaktad r. Bitkilerin beslenmesi soruldu unda, daha önce biyoloji dersleri alanlar dahil, birçok kifli bitkilerin besinlerini topraktan ald klar nda srar etmektedirler. Çapa (2000) yapt çal flmada, bitkilerin beslenmesi, suyun bitkiler için rolü, yapraklar n fonksiyonu, gaz al flverifli, fotosentez için fl n rolü, enerji dönüflümü, bitkilerde solunumun tan m ve önemi, fotosentezle solunum olaylar aras ndaki iliflki konular nda ilkö retimin son kademesindeki Türk ö rencilerin kavram yan lg lar - n tespit etti ini belirtmifltir. Wandersee nin (1984) bitki büyümesi ve beslenme konusundaki çal flmalar nda aktard ö renci cevaplar ndan baz örnekler verebiliriz: Bitkiler de solunum yapar fakat bu insanda meydana gelen solunumdan farkl d r, onlar n karbondioksite ihtiyac vard r..., Bitkiler enerji sentezi için karbondioksite ihtiyaç duyarlar. Ifl k bitkilerin enerji kayna d r. Bitkiler ihtiyaç duydu u besini su ve topraktaki minerallerden temin eder, Bitkiler oksijene ihtiyaç duymaz. Oksijeni sudan al rlar, Dünyada bitkiler olmasa hayvanlar yaflayamazd. Hayvanlar olmasa da bitkiler yaflayamazd. Aflç, Özkan ve Tekkaya (2001) taraf ndan yap lan çal flmada da lise 2 ve üniversite 1. s n f düzeyinde biyoloji dersi alan ö rencilerin solunum konusundaki kavram yan lg lar analizleri, bu kavram yan lg lar n n özellikle, solunumun amac, nerede gerçekleflti i, kimyasal formülü ve bitkilerde solunum konular nda yo unlaflt n göstermifltir. Tüm bu araflt rma sonuçlar ö rencilerin genifl bir yelpazeye yay lan kavram yan lg lar ile okullara geldiklerini, baflka bir ifade ile içi doldurulmaya haz r bofl bir kutu olmad klar n gösteriyor. ddia 2: Ö rencilerin Formal Fen E itimine Beraberlerinde Getirdikleri Kavram Yan lg lar, Yafl, Yetenek, Cinsiyet ve Kültür S n rlar n Aflar. Literatürde, kavram yan lg s ile ilgili s kça karfl lafl lan bir iddia da ö rencilerin do al olgular hakk ndaki fikirlerinin yafl, yetenek, cinsiyet ve kültür faktörlerini aflmas d r. Champagne, Gunstone ve Klopfer (1983) kiflilerin kulland klar saf, denenmemifl betimleme ve aç klama sistemlerinin, çeflitli popülasyonlar aras nda yafl, yetenek veya uyru a bak lmaks z n dikkate de er tutarl l klar oldu unu gösterdi ini ifade etmifllerdir. Ogunniyi (1987) okuma yazma bilmeyen Nijeryal lar n, kozmolojik olgular n de iflik geleneksel ve bilimsel aç klamalar n 'e itim seviyesi, cinsiyet, yafl, din, yer veya kabile dikkate al nmaks z n' rapor etmifltir. Belirtilen bu dört faktörden (yafl, yetenek, cinsiyet ve kültür) üzerinde en fazla çal fl lan yafl faktörüdür. Bu

11 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 37 çal flmalar her yafl seviyesinde ö rencilerin kavram yan lg lar na sahip oldu unu göstermektedir fakat bu fikirlerin görülme s kl, alan bilgisine, önceki e itimin kalitesi ve seviyesine göre ciddî bir farkl l k ve çeflitlilik arz etmektedir (Arnaudin & Mintzes, 1985; Novick & Nussbaum, 1981; Trowbridge & Mintzes, 1988; Wandersee, 1983). Wandersee (1983), Amerika daki 5, 8, 11 ve 14. s n flardaki 1400 ö renciyi kapsayan fotosentez hakk ndaki araflt rmas nda, ö rencilere yöneltti i Bitkilerin yiyeceklerinin büyük k sm nereden gelir? sorusuna ilkokul ve ortaokul ö rencilerinin % 60 ndan fazlas ve kolej ö rencilerinin yaklafl k yar s 'toprak' demifltir. Arnaudin ve Mintzes de (1985) 5. s n flar n % 66 s ndan fazlas n n ve kolej ö rencilerin % 50 sinin, kan n bir kab terk edip hücrelerin içinde ve çevresinde dolaflt 'aç k' bir cardiovascular (dolafl m) sistemi oldu unu kabul etti ini tespit etmifllerdir. Böyle bir kavram n, birinci s n f t p ö rencilerinde bile yayg n oldu u baflka çal flmalarda ortaya konmufltur (Patel, Kaufman & Magder, 1991). Kavram yan lg lar ile ilgili olan çal flmalarda, yetenek ve cinsiyet faktörleri, di er faktörlerle karfl laflt r ld nda flafl rt c bir flekilde daha az ilgi çekmektedir. Wandersee ve arkadafllar na göre (1994) cinsiyet faktörünün artarak önem arz etti i bir dönemde, çok az iyi tasarlanm fl çal flma, efley farkl l n n kavram yan lg lar ile iliflkisine bakm flt r. Farkl l klar n tespit edildi i çal flma sonuçlar genellikle erkeklerin kad nlardan daha az kavram yan lg lar na sahip oldu unu destekler mahiyettedir. Biyolojik s n fland rmalar (Lazarowitz, 1981) ve tabiî seleksiyon (Jimenez & Fernandez, 1987) bu tespitin yap ld - çal flmalara örnek olarak verilebilir. Kavram yan lg lar ile ilgili çal flmalar tüm dünyadaki araflt rmac lar n ilgi alan na girdi i için, kültürler aras çal flmalar da yayg nd r. lerlemifl Bat ülkelerinin nüfuslar n karfl laflt ran çal flmalar n, çok az istatistiksel öneme sahip farklar buldu u gözlemlenmektedir. Frans z, ngiliz ve Belçikal üniversite ö rencilerinin temel dinamikteki sezgisel fikirlerini karfl laflt ran Viennot (1979) un çal flmas nda böyle bir örnek bulunabilir. Aksine, dikkate de er de ifliklikler arz eden kültürler aras ndaki farkl l klar arayan araflt rmalar genellikle, ça dafl bilim taraf ndan önerilen aç klamalardan gayet farkl görüfller içeren bir geleneksel görüfl halkas n bulmufllard r. Bunlara örnek olarak; Nijeryal lar n kozmoloji (Ogunniyi, 1987) ve geliflim (Ross & Sutton, 1982) hakk ndaki fikirleri, sviçre'deki ilkokul ö retmenlerinin hava ve hava bas nc hakk ndaki görüflleri (Rollnick & Rutherford, 1990) verilebilir. Bu geleneksel fikirlerin genellikle, Bat ülkelerin-

