ÇEVRE MALİYETLERİ YÖNETİMİ VE İŞLETMELERE BAKAN YÖNÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇEVRE MALİYETLERİ YÖNETİMİ VE İŞLETMELERE BAKAN YÖNÜ"

Transkript

1 ÇEVRE MALİYETLERİ YÖNETİMİ VE İŞLETMELERE BAKAN YÖNÜ ENVIRONMENTAL COST MANAGEMENT AND COMPANIES Nurcan KARACA Fatih Üniversitesi, İşletme Bölümü, MBA Öğrencisi, 34500, Büyükçekmece, İstanbul, ÖZET Bu çalışmanın ilk bölümünde çevrenin işletmeler açısından ne anlama geldiği tartışılmış, bu kavram çerçevesinde çevresel sorumluluklar ele alınmıştır. Daha sonra çevresel sorunlar genel başlıklar altında tartışılmıştır. İşletmelerin üretim süreçleri içersinde ve/veya sonrasında karşılaştıkları çevresel sorunlar takip eden bölümde ele alınmıştır. Çevre yönetimi işletmeler için günümüzde öne arz eden ve popülerliği artan bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle çevre yönetimi çalışma kapsamına dahil edilerek incelenmiş ve işletmelere kazandıracağı artı veya eksi maliyetler açısından ele alınmıştır. Son olarak çevresel maliyetler ve işletmelere bakan yönleri tartışılarak yeni ve orijinal bir yaklaşımla KOBİ ler için doğabilecek çevresel maliyetlerin sınıflandırılmasına yönelik bir öneri getirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Çevresel maliyetler, maliyet muhasebesi, Çevre Etki Değerlendirmesi ABSTRACT In this study, firstly, the environment term is discussed from the point of companies and environmental responsibilities are introduced within this definition. In the following part, environmental problems are discussed in general. Then the environmental problems arise during or/and after production processes are the subject. Environmental management is an important topic for companies and it has been gaining popularity. Because of that reason, environmental management is included the scope of this paper and reviewed from the point of cons and pros for the related companies. Finally, environmental cost and its relation to companies are discussed and an original and innovative methodology to classify the environmental costs for SMEs, which can possibly be introduced in the related sectors with such costs, is given. Keywords: Environmental cost, cost accounting, Environmental Impact Assessment 1. Giriş: Çevre Tanımı ve Sorumluluklar İçerisinde bulunduğumuz, canlı ve cansız varlıklara tesirinden bahsedebileceğimiz doğal yaşam alanına çevre denir. Canlıların doğumundan ölümüne kadar bu doğal yaşam alanında barınmaları ve sürekli gelişim zorunluluklarının oluşumu çevrenin önemini arttırmaktadır. Çünkü biz canlılar yaşam faaliyetlerini sürdürürken çevre kaynaklarından faydalanmakta ve bunları tüketmekteyiz. Kaynakları harcarken bunların bir kısmının kendiliğinden yenilenebilir bir kısmının da yenilenemez kaynaklar olduğunu unutmamamız gerekir. Yenilenemeyen kaynakların kullanımında daha tasarruflu davranmalı, dikkatli kullanım alanları oluşturmalıyız. Bunu sosyal sorumluluklarla da özdeşleştirebiliriz. Kişi bazında düşünüldüğünde insanların temel, örgütsel, toplumsal sorumlulukları olduğunu, bu sorumlulukların içeriğine inildiğinde ise i) ekonomik, ii) yasal, iii) ahlaki ve iv) gönüllü sorumluluk şeklinde sıralanmaktadır. Çevre ve koruma bilinci de ilk etapta gönüllü sorumluluk şeklinde görülse de aslında hepsini kapsamakta ve/veya kapsamalıdır. Sosyal sorumluluk kapsamında düşünüldüğünde, temel sorumluluğun çevreye bakan yönüyle, canlı cansız tüm paylaşımcıların yaşam alanlarının temelini oluşturan ve yapılması zorunlu sorumluluk şeklinde tanımlanabilir. Örgütsel sosyal sorumluluğun çevreye bakan yönü incelendiğinde, özelliklere insanların çalışma alanlarını ve işyerlerini oluşturması yani doğrudan kurum kültürüyle alakalı olarak kendilerine, çalışanlarına, alıcılarına, rakiplerine karşı yerine getirmek zorunda oldukları örgütsel yapı içerisinde çevre yönetimi ve çevre bilinci sorumluluğudur. Toplumsal sorumluluk daha genel ifadelerle dünya üzerinde yaşayan herkesin kendi üzerine düşeni yapabilme kabiliyeti ve isteği olmasıdır. Toplumlar üzerinde çevre bilincinin oluşturulması, sorumluluk devretme modellerinin kaldırılması, olumluluk ve sorumluluk bilincinin kişilere yerleşmesi üzerine geliştirilmiş bir sorumluluk alanıdır. Ekonomik sorumluluk sektörlerin hayatını devam ettirebilmeleri için yani mal ve hizmet üretimine, kar etme veya dolgun maaş alma vb. imkanları sunan ve bunların kazanılması sürecinde çevresel tüketime karşı oluşan