12 38 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER de bulunan sözde sezgisel kavramlar içeren kavram yan lg lar mozai ine katk da bulunabilecek olan ikinci halka aç klamalar oluflturdu unu fark etmek önemlidir. Bu nüfus mozai i, ayn flekilde, ferdî kavramsal-öneri mozai ine yans yabilir. ddia 3: Kavram Yan lg lar De iflime Karfl Dayan kl ve Geleneksel Ö retim Stratejileriyle Yok Edilmeye Karfl Dirençlidir. Belki de kavram yan lg lar literatürü ile ilgili yap lan çal flmalarda en fazla referans verilen özdeyifl Ausubel, Novak ve Hanesian (1978) in flu uyar s d r: Bu öncül kavramlar flafl rt c bir flekilde yok olmaya karfl dirençli ve dayan kl - d rlar (s ). De iflmeye karfl olan direnç birçok farkl alanda gözlemlenmifl ve rapor edilmifltir (Özkan ve ark., 2000; Soyibo & Evans, 2002) fakat bu olgunun canl bilimlerinden ziyade fiziksel bilimlerde daha s k rastlan ld n n rapor edilmesi ve en çok hareket eden nesneleri içeren konularda bu direncin tespit edilmesi dikkate de erdir. Soyibo ve Evans (2002), bir tür iflbirlikçi ö renme stratejisi olan Birlikte Ö renme Modeli (Learning together Model) ve düz anlat m metodunu kullanarak yafl seviyesindeki çocuklarda yapt çal flmada, birlikte ö renme modeline göre ders alan ö rencilerin kontrol grubu ö rencilerine göre ders anlat m sonras biyolojiye olan tutumlar n n, biyoloji baflar lar n n daha yüksek ve buna ba l olarak kavram yan lg lar n n daha az olabilece ini rapor etmifltir. Hücresel olaylarda son derece önemli olan madde tafl nmas, difüzyon ve osmoz konular nda oldu u gibi çeflitli çal flmalarda ö rencilerin geleneksel ö retim sonras sahip oldu u kavram yan lg lar ve anlama güçlükleri rapor edilmifltir (Simpson & Marek, 1988; Tarakç, Hatipo lu, Tekkaya ve Özden, 1999; Westbrook & Marek, 1991). Tarakç ve arkadafllar (1999) taraf ndan yap lan araflt rma sonuçlar ; ö rencilerin difüzyon ve osmoz konusunu yeterince anlamad klar n, maddenin tanecikli yap s ve rastgele hareketi, konsantrasyon, yaflamsal kuvvetlerin difüzyon ve osmoz üzerine etkisi vb. gibi konularda kavram yan lg lar na sahip oldu unu aç kça ortaya koymufltur. Özkan ve arkadafllar (2001) ekoloji konular ndaki kavram yan lg - lar ile ilgili, 58 yedinci s n f ö rencisi ile yapt klar çal flmalar nda, geleneksel ö retim yöntemi (kontrol grubu) ve kavramsal de iflim metinlerini (test grubu) kullanm fllard r. Araflt rma sonuçlar test grubu ö rencilerinin, kontrol grubu ö rencilerine göre çok daha az kavram yan lg s na sahip oldu unu göstermifltir. Kontrol grubu ö rencilerinin kavram yan lg lar ndan baz lar na flu örnekler verilebilir: Bitki-

13 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 39 lerin enerji kayna toprakt r çünkü bitkiler topraktaki su ve minerallerle beslenirler; enerji piramidinin taban n insanlar oluflturur, çünkü do ada en çok insanlar bulunur; bitkilerle hayvanlar aras nda enerji bak m ndan bir iliflki yoktur, çünkü hayvanlar n ve bitkilerin kendi ayr besinleri vard r. Bell ve Barker (1982), ö rencilerin hayvan kavram hakk ndaki fikirlerini de ifltirmeye yönelik, en az ndan yeni önerilen stratejilere k - yasla tart flmal bir flekilde 'geleneksel' olarak adland r labilecek bir yaklafl mla çoklu örnekler ve örnekler içermeyen küçük-grup yöntemleri kullanan baflar l bir çal flma yapm fllard r. Çal flmalar nda ön testte, solucan, güve ve örümcek gibi organizmalar için hayvan etiketini kullanmaya isteksiz (sadece %25 i baflar l yd ) olan 14 yafl seviyesindeki bir grup ö rencinin e itimden sonra neredeyse hepsinin bu omurgas zlar hayvanlar âlemi içine dahil etti ini tespit etmifllerdir. Önceden verilen araflt rma sonuçlar n n aksine bu örnek, fen ö retmenleri ve akademisyenlere flu mesaj verebilir: Bütün kavram yan lg lar dirençli, baflka bir ifade ile de iflime kapal de ildir. Yüksek düzeyde kavramsal de iflim stratejileri gerektirebilecek kavramlar ile iyi plânlanm fl geleneksel yöntemlerle ayn neticenin al nabilece i kavramlar aras nda ayr m yapmak önemlidir. Buna ba l olarak, kendi disiplinine özel kavram yan lg lar araflt rma sonuçlar yla ilgili bilgilere sahip olmak usta fen bilimleri ö retmenlerinin profesyonel haz rl klar için son derece önemli kabul edilebilir. lâveten; yetenekli, yüksek motivasyona sahip ve iyi haz rlanm fl ö rencileri kapsayan sürekli, yüksek kaliteli geleneksel e itime karfl olan direnç ile, standard n alt ndaki flartlarda k sa bir süredeki basit ö renme baflar s zl aras ndaki fark ay rt etmek için çok dikkat edilmesi gerekti ini de belirtmek gerekiyor. Bu ayr m n, bu kavram yan lg lar na müdahale stratejileri gelifltirmeye çal flan kifliler taraf ndan bilinmesi önem arzetmektedir. ddia 4: Kavram Yan lg lar Genellikle Do al Olgularla lgili Daha Önceki Nesil Bilim Adamlar ve Felsefeciler Taraf ndan Önerilen Aç klamalara Paraleldir. Bu konunun, çocuklar n kavramsal gelifliminin bilim tarihindeki dikkate de er fikirleri özetledi i iddias ndan, sadece bu alandaki benzerliklere iflaret çekenlere kadar bir dizi fikri kapsayacak flekilde kavram yan lg lar literatüründe tekrarland görülmektedir. Champagne, Klopfer ve Anderson (1980), ö rencilerin klâsik mekanik anlamalar üzerine yapt klar çal flmalar nda, kolej ö rencilerinin kulland klar kural ve inanç sisteminin, Aristo fizi inin betimsel yönleriyle paralellik arz etti i sonucuna varm fllard r. Aksine, böyle bir öneriyi

14 40 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER kabul etmeyenler de vard r. Örne in, McClelland a (1984) göre sözde ilkel toplumlar, eski Yunan okullar ndakiler ile küçük çocuklar n verdi i olgular n betimlemeleri aras nda paralellikler çizmek ve fikirlerin tarihî gelifliminin bireyler nezdinde yeniden üretildi ini varsaymak aldat c d r. McClelland (1984), bunun hem bir tuzak hem de bir aldanma oldu una inand n ifade etmektedir, fakat bugünkü fikirlerin üzerine dayand delilleri ortaya koyarken, fikirleri tarihî s ralamalar na göre ö retme giriflimlerinin de teflvik edebilece ini belirtmektedir. Birçok çal flmada kavram yan lg lar ndaki paralellikleri incelemek için ciddî bir çaba sarf edilmifltir. Literatürdeki bu çal flmalar n bir k sm n n, biyoloji ve kimyadaki paralel tarihî kavramlar incelemesine ra men, bu çal flmalar n ezici ço unlu u özellikle kinematik ile ilgili olmak üzere fizik alan nda olmufltur. Biyoloji ile ilgili çal flmalar dikkate al nd nda araflt rmac lar biyoloji ö rencilerinin, canl organizmalar n organik de iflimi hakk ndaki görüfllerinin bir çeflit Lamarckian evrim görüflünü ima etti ini öne sürmektedir (Bishop & Anderson, 1990; Brumby, 1984; Engel-Clough & Wood-Robinson, 1985). Jean Baptiste Antoine de Lamarck ( ) Philosophie Zoologiqoe (Hayvanlar felsefesi) adl kitab nda, evrimin flu üç temel prensibe dayanan kapsaml bir izah n sunmufltur: ihtiyaç (need), kullanma veya kullanmama ve 'kazan lan özelliklerin devri (miras ). Bu prensipler, ö rencilerin sahip oldu u düflüncelerle ne kadar benzerlik göstermektedir? Bunlar n ilki Lamarck n flu görüflü ile ilgilidir: Hayvanlar n çevrelerindeki büyük de iflimler, ihtiyaçlar nda büyük de iflimlere yol açar ve e er yeni ihtiyaçlar kal c hâle gelirse, hayvan onlar uyand ran ihtiyaçlar var oldu u sürece kal c olan yeni al flkanl klar kazan r. Brumby (1984), Bishop ve Anderson (1990) yapt klar çal flmalarda kolej biyoloji ö rencilerinde bu tarz düflünmeye örnek teflkil edebilecek çeflitli bilgileri bulmufllard r: Bir problemde, ö renciler Çitalar yiyecek için h zl koflmak zorundad rlar bu nedenle do a onlar n h zl koflma yetenekleri gelifltirmesine izin vermifltir iddias nda bulunmufllard r. Baflka bir problemde, koyu renk derilerin yo un günefl radyasyonundan korunmaya ihtiyaç duyuldu u için Afrika da geliflti i öne sürülmektedir. Lamarck n (1809) ikinci prensibi bir organ n daha s k ve devaml kullan lmas, o organ tedricen kuvvetlendirir, gelifltirir ve büyütür... ayn flekilde bir organ n devaml kullan lmamas, onu büyük oranda zay flat r ve kötülefltirir... ve onun yok olmas yla sonuçlan r. Bishop ve Anderson (1990) yine, kör ma ara yarasalar n n bu organlar n kullan lmamas neticesinde küçük ifllevsiz gözler gelifltirdi ini iddia eden kolej ö rencilerinden örnekler sunmaktad r. Birçok ö renci, atletlerin kas gruplar ndaki anormal irileflmeyi bu prensibin bir örne i olarak de erlendirmektedirler.

15 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 41 Üçüncü prensip (Lamarck, 1809): Do an n, çevrenin etkisiyle bireylerin kazanmas - na ve kaybetmesine yol açt her fley... kazan lan de iflimlerin her iki cinste de ortak olmas kayd yla, onlardan ortaya ç kan yeni bireylerde yeniden üretim yoluyla korunur. Engel-Clough ve Wood-Robinson (1985), bir problemde, 12 ve 16 yafl ö rencilere 'iyi atlet olabilmek için çok çal flan' evli bir çifti içeren bir durum sunmufllard r. Ö rencilere 'E er bu ailenin çocuklar, birçok nesil boyunca çok çal flsa, 200 y l sonra otomatik olarak daha h zl koflan bireyler elde eder misiniz?' diye soruldu unda; %48 i evet demifltir. Örneklemin %44 ü ise birkaç nesil boyunca atalar n n kuyruklar kesilen bebek farelerin daha k sa kuyruklu do aca n düflünmüfltür. Wandersee (1986), fotosentezle ilgili kavram yan lg lar n tarih temelli inceleyen araflt rmas nda, bilim tarihinin, bugün (de iflime u ram fl hâlde bile olsa) hâlâ var olabilen fen bilimleri konular hakk nda (hem ö retmenlere hem de ö rencilere) kavram yan lg lar önererek fen bilimleri ö retimi için de erli bir heuristic (problem çözücü) araç olarak kullan labilece i sonucuna varm flt r. Baflka bir ifade ile Wandersee (1986) bilim tarihinin, fen bilimleri ö rencilerinin kavramsal zay fl klar n keflfetmelerini teflvik ve yard m için kullan labilece ini önermektedir. Sonuç olarak, akademisyenlerin araflt rma gündemine, bilim tarihi ve geliflim sürecinin al nmas, ö rencilerin kavram yan lg lar n anlamak ve aç klamak için gereklidir. ddia 5: Kavram Yan lg lar Do rudan Gözlemleme ve Alg lama, Akran Kültürü ve Dil, Ö retmenlerin Aç klamalar ve E itim Malzemelerini çeren Farkl Bir Grup Kiflisel Deneyimde Yatar. Kavram yan lg lar n n kayna hakk nda söylenen kaynaklar izah etmek gerçekten zordur. Bu, özellikle birincil verinin, genellikle deneklerin kendi-ifadelerini içeren do rudan gözlemleme ve alg lama yoluyla türeyen kavram yan lg lar için daha geçerlidir. Bu alanda önemli baz çal flmalar referans olarak verilebilir. Örne in, Champagne ve arkadafllar (1983), temel mekanikteki birçok sezgisel fikrin çocuklar ile yak n çevrelerindeki fiziksel nesneler ve olaylar aras nda sürekli bir etkileflim ürünü oldu unu savunmaktad r. Ö rencilerin hareket kavram için var olan makro flemalar, y llar süren deneyimlerinden elde ettikleri hareket ile ilgili tecrübelerinden türemifltir ve dünyay betimlemede ö rencilere iyi hizmet eder. Öte yandan McClelland (1984) küçük bir çocuk için, bir anne, baba, kardefl, di- er yetiflkinler ve akranlarla yap lan etkileflimin en göze çarp c (önemli) olaylar oldu unu ve en erken ve en iyi ifade edilmifl kuramlar n bu alanlarda olmas n n beklenmesi gerekti ini belirtmifltir.