2 ekonomik sorumluluk (örneğin; arıtma tesislerine yapılan yatırımlar, çevreci ve insan sağlığına zararsız ürünlerin üretimi) alanıdır. Yasal sorumluluk kapsamında mahkemelerin ve diğer yasal otoritelerin yaptığı düzenlemelerden gelen çevresel açıdan uygun tavır ve uygulama sergilenmesinin istendiği, düzenlemelerin taşıdığı niteliklere göre yetkili kişilere ulaşmasını sağlamaktır. Ahlaki boyutu incelendiğinde herhangi bir yasal düzenlemeye gerek duyulmaksızın toplumca benimsenen çevre kurallarının daha fazla hayata geçmesini sağlamak, uygulanabilirliğini kolaylaştırmak çevre bilincini oluşturmak, bunun bir gönül işi, gelecek nesillere uygun ortam bırakma bilinci olduğunu öğretmektir.(örneğin; çevre kuruluşlarına bağışta bulunulması veya küçük yaşta çevre eğitimini ailede başlatılması ve örnek davranışlar sergilenmesi, vs.) Gönüllü sorumluluk ahlaki sorumlulukla doğru orantılıdır. Ahlaka uygun pek çok şeyin gönül bağıyla birlikte yürüdüğünü bilmek gerekir. Çünkü gönlünüzde uygun bulmadığınız bir olguyu ahlaklı da bulmayabilirsiniz. Çevresel problemlerin çözümünde duyarlı ve etkin olmak, sağduyulu hareket etmek, çevre bozulmalarını önlemeye yönelik faaliyetlerde bulunmak yine gönüllü sorumluluk kapsamı içerisinde yer alır. 2. İşletmeler Açısından Çevre Sorunları Çevre bilincinin oluşturulmasıyla birlikte doğaya verilen zararın minimuma ineceği düşüncesi oldukça önemlidir. Çünkü koruma faaliyetleri arttırıldığı ölçüde kirlilik oranı azalacaktır. Çevre kirliliği insanların, hayvanların, bitkilerin ve doğanın kendisine verilen olumsuz zararlardır. Herhangi bir kimyasal, fiziksel ve biyolojik faktörün çevrede yeterli süre ve yoğunlukta bulunması sonucu insanlar, hayvanlar ve bitki örtüsünde yaralanmalara neden olan ya da toplumun huzurunu yaşam kalitesini veya güvenliğini olumsuz yönde etkileyen her durumda çevre kirliliğinden söz etmek mümkündür [1]. Çevre kirliliğini genel olarak dört başlıkta toplayabiliriz. Bunlar; i) Hava kirliliği, ii) Su kirliliği, iii) Toprak kirliliği, ve iv) Gürültü kirliliğidir. 2.1 Hava kirliliği Hava kirliliği atmosferde bulunan kirleticilerin (toz, duman, gaz, vb.) normalin üstünde bulunması sonucu doğal çevreye ve insanlara verdiği zarar şeklinde tanımlanabilir [2]. Bu zarar öncelikle insanlar tarafından atmosfere gönderilen atıklar şeklinde oluşur daha sonra atmosferin yapısında zararlı kirleticiler şeklinde doğaya bırakılarak meydana gelir. Hava kirliliğinin iklime (gün ışığının ve yer kabuğundan yansıyan radyasyon miktarının azalması), hayvan ve bitki topluluklarına (asit yağmurları, toprak ve tarım alanlarının verimsizleşmesi), küresel alana (sıcaklık dengesinin bozularak küresel ısınma dediğimiz faktör sonucu buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi ve tarım toprağının azalması) ve atmosfere (ozon katmanının delinmesi şeklinde), düşünüldüğünde dünya geneline büyük zararları vardır [2]. Hava kirliliğini önleme adına havanın doğal karışımlarını bozan kirleticilerin havaya karışmasını önlemek gerekir. 2.2 Su kirliliği Su kirliliği suyun kendi kendini temizleyebilme sınırının aşıldığı düzeydir. Ayrı bir nokta ise içme suyu ve sulama suyundaki kirlilik oranlarının farklılık göstermesidir. Su kirliliği erozyon, doğal afetler ve insan faktörleriyle boy gösterir. İnsanlar tarımsal alanlarda (kimyevi gübrelerinin, ilaçların, vs. sebep olduğu), sanayi faaliyetlerinde (bazı sanayi kuruluşların bıraktıkları sıvı atıklar) ve düzensiz kentleşme (artan nüfus) şekilleriyle su kirliliğine sebep olurlar [3]. Su kirliliğinin önlenmesine yönelik alıcı ortamın su niteliği standartları son yıllarda dikkatli bir şekilde geliştirilmektedir, Avrupa ülkelerinde kullanım alanı oldukça geniş olan bu standartlar ülkemizde son 10 yıldır kullanıma geçmiştir. Bunlar atık su standartları, içme suyu standartları, iş sağlığı standartları ve ekosistem sağlığı standardı şeklinde sıralanmaktadır [4]. 2.3 Toprak kirliliği Toprak kirliliği insan etkileri sonucunda toprağın fiziksel, kimyasal,biyolojik ve jeolojik yapısının bozulmasıdır. İnsan faaliyetlerinin bir kısmı toprağı doğrudan kirletirken bir kısmı da önce hava ya da su kirliliğine neden olup ardından da toprak kirliliğine neden olmaktadırlar. Daha açık bir ifade ile nedenleri; hava ve su kirliliğinden kaynaklanan kirlilik, tarımsal mücadele araçları ve yapay gübrelerden kaynaklanan kirlilik, erozyondan kaynaklanan kirlilik ve sayısız biyokimyasal ve jeokimyasal tepkimenin oluşmasıdır [4]. 2.4 Gürültü kirliliği Gürültü kirliliği doğrudan değil ama dolaylı olarak karşımıza çıkan bir çevre kirliliğidir. Ses kirliliği de dediğimiz gürültü kirliliği belli bir oranı aştığı taktirde sorun olmaktadır. Gürültü düzeyi belirlenirken ölçü birimi olarak desibel (db) kullanılmakta ve dünya sağlık örgütünün (WHO) belirlediği ölçüt ise 58 db dir [5]. Yapılan araştırmalara göre; gürültünün insan sağlığı üzerinde hem fizyolojik hem de psikolojik sorunlara neden olduğu tespit edilmiştir. Rahatsızlıklara örnek olarak kulak çınlaması, sağırlık, solunum rahatsızlıkları, kılcal damarlarda daralma ve kan basıncının artması sıralanabilir [6]. 3. İş ve Çevre

3 Doğrudan veya dolaylı yollarla insan ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal ve hizmet üretiminde (emek, sermaye, doğal kaynak) bulunan ekonomik birime işletme adı verilmektedir. İşletmelerdeki üretim süreci faaliyet gösterdikleri alana göre çeşitlilik arz etmektedir. Burada amaç işletmelerin çevreye olan duyarlılıkları, üretim sürecinde veya üretim sonrası süreçlerde çevreye gösterdikleri davranışlar, verilen zararlar, zararları minimuma indirme çalışmaları, vb. faaliyetlerini incelemektir. Özellikle çevresel açıdan değerlendirildiğinde sanayi ve üretim alanındaki kağıt sanayi, petrol rafineleri, tekstil fabrikaları, metal ve metal kaplama sanayi, deterjan-ilaç ve deri sanayi ve bu sanayilerde üretilen atıklar, çevre kirleticilik bakımından ön sırayı almaktadır. Çevre hassasiyeti sadece bu firmalar ile sınırlı olmaksızın küçük, orta veya büyük ölçekli bütün işyerlerini kendi duyarlılık alanı çerçevesinde kapsamaktadır. 4. Üretim Süreci ve Çevre İlişkisi İşletmelerdeki üretim sürecinin ilki girdi faktörüdür. Bu da kıt kaynakların kullanılması sonucu oluşan doğal kaynak kayıplarını bize sunmaktadır. ikincisi süreç (üretim) planlaması ve uygulaması gerçekleşir burada da meydana gelen katı, sıvı ve gaz atıklarının çevreye verdiği zarar önceliklidir. Son aşamada artık ürünü görebildiğimiz mal veya hizmet olarak sonucunu alabildiğimiz çıktı sürecidir. Bu süreçte mal ve hizmetlerin kullanımı sonucu çeşitli şekillerde ortaya çıkan çevre kirlenmeleridir. Üretim sürecinin bu üç aşamasında da çevre bir şekilde kirlenmeye veya kirletilmelere maruz kalmakta bunun önüne geçilmesi noktasında çeşitli önlemler almak daha da önemlisi bu önlemlerin uygulama sahalarını açmak ülkemiz ve geleceğimiz adına oldukça önemlidir. İşletmelerin ekonomik, dinamik, bağımsız, sosyal, teknik ve gelecek vadeden kuruluşlar olduğunu düşünürsek, gelecek faaliyetlerini sürdürülebilir kılmak için birtakım çevre koruma yöntemlerini benimsemek bunun için bütçe ayırmak ve uygulamaya koyma zorunluluğu vardır. 5. İşletmeler İçin Çevre Yönetimi Çevre yönetimi çevreye duyarlı işletmelerin çevreyi ve üretimlerini korumak adına üstlenmiş oldukları bir takım sorumluluktur. Bu sorumluluk kapsamına toplumun beklentileri, tüketici gereksinimleri, teknik gelişmeler, yasal sınırlamalar, uluslararası standartlar dikkate alınarak yeni çevresel plan ve programlar geliştirme çalışmalarıdır. Çevre bilinci ve duyarlılığı bu çalışmalarla kanıtlanmakta ve bunun yaygınlaşmasına yönelik bir dizi çalışmalara girilmektedir. Devlet bazında düşünüldüğünde, yönetimler bu çalışmaların bir plan ve program üzerine oturtulması ve gerekli çevre politikasının oluşmasını sağlar. İşletmeler de bu plan ve programları sistemine uygun bir şekilde gerekli prosedürleri tamamlayarak şirket ve çalışanlarına kazandırmaya çalışırlar. Tabii bu alanda katlanılması düşünülen maliyetler söz konusu olacaktır, fakat bu yönetim sisteminin işletmeye uygulanmasıyla, faaliyete süreci sonrasında şirket bu maliyetin misli tutarında kazanımlara ulaşacaktır. örneğin; aktif kullanıldığında geri dönüşüm süreci ciddi manada bir kazanım sağlayabilir. Türkiye de özellikle uluslararası alanda faaliyette bulunan işletmeler artan rekabet şartlarının bir boyutu olarak çevre konusunu 1990 lı yıllardan sonra düşünmeye başlamıştır. İşletme literatüründe çevre konusunun kapsamı eksik bir yapılanma içerisinde olduğu bu yıllarda, çevre deyince çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, hükümet, rakipler vb, akla gelmekte ekolojik dengenin oluşumu hava, toprak, su ve bunların gelecek için önemi, korunma ve yıpranma payı düşünülmemekle birlikte gerekli duyarlılık gösterilmemekteydi. Türkiye son 10 yılda eskiye nazaran çevreye duyarlı bir ülke olma yolunda önemli sayılabilecek bir yol almıştır. Bu çerçevede gerçekleştirilen çevre duyarlılık faaliyetlerinden bazıları; Çevreyi korumaya yönelik mevzuatların oluşması, Ticari işletmelere yönelik çevre koruma yöntemleri, Yönetim biçimlerinin oluşturulması, Söz konusu faaliyetler için örgütsel yapılanmaya gidilmesi, Çevre içerikli kalite politikaları, Çevreye duyarlı teknolojik aletlerin kullanılması, Ürün geliştirme çabaları özellikle araştırma geliştirme konusunun içerisine çevre faktörünün girmesi, Geri dönüşümü ve tekrar kullanımı sağlanacak ambalaj geliştirme, Çevre korumasını destekleyici tasarı, yöntem ve uygulamalar, İşletmelere arıtma tesisleri kurulması, Arıtma yoluyla hammaddeyi belli oranda maliyetsiz geri kazanım, İşletmelerin bu konularda kendilerini sorumlu hissedip bir çaba içerisine girmesi örnek gösterilebilir [14] Çevre Yönetim Sistemleri İşletmelerin çevreyle ilgili olarak geçmişte ve şimdi kullandığı belli başlı yönetim sistemleri bulunmaktadır. İşletmelerin uluslararası kabul gören bu sistemleri bilmeleri ve en azından birine sahip olmaları gerekmektedir BS 7750: Bunlardan ilki BS 7750 İngiliz standardıdır. İngiliz Standartları Enstitüsü tarafından 1992 yılında yayımlanan ve 1994 yılında güncellenen bir çevre yönetim sistemidir EMAS: İkinci yönetim sistemi EMAS- Eko yönetim ve Denetim programıdır ( Eco-Management and Audit Sheme-EMAS) yılında Avrupa Birliği, işletmelerin çevreyle ilgili performanslarının geliştirilmesine yönelik faaliyetlerin kamuya açıklanmasını sağlayacak olan bu yönetmelik yayımlanmıştır. EMAS, 21 madde ve 5 ekten oluşan çevresel performansı geliştirmeye yönelik bir sistemdir. Özellikle Almanya EMAS ı çok iyi benimsemiştir. Bu sistem ticari olarak geniş bir uygulama sahasına sahiptir.