16 42 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER Bu iki iddia tamamen birbirinden ayr olarak düflünülemez, ancak biraz çeliflkili hususlara, biyolojik bilimlerdekine k yasla çocuklar n kavram yan lg lar n n fiziksel bilimlerdeki kaynaklar na odaklan rlar (Bloom & Borstad, 1990; Lawson, 1991; Mintzes, 1989). Champagne ve arkadafllar, (1983) hakl ise, baz küçük çocuklar n okula, hareket eden nesneler hakk nda iyi kurulmufl fikirlerle gelmesi beklenebilir. McClelland (1984) n bu konudaki tavr -Champagne ve arkadafllar n n, (1983) aksine- çocu un insan davran fllar hakk ndaki erken düflüncelerini; muhtemelen yeme, sindirim, solunum ve d flk türü temel biyolojik ifllevleri tahmin edebilmede daha iyi oldu u fleklindedir. Belki de, etkinin göreceli oran (do rudan fiziksel deneyime karfl sosyalleflme) bu tür bulufllar anlamada anahtard r. Di er yandan, küçük çocuklar n vücut ifllevleri hakk nda köklü yerleflik fikirleri oldu una dair önemli bulgular vard r (Mintzes, 1984). Bu tespitler, oluflturmac bak fl aç s ndan, çocuklar n veya ö rencilerin yak n ve do rudan temas hâlinde olduklar nesneler ve olaylar etraf nda anlamlar infla ettikleri düflünüldü ünde, flafl rt c de ildir (Driver & Bell, 1986; Osborne & Wittrock, 1985). Bu ba lamda, hem fiziksel hem de biyolojik alanlarda basit olgular hakk ndaki erken fikirlerin tahmin edilebilmesi beklenir, ancak quantum mekani i veya göreceli e nazaran, hücresel solunum ve mitotik hücre bölünmesi hakk nda bile erken kavramlaflt rma beklenilemez. Buna göre, fiziksel ve biyolojik bilimlerdeki kavram yan lg lar n n kaynaklar n n farkl oldu u iddias n n flu an için fazla yerleflik oldu u gözükmemektedir ve uzun vadeli olabilmesi için iyi dokümante edilmifl olmas gerekir. Bilimsel anlay fl n gelifliminde, akran kültürü ve dilin rolü birçok çal flmada dikkate al nm flt r (Adeniyi, 1985; Cassells & Johnstone, 1985; Duit, 1981). Bu araflt rmalardan elde edilen bulgular, anlam ö renenlerin (meaning learners) t e k n i k terimlerin günlük yaflant daki kullan mlar nda oluflturduklar anlamlar n, bir bilimsel metinde bu terimlerin anlafl lmas nda dikkate de er bir etkiye sahip olduklar n göstermektedir. Solomon un (1984) yafllar üstündeki ö rencilerle yapt bir çal flma, enerji kavram n n çoklu anlamlar n n fark nda olan ö rencilerin, bir yaz l s navda daha makul tan mlar sa layabildiklerini göstermifltir. Onun çal flmas, ö rencilerin genellikle, terminolojinin ortak unsurlar n paylaflan, iki ayr bilgi sistemi kulland n sergiler. Bilim dünyas nda ve günlük yaflam dünyas nda etkin bir flekilde ifllevini yerine getirebilmek için, ö renciler kendilerine bu iki sistemi ay rt edebilmede yard m edecek ipucu ve iflaretler bulurlar. Daha iyi ö rencilerin, bu iki alandan daha fazla haberdar oldu u ve gerekti-

17 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 43 inde uygun zamanlarda bu alanlar aras nda de iflim yapmada daha hünerli olduklar görülmektedir. Duit (1981) ö rencilerin enerji kelimesinin çoklu kullan mlar n yorumlarken, koruma prensibinin bunun ortak kullan mdaki anlam n n bir parças olmad n önermifl ve tam tersine, günlük dilde kullan - lan enerji kavram n n üretilebilir ve tüketilebilir ama korunamaz bir miktar oldu unu belirtmifltir. Bu noktay sergilemek için, ö rencilerin parabolik bir yüzey boyunca hareket eden bir topun dönüflte ald yüksekli in tahmin edilmesinin istendi i enerji-korumas iflinin sonuçlar n sunmufltur. Bu basit al flt rmada, ö rencilerin yar dan fazlas baflar s z olmufltur. Bilimde kavram gelifliminde dil ve akran kültürünün rolü üzerindeki baflar l bir çal flmada, Hewson ve Hamlyn (1984) güney Afrika'n n iç platolar nda yaflayan Sotho kabilesinin hem çocuk (yafl ortalamas 15) hem de yetiflkin üyeleriyle s ve s cakl k olgular n anlay fllar üzerine röportaj yapm fllard r. Araflt rmac lar kültürün, s - n n kötü ve so u un iyi oldu u anlam nda, hayat n her yönüne hâkim oldu una dair güçlü bir metafora sahip oldu unu keflfetmifllerdir. Sonuç olarak, çok yorgun, asabî, hasta veya yoksun bireylere ve hamile ve adet gören kad nlara s cak atf yap lmaktad r. Buna ilâveten, s n n fiziksel aç klamalar genellikle, Bat kültürlerinde kullan - lan s kça aç klay c çerçevenin bir parças olarak kullan lan, kalori fikrini içermemektedir. Cassells ve Johnstone (1985) genifl kapsaml olarak yapt klar bir çal flmada fen bilimlerinde anlama zorluklar ve kavram yan lg lar n n temelinde, anlam bilinmeyen teknik kelimelerin veya anlam n n bilindi i san lan teknik olmayan terimlerin yatt n ortaya koymufllard r. Örne in volatile kelimesi bilimsel metinde çabuk buharlaflan anlam na gelmektedir. Fakat bilimsel olmayan ba lamda, örne in volatile compound bileflik kelimesi, yan c, atefl alabilen, düzensiz, patlay c bileflik anlamlar na da gelmektedir. Yine ayn çal flmada ilginç bulgulardan birisi de, baz ö rencilerin bir k s m terimlerin tam z t anlam n düflündüklerini ortaya koymas d r. Örne in ö rencilerin yar s kas lmak (contraction) kelimesi için küçülme (get smaller) di er yar s da büyümeyi (get larger) düflünmüfllerdir. Araflt rmac lar bu çal flmada benzer probleme yol açan 100 terim tespit etmifllerdir. Anlam bilinmeyen teknik terimlerin veya anlam bilinen fakat yeni bir kontekste kullan lan veya anlam bilimsel ba lamda ve günlük kullan mda farkl l k arz eden terimlerin kendi dilimizde de benzer problemlere yol açt n ifade edebiliriz. Hatta ikinci dilde e itim yapan okullar dikka-

18 44 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER te al nd nda bu problemin daha ciddî bir boyutta karfl m za ç kabilece ini iddia etmek herhâlde yanl fl olmaz. Kavram yan lg lar n n bir di er kayna da ders kitaplar ve ö retmenlerdir (Allchin, 2000; Amimbola & Baba, 1996; Barras, 1984; Colin, 1997; Cho, Kahla & Nordland, 1985). Nijerya da s - n flar için okutulan temel biyoloji ders kitab nda 115 kavram yan lg s tespit edilmifltir (örn., bir çiçe in polen yani erket gamet baflka bir çiçe in yumurta hücresini döllemesi ile çapraz döllenme meydana gelir, solunum oksijen kullan m gerektirir ve sonuçta karbondioksit ç k fl meydana gelir (oysa anaerobik solunum oksijen gereksinimi göstermez) vb). Cho ve arkadafllar (1985), genetikteki kavram yan lg lar n n potansiyel kayna olup olmad n tespit etmek amac yla Amerika da kullan lan üç lise biyoloji ders kitab n incelediler. Bulgular içerik s ralamas, kavramsal iliflkilerin kurulmas, terminoloji kullan m ve matematiksel unsurlar n sunulmas konular nda ciddî sorunlar n oldu unu gösterdi. Kitaplardan ele ald klar mayoz hücre bölünmesi ve genetik konular nda; (i) kitaplar n hiçbirinin, ana kavramlar olan DNA kopyalanmas ile kromozomsal ay rmay aç kça iliflkilendirmedi ini, (ii) 'gen' ve 'alel' terimlerinin birbirlerinin yerine kullan ld n ve (iii) Punnet karesinin, ayr m ve kromozomlar n ba- ms z tasnifi ile iliflkilendirmeden, sadece genetik problemlerin çözümü için bir grafiksel algoritma olarak ele al nd n tespit ettiler. Barras (1984), ö rencilerle yapt yaz l çal flmalarda, ö retmenler ve biyoloji ders kitaplar nca s kça kullan ld n iddia etti i, on befl kavram yan lg s tespit etti. Bu hatalar aras nda, istisnaî ve çok spesifik (örn., Hidran n nöronlar mesoglea da bulunmaktad r) ve görünüflte s radan olan (örn., Tenyan n parçalar bafl ve flerittir) bilgiler tespit edildi i gibi ve ciddî kavramsal sorunlar olarak gözüken di er baz bilgiler (örn., Yeflil bitkiler gün boyunca fotosentez ve geceleri solunum yaparlar; bitki hücrelerinin bir hücre duvar vard r ama zar yoktur) bulunmufltur. Ne yaz k ki, ö retmenler de, kavram yan lg lar n n baflka bir temel sebebi olarak karfl m za ç kmaktad r. Baz durumlarda, sorun görünüflte kavramsal hatalarda veya ö retmenlerin kendilerinin sahip oldu u yanl fl bilgilerde yatmaktad r ( ddia 6) veya ö retmenlerin kulland klar dil ve terminoloji, arzu edilmeyen bir ö renme sonuçlar kümesiyle neticelenebilmektedir ( ddia 7).