4 ISO 14001: Daha sonra yürütülen ISO çalışmaları 1947 yılında kurulan ve yaptığı standardizasyon çalışmaları sonucu sanayiye, ticarete ve tüketicilere katkılar sağlayan ISO (International Organization for Standardization) Uluslararası Standart Organizasyonudur. ISO nun çevre yönetimine bakan boyutu EN-ISO 19011:2000 Kalite ve çevre tetkiki için kılavuz sunma konusnda kısa bir giriş yaparak Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) Norveç in Oslo kentinde toplanarak gerekli katılımı da sağladıktan sonra kabul edilip Ağustos 1996 tarihinde yayınlanmış standartlar serisinin genel adı ISO14000 Standardı başlıklı ISO Çevre yönetim sistemini geliştirmiştir. TS-EN-ISO Çevre Yönetim Sistemi Standartları beş ana standarttan oluşmaktadır. Bunlar; Maddi olanaklarıyla bu uluslararası geçerliliği olan standartları işletmeleri adına uygulamak isteyen işyerlerinin yükümlülük altına girmesi ve belirlenen politikaları uygulaması gerekli faaliyetlerdir. Standart tanımlamaları ve uygulama prensipleri doğrultusunda firmaların planlama süreci yapılarak uygulamaya ve işleme koyması beklenir. Kontrol ve düzeltici faaliyetler kuruluş tarafından izlenebilir. Çünkü çevresel icraattaki başarı derecesini ölçmeli, izleyip değerlendirmelidir. Gözden Geçirme ve Geliştirme faaliyetleri son kısmı oluşturmaktadır. Kuruluş, genel çevre icraatını ve bu icraattaki genel başarı derecesini geliştirmek amacıyla, çevre yönetim sistemini gözden geçirmeli ve sürekli olarak geliştirmelidir. Çevre Yönetim Sistemi tüm dünyada ISO standardı ile bilinmektedir ve ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemi Standardından sonra Uluslararası kuruluşlarda tanınması ve uygulanması çok hızlı olmuştur [7]. 5.2 Çevre Yönetim Sistemlerinin Yararları Çevre yönetim sistemlerinin ülke bazında uygulamaya konması çevre adına denetlenebilirliği sağlar. Çevre etkilerinin belirlenmesi,çevre bilincinin yaygınlaştırılması, yeni kontrollerin geliştirilmesi,çevresel performansın arttırılması, çevre yasalarına uyumun sağlanması, uluslararası rekabette avantaj sağlama, Pazar payının arttırılması, firma itibarının uluslararası boyut kazanması, enerji tasarrufu, global pazar yapısı, vergi avantajları vb., edinilen yararlar olarak sayılabilir. Ülkemizde 1993 yılında resmi gazete yayımlandıktan sonra uygulamaya konulan ÇED (çevresel etki değerlendirme) çevre denetimi uygulamaları için bakanlık tarafından yürürlüğe konulmuş işletmelerden beklenen önemli bir değerlendirme raporudur. Yaşadığımız şuan itibariyle çevre bakanlığının araştırma ve yaygınlaştırma çalışmaları büyük bir ivme kazanmış, ceza ve yaptırımların gücü eskisine nazaran misli şekilde artış göstermiştir [8]. Özellikle son yıllarda yapılan düzenlemelerle çevreye duyarlı olmayan işletmelerin cezayı müeyyideleri onları duyarlı olmaya teşvik edecek düzeylere ulaşmıştır (mesela: Çamurlu tekerlerle trafiğe çıkan bir hafriyat kamyonuna kesilen ceza YTL dir [9]) Çevreyle alakalı başlıca yönetmelikleri kısaca şu şekilde sıralayabiliriz; i) Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği, ii) Çevre Denetimi Yönetmeliği, iii) Su Kaynaklarının Korunması Yönetmeliği, iv) Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği, v) Atık Yönetmeliği, vi) Kimyasalların Yönetmeliği, vii) Gürültü Yönetmeliğidir [8]. Kamu ve özel sektörün çevreye yönelik yapabilecekleri bütün etkilerin değerlendirilmesi, olumsuzların önüne geçebilecek çalışmalar, olumlu faaliyetleri artırmaya ve desteklemeye yönelik faaliyetler, mutlak suretle risk grubunu oluşturan işletmelerin de verdikleri zararı en aza indirmeleri noktasında yapılacak çalışma, ticari gruplara verilecek destek ve öneriler şeklinde olacaktır. Örneğin; Bir kağıt işletmesinin çevreye verdiği olumsuz etkileri en aza indirecek hatta geri dönüşümlü kullanıma etkili olabilecek arıtma tesislerinin kurulumu bir örnek olarak verilebilir. Bu gibi faaliyetler denetim esaslı kabul edilmektedir. Ülkemizdeki ticari işletmeler bakanlıklarca belirlenen denetçiler tarafından denetlenerek gerekli görülen noktalarda yapılandırmalara gidilmektedir Çevre Denetimi ve Uygulanma Süreci Çevreci yaklaşımlar artık pek çok sektörde (Örneğin, gıda, kağıt, yakıt, otomotiv, demir-çelik vb.) uygulama konusu olmaya başlamıştır. Mevcut uygulamalara çarpıcı bir örnek olarak Cenevre de kurulan 78. Otomobil Fuarında çevre daha fazla çevre sloganıyla düzenlenen çevre bilincine duyarlı otomobiller tanıtıma sunulması verilebilir. Buradaki amaç bir aracın kilometre başına 120 gramdan fazla karbondioksit yaymaması buna göre düzenlenen yeni motor teknikleri yani çevreci aynı zamanda ekonomik denilebilecek motorlar hizmete sunulması olarak belirtilmiştir. Çevre yönetimi üzerine yapılan çalışmalarda bu gibi bir çok bulunmaktadır. Denetim, iktisadi faaliyetler ve olaylarla ilgili iddiaların önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak ve sonuçları ilgi duyanlara bildirmek amacıyla tarafsızca kanıt toplayan ve bu kanıtları değerleyen sistematik bir süreçtir [10]. Çevre denetimine yönelik genel kabul görmüş sistematik bir program şuan için mevcut değildir, yönetimler usulüne uygun olmakla birlikte kendi denetim mekanizmalarını yürütmektedirler. Çevre denetimi çalışanlarının bilgi toplama, tahlil süreci, uygulama çalışmaları, konuya ilişkin yasal düzenlemeler ve standartlar oluşturma, üst yönetime bilgi sunma, değerlendirme, raporlamalar, sonuçların etki değerlemeleri ve uygulanabilirliği noktasında yapılan tespitlerle birlikte kanunlaştırmaya yöneliktir. Çevre denetiminin uygulanması üç aşamalı kabul edilebilir. Yukarıda saydığımız akışın devam edebilmesi için bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesi şarttır.

5 Bunlar; i) Ön Denetim Faaliyetleri, ii) Alandaki Denetim Faaliyetleri, iii)denetim Sonrası Faaliyetler olarak sıralanırlar Ön Denetim Faaliyetleri (Pre-Audit Activities): İşletmede çevreye yönelik denetimin ilk kez yapılacağı durumlarda gerçekleştirilir. İşletmenin kendi yapılanmasıyla alakalıdır. Kendi bünyesinde sorumluluklarını belirleme sektöre yönelik ne gibi çevresel yaptırımlara girişmeli, hangi kısımlara ağırlık vermeli, ne kadar kaynak gerektiği gibi konularda bilgi toplaması konularını içerir. Bu akışı şu şekilde de sıralamak mümkündür; denetimin planlanması, denetim programının hazırlanması, denetim ekibinin seçilmesi, denetlenecek işletme ve endüstri hakkında bilgi toplama şeklindedir Alandaki Denetim Faaliyetleri: Ön denetim yapıldıktan sonra alan üzerinde yapılacak çalışmalar başlar, burada yönetimin işleyişi, kontrol sisteminin tanınması, sistemin değerlendirilmesi, denetim delillerinin toplanması, bulguların değerlendirilmesi, denetim bulgularının denetleyen birime sunulması Denetim Sonrası Faaliyetler: Taslak raporun yayımlanması, nihai raporun hazırlanması, eylem planının hazırlanması ve yerine getirilmesi, eylem planının tamamlanması şeklinde sonuçlanır. Çevre yönetimi sistemleri bu denetim faaliyetlerine yönelik ISO ve EMAS gibi kurumlardan çevreyle ilgili belge alındığında yapılan denetimlerdir. Alan Denetimi (kullanılan veya boş) herhangi bir kirletici zehirli madde veya temizlemeyi gerektirecek atık içerip içermediğini belirlemeye yönelik yapılan denetimdir. Uygunluk denetimi ise çevreyle ilgili yasal düzenleme ve işletmece belirlenen çevre politikalara ne derece uygunluk gösterdiğine dair yapılan denetimdir. 6. Çevresel Maliyetler ve Çevre Muhasebesi İşletmeler faaliyet gösterdikleri alanlara yönelik kendi içlerinde bir yapı oluştururlar. Genelde hiyerarşik yapı işletmelerin büyüklük dereceleri de göz önüne alınarak birbirinin benzeridir. Alt-orta ve üst kademe yöneticilerinin her birinin yetki ve sorumlulukları birbirinden farklıdır. Çevre yönetimi noktasında kaynaklardan edinilen genel veriler işletmelerin üst yönetimi ile birlikte muhasebenin de süreç içersine katılarak bir çevre maliyetleri muhasebesinin oluşturulmasını mecbur kılmaktadır. Bu sistem ortak bir platformda belirli bir sistem içerisinde çalışılmasıyla mümkün olabilecektir. Burada muhasebenin çevreye bakan yönüyle birlikte çevre muhasebesi şeklinde isimlendirilerek mevcut hesaplar içerisinde iki hesap türünün herhangi birinde detaylandırılacağını net olarak tanımlamalıdır. Bu konu çevre muhasebesi, maliyet muhasebesi ve yönetim muhasebesiyle başlıkları veya konuları altında incelenmesi gereken kavramlardır. Çevre muhasebesi Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) tarafından Ekonomi ve çevre arasındaki etkileşimi açıklamak amacıyla çevrenin durumu, gelişimi hakkında makro seviyede bilgi üretmektir şeklinde tanımlanmıştır [11]. Çevresel kaynakların kullanımı sonunda doğacak etkilerin muhasebeleştirilmesi [12], Finansal Muhasebede ölçümleme işlevlerinin, örneğin finansal raporlama ve işletme içi ve işletme dışı faktörlerinin dikkatle uygulanması [13] şeklinde tanımlamalar da mevcuttur. Genel muhasebe uygulamalarında çevre muhasebesiyle ilgili detay bulmak güçtür. Fakat bulduğumuz bilgiler ışığında bir tanımlama yapacak olursak işletme içerisinde maddi ve maddi olmayan kaynakların değerlendirmeleri yapılırken çevre mevzuatları gereğince hiç bir bedel ödemeden kullandığımız, dolaylı yada dolaysız yollarla zarara uğrattığımız doğal kaynakların işletme bünyesinde hesap altına alınması ve kaynak ayrılması şeklinde tanımlanabilir. Çevre muhasebesinin Finansal Muhasebeye bakan yönü çevresel yükümlülükler ile çevresel maliyetlerin tahmini, tasnifi ve raporlanma sürecidir. Finansal Muhasebede kayıt iki şekilde mümkün olmaktadır. İlk olarak mal alımında katlanılan ek çevresel maliyetin çevresel mallar hesabında izlenmesinde 154 çevresel mallar hesabı teşvik sistemi kullanılması şeklindedir. Bu maliyetler teşvik sistemi ile karşılanarak tüketiciye yansıtılmayarak çevre korunması teşviki uygulanabilir (Örneğin; su arıtma, katı atık depolama veya bertarafı gibi doğrudan çevreyi korumaya yönelik bir yatırım söz konusu olduğunda). İkincisi normal aktifleştirme işlemlerinden sonra ayrıca dipnot veya ek bir bilgi olarak izlenebilir (Örneğin; işletme baca yaptırırken çevreyi de koruma amaçlı havaya verilen zararlı gazların azaltılması için bir baca filtresini de beraberinde yaptırması) [14]. Maliyet muhasebesi açısından çevre muhasebesi, bir maliyet döneminde işlem muhasebesinin gider hesaplarına dayanarak maliyet türlerini belirlemek, o döneme düşen maliyet türlerini doğruca ya da maliyet yerleri aracılığıyla dolaylı olarak, maliyetleri yükleyerek toplam ve birim maliyeti hesaplamak için yapılan işlemlerin tümüdür [15]. 7. Sonuçlar ve Öneriler Çevre sorumlulukları projelerinde ve yazılan makalelerde de görüldüğü üzere çevreyle ilgili yasal düzenlemelerin az olması, uygulanabilirlik düzeyinin de düşük olmasına sebep olmakta. Öyle ki bazı ülkelerde çok katı düzenlemelerin bulunması çevresel uygulama alanını genişletmiş ve çalışmaları üst seviyelere taşımaktadır (Avrupa Birliği ülkeleri), bazı ülkelerde ise hiçbir hukuki yaptırım alanı olmadığından çevresel sorumluluklar tamamen gönül işi olarak benimsetilmeye çalışılmaktadır (az gelişmiş ülkeler).tanımlanan muhasebe bilgilerine göre bütün bu kriterleri işletmelerin uygulayabileceği şekilde düzenlemek ve belli bir hesap