19 BAHAR / Biyoloji E itiminde Kavram Yan lg lar ve Kavram De iflim Stratejileri 45 ddia 6: Ö retmenler Genellikle, Kendileri de Ö rencilerinin nand klar Kavram Yan lg lar na Aynen Sahiptirler. Ö retmenlerin, fen bilimleri alan nda ciddî bir dizi kavram yan lg s - na sahip olduklar iddias kendileri aç s ndan ve ö retmen-e itimiyle u raflanlar için de kesinlikle yeni ve flafl rt c de ildir. Ö retmenlerin savunmas, bu kavram yan lg lar, yanl fl ders kitaplar yaz m n n veya kötü ö retilen fen bilimleri derslerinin etkisi fleklinde olabilir. Bu sonuç baz lar aç s ndan çok rahats z edici olabilir ve bunun gelecek nesil fen bilimleri ö retmenlerini seçmede, e itmede ve ifle almada dikkate de er ç kar mlar ve sonuçlar vard r. Geçen yirmi y l boyunca, ö retmenlerin bilimsel kavramlar anlay fllar na odaklanan çal flmalar n say s dikkate de er oranda artm flt r (Barras, 1984; Bloom, 1989; Selden & Selden, 1998; Mulholland & Wallace, 2002). Bu çal flmalar n büyük bölümünde, ilkokul ö retmenlerinin ve ilkokul ö retmen adaylar n n görüflleri incelenmifltir. Bu odak belki fen bilimleri e itmenlerinin, ilkokul ö retmenlerinin ald klar haz rl n uygunlu u ve bunlar n bilâhare ö rencilerin karmafl k bilimsel kavramlar anlamalar na yard mc olma yetenekleri hakk ndaki endiflelerini yans tmaktad r. ddia 7: Ö renenlerin Önceki Bilgisi Formal E itimde Sunulan Bilgiyle, Arzu Edilemeyen De iflik Bir Ö renme Sonuçlar Kümesiyle Sonuçlanarak, Etkileflir. Ö retmenlerin kavram yan lg lar ile ilgili sorunu yeterli de ilmifl gibi, ö retmenlerin bilgisi, okula ö renciler taraf ndan getirilen bilimsel olarak do ru olmayan bilgiler ile etkileflim içine girince problem daha da büyür. Gilbert, Osborne ve Fensham (1982), yafllar aras nda de iflen çocuklarla yapt klar çal flmalar nda, çocuklar n biliminin (children science) sonuçlar olarak adland rd klar ve genellikle ö retmenler taraf ndan fark edilmeyen, de iflik bir dizi arzu edilmeyen e itimsel sonuç tespit etmifllerdir. Araflt rmac lar, bu sonuçlar n, epistemolojik ve kavramsal olarak farkl ( raksak) iki dünya görüflünün, yani ö retmenlerin ve ö rencilerin etkilefliminin sonucu oldu unu ifade etmektedirler. Bir baflka durumda da ö renci, okulda ö rendi i bilime kolayca uygulanabilen bir kavramsal çerçeve kazan r, ancak gerçek-dünyada yani okul d fl nda karfl laflt durumlar aç klamaya yarayan ikincil bir kavram setini de korur. Bu durumun biliflsel sonucu olarak ö renci okulda edindi i bilimsel kavramlar ezbere ö renme (rote learning) yolunu tercih eder ve di er kavramlarla entegrasyonunu gerçekleflti-

20 46 KURAM VE UYGULAMADA E T M B L MLER remez (Ausubel et al., 1978). Baflka bir ifade ile ö renci, ö retimden önceki inançlar n ve ö retim s ras nda verilen bilgilerin birbirine z t oldu u durumlarda, bu z tl nadiren gidermeye çal fl r, bunun yerine daha çok her iki görüflü de haf zas nda muhafaza eder (White & Gunstone, 1992). Örne in, okulda do al seleksiyonu tasdik eder ama karfl t görüfl olabilen yarat l fl düflüncesini korur (Bloom, 1989). Ö renciler baz durumlarda da fen bilimleri ö retmenleri taraf ndan sunulan bilgileri yanl fl yorumlarlar ve bunu 'Pekifltirilmifl Sonuç' olarak adland r lan, öncül bilgilerini desteklemek için kullan rlar. Bir ölçüde kavram yan lg lar n n bu anlamda desteklenmesini sa larlar. Osborne (1983) bir çal flmas nda, ilkokul ö rencilerine insan n dolafl m sistemi analojisiyle elektrik devrelerini ö retmeyi amaçlam flt r. Ö rencilere tellerin kan damarlar na, elektrik ak m n n kan ak fl na, pilin kalbe ve orta bedene, k zaran lamban n s kazanan parma a, pilin boflalmas n n kalbin yafllanmas na analojik oldu u söylenmifltir. Bu analoji, bir erkek ö rencinin, lambaya do ru olan pozitif ak m hakk ndaki öncül kavram n, negatif ak ma de ifltirerek, pekifltirdi- ini göstermifltir. Bu ö rencinin aç klamas flöyledir: San r m bu (analoji) do ru çünkü kan da de iflir... oksijen al nca, k rm z ya döner... bu nedenle farkl türlerdir.. farkl ak mlard r. Benzer bir çal flmada (Smith & Anderson, 1984), bir baflka tecrübeli 5. s n f ö retmeni, ö rencilerini karanl kta ve ayd nlat lm fl flartlarda çimen yetifltirmekle u raflt rd. Karanl kta yetiflen çimenler sar yd ve afl r uzundu, fl kta yetiflenler ise yeflil ve boylar normaldi. Ö renciler deney sonucunda karanl kta yetiflen çimenlerin sa l kl olmad sonucuna vard lar, fakat onlar n ç kar m, bitkilerin topraktan besin ve fl a ihtiyaç duydu u fleklindeydi. Ama ö retmenin dersin bafl ndaki varsay m bitkilerin yiyecek yapmak için fl a ihtiyaç gösterdi i ve karanl kta yetiflen bitkilerin yeterli besin sentezi yapamad için açl ktan ölmekte oldu u fleklindeydi. Yani ö rencilerin ç kar m, ö retmenin ç kar m ndan bu anlamda farkl yd. ddia 8: Kavramsal De iflimi Kolaylaflt ran E itimsel Yaklafl mlar Etkin S n f Arac Olabilir. Posner ve arkadafllar (1982), kavramsal de ifliminin bireysel anlamdan bilimsel anlama do ru de ifltirebilmesi için dört kriterin sa lanmas gerekti ini ifade eder: (i) ö renciyi hâlihaz rdaki kavramlarla tatmin etmemelidir yani ö renci, olaylar ve nedenlerini aç klamada yetersiz kalmal d r, (ii) ö rencinin bilimsel kavramlara asgarî düzeyde sahip olmas gerekir, (iii) bilimsel kavramlar makul ve geçerli görünmelidir, (iv) ö renci bilimsel kavramlar n farkl durumlardaki kul-

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre I (Elektrik ve Manyetik Alanın Toplumsal ve Çevresel Etkileri)

Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre I (Elektrik ve Manyetik Alanın Toplumsal ve Çevresel Etkileri) ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI FEN BĐLGĐSĐ EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI DOKTORA PROGRAMI 2013 2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ Dersin Kodu Dersin Adı T P AKTS ĐFE 600* Seminer 0 3 6 ĐFE 601 Đleri Nicel

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Ölçme ve Değerlendirme MB 302 6 3+0 3 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Ölçme ve Değerlendirme MB 302 6 3+0 3 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Ölçme ve Değerlendirme MB 302 6 3+0 3 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze Dersin

Detaylı

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler,

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Bu araştırmada Fen Bilgisi sorularını anlama düzeyinizi belirlemek amaçlanmıştır. Bunun için hazırlanmış bu testte SBS de sorulmuş bazı sorular

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

EĞİTİM BİLİMİNE GİRİŞ 1. Ders- Eğitimin Temel Kavramları. Yrd. Doç. Dr. Melike YİĞİT KOYUNKAYA

EĞİTİM BİLİMİNE GİRİŞ 1. Ders- Eğitimin Temel Kavramları. Yrd. Doç. Dr. Melike YİĞİT KOYUNKAYA EĞİTİM BİLİMİNE GİRİŞ 1. Ders- Eğitimin Temel Kavramları Yrd. Doç. Dr. Melike YİĞİT KOYUNKAYA Dersin Amacı Bu dersin amacı, öğrencilerin; Öğretmenlik mesleği ile tanışmalarını, Öğretmenliğin özellikleri

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00 Gelecek Çarşamba Yapılacak Sınav (olası dağılım) Psikolojiye Giriş Evrim ve Akılcılık Ders 10 Giriş: 4 Beyin: 9 Freud: 9 Skinner: 9 Bilişsel Gelişim: 9 Dil: 9 Algı/Dikkat: 9 Bellek: 9 Aşk: 7 Evrim: 4 Akılcılık:

Detaylı

Tasarım Psikolojisi (SEÇ356) Ders Detayları

Tasarım Psikolojisi (SEÇ356) Ders Detayları Tasarım Psikolojisi (SEÇ356) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Tasarım Psikolojisi SEÇ356 Seçmeli 2 0 0 2 5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

İngilizce İletişim Becerileri II (ENG 102) Ders Detayları

İngilizce İletişim Becerileri II (ENG 102) Ders Detayları İngilizce İletişim Becerileri II (ENG 102) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS İngilizce İletişim Becerileri II ENG 102 Bahar 2 2 0 3 4 Ön Koşul

Detaylı

Mimari Anlatım Teknikleri I (MMR 103) Ders Detayları

Mimari Anlatım Teknikleri I (MMR 103) Ders Detayları Mimari Anlatım Teknikleri I (MMR 103) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Mimari Anlatım Teknikleri I MMR 103 Güz 2 2 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ eskemre@gmail.com Kaynaştırma Özel Gereksinimli Bireylerin Eğitim Ortamları Tam zamanlı genel eğitim sınıfı Öğretmene danışmanlık sağlandığı tam zamanlı

Detaylı

İlkadım Birey Tanıma Envanteri

İlkadım Birey Tanıma Envanteri İlkadım Birey Tanıma Envanteri İLKADIM Birey Tanıma Envanteri; Birey tanıma teknikleri kapsamında hazırlanmıştır. İlkokul 3. ve 4. sınıf ve Ortaokul 5.6.7.8.sınıf, ile Lise Haz.9.10.11. ve 12.sınıf aralığındaki

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

Anaokulu /aile yuvası anketi 2015

Anaokulu /aile yuvası anketi 2015 Anaokulu /aile yuvası anketi 2015 Araştırma sonucu Göteborg daki anaokulları ve aile yuvaları ( familjedaghem) faaliyetlerinde kalitenin geliştirilmesinde kullanılacaktır. Soruları ebeveyn veya veli olarak

Detaylı

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir?

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? Kazanım Değerlendirme Uygulaması (KDU), Vitamin Ortaokul Kurumsal üyesi olan özel okullarda, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin bilişsel süreçler çerçevesinde

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Gaziosmanpaşa Üniversitesi bünyesinde yaz okulunda uygulanacak olan

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET DOI= 10.17556/jef.54455 Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 Genişletilmiş Özet Giriş Son yıllarda

Detaylı

Öğretim Tasarımında ASSURE Modeli The Heinich, Molenda, Russell and Smaldino Model

Öğretim Tasarımında ASSURE Modeli The Heinich, Molenda, Russell and Smaldino Model 1 Öğretim Tasarımında ASSURE Modeli The Heinich, Molenda, Russell and Smaldino Model ASSURE modeli, öğretmenlerin sınıflarında kullanmaları için değiştirilmiş bir Öğretim Sistemi Tasarımı (ISD) sürecidir.

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

10. Performans yönetimi ve bütçeleme bağlantıları

10. Performans yönetimi ve bütçeleme bağlantıları 10. Performans yönetimi ve bütçeleme bağlantıları girdi süreç çıktı etki, sonuç Üretkenlik,verimlilik, etkinlik Kaynaklar Nihai Hedefler 4.10.2006 1 Yönetim anlaşması en azından aşağıdakileri içermelidir

Detaylı

Olasılık ve İstatistik Dersinin Öğretiminde Deney ve Simülasyon

Olasılık ve İstatistik Dersinin Öğretiminde Deney ve Simülasyon Olasılık ve İstatistik Dersinin Öğretiminde Deney ve Simülasyon Levent ÖZBEK Fikri ÖZTÜRK Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi İstatistik Bölümü Sistem Modelleme ve Simülasyon Laboratuvarı 61 Tandoğan/Ankara

Detaylı

BİLGİSAYAR TABANLI OKURYAZARLIK PROGRAMI. Temelleri, Uygulaması, Geleceği. 16 Mayıs 2012

BİLGİSAYAR TABANLI OKURYAZARLIK PROGRAMI. Temelleri, Uygulaması, Geleceği. 16 Mayıs 2012 BİLGİSAYAR TABANLI OKURYAZARLIK PROGRAMI Temelleri, Uygulaması, Geleceği 16 Mayıs 2012 Türkiye nin yetişkinler için ilk bilgisayar tabanlı okuryazarlık programı www.acevdeokuyaz.org Neden Bilgisayar Tabanlı

Detaylı

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z!