6 altında izlemek gerekmektedir. Çevresel maliyetlerin kobiler tarafından anlaşılması, bunun için mevzuata uygun zemin hazırlamaları gereklidir. Çevresel olarak işletmelerinde hangi girişimlerde bulundukları ve bunlar için yapılan harcamalar, gelecekte yapılması planlanan ve bunun için ayrılan kaynak bütçe veya devletin herhangi bir biriminden sağladığı kredi ve teşvikler işte bunları belli bir sisteme yada hesaba oturtmak gerekir. Bu konuda maliyet yönetimi açısından uygulanılabilirliliği fazla ve üretim maliyetlerine yansıtılması kolay üç ana başlık altında toplanmış olan çevresel maliyet sistemi uygulanabilir: 1. Çevresel yatırım maliyetleri (atık kontrol ve atık azaltmaya yönelik yatırım maliyetleri), 2. Çevresel yönetim ve işletme maliyetleri (üretim süreci boyunca çevresel etkilerin yönetilmesi, kontrolü, arıtma tesislerinin işletilmesi, analiz ve testler, personel giderleri, vs.) 3. Çevresel risk yönetim maliyetleri [16]. Bu üç başlık altında belirlediğimiz çevresel maliyelerin her birinin içerdiği maliyetler Tablo 1 de özetlenmiştir. Tablo 1. KOBİ ler için Doğabilecek Çevresel Maliyetler*. Sınıflandırma Çevresel maliyetleri (Başlangıçta) yatırım Çevresel yönetim ve işletme giderleri (Her Dönem) Çevresel risk yönetim maliyetleri (Duruma Bağlı Olarak) Maliyet Olarak Sınıflandırılan İşlemler Çevresel maliyetlerin planlanması Çevre yönetim sistem ve organizasyonu Atık su arıtım tesisi Atık gaz ve toz kontrol ünitesi Katı atık deposu Tehlikeli ve zararlı atık deposu Test analiz ve kontrol sistemlerinin alınması veya kurulması Danışmanlık ve teknik hizmet giderleri Çevresel eğitim giderleri Diğer Test ve analiz giderleri Personel giderleri Kimyasal sarfiyatı Yasal uyum ve uygunluk belgeleme ve yönetim giderleri Danışmanlık ve teknik hizmet giderleri Atık uzaklaştırma ve bertaraf giderleri Arıtma tesislerinin işletilmesi (elektrik, su, vs.) Ödenecek vergi ve hizmet giderleri Diğer Cezalar ve tazminatlar Şikâyet ve şikâyetlere yönelik araştırma inceleme maliyetleri Çevre temizleme maliyetleri (eğer kirliliğe neden olunursa) Kefalet ve garanti giderleri Satış ve üretim azalması maliyetleri Diğer beklenmeyen zarar ve maliyetler Diğer * Bu tablo Coşkun ve Karaca (2008) çalışmasından alınmıştır [16]. 8. Kaynaklar [1]. Alpugan, Oktay, İşletme Bilimine Giriş, Per Yayınları, İstanbul, s.412. [2]. Karaca, F İkili görüşme esnasında alınmış notlar. Fatih Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü. [3]. Gönüllü T., Endüstriyel Kirlenme Kontrolü C.1., Birsen Yayınevi. [4]. Sönmez, F., İşletmelerin Sosyal Sorumluluğu ve Çevre Sorunlarında Ekonomik Yaklaşımlar. Yaklaşım Dergisi, Sayı:133, Yıl:12, ss [5]. WHO, Bakınız: [6]. Kaya, U İşletme-Doğal Çevre İlişkilerinin Mali Tablolar Aracılığıyla Raporlanması ve denetimi, Yayın No:201 [7]. [8]. ÇOB, Detaylı bilgi için bak: [9]. Birpınar, M.E., tarihli seminer notları, Fatih Üniversitesi. [10]. Güredin, E., Denetim, Beta Yayınları, İstanbul, s.8. [11]. DİE, Su İstatistikleri ve Doğal Kaynaklar Muhasebesi, Ankara, s.3. [12]. Gautam H. C., Environmental Accounting At National and At Firm Leve: A Case of Indea; IAAER 8 th Congress. [13]. Gray, R., Bebbington, J., Walters, D., Accounting for the Environment, Founded by the Chartered of Certified Accutants. [14]. Sönmez, F., Bayri, O., Çevre sorunları Çevre muhasebesi [15]. Haftacı, V., Maliyet Muhasebesi, Derya Kitabevi, İstanbul 1999, s.6. [16]. Coşkun, A., Karaca, N., KOBI'lerde Çevresel Maliyetlerin Sınıflandırılmasına Yönelik bir Öneri: Metal Işleme Sektöründen Bir Uygulama, Ekoloji, 2008, (basım aşamasında)

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (ÇSED) - Ekler Haziran 2014 Ek 2.1: Ulusal Mevzuat URS-EIA-REP-203876 Genel Çevre Kanunu, Sayı: 2872 ÇED Yönetmeliği

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı YÖNETİM SİSTEMLERİ Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı Genel Bilgilendirme Çevre Yönetim Sistemi (ISO 14001) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (OHSAS 18001) Sosyal Sorumluluk Standardı

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır.

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır. escarus hakkında Nisan 2011 de faaliyetine başlayan Escarus Sürdürülebilir Danışmanlık A.Ş., deneyimli ve profesyonel kadrosuyla sürdürülebilirlik çözümleri geliştirerek, danışmanlık hizmetleri vermek

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I İŞLETME BİRİMİ VE İŞLETMEYİ TANIYALIM YONT 101- İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İŞLETME VE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR ÖRGÜT KAVRAMI: Örgüt bir grup insanın faaliyetlerini bilinçli bir şekilde, ortak

Detaylı

ISO 14001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ BİLGİLENDİRME KILAVUZU

ISO 14001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ BİLGİLENDİRME KILAVUZU ISO 14001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ BİLGİLENDİRME KILAVUZU GEÇİŞ DENETİMLERİ İÇİN BELİRLENEN EK SÜRELER Gözetim tetkiki sırasında ISO 14001:2015 in şartlarına uyacak şekilde yapılacak geçiş için

Detaylı

ÇEVRE VE İŞ GÜVENLİĞİ DAN. MÜH. BEL. LTD. ŞTİ.

ÇEVRE VE İŞ GÜVENLİĞİ DAN. MÜH. BEL. LTD. ŞTİ. ÇEVRE VE İŞ GÜVENLİĞİ DAN. MÜH. BEL. LTD. ŞTİ. Hakkımızda UZD sürdürülebilirlik konusunda, özellikle çevre, iş sağlığı ve güvenliği alanlarında uzmanlaşmış bir yönetim danışmanlığı firmasıdır. İş Sağlığı

Detaylı

www.abccevre.com ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU

www.abccevre.com ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU ABECE GRUP ÇEVRE DAN. A.Ş ABECE GRUP; Çevre ve iş güvenliği sektörlerinde gelişmeleri takip eden, teknolojik gelişmeler ile birlikte

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında;

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında; İSTANBUL DA ÇEVRE KİRLİLİĞİ İstanbul da Çevre Kirliliği Su, Hava, Toprak ve Gürültü Kirliliği olarak 4 Bölümde ele alınmalıdır. İstanbul da Çevre Kirliliği konusunda İstanbul İl Çevre Müdürlüğü, Büyükşehir

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ TS ISO/IEC 27001 BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 25.10.2014 Türk Standardları Enstitüsü 1 Güvenlik;

Detaylı

GIDA GÜVENCESİ-GIDA GÜVENLİĞİ

GIDA GÜVENCESİ-GIDA GÜVENLİĞİ GIDA GÜVENLİĞİ GIDA GÜVENCESİ-GIDA GÜVENLİĞİ Dünyada 800 Milyon İnsan Kronik Yetersiz Beslenme, 1.2 Milyar İnsan Açlık Korkusu Yaşamakta, 2 Milyar İnsan Sağlıklı, Yeterli ve Güvenli Gıda Bulma Konusunda

Detaylı

İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ. xvi. xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN. BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi 3

İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ. xvi. xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN. BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi 3 . İÇİNDEKİLER SI BASKISI İÇİN ÖN SÖZ xv ÖN SÖZ xvi YAZARLAR HAKKINDA xix ÇEVİRENLER xxi ÇEVİRİ EDİTÖRÜNDEN xxiii K I S I M B İ R ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ 1 BÖLÜM BİR Çevresel Problemlerin Belirlenmesi ve Çözülmesi

Detaylı

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü Toprak Kirliliğinin Kontrolu ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Uygulamaları İçin Personel Eğitim Semineri 20-24 Haziran 2011 & 27 Haziran 1 Temmuz 2011 Kirlenmiş Saha Temizleme ve

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

ISO Nedir? denir. ISO 16001, Enerji yönetimi standardı, maliyetlerinizi ve sera gazı emisyonlarınızı indirgeme temelli, etkili bir enerji yöneti

ISO Nedir? denir. ISO 16001, Enerji yönetimi standardı, maliyetlerinizi ve sera gazı emisyonlarınızı indirgeme temelli, etkili bir enerji yöneti BS EN 16001 ENERJİ YÖNETİM SİSTEMİ BELGESİ WHİTE PAPER HAKKINDA TEMEL BİLGİLER BS EN 16001 STANDARDİZASYONU 1999 dan beri Bilgilendiriyoruz, Belgelendiriyoruz ISO 16001 Nedir? denir. ISO 16001, Enerji

Detaylı

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE BĠRĠNCĠ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM, HUKUKĠ DAYANAK, ĠLKELER ve TANIMLAR

Detaylı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI Ocak 2013 BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam Madde 1 (1) Bu Programın amacı, Bakanlığımızda

Detaylı

GLOBALLEŞMENİN ETKİLERİ GLOBALLEŞME. DTÖ nün Etkileri GLOBALLEŞMEYİ HIZLANDIRAN ETKENLER GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT

GLOBALLEŞMENİN ETKİLERİ GLOBALLEŞME. DTÖ nün Etkileri GLOBALLEŞMEYİ HIZLANDIRAN ETKENLER GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT 1 GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT Prof.Dr. Fatih M. Botsalı 2 GLOBALLEŞME ülkeler arasında mal, hizmet, sermaye ve teknoloji akışının hızlı bir şekilde artması

Detaylı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Enerji verimliliği / Sanayide enerji verimliliği Türkiye de enerji yoğunluğu Enerji tüketim verileri Türkiye de enerji verimliliği projeleri

Detaylı

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Mart 2011 Müfredat özeti - NEBOSH International General Certificate in Occupational Health and Safety (Mart 2011 spesifikasyonlarına

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ Ece SARAOĞLU Çevre ve Şehircilik Uzmanı 4. Türk-Alman Su İşbirliği Günleri 24.09.2014 Sunum İçeriği Atıksu Politikamız Atıksu Mevzuatı Su Kirliliği Kontrolü

Detaylı

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı KALKINMA AJANSLARI VE BÖLGE PLANLARI İÇİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞTAYI 31 Ocak 1 Şubat 2013 CK Farabi

Detaylı

ISO 14001:2015 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU

ISO 14001:2015 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU ISO 14001:2015 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU ISO 9001:2015 KYS standardı ile birlikte değişen pazar ve çevresel şartlara uyum için ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi standardı da yeni seviye yönetim

Detaylı

SÖZLÜK KELİME-KELİME GRUBU

SÖZLÜK KELİME-KELİME GRUBU SÖZLÜK Aşağıda proje araştırmanızda karşılaşabileceğiniz kelime ve kelime grupları listelenmiştir. Anlayamadığınız yeni kelimeleri koçunuza ya da başka bir yetişkine sormayı lütfen unutmayın. KELİME-KELİME

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

BİR DOĞAL ALANIN DEĞERİ VE DOĞAYI KORUMANIN GEREKÇELERİ DERS 2

BİR DOĞAL ALANIN DEĞERİ VE DOĞAYI KORUMANIN GEREKÇELERİ DERS 2 BİR DOĞAL ALANIN DEĞERİ VE DOĞAYI KORUMANIN GEREKÇELERİ DERS 2 Bir doğal alanın toplam ekonomik ve toplumsal değeri kullanım (aktif kullanım) ve kullanım dışı (pasif kullanım) değerlerinin toplamına eşittir.

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 1. AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

T.C AKDENİZ BELEDİYELER BİRLĞİ 2011 YILI ÇALIŞMA PROGRAMI

T.C AKDENİZ BELEDİYELER BİRLĞİ 2011 YILI ÇALIŞMA PROGRAMI T.C AKDENİZ BELEDİYELER BİRLĞİ 2011 YILI ÇALIŞMA PROGRAMI Akdeniz Belediyeler Birliği, üyelerine üst düzey hizmet sunan, yerel ölçekteki Reform süreçlerine ve Ülkemizin AB ile bütünleşme sürecine destek

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliğine Genel Bakış ve Güvenlik Kültürü

İş Sağlığı ve Güvenliğine Genel Bakış ve Güvenlik Kültürü İş Sağlığı ve Güvenliğine Genel Bakış ve Güvenlik Kültürü Konunun genel amacı Katılımcıların iş sağlığı ve güvenliğinin temel prensiplerini ve güvenlik kültürünün önemini kavramalarına yardımcı olmaktır

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 1 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi Bilgi : anlamlı veri, (bir kurumun

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ Ohsas 18001 Endüstrinin değişik dallarında faaliyet gösteren kuruluşların, faaliyet konularını yerine getirirken, İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda da, faaliyet

Detaylı

Sürdürülebilirlik ve Kaynak Verimliliğine Yönelik Güncel Gelişme ve Yaklaşımlar

Sürdürülebilirlik ve Kaynak Verimliliğine Yönelik Güncel Gelişme ve Yaklaşımlar Sürdürülebilirlik ve Kaynak Verimliliğine Yönelik Güncel Gelişme ve Yaklaşımlar Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Temiz Gelecek Gençlerle Gelecek Projesi

Detaylı

Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme

Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme hakkına sahip değiliz. Ürün ve/veya hizmet kalitesini düşürmeden piyasa fiyatlarında rekabet edebilmenin

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ BARBAROS DENİZCİLİK YÜKSEKOKULU İÇ KONTROL SİSTEMİ VE İÇ KONTROL STANDARTLARI İLE İLGİLİ EĞİTİM SEMİNERİ Eğitim Planı İç Kontrol Nedir? İç Kontrolün Amaçları ve Temel İlkeleri İç Kontrolde

Detaylı

KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ KADIKÖY BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA MÜDÜRLÜĞÜ ÇEVRE NEDİR? İçinde bulunduğumuz canlı, cansız tüm varlıkların birbirleri ile ilişkilerini içine alan ortam. Çevrenin doğal yapısını ve bileşiminin bozulmasını,

Detaylı

Vizyonumuz Ülkemizin, çevre ve iş güvenliği alanlarında ulusal ve uluslararası rekabet gücünü artıracak çalışmalarda öncü olmaktır.

Vizyonumuz Ülkemizin, çevre ve iş güvenliği alanlarında ulusal ve uluslararası rekabet gücünü artıracak çalışmalarda öncü olmaktır. Kariyer Mühendislik 2011 yılında gelişen çevre ve iş güvenliği mevzuatlarının Türkiye de uygulanmasını hedef alarak kurulmuştur. Şirket çalışanlarının ve kurucusunun yıllar içerisinde elde etmiş olduğu

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM, HUKUKİ DAYANAK, İLKELER ve TANIMLAR Amaç Madde 1-

Detaylı

Bütün kuruluşların, çevre politikaları ve amaçlarıyla uyumlu olarak, faaliyetlerinin, ürünlerinin ve hizmetlerinin çevre üzerindeki etkilerini kontrol etmek suretiyle, kusursuz bir çevre performansına

Detaylı

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine Đlişkin

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Yalın Altı Sigma Konferansı-5 / 7-8 Kasım 2014

Türkiye Cumhuriyeti Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Yalın Altı Sigma Konferansı-5 / 7-8 Kasım 2014 Türkiye Cumhuriyeti Yalın Altı Sigma Konferansı-5 / 7-8 Kasım 2014 Sürdürülebilir Bir Üretim Altyapısı Çevreye Duyarlı VGM Güvenli Verimli BSTB İleri Teknoloji Yüksek Katma Değer 2 20 nün Kuruluşu 17 Ağustos

Detaylı

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri o MerSis Danışmanlık Hizmetleri Çalışanlarınız, tesisleriniz, üretim araçlarınız koruma altında! Bilgileriniz? danışmanlık hizmetlerimiz, en değerli varlıklarınız arasında yer alan bilgilerinizin gizliliğini,

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar Ferda Ulutaş, Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Ankara, 20 Mayıs 2009 KAPSAM

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

İç Kontrol Yönetim Sistemi (İKYÖS) Hayati riskler her zaman olabilir, önemli olan onları görebilecek sistemlere sahip olabilmek!

İç Kontrol Yönetim Sistemi (İKYÖS) Hayati riskler her zaman olabilir, önemli olan onları görebilecek sistemlere sahip olabilmek! İç Kontrol Yönetim Sistemi (İKYÖS) Hayati riskler her zaman olabilir, önemli olan onları görebilecek sistemlere sahip olabilmek! Yönetim, Eğitim, Taahhüt Hizmetleri www.sibernetiks.com 0850 840 23 90 Uyum

Detaylı

T.C. GÜNEY MARMARA KALKINMA AJANSI İÇ KONTROL İZLEME VE YÖNLENDİRME KOMİTESİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI HK YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM

T.C. GÜNEY MARMARA KALKINMA AJANSI İÇ KONTROL İZLEME VE YÖNLENDİRME KOMİTESİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI HK YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM Sıra No İÇ KONTROL İZLEME VE YÖNLENDİRME KOMİTESİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI HK YÖNERGE : GMKA/Yönerge/10 Revizyon No : 2 Tarih : 29/08/2013 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı

ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 GEÇİŞ REHBERİ

ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 GEÇİŞ REHBERİ SAYFA NO 1/5 YAYIN TARİHİ 15.08.2016 ONAYLAYAN EA Bu rehber; ISO 9001:2008 ve/veya ISO 14001:2004 belgeli müşterilerimizin ISO 9001:2015 ve/veya ISO 14001:2015 geçişleri ve ilk kez belgelendirme başvurusu

Detaylı

Sizce ne oldu da endüstriyel kirlilik kavramı önem kazandı???

Sizce ne oldu da endüstriyel kirlilik kavramı önem kazandı??? ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 1. Endüstriyel Çevre Kirliliği Tarihi Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Sizce ne oldu da endüstriyel kirlilik kavramı önem kazandı??? GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE ÇEVRESEL ATIKLAR

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

Editör Doç.Dr.Hasan Genç ÇEVRE EĞİTİMİ

Editör Doç.Dr.Hasan Genç ÇEVRE EĞİTİMİ Editör Doç.Dr.Hasan Genç ÇEVRE EĞİTİMİ Yazarlar Doç.Dr.Hasan Genç Doç.Dr.İbrahim Aydın Doç.Dr.M. Pınar Demirci Güler Dr. H. Gamze Hastürk Yrd.Doç.Dr. Suat Yapalak Yrd.Doç.Dr. Şule Dönertaş Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi

http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi KENTSEL VE KURUMSAL KARBON YÖNETİMİ DANIŞMANLIĞI Kentsel ve Kurumsal Karbon Yönetimi Danışmanlığı kapsamında,

Detaylı

FASIL 18 İSTATİSTİK. Öncelik 18.1 ESA 95 e uygun anahtar ulusal hesap göstergelerinin zamanında oluşturulması. 1 Mevzuat uyum takvimi

FASIL 18 İSTATİSTİK. Öncelik 18.1 ESA 95 e uygun anahtar ulusal hesap göstergelerinin zamanında oluşturulması. 1 Mevzuat uyum takvimi FASIL 18 İSTATİSTİK Öncelik 18.1 ESA 95 e uygun anahtar ulusal hesap göstergelerinin zamanında oluşturulması 1 Mevzuat uyum takvimi Bu öncelik altında, bu aşamada herhangi bir mevzuat uyumu çalışması öngörülmemektedir.

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

DENETİM KISA ÖZET KOLAYAOF

DENETİM KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. DENETİM KISA ÖZET KOLAYAOF 2 Kolayaof.com

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

Doğa, Çevre, Doğal Kaynak ve Biyolojik Çeşitlilik

Doğa, Çevre, Doğal Kaynak ve Biyolojik Çeşitlilik TEMEL KAVRAMLAR Doğa, çevre, Doğal Kaynak ve Biyolojik Çeşitlilik Kavramları Yabanıl Alan, Yabanıllık ve Yaban Hayatı Kavramları Doğa Koruma Kavramı ve Kapsamı Doğal Kaynak Yönetiminin Genel Kapsamı Doğa,

Detaylı

SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat

SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönergenin amacı; Su Şebeke ve Arıtma

Detaylı

2) ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuruları değerlendirmek, ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuru sayısı : 153

2) ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuruları değerlendirmek, ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuru sayısı : 153 1) Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği gereğince anons, askıda ilan, internet gibi yöntemlerle ÇED süreci ve teklif faaliyetle ilgili olarak vatandaşlara duyuru yapmak, ÇED Yönetmeliği gereğince

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları

İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Eczacıbaşı Topluluğu nda Sürdürülebilirlik Yaklaşımı Çerçevesinde İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları ANIL SUGETİREN ECZACIBAŞI ORTAK SAĞLIK VE GÜVENLİK BİRİMİ YÖNETİM KURULU ÜYESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

Detaylı

ÇEVRE İZİN VE LİSANSLARINDA YENİ DÖNEM

ÇEVRE İZİN VE LİSANSLARINDA YENİ DÖNEM ÇEVRE İZİN VE LİSANSLARINDA YENİ DÖNEM 21.11.2008 tarih, 27061 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Denetimi Yönetmeliği ve 29.4.2009 tarih, 27214 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan "Çevre Kanununca

Detaylı

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Bilindiği üzere; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin gereği

Detaylı

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl AVRASYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DOKTORA PROGRAMI DERSLERİ VE DERS İÇERİKLERİ Doktora 1. Yarıyıl ISGD 601 İş Sağlığı ve İş Hijyeni 3 2 3 Z ISGD 603 Meslek Hastalıkları

Detaylı

KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI

KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI 2015 İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM... 1 Genel Hükümler... 1 Amaç ve kapsam... 1 Hukukî dayanak... 1 Tanımlar...

Detaylı

T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL

T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL KASIM 2013 İÇİNDEKİLER 1. Neden İç Kontrol? 2. İç Kontrol Nedir? 3. İç Kontrolün Amacı Nedir? 4.

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE İRAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA ÇEVRE ALANINDA MUTABAKAT ZAPTI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE İRAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA ÇEVRE ALANINDA MUTABAKAT ZAPTI TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE İRAN İSLAM CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA ÇEVRE ALANINDA MUTABAKAT ZAPTI Bundan böyle "Taraflar" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile İran İslam Cumhuriyeti

Detaylı

Yeminli Mali Müşavirlik Bağımsız Denetim ve Danışmanlık

Yeminli Mali Müşavirlik Bağımsız Denetim ve Danışmanlık No : 2011-012 Tarih : 01.02.2011 Konu : İhracatta Zorunlu Standart Ve Kalite Kontrollerinin Risk Esaslı Yapılması Amacıyla Firmaların Sınıflandırılmasına Dair Dış Ticarette Standardizasyon Tebliği Dış

Detaylı

Sürdürülebilirlik Raporu 2016

Sürdürülebilirlik Raporu 2016 Sürdürülebilirlik Raporu 2016 1 KALİTE POLİTİKAMIZ Turizm sektöründe yabancı misafirlerin dinlenme ve eğlence amaçlı konaklama ihtiyaçlarına hizmet eden Palmiye Hotels yönetimi olarak; Turizm sektöründeki

Detaylı

KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE)

KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE) KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE) GÖRSEL MALZEME (FOTO, GRAFİK, ŞEKİL, LOGO VB.) GRAFİK VEYA TABLO (STRATEJİK PLANDA VERİLEN HEDEF VE ONLARA

Detaylı

ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV, YETKİ, SORUMLULUK ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK

ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV, YETKİ, SORUMLULUK ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV, YETKİ, SORUMLULUK ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu yönetmeliğin

Detaylı

Dünya nüfusunun her geçen yıl artması, insanları beslenme, giyinme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını gidermek için değişik yollar aramaya

Dünya nüfusunun her geçen yıl artması, insanları beslenme, giyinme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını gidermek için değişik yollar aramaya Dünya nüfusunun her geçen yıl artması, insanları beslenme, giyinme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını gidermek için değişik yollar aramaya zorlamıştır. Mevcut Dünya topraklarından daha çok verim elde

Detaylı

ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI

ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI KONULAR 1-Güneş Enerjisi i 2-Rüzgar Enerjisi 4-Jeotermal Enerji 3-Hidrolik Enerji 4-Biyokütle Enerjisi 5-Biyogaz Enerjisi 6-Biyodizel Enerjisi 7-Deniz Kökenli Enerji 8-Hidrojen

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

DOĞA - İNSAN İLİŞKİLERİ VE ÇEVRE SORUNLARININ NEDENLERİ DERS 3

DOĞA - İNSAN İLİŞKİLERİ VE ÇEVRE SORUNLARININ NEDENLERİ DERS 3 DOĞA - İNSAN İLİŞKİLERİ VE ÇEVRE SORUNLARININ NEDENLERİ DERS 3 İnsan yaşamı ve refahı tarihsel süreç içinde hep doğa ve doğal kaynaklarla kurduğu ilişki ile gelişmiştir. Özellikle sanayi devrimine kadar

Detaylı

KALİTE KAVRAMI VE KALİTENİN BOYUTLARI

KALİTE KAVRAMI VE KALİTENİN BOYUTLARI KALİTE YÖNETİMİ KALİTE KAVRAMI VE KALİTENİN BOYUTLARI Hizmet veya üründe kalite kavramı için farklı tanımlar kullanılmaktadır. En genel hâliyle ihtiyaçlara uygunluk (Crosby), ürün veya hizmetin değeri

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler

UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI

Detaylı

PERFORMANS PROGRAMI HAZIRLIK DANIŞMANLIĞI

PERFORMANS PROGRAMI HAZIRLIK DANIŞMANLIĞI PERFORMANS PROGRAMI HAZIRLIK DANIŞMANLIĞI Performans programları, idare bütçelerinin stratejik planlarda belirlenmiş amaç ve hedefler doğrultusunda hazırlanmasına yardımcı olmak üzere hazırlanan temel

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: 26894

Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: 26894 KABUKLU SU ÜRÜNLERİNİN YETİŞTİĞİ SULARA İLİŞKİN KALİTE STANDARDLARI HAKKINDA TEBLİĞ (TEBLİĞ NO:2008-29) Resmi Gazete Tarihi: 02.06.2008 Resmi Gazete Sayısı: 26894 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Tanımlar ve

Detaylı

EĞ İ Tİ M İ ÇERİ KLERİ

EĞ İ Tİ M İ ÇERİ KLERİ EĞ İ Tİ M İ ÇERİ KLERİ 1 Eğitimlere, Türkiye deki yerel yönetim birimlerinde çalışan tüm yöneticiler ve eğitim konusu ile ilgili personel katılabilir. Yerel Yönetimlerde Yönetici Yetkinliklerinin Artırılması

Detaylı

GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI

GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, çalışanların gürültüye maruz kalmaları sonucu

Detaylı

ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK

ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK Resmi Gazete:28.7.2013-28721 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE

Detaylı

Bölüm I: Eğitim Program Özeti

Bölüm I: Eğitim Program Özeti Bölüm I: Eğitim Program Özeti Eğitim Adı Yeni Türk Ticaret Kanunu na Uyum Stratejileri: Eğitim Kapsamı Kurumsal Yönetim ilkeleri açısından değerlendirildiğinde, Yeni Türk Ticaret Kanunu (TTK) çerçeve yasa

Detaylı

Sanayide Enerji Yönetimi... -mış gibi değil gerçekten yapmak için...

Sanayide Enerji Yönetimi... -mış gibi değil gerçekten yapmak için... İyi uygulama örneği ile Sanayide Enerji Yönetimi... -mış gibi değil gerçekten yapmak için... Mahmut DEDE Enerji Verimliliği Müdürü EVK 2015 04 Haziran 2015, Perşembe 1 Enerji Yönetimi İçin 3 Temel İtici

Detaylı

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Recep ŞAHİN Türkiye Belediyeler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Ekim 2015, Ankara Belediyeler ve Atıklar Belediyelerin sorumlu olduğu

Detaylı

Su Temini ve Atıksu Toplama Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sevgi TOKGÖZ GÜNEŞ & Hasan SARPTAŞ TMMOB Çevre Mühendisleri Odası İzmir Şubesi

Su Temini ve Atıksu Toplama Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sevgi TOKGÖZ GÜNEŞ & Hasan SARPTAŞ TMMOB Çevre Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Su Temini ve Atıksu Toplama Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sevgi TOKGÖZ GÜNEŞ & Hasan SARPTAŞ TMMOB Çevre Mühendisleri Odası İzmir Şubesi İzmir Bölgesi Enerji Formu 7-8 Nisan 2017// İzmir Mimarlık Merkezi

Detaylı