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! SoloTel elero Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! elero GmbH Antriebstechnik Linsenhofer Str. 59 63 D-72660 Beuren info@elero.de www.elero.com 309400 Nr. 18 101.5401/0305 çerik Güvenlik

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

1) Öğrenci kendi başına proje yapma becerisini kazanır. 1,3,4 1,2

1) Öğrenci kendi başına proje yapma becerisini kazanır. 1,3,4 1,2 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Bitirme Projesi BIL401 7 0+4 2 5 Ön Koşul Dersleri Yok Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli / Yüz Yüze Dersin

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJI ÖĞRETIMINDE MODEL KULLANıMı MODELLER VE FEN EĞITIMI Soyut ve anlaşılması zor kavramların somutlaştırılmış şekli model olarak tanımlanabilir. Modeller, bilimsel düşünme ve çalışmanın bir

Detaylı

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN SOSYAL ŞİDDET Süheyla Nur ERÇİN Özet: Şiddet kavramı, çeşitli düşüncelerden etkilenerek her geçen gün şekillenip gelişiyor. Eskiden şiddet, sadece fiziksel olarak algılanırken günümüzde sözlü şiddet, psikolojik

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 1 BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 Belli bir özelliğe yönelik yapılandırılmış gözlemlerle elde edilen ölçme sonuçları üzerinde bir çok istatistiksel işlem yapılabilmektedir. Bu işlemlerin bir kısmı

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY

ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü 29.03.2012 / ÇANAKKALE Fen Lisesi ARAŞTIRMA PROJESİ

Detaylı

Çoktan Seçmeli Testlere Elefltirel Bir Yaklafl m ve Alternatif M e t o t l a r

Çoktan Seçmeli Testlere Elefltirel Bir Yaklafl m ve Alternatif M e t o t l a r Çoktan Seçmeli Testlere Elefltirel Bir Yaklafl m ve Alternatif M e t o t l a r Mehmet Bahar* Özet Bu makalenin amac, a) çoktan seçmeli testlerin bir elefltirisini yapmak, b) bu tekni in gelifltirilebilmesi

Detaylı

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...3 1.1.ISCED 97

Detaylı

fen eğitim kurumları www.fenkoleji.com

fen eğitim kurumları www.fenkoleji.com fen eğitim kurumları www.fenkoleji.com K 8 Fen Koleji'nde, anas n f ndan 8. S n fa kadar bütünlük ve devaml l k arz eden bir e itim program uygulan r. Bu programla tüm s n f düzeylerinde ö rencilere temel

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir.

25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir. Sıkça Sorulan Sorular Başvuru Başvuru ne zaman bitiyor? 25 Nisan 2016 (Saat 17:00 a kadar) Pazartesi de, postaya veya kargoya o gün verilmiş olan ya da online yapılan başvurular kabul edilecektir. Bursluluğun

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ Dr. Ayhan HELVACI Giriş Müzik öğretmeni yetiştiren kurumlarda yapılan eğitim birçok disiplinlerden

Detaylı

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI BU ÜN TEDE NELER Ö RENECE Z? A-YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI B-YÜZDE HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI C-FA Z HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI D-YÜZDE VE

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin Dünyan n En Zeki nsan Matematikçilere Karfl Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin büyüklü ü oldu. Arabalar, binalar, Coca Cola lar, al flverifl merkezleri, insanlar... Her fley

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

İngilizce İletişim Becerileri I (ENG 101) Ders Detayları

İngilizce İletişim Becerileri I (ENG 101) Ders Detayları İngilizce İletişim Becerileri I (ENG 101) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS İngilizce İletişim Becerileri I ENG 101 Güz 4 0 0 4 4.5 Ön Koşul

Detaylı

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 24 Mart 2016 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 29663 YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme

Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme Yeni Sınav Sistemi (TEOGES) Hakkında Bilgilendirme 8. SINIF Sevgili Ö renciler, SBS nin kald r lmas ile bunun yerine yaz l s navlar n merkezî bir uygulamayla yap lmas n esas alan bir sistem getirilmifltir.

Detaylı

Uluslararası Pazarlama (LOJ 214) Ders Detayları

Uluslararası Pazarlama (LOJ 214) Ders Detayları Uluslararası Pazarlama (LOJ 214) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Uluslararası Pazarlama LOJ 214 Bahar 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin

Detaylı

Bu doğrultuda ve 2104 sayılı Tebliğler dergisine göre Türkçe dersinde şu işlemlerin yapılması öğretmenden beklenir.

Bu doğrultuda ve 2104 sayılı Tebliğler dergisine göre Türkçe dersinde şu işlemlerin yapılması öğretmenden beklenir. Kök Kavramı Örneklerle Konu Anlatımı 1 TÜRKÇE DERSİNDE ATATÜRKÇÜLÜK 2104 sayılı Tebliğler dergisinde yayımlanan Temel Eğitim ve Orta Öğretim Kurumlarında Atatürk İlke ve İnkılaplarının Öğretim Esasları

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler Endüstri Mühendisliğine Giriş Jane M. Fraser Bölüm 2 Sık sık duyacağınız büyük fikirler Bu kitabı okurken, büyük olasılıkla öğreneceğiniz şeylere hayret edecek ve varolan bilgileriniz ve belirli yeni becerilerle

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA B üyükçekmece deki yeni kampüsünü e itim ve ö retime açan, anas n f, ilkö retim, anadolu ve fen liselerini içeren Ç nar Koleji 32 bin metrekarelik alana kurulu

Detaylı

Bilgisayar Destekli Mühendislik ve Tasarım (AE 103) Ders Detayları

Bilgisayar Destekli Mühendislik ve Tasarım (AE 103) Ders Detayları Bilgisayar Destekli Mühendislik ve Tasarım (AE 103) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Bilgisayar Destekli Mühendislik ve Tasarım AE 103 Güz

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

Alem:Animalia(Hayvanlar) Şube:Chordata(Kordalılar) Sınıf:Mammalia(Memeliler) Alt Sınıf:Metatheria (Keseliler) Üst takım:australidelphia (Avustralya

Alem:Animalia(Hayvanlar) Şube:Chordata(Kordalılar) Sınıf:Mammalia(Memeliler) Alt Sınıf:Metatheria (Keseliler) Üst takım:australidelphia (Avustralya Alem:Animalia(Hayvanlar) Şube:Chordata(Kordalılar) Sınıf:Mammalia(Memeliler) Alt Sınıf:Metatheria (Keseliler) Üst takım:australidelphia (Avustralya keselileri) Takım:Dasyuromorphia(Yırtıcı keseliler) Familyalar:

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016 19 Ocak 2016 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Kısa dönemde 144 günlük ortalama $1110.82 trend değişimi için referans takip seviyesi olabilir.

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

Klinik Psikoloji (PSY 402) Ders Detayları

Klinik Psikoloji (PSY 402) Ders Detayları Klinik Psikoloji (PSY 402) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Klinik Psikoloji PSY 402 Bahar 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i PSY 301 Dersin Dili

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı