ÇEVRE MALİYETLERİ YÖNETİMİ VE İŞLETMELERE BAKAN YÖNÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇEVRE MALİYETLERİ YÖNETİMİ VE İŞLETMELERE BAKAN YÖNÜ"

Transkript

1 ÇEVRE MALİYETLERİ YÖNETİMİ VE İŞLETMELERE BAKAN YÖNÜ ENVIRONMENTAL COST MANAGEMENT AND COMPANIES Nurcan KARACA Fatih Üniversitesi, İşletme Bölümü, MBA Öğrencisi, 34500, Büyükçekmece, İstanbul, ÖZET Bu çalışmanın ilk bölümünde çevrenin işletmeler açısından ne anlama geldiği tartışılmış, bu kavram çerçevesinde çevresel sorumluluklar ele alınmıştır. Daha sonra çevresel sorunlar genel başlıklar altında tartışılmıştır. İşletmelerin üretim süreçleri içersinde ve/veya sonrasında karşılaştıkları çevresel sorunlar takip eden bölümde ele alınmıştır. Çevre yönetimi işletmeler için günümüzde öne arz eden ve popülerliği artan bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle çevre yönetimi çalışma kapsamına dahil edilerek incelenmiş ve işletmelere kazandıracağı artı veya eksi maliyetler açısından ele alınmıştır. Son olarak çevresel maliyetler ve işletmelere bakan yönleri tartışılarak yeni ve orijinal bir yaklaşımla KOBİ ler için doğabilecek çevresel maliyetlerin sınıflandırılmasına yönelik bir öneri getirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Çevresel maliyetler, maliyet muhasebesi, Çevre Etki Değerlendirmesi ABSTRACT In this study, firstly, the environment term is discussed from the point of companies and environmental responsibilities are introduced within this definition. In the following part, environmental problems are discussed in general. Then the environmental problems arise during or/and after production processes are the subject. Environmental management is an important topic for companies and it has been gaining popularity. Because of that reason, environmental management is included the scope of this paper and reviewed from the point of cons and pros for the related companies. Finally, environmental cost and its relation to companies are discussed and an original and innovative methodology to classify the environmental costs for SMEs, which can possibly be introduced in the related sectors with such costs, is given. Keywords: Environmental cost, cost accounting, Environmental Impact Assessment 1. Giriş: Çevre Tanımı ve Sorumluluklar İçerisinde bulunduğumuz, canlı ve cansız varlıklara tesirinden bahsedebileceğimiz doğal yaşam alanına çevre denir. Canlıların doğumundan ölümüne kadar bu doğal yaşam alanında barınmaları ve sürekli gelişim zorunluluklarının oluşumu çevrenin önemini arttırmaktadır. Çünkü biz canlılar yaşam faaliyetlerini sürdürürken çevre kaynaklarından faydalanmakta ve bunları tüketmekteyiz. Kaynakları harcarken bunların bir kısmının kendiliğinden yenilenebilir bir kısmının da yenilenemez kaynaklar olduğunu unutmamamız gerekir. Yenilenemeyen kaynakların kullanımında daha tasarruflu davranmalı, dikkatli kullanım alanları oluşturmalıyız. Bunu sosyal sorumluluklarla da özdeşleştirebiliriz. Kişi bazında düşünüldüğünde insanların temel, örgütsel, toplumsal sorumlulukları olduğunu, bu sorumlulukların içeriğine inildiğinde ise i) ekonomik, ii) yasal, iii) ahlaki ve iv) gönüllü sorumluluk şeklinde sıralanmaktadır. Çevre ve koruma bilinci de ilk etapta gönüllü sorumluluk şeklinde görülse de aslında hepsini kapsamakta ve/veya kapsamalıdır. Sosyal sorumluluk kapsamında düşünüldüğünde, temel sorumluluğun çevreye bakan yönüyle, canlı cansız tüm paylaşımcıların yaşam alanlarının temelini oluşturan ve yapılması zorunlu sorumluluk şeklinde tanımlanabilir. Örgütsel sosyal sorumluluğun çevreye bakan yönü incelendiğinde, özelliklere insanların çalışma alanlarını ve işyerlerini oluşturması yani doğrudan kurum kültürüyle alakalı olarak kendilerine, çalışanlarına, alıcılarına, rakiplerine karşı yerine getirmek zorunda oldukları örgütsel yapı içerisinde çevre yönetimi ve çevre bilinci sorumluluğudur. Toplumsal sorumluluk daha genel ifadelerle dünya üzerinde yaşayan herkesin kendi üzerine düşeni yapabilme kabiliyeti ve isteği olmasıdır. Toplumlar üzerinde çevre bilincinin oluşturulması, sorumluluk devretme modellerinin kaldırılması, olumluluk ve sorumluluk bilincinin kişilere yerleşmesi üzerine geliştirilmiş bir sorumluluk alanıdır. Ekonomik sorumluluk sektörlerin hayatını devam ettirebilmeleri için yani mal ve hizmet üretimine, kar etme veya dolgun maaş alma vb. imkanları sunan ve bunların kazanılması sürecinde çevresel tüketime karşı oluşan

2 ekonomik sorumluluk (örneğin; arıtma tesislerine yapılan yatırımlar, çevreci ve insan sağlığına zararsız ürünlerin üretimi) alanıdır. Yasal sorumluluk kapsamında mahkemelerin ve diğer yasal otoritelerin yaptığı düzenlemelerden gelen çevresel açıdan uygun tavır ve uygulama sergilenmesinin istendiği, düzenlemelerin taşıdığı niteliklere göre yetkili kişilere ulaşmasını sağlamaktır. Ahlaki boyutu incelendiğinde herhangi bir yasal düzenlemeye gerek duyulmaksızın toplumca benimsenen çevre kurallarının daha fazla hayata geçmesini sağlamak, uygulanabilirliğini kolaylaştırmak çevre bilincini oluşturmak, bunun bir gönül işi, gelecek nesillere uygun ortam bırakma bilinci olduğunu öğretmektir.(örneğin; çevre kuruluşlarına bağışta bulunulması veya küçük yaşta çevre eğitimini ailede başlatılması ve örnek davranışlar sergilenmesi, vs.) Gönüllü sorumluluk ahlaki sorumlulukla doğru orantılıdır. Ahlaka uygun pek çok şeyin gönül bağıyla birlikte yürüdüğünü bilmek gerekir. Çünkü gönlünüzde uygun bulmadığınız bir olguyu ahlaklı da bulmayabilirsiniz. Çevresel problemlerin çözümünde duyarlı ve etkin olmak, sağduyulu hareket etmek, çevre bozulmalarını önlemeye yönelik faaliyetlerde bulunmak yine gönüllü sorumluluk kapsamı içerisinde yer alır. 2. İşletmeler Açısından Çevre Sorunları Çevre bilincinin oluşturulmasıyla birlikte doğaya verilen zararın minimuma ineceği düşüncesi oldukça önemlidir. Çünkü koruma faaliyetleri arttırıldığı ölçüde kirlilik oranı azalacaktır. Çevre kirliliği insanların, hayvanların, bitkilerin ve doğanın kendisine verilen olumsuz zararlardır. Herhangi bir kimyasal, fiziksel ve biyolojik faktörün çevrede yeterli süre ve yoğunlukta bulunması sonucu insanlar, hayvanlar ve bitki örtüsünde yaralanmalara neden olan ya da toplumun huzurunu yaşam kalitesini veya güvenliğini olumsuz yönde etkileyen her durumda çevre kirliliğinden söz etmek mümkündür [1]. Çevre kirliliğini genel olarak dört başlıkta toplayabiliriz. Bunlar; i) Hava kirliliği, ii) Su kirliliği, iii) Toprak kirliliği, ve iv) Gürültü kirliliğidir. 2.1 Hava kirliliği Hava kirliliği atmosferde bulunan kirleticilerin (toz, duman, gaz, vb.) normalin üstünde bulunması sonucu doğal çevreye ve insanlara verdiği zarar şeklinde tanımlanabilir [2]. Bu zarar öncelikle insanlar tarafından atmosfere gönderilen atıklar şeklinde oluşur daha sonra atmosferin yapısında zararlı kirleticiler şeklinde doğaya bırakılarak meydana gelir. Hava kirliliğinin iklime (gün ışığının ve yer kabuğundan yansıyan radyasyon miktarının azalması), hayvan ve bitki topluluklarına (asit yağmurları, toprak ve tarım alanlarının verimsizleşmesi), küresel alana (sıcaklık dengesinin bozularak küresel ısınma dediğimiz faktör sonucu buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi ve tarım toprağının azalması) ve atmosfere (ozon katmanının delinmesi şeklinde), düşünüldüğünde dünya geneline büyük zararları vardır [2]. Hava kirliliğini önleme adına havanın doğal karışımlarını bozan kirleticilerin havaya karışmasını önlemek gerekir. 2.2 Su kirliliği Su kirliliği suyun kendi kendini temizleyebilme sınırının aşıldığı düzeydir. Ayrı bir nokta ise içme suyu ve sulama suyundaki kirlilik oranlarının farklılık göstermesidir. Su kirliliği erozyon, doğal afetler ve insan faktörleriyle boy gösterir. İnsanlar tarımsal alanlarda (kimyevi gübrelerinin, ilaçların, vs. sebep olduğu), sanayi faaliyetlerinde (bazı sanayi kuruluşların bıraktıkları sıvı atıklar) ve düzensiz kentleşme (artan nüfus) şekilleriyle su kirliliğine sebep olurlar [3]. Su kirliliğinin önlenmesine yönelik alıcı ortamın su niteliği standartları son yıllarda dikkatli bir şekilde geliştirilmektedir, Avrupa ülkelerinde kullanım alanı oldukça geniş olan bu standartlar ülkemizde son 10 yıldır kullanıma geçmiştir. Bunlar atık su standartları, içme suyu standartları, iş sağlığı standartları ve ekosistem sağlığı standardı şeklinde sıralanmaktadır [4]. 2.3 Toprak kirliliği Toprak kirliliği insan etkileri sonucunda toprağın fiziksel, kimyasal,biyolojik ve jeolojik yapısının bozulmasıdır. İnsan faaliyetlerinin bir kısmı toprağı doğrudan kirletirken bir kısmı da önce hava ya da su kirliliğine neden olup ardından da toprak kirliliğine neden olmaktadırlar. Daha açık bir ifade ile nedenleri; hava ve su kirliliğinden kaynaklanan kirlilik, tarımsal mücadele araçları ve yapay gübrelerden kaynaklanan kirlilik, erozyondan kaynaklanan kirlilik ve sayısız biyokimyasal ve jeokimyasal tepkimenin oluşmasıdır [4]. 2.4 Gürültü kirliliği Gürültü kirliliği doğrudan değil ama dolaylı olarak karşımıza çıkan bir çevre kirliliğidir. Ses kirliliği de dediğimiz gürültü kirliliği belli bir oranı aştığı taktirde sorun olmaktadır. Gürültü düzeyi belirlenirken ölçü birimi olarak desibel (db) kullanılmakta ve dünya sağlık örgütünün (WHO) belirlediği ölçüt ise 58 db dir [5]. Yapılan araştırmalara göre; gürültünün insan sağlığı üzerinde hem fizyolojik hem de psikolojik sorunlara neden olduğu tespit edilmiştir. Rahatsızlıklara örnek olarak kulak çınlaması, sağırlık, solunum rahatsızlıkları, kılcal damarlarda daralma ve kan basıncının artması sıralanabilir [6]. 3. İş ve Çevre

3 Doğrudan veya dolaylı yollarla insan ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal ve hizmet üretiminde (emek, sermaye, doğal kaynak) bulunan ekonomik birime işletme adı verilmektedir. İşletmelerdeki üretim süreci faaliyet gösterdikleri alana göre çeşitlilik arz etmektedir. Burada amaç işletmelerin çevreye olan duyarlılıkları, üretim sürecinde veya üretim sonrası süreçlerde çevreye gösterdikleri davranışlar, verilen zararlar, zararları minimuma indirme çalışmaları, vb. faaliyetlerini incelemektir. Özellikle çevresel açıdan değerlendirildiğinde sanayi ve üretim alanındaki kağıt sanayi, petrol rafineleri, tekstil fabrikaları, metal ve metal kaplama sanayi, deterjan-ilaç ve deri sanayi ve bu sanayilerde üretilen atıklar, çevre kirleticilik bakımından ön sırayı almaktadır. Çevre hassasiyeti sadece bu firmalar ile sınırlı olmaksızın küçük, orta veya büyük ölçekli bütün işyerlerini kendi duyarlılık alanı çerçevesinde kapsamaktadır. 4. Üretim Süreci ve Çevre İlişkisi İşletmelerdeki üretim sürecinin ilki girdi faktörüdür. Bu da kıt kaynakların kullanılması sonucu oluşan doğal kaynak kayıplarını bize sunmaktadır. ikincisi süreç (üretim) planlaması ve uygulaması gerçekleşir burada da meydana gelen katı, sıvı ve gaz atıklarının çevreye verdiği zarar önceliklidir. Son aşamada artık ürünü görebildiğimiz mal veya hizmet olarak sonucunu alabildiğimiz çıktı sürecidir. Bu süreçte mal ve hizmetlerin kullanımı sonucu çeşitli şekillerde ortaya çıkan çevre kirlenmeleridir. Üretim sürecinin bu üç aşamasında da çevre bir şekilde kirlenmeye veya kirletilmelere maruz kalmakta bunun önüne geçilmesi noktasında çeşitli önlemler almak daha da önemlisi bu önlemlerin uygulama sahalarını açmak ülkemiz ve geleceğimiz adına oldukça önemlidir. İşletmelerin ekonomik, dinamik, bağımsız, sosyal, teknik ve gelecek vadeden kuruluşlar olduğunu düşünürsek, gelecek faaliyetlerini sürdürülebilir kılmak için birtakım çevre koruma yöntemlerini benimsemek bunun için bütçe ayırmak ve uygulamaya koyma zorunluluğu vardır. 5. İşletmeler İçin Çevre Yönetimi Çevre yönetimi çevreye duyarlı işletmelerin çevreyi ve üretimlerini korumak adına üstlenmiş oldukları bir takım sorumluluktur. Bu sorumluluk kapsamına toplumun beklentileri, tüketici gereksinimleri, teknik gelişmeler, yasal sınırlamalar, uluslararası standartlar dikkate alınarak yeni çevresel plan ve programlar geliştirme çalışmalarıdır. Çevre bilinci ve duyarlılığı bu çalışmalarla kanıtlanmakta ve bunun yaygınlaşmasına yönelik bir dizi çalışmalara girilmektedir. Devlet bazında düşünüldüğünde, yönetimler bu çalışmaların bir plan ve program üzerine oturtulması ve gerekli çevre politikasının oluşmasını sağlar. İşletmeler de bu plan ve programları sistemine uygun bir şekilde gerekli prosedürleri tamamlayarak şirket ve çalışanlarına kazandırmaya çalışırlar. Tabii bu alanda katlanılması düşünülen maliyetler söz konusu olacaktır, fakat bu yönetim sisteminin işletmeye uygulanmasıyla, faaliyete süreci sonrasında şirket bu maliyetin misli tutarında kazanımlara ulaşacaktır. örneğin; aktif kullanıldığında geri dönüşüm süreci ciddi manada bir kazanım sağlayabilir. Türkiye de özellikle uluslararası alanda faaliyette bulunan işletmeler artan rekabet şartlarının bir boyutu olarak çevre konusunu 1990 lı yıllardan sonra düşünmeye başlamıştır. İşletme literatüründe çevre konusunun kapsamı eksik bir yapılanma içerisinde olduğu bu yıllarda, çevre deyince çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, hükümet, rakipler vb, akla gelmekte ekolojik dengenin oluşumu hava, toprak, su ve bunların gelecek için önemi, korunma ve yıpranma payı düşünülmemekle birlikte gerekli duyarlılık gösterilmemekteydi. Türkiye son 10 yılda eskiye nazaran çevreye duyarlı bir ülke olma yolunda önemli sayılabilecek bir yol almıştır. Bu çerçevede gerçekleştirilen çevre duyarlılık faaliyetlerinden bazıları; Çevreyi korumaya yönelik mevzuatların oluşması, Ticari işletmelere yönelik çevre koruma yöntemleri, Yönetim biçimlerinin oluşturulması, Söz konusu faaliyetler için örgütsel yapılanmaya gidilmesi, Çevre içerikli kalite politikaları, Çevreye duyarlı teknolojik aletlerin kullanılması, Ürün geliştirme çabaları özellikle araştırma geliştirme konusunun içerisine çevre faktörünün girmesi, Geri dönüşümü ve tekrar kullanımı sağlanacak ambalaj geliştirme, Çevre korumasını destekleyici tasarı, yöntem ve uygulamalar, İşletmelere arıtma tesisleri kurulması, Arıtma yoluyla hammaddeyi belli oranda maliyetsiz geri kazanım, İşletmelerin bu konularda kendilerini sorumlu hissedip bir çaba içerisine girmesi örnek gösterilebilir [14] Çevre Yönetim Sistemleri İşletmelerin çevreyle ilgili olarak geçmişte ve şimdi kullandığı belli başlı yönetim sistemleri bulunmaktadır. İşletmelerin uluslararası kabul gören bu sistemleri bilmeleri ve en azından birine sahip olmaları gerekmektedir BS 7750: Bunlardan ilki BS 7750 İngiliz standardıdır. İngiliz Standartları Enstitüsü tarafından 1992 yılında yayımlanan ve 1994 yılında güncellenen bir çevre yönetim sistemidir EMAS: İkinci yönetim sistemi EMAS- Eko yönetim ve Denetim programıdır ( Eco-Management and Audit Sheme-EMAS) yılında Avrupa Birliği, işletmelerin çevreyle ilgili performanslarının geliştirilmesine yönelik faaliyetlerin kamuya açıklanmasını sağlayacak olan bu yönetmelik yayımlanmıştır. EMAS, 21 madde ve 5 ekten oluşan çevresel performansı geliştirmeye yönelik bir sistemdir. Özellikle Almanya EMAS ı çok iyi benimsemiştir. Bu sistem ticari olarak geniş bir uygulama sahasına sahiptir.

4 ISO 14001: Daha sonra yürütülen ISO çalışmaları 1947 yılında kurulan ve yaptığı standardizasyon çalışmaları sonucu sanayiye, ticarete ve tüketicilere katkılar sağlayan ISO (International Organization for Standardization) Uluslararası Standart Organizasyonudur. ISO nun çevre yönetimine bakan boyutu EN-ISO 19011:2000 Kalite ve çevre tetkiki için kılavuz sunma konusnda kısa bir giriş yaparak Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) Norveç in Oslo kentinde toplanarak gerekli katılımı da sağladıktan sonra kabul edilip Ağustos 1996 tarihinde yayınlanmış standartlar serisinin genel adı ISO14000 Standardı başlıklı ISO Çevre yönetim sistemini geliştirmiştir. TS-EN-ISO Çevre Yönetim Sistemi Standartları beş ana standarttan oluşmaktadır. Bunlar; Maddi olanaklarıyla bu uluslararası geçerliliği olan standartları işletmeleri adına uygulamak isteyen işyerlerinin yükümlülük altına girmesi ve belirlenen politikaları uygulaması gerekli faaliyetlerdir. Standart tanımlamaları ve uygulama prensipleri doğrultusunda firmaların planlama süreci yapılarak uygulamaya ve işleme koyması beklenir. Kontrol ve düzeltici faaliyetler kuruluş tarafından izlenebilir. Çünkü çevresel icraattaki başarı derecesini ölçmeli, izleyip değerlendirmelidir. Gözden Geçirme ve Geliştirme faaliyetleri son kısmı oluşturmaktadır. Kuruluş, genel çevre icraatını ve bu icraattaki genel başarı derecesini geliştirmek amacıyla, çevre yönetim sistemini gözden geçirmeli ve sürekli olarak geliştirmelidir. Çevre Yönetim Sistemi tüm dünyada ISO standardı ile bilinmektedir ve ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemi Standardından sonra Uluslararası kuruluşlarda tanınması ve uygulanması çok hızlı olmuştur [7]. 5.2 Çevre Yönetim Sistemlerinin Yararları Çevre yönetim sistemlerinin ülke bazında uygulamaya konması çevre adına denetlenebilirliği sağlar. Çevre etkilerinin belirlenmesi,çevre bilincinin yaygınlaştırılması, yeni kontrollerin geliştirilmesi,çevresel performansın arttırılması, çevre yasalarına uyumun sağlanması, uluslararası rekabette avantaj sağlama, Pazar payının arttırılması, firma itibarının uluslararası boyut kazanması, enerji tasarrufu, global pazar yapısı, vergi avantajları vb., edinilen yararlar olarak sayılabilir. Ülkemizde 1993 yılında resmi gazete yayımlandıktan sonra uygulamaya konulan ÇED (çevresel etki değerlendirme) çevre denetimi uygulamaları için bakanlık tarafından yürürlüğe konulmuş işletmelerden beklenen önemli bir değerlendirme raporudur. Yaşadığımız şuan itibariyle çevre bakanlığının araştırma ve yaygınlaştırma çalışmaları büyük bir ivme kazanmış, ceza ve yaptırımların gücü eskisine nazaran misli şekilde artış göstermiştir [8]. Özellikle son yıllarda yapılan düzenlemelerle çevreye duyarlı olmayan işletmelerin cezayı müeyyideleri onları duyarlı olmaya teşvik edecek düzeylere ulaşmıştır (mesela: Çamurlu tekerlerle trafiğe çıkan bir hafriyat kamyonuna kesilen ceza YTL dir [9]) Çevreyle alakalı başlıca yönetmelikleri kısaca şu şekilde sıralayabiliriz; i) Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği, ii) Çevre Denetimi Yönetmeliği, iii) Su Kaynaklarının Korunması Yönetmeliği, iv) Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği, v) Atık Yönetmeliği, vi) Kimyasalların Yönetmeliği, vii) Gürültü Yönetmeliğidir [8]. Kamu ve özel sektörün çevreye yönelik yapabilecekleri bütün etkilerin değerlendirilmesi, olumsuzların önüne geçebilecek çalışmalar, olumlu faaliyetleri artırmaya ve desteklemeye yönelik faaliyetler, mutlak suretle risk grubunu oluşturan işletmelerin de verdikleri zararı en aza indirmeleri noktasında yapılacak çalışma, ticari gruplara verilecek destek ve öneriler şeklinde olacaktır. Örneğin; Bir kağıt işletmesinin çevreye verdiği olumsuz etkileri en aza indirecek hatta geri dönüşümlü kullanıma etkili olabilecek arıtma tesislerinin kurulumu bir örnek olarak verilebilir. Bu gibi faaliyetler denetim esaslı kabul edilmektedir. Ülkemizdeki ticari işletmeler bakanlıklarca belirlenen denetçiler tarafından denetlenerek gerekli görülen noktalarda yapılandırmalara gidilmektedir Çevre Denetimi ve Uygulanma Süreci Çevreci yaklaşımlar artık pek çok sektörde (Örneğin, gıda, kağıt, yakıt, otomotiv, demir-çelik vb.) uygulama konusu olmaya başlamıştır. Mevcut uygulamalara çarpıcı bir örnek olarak Cenevre de kurulan 78. Otomobil Fuarında çevre daha fazla çevre sloganıyla düzenlenen çevre bilincine duyarlı otomobiller tanıtıma sunulması verilebilir. Buradaki amaç bir aracın kilometre başına 120 gramdan fazla karbondioksit yaymaması buna göre düzenlenen yeni motor teknikleri yani çevreci aynı zamanda ekonomik denilebilecek motorlar hizmete sunulması olarak belirtilmiştir. Çevre yönetimi üzerine yapılan çalışmalarda bu gibi bir çok bulunmaktadır. Denetim, iktisadi faaliyetler ve olaylarla ilgili iddiaların önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak ve sonuçları ilgi duyanlara bildirmek amacıyla tarafsızca kanıt toplayan ve bu kanıtları değerleyen sistematik bir süreçtir [10]. Çevre denetimine yönelik genel kabul görmüş sistematik bir program şuan için mevcut değildir, yönetimler usulüne uygun olmakla birlikte kendi denetim mekanizmalarını yürütmektedirler. Çevre denetimi çalışanlarının bilgi toplama, tahlil süreci, uygulama çalışmaları, konuya ilişkin yasal düzenlemeler ve standartlar oluşturma, üst yönetime bilgi sunma, değerlendirme, raporlamalar, sonuçların etki değerlemeleri ve uygulanabilirliği noktasında yapılan tespitlerle birlikte kanunlaştırmaya yöneliktir. Çevre denetiminin uygulanması üç aşamalı kabul edilebilir. Yukarıda saydığımız akışın devam edebilmesi için bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesi şarttır.

5 Bunlar; i) Ön Denetim Faaliyetleri, ii) Alandaki Denetim Faaliyetleri, iii)denetim Sonrası Faaliyetler olarak sıralanırlar Ön Denetim Faaliyetleri (Pre-Audit Activities): İşletmede çevreye yönelik denetimin ilk kez yapılacağı durumlarda gerçekleştirilir. İşletmenin kendi yapılanmasıyla alakalıdır. Kendi bünyesinde sorumluluklarını belirleme sektöre yönelik ne gibi çevresel yaptırımlara girişmeli, hangi kısımlara ağırlık vermeli, ne kadar kaynak gerektiği gibi konularda bilgi toplaması konularını içerir. Bu akışı şu şekilde de sıralamak mümkündür; denetimin planlanması, denetim programının hazırlanması, denetim ekibinin seçilmesi, denetlenecek işletme ve endüstri hakkında bilgi toplama şeklindedir Alandaki Denetim Faaliyetleri: Ön denetim yapıldıktan sonra alan üzerinde yapılacak çalışmalar başlar, burada yönetimin işleyişi, kontrol sisteminin tanınması, sistemin değerlendirilmesi, denetim delillerinin toplanması, bulguların değerlendirilmesi, denetim bulgularının denetleyen birime sunulması Denetim Sonrası Faaliyetler: Taslak raporun yayımlanması, nihai raporun hazırlanması, eylem planının hazırlanması ve yerine getirilmesi, eylem planının tamamlanması şeklinde sonuçlanır. Çevre yönetimi sistemleri bu denetim faaliyetlerine yönelik ISO ve EMAS gibi kurumlardan çevreyle ilgili belge alındığında yapılan denetimlerdir. Alan Denetimi (kullanılan veya boş) herhangi bir kirletici zehirli madde veya temizlemeyi gerektirecek atık içerip içermediğini belirlemeye yönelik yapılan denetimdir. Uygunluk denetimi ise çevreyle ilgili yasal düzenleme ve işletmece belirlenen çevre politikalara ne derece uygunluk gösterdiğine dair yapılan denetimdir. 6. Çevresel Maliyetler ve Çevre Muhasebesi İşletmeler faaliyet gösterdikleri alanlara yönelik kendi içlerinde bir yapı oluştururlar. Genelde hiyerarşik yapı işletmelerin büyüklük dereceleri de göz önüne alınarak birbirinin benzeridir. Alt-orta ve üst kademe yöneticilerinin her birinin yetki ve sorumlulukları birbirinden farklıdır. Çevre yönetimi noktasında kaynaklardan edinilen genel veriler işletmelerin üst yönetimi ile birlikte muhasebenin de süreç içersine katılarak bir çevre maliyetleri muhasebesinin oluşturulmasını mecbur kılmaktadır. Bu sistem ortak bir platformda belirli bir sistem içerisinde çalışılmasıyla mümkün olabilecektir. Burada muhasebenin çevreye bakan yönüyle birlikte çevre muhasebesi şeklinde isimlendirilerek mevcut hesaplar içerisinde iki hesap türünün herhangi birinde detaylandırılacağını net olarak tanımlamalıdır. Bu konu çevre muhasebesi, maliyet muhasebesi ve yönetim muhasebesiyle başlıkları veya konuları altında incelenmesi gereken kavramlardır. Çevre muhasebesi Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) tarafından Ekonomi ve çevre arasındaki etkileşimi açıklamak amacıyla çevrenin durumu, gelişimi hakkında makro seviyede bilgi üretmektir şeklinde tanımlanmıştır [11]. Çevresel kaynakların kullanımı sonunda doğacak etkilerin muhasebeleştirilmesi [12], Finansal Muhasebede ölçümleme işlevlerinin, örneğin finansal raporlama ve işletme içi ve işletme dışı faktörlerinin dikkatle uygulanması [13] şeklinde tanımlamalar da mevcuttur. Genel muhasebe uygulamalarında çevre muhasebesiyle ilgili detay bulmak güçtür. Fakat bulduğumuz bilgiler ışığında bir tanımlama yapacak olursak işletme içerisinde maddi ve maddi olmayan kaynakların değerlendirmeleri yapılırken çevre mevzuatları gereğince hiç bir bedel ödemeden kullandığımız, dolaylı yada dolaysız yollarla zarara uğrattığımız doğal kaynakların işletme bünyesinde hesap altına alınması ve kaynak ayrılması şeklinde tanımlanabilir. Çevre muhasebesinin Finansal Muhasebeye bakan yönü çevresel yükümlülükler ile çevresel maliyetlerin tahmini, tasnifi ve raporlanma sürecidir. Finansal Muhasebede kayıt iki şekilde mümkün olmaktadır. İlk olarak mal alımında katlanılan ek çevresel maliyetin çevresel mallar hesabında izlenmesinde 154 çevresel mallar hesabı teşvik sistemi kullanılması şeklindedir. Bu maliyetler teşvik sistemi ile karşılanarak tüketiciye yansıtılmayarak çevre korunması teşviki uygulanabilir (Örneğin; su arıtma, katı atık depolama veya bertarafı gibi doğrudan çevreyi korumaya yönelik bir yatırım söz konusu olduğunda). İkincisi normal aktifleştirme işlemlerinden sonra ayrıca dipnot veya ek bir bilgi olarak izlenebilir (Örneğin; işletme baca yaptırırken çevreyi de koruma amaçlı havaya verilen zararlı gazların azaltılması için bir baca filtresini de beraberinde yaptırması) [14]. Maliyet muhasebesi açısından çevre muhasebesi, bir maliyet döneminde işlem muhasebesinin gider hesaplarına dayanarak maliyet türlerini belirlemek, o döneme düşen maliyet türlerini doğruca ya da maliyet yerleri aracılığıyla dolaylı olarak, maliyetleri yükleyerek toplam ve birim maliyeti hesaplamak için yapılan işlemlerin tümüdür [15]. 7. Sonuçlar ve Öneriler Çevre sorumlulukları projelerinde ve yazılan makalelerde de görüldüğü üzere çevreyle ilgili yasal düzenlemelerin az olması, uygulanabilirlik düzeyinin de düşük olmasına sebep olmakta. Öyle ki bazı ülkelerde çok katı düzenlemelerin bulunması çevresel uygulama alanını genişletmiş ve çalışmaları üst seviyelere taşımaktadır (Avrupa Birliği ülkeleri), bazı ülkelerde ise hiçbir hukuki yaptırım alanı olmadığından çevresel sorumluluklar tamamen gönül işi olarak benimsetilmeye çalışılmaktadır (az gelişmiş ülkeler).tanımlanan muhasebe bilgilerine göre bütün bu kriterleri işletmelerin uygulayabileceği şekilde düzenlemek ve belli bir hesap

6 altında izlemek gerekmektedir. Çevresel maliyetlerin kobiler tarafından anlaşılması, bunun için mevzuata uygun zemin hazırlamaları gereklidir. Çevresel olarak işletmelerinde hangi girişimlerde bulundukları ve bunlar için yapılan harcamalar, gelecekte yapılması planlanan ve bunun için ayrılan kaynak bütçe veya devletin herhangi bir biriminden sağladığı kredi ve teşvikler işte bunları belli bir sisteme yada hesaba oturtmak gerekir. Bu konuda maliyet yönetimi açısından uygulanılabilirliliği fazla ve üretim maliyetlerine yansıtılması kolay üç ana başlık altında toplanmış olan çevresel maliyet sistemi uygulanabilir: 1. Çevresel yatırım maliyetleri (atık kontrol ve atık azaltmaya yönelik yatırım maliyetleri), 2. Çevresel yönetim ve işletme maliyetleri (üretim süreci boyunca çevresel etkilerin yönetilmesi, kontrolü, arıtma tesislerinin işletilmesi, analiz ve testler, personel giderleri, vs.) 3. Çevresel risk yönetim maliyetleri [16]. Bu üç başlık altında belirlediğimiz çevresel maliyelerin her birinin içerdiği maliyetler Tablo 1 de özetlenmiştir. Tablo 1. KOBİ ler için Doğabilecek Çevresel Maliyetler*. Sınıflandırma Çevresel maliyetleri (Başlangıçta) yatırım Çevresel yönetim ve işletme giderleri (Her Dönem) Çevresel risk yönetim maliyetleri (Duruma Bağlı Olarak) Maliyet Olarak Sınıflandırılan İşlemler Çevresel maliyetlerin planlanması Çevre yönetim sistem ve organizasyonu Atık su arıtım tesisi Atık gaz ve toz kontrol ünitesi Katı atık deposu Tehlikeli ve zararlı atık deposu Test analiz ve kontrol sistemlerinin alınması veya kurulması Danışmanlık ve teknik hizmet giderleri Çevresel eğitim giderleri Diğer Test ve analiz giderleri Personel giderleri Kimyasal sarfiyatı Yasal uyum ve uygunluk belgeleme ve yönetim giderleri Danışmanlık ve teknik hizmet giderleri Atık uzaklaştırma ve bertaraf giderleri Arıtma tesislerinin işletilmesi (elektrik, su, vs.) Ödenecek vergi ve hizmet giderleri Diğer Cezalar ve tazminatlar Şikâyet ve şikâyetlere yönelik araştırma inceleme maliyetleri Çevre temizleme maliyetleri (eğer kirliliğe neden olunursa) Kefalet ve garanti giderleri Satış ve üretim azalması maliyetleri Diğer beklenmeyen zarar ve maliyetler Diğer * Bu tablo Coşkun ve Karaca (2008) çalışmasından alınmıştır [16]. 8. Kaynaklar [1]. Alpugan, Oktay, İşletme Bilimine Giriş, Per Yayınları, İstanbul, s.412. [2]. Karaca, F İkili görüşme esnasında alınmış notlar. Fatih Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü. [3]. Gönüllü T., Endüstriyel Kirlenme Kontrolü C.1., Birsen Yayınevi. [4]. Sönmez, F., İşletmelerin Sosyal Sorumluluğu ve Çevre Sorunlarında Ekonomik Yaklaşımlar. Yaklaşım Dergisi, Sayı:133, Yıl:12, ss [5]. WHO, Bakınız: [6]. Kaya, U İşletme-Doğal Çevre İlişkilerinin Mali Tablolar Aracılığıyla Raporlanması ve denetimi, Yayın No:201 [7]. [8]. ÇOB, Detaylı bilgi için bak: [9]. Birpınar, M.E., tarihli seminer notları, Fatih Üniversitesi. [10]. Güredin, E., Denetim, Beta Yayınları, İstanbul, s.8. [11]. DİE, Su İstatistikleri ve Doğal Kaynaklar Muhasebesi, Ankara, s.3. [12]. Gautam H. C., Environmental Accounting At National and At Firm Leve: A Case of Indea; IAAER 8 th Congress. [13]. Gray, R., Bebbington, J., Walters, D., Accounting for the Environment, Founded by the Chartered of Certified Accutants. [14]. Sönmez, F., Bayri, O., Çevre sorunları Çevre muhasebesi [15]. Haftacı, V., Maliyet Muhasebesi, Derya Kitabevi, İstanbul 1999, s.6. [16]. Coşkun, A., Karaca, N., KOBI'lerde Çevresel Maliyetlerin Sınıflandırılmasına Yönelik bir Öneri: Metal Işleme Sektöründen Bir Uygulama, Ekoloji, 2008, (basım aşamasında)

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı YÖNETİM SİSTEMLERİ Alev ACAR Çevre Mühendisi Yönetim Sistemleri Uzmanı Genel Bilgilendirme Çevre Yönetim Sistemi (ISO 14001) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (OHSAS 18001) Sosyal Sorumluluk Standardı

Detaylı

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında;

İlimizde özellikle 1993 yılında zaman zaman ciddi boyutlara ulaşan hava kirliliği nedeniyle bir dizi önlemler alınmıştır. Bu çalışmaların başında; İSTANBUL DA ÇEVRE KİRLİLİĞİ İstanbul da Çevre Kirliliği Su, Hava, Toprak ve Gürültü Kirliliği olarak 4 Bölümde ele alınmalıdır. İstanbul da Çevre Kirliliği konusunda İstanbul İl Çevre Müdürlüğü, Büyükşehir

Detaylı

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (ÇSED) - Ekler Haziran 2014 Ek 2.1: Ulusal Mevzuat URS-EIA-REP-203876 Genel Çevre Kanunu, Sayı: 2872 ÇED Yönetmeliği

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır.

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır. escarus hakkında Nisan 2011 de faaliyetine başlayan Escarus Sürdürülebilir Danışmanlık A.Ş., deneyimli ve profesyonel kadrosuyla sürdürülebilirlik çözümleri geliştirerek, danışmanlık hizmetleri vermek

Detaylı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI Ocak 2013 BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam Madde 1 (1) Bu Programın amacı, Bakanlığımızda

Detaylı

SÖZLÜK KELİME-KELİME GRUBU

SÖZLÜK KELİME-KELİME GRUBU SÖZLÜK Aşağıda proje araştırmanızda karşılaşabileceğiniz kelime ve kelime grupları listelenmiştir. Anlayamadığınız yeni kelimeleri koçunuza ya da başka bir yetişkine sormayı lütfen unutmayın. KELİME-KELİME

Detaylı

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAĠRESĠ BAġKANLIĞI ÇEVRE KĠRLĠLĠĞĠ KONTROL VE DENETĠM ġube MÜDÜRLÜĞÜ TEġKĠLAT YAPISI VE ÇALIġMA ESASLARINA DAĠR YÖNERGE BĠRĠNCĠ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM, HUKUKĠ DAYANAK, ĠLKELER ve TANIMLAR

Detaylı

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Mart 2011 Müfredat özeti - NEBOSH International General Certificate in Occupational Health and Safety (Mart 2011 spesifikasyonlarına

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ TS ISO/IEC 27001 BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 25.10.2014 Türk Standardları Enstitüsü 1 Güvenlik;

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

Bütün kuruluşların, çevre politikaları ve amaçlarıyla uyumlu olarak, faaliyetlerinin, ürünlerinin ve hizmetlerinin çevre üzerindeki etkilerini kontrol etmek suretiyle, kusursuz bir çevre performansına

Detaylı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Enerji verimliliği / Sanayide enerji verimliliği Türkiye de enerji yoğunluğu Enerji tüketim verileri Türkiye de enerji verimliliği projeleri

Detaylı

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ Ece SARAOĞLU Çevre ve Şehircilik Uzmanı 4. Türk-Alman Su İşbirliği Günleri 24.09.2014 Sunum İçeriği Atıksu Politikamız Atıksu Mevzuatı Su Kirliliği Kontrolü

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 1. AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

www.abccevre.com ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU

www.abccevre.com ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU ABECE GRUP ÇEVRE VE İŞGÜVENLİĞİ MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ A.Ş. TANITIM SUNUMU ABECE GRUP ÇEVRE DAN. A.Ş ABECE GRUP; Çevre ve iş güvenliği sektörlerinde gelişmeleri takip eden, teknolojik gelişmeler ile birlikte

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ Ohsas 18001 Endüstrinin değişik dallarında faaliyet gösteren kuruluşların, faaliyet konularını yerine getirirken, İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda da, faaliyet

Detaylı

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü

Kirlenmiş Saha Temizleme ve İzleme Teknik Rehberi Prof. Dr. Kahraman Ünlü O.D.T.Ü. Çevre Mühendisliği Bölümü Toprak Kirliliğinin Kontrolu ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Uygulamaları İçin Personel Eğitim Semineri 20-24 Haziran 2011 & 27 Haziran 1 Temmuz 2011 Kirlenmiş Saha Temizleme ve

Detaylı

ÇEVRE VE İŞ GÜVENLİĞİ DAN. MÜH. BEL. LTD. ŞTİ.

ÇEVRE VE İŞ GÜVENLİĞİ DAN. MÜH. BEL. LTD. ŞTİ. ÇEVRE VE İŞ GÜVENLİĞİ DAN. MÜH. BEL. LTD. ŞTİ. Hakkımızda UZD sürdürülebilirlik konusunda, özellikle çevre, iş sağlığı ve güvenliği alanlarında uzmanlaşmış bir yönetim danışmanlığı firmasıdır. İş Sağlığı

Detaylı

GLOBALLEŞMENİN ETKİLERİ GLOBALLEŞME. DTÖ nün Etkileri GLOBALLEŞMEYİ HIZLANDIRAN ETKENLER GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT

GLOBALLEŞMENİN ETKİLERİ GLOBALLEŞME. DTÖ nün Etkileri GLOBALLEŞMEYİ HIZLANDIRAN ETKENLER GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT 1 GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT GİRİŞİMCİLİKLE İLGİLİ TEKNİK MEVZUAT Prof.Dr. Fatih M. Botsalı 2 GLOBALLEŞME ülkeler arasında mal, hizmet, sermaye ve teknoloji akışının hızlı bir şekilde artması

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı KALKINMA AJANSLARI VE BÖLGE PLANLARI İÇİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞTAYI 31 Ocak 1 Şubat 2013 CK Farabi

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 1 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi Bilgi : anlamlı veri, (bir kurumun

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine Đlişkin

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme

Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme Piyasaların ürün ve/veya hizmet satış fiyatlarını belirlediği pazarda artık kendi fiyatımızı belirleme hakkına sahip değiliz. Ürün ve/veya hizmet kalitesini düşürmeden piyasa fiyatlarında rekabet edebilmenin

Detaylı

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI 1. Sorunun öneminin saptanması Pnömokonyoz ülkemizde en sık görülen mesleki akciğer hastalıklarından biri olup, önlenebilir meslek hastalıklarının başında gelmektedir.

Detaylı

Vizyonumuz Ülkemizin, çevre ve iş güvenliği alanlarında ulusal ve uluslararası rekabet gücünü artıracak çalışmalarda öncü olmaktır.

Vizyonumuz Ülkemizin, çevre ve iş güvenliği alanlarında ulusal ve uluslararası rekabet gücünü artıracak çalışmalarda öncü olmaktır. Kariyer Mühendislik 2011 yılında gelişen çevre ve iş güvenliği mevzuatlarının Türkiye de uygulanmasını hedef alarak kurulmuştur. Şirket çalışanlarının ve kurucusunun yıllar içerisinde elde etmiş olduğu

Detaylı

KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE)

KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE) KONU BAŞLIĞI Örnek: ENERJİ VERİMLİLİĞİ NELER YAPILACAK? KISA SLOGAN ALTINDA KISA AÇIKLAMA (1 CÜMLE) GÖRSEL MALZEME (FOTO, GRAFİK, ŞEKİL, LOGO VB.) GRAFİK VEYA TABLO (STRATEJİK PLANDA VERİLEN HEDEF VE ONLARA

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV, YETKİ, SORUMLULUK ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK

ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV, YETKİ, SORUMLULUK ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK ÇANKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI ÇEVRE KORUMA KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ, GÖREV, YETKİ, SORUMLULUK ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu yönetmeliğin

Detaylı

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri o MerSis Danışmanlık Hizmetleri Çalışanlarınız, tesisleriniz, üretim araçlarınız koruma altında! Bilgileriniz? danışmanlık hizmetlerimiz, en değerli varlıklarınız arasında yer alan bilgilerinizin gizliliğini,

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE ÇEVRE KORUMA VE KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI ATIK YÖNETİMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA ESASLARINA DAİR YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM, HUKUKİ DAYANAK, İLKELER ve TANIMLAR Amaç Madde 1-

Detaylı

SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat

SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönergenin amacı; Su Şebeke ve Arıtma

Detaylı

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP)

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) Türkçe Adı Akdeniz Eylem Planı Sekretaryası (AEP) İngilizce Adı Secretariat on Mediterrenaen Action Plan (MAP) Logo Resmi İnternet Sitesi http://www.unepmap.org Kuruluş

Detaylı

T.C. GÜNEY MARMARA KALKINMA AJANSI İÇ KONTROL İZLEME VE YÖNLENDİRME KOMİTESİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI HK YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM

T.C. GÜNEY MARMARA KALKINMA AJANSI İÇ KONTROL İZLEME VE YÖNLENDİRME KOMİTESİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI HK YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM Sıra No İÇ KONTROL İZLEME VE YÖNLENDİRME KOMİTESİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI HK YÖNERGE : GMKA/Yönerge/10 Revizyon No : 2 Tarih : 29/08/2013 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

2) ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuruları değerlendirmek, ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuru sayısı : 153

2) ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuruları değerlendirmek, ÇED Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuru sayısı : 153 1) Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği gereğince anons, askıda ilan, internet gibi yöntemlerle ÇED süreci ve teklif faaliyetle ilgili olarak vatandaşlara duyuru yapmak, ÇED Yönetmeliği gereğince

Detaylı

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Bilindiği üzere; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin gereği

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI

KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI 2015 İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM... 1 Genel Hükümler... 1 Amaç ve kapsam... 1 Hukukî dayanak... 1 Tanımlar...

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI

GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, çalışanların gürültüye maruz kalmaları sonucu

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler

UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler UNIDO Eko-Verimlilik Programı nda Öncelikli Sektörler Prof.Dr. Göksel N. Demirer Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

FASIL 18 İSTATİSTİK. Öncelik 18.1 ESA 95 e uygun anahtar ulusal hesap göstergelerinin zamanında oluşturulması. 1 Mevzuat uyum takvimi

FASIL 18 İSTATİSTİK. Öncelik 18.1 ESA 95 e uygun anahtar ulusal hesap göstergelerinin zamanında oluşturulması. 1 Mevzuat uyum takvimi FASIL 18 İSTATİSTİK Öncelik 18.1 ESA 95 e uygun anahtar ulusal hesap göstergelerinin zamanında oluşturulması 1 Mevzuat uyum takvimi Bu öncelik altında, bu aşamada herhangi bir mevzuat uyumu çalışması öngörülmemektedir.

Detaylı

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI Yrd. Doç. Dr. Mustafa ERBAġ Sultan ARSLAN A. Nur DURAK Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü erbas@akdeniz.edu.tr Sunum Planı

Detaylı

9Çevresel Risk Analiz ve Yönetim

9Çevresel Risk Analiz ve Yönetim 9Çevresel Risk Analiz ve Yönetim Merkezince Yapılan Çalışmalar 9.1. ASO-KOSGEB Çevre Laboratuvarı ASO ve KOSGEB arasında 18.05.1999 tarihinde imzalanan protokol ile kurulan, işletme kapsamı Hava Kalitesi

Detaylı

Sizce ne oldu da endüstriyel kirlilik kavramı önem kazandı???

Sizce ne oldu da endüstriyel kirlilik kavramı önem kazandı??? ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 1. Endüstriyel Çevre Kirliliği Tarihi Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Sizce ne oldu da endüstriyel kirlilik kavramı önem kazandı??? GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE ÇEVRESEL ATIKLAR

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı 27 Nisan 2011 KAYSERĠ OSB ġenol ATAMAN 7 Haziran 2011 NĠĞDE OSB 8 Haziran 2011 ADANA Ticaret Odası Kapsam İklim Değişikliği, Küresel Isınma Azaltım (Mitigasyon),

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar Ferda Ulutaş, Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Ankara, 20 Mayıs 2009 KAPSAM

Detaylı

ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1

ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1 İÇİNDEKİLER ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1 Bölgesel Değerlendirme... 2 Marmara Bölgesi... 2 Karadeniz Bölgesi... 13 1.1.3. Ege Bölgesi... 22 Akdeniz

Detaylı

http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi

http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi http://www.cizgidisigirisim.com.tr/danismanlik.aspx?main=ekolojiktasarimv erestorasyondanismanligi KENTSEL VE KURUMSAL KARBON YÖNETİMİ DANIŞMANLIĞI Kentsel ve Kurumsal Karbon Yönetimi Danışmanlığı kapsamında,

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları

İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Eczacıbaşı Topluluğu nda Sürdürülebilirlik Yaklaşımı Çerçevesinde İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları ANIL SUGETİREN ECZACIBAŞI ORTAK SAĞLIK VE GÜVENLİK BİRİMİ YÖNETİM KURULU ÜYESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

Detaylı

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl

Doktora 6. Yarıyıl DERS KODU DERSLER TEO. UYG. KRD. AKTS Z/S. Doktora 8. Yarıyıl AVRASYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DOKTORA PROGRAMI DERSLERİ VE DERS İÇERİKLERİ Doktora 1. Yarıyıl ISGD 601 İş Sağlığı ve İş Hijyeni 3 2 3 Z ISGD 603 Meslek Hastalıkları

Detaylı

Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı. AB Çevre Müktesebatının Yerel Yönetimlere Uygulanması

Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı. AB Çevre Müktesebatının Yerel Yönetimlere Uygulanması Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Su ve Toprak Yönetimi Dairesi Başkanlığı AB Çevre Müktesebatının Yerel Yönetimlere Uygulanması 1 Uygulama Örnekleri 1.Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği 2.Tehlikeli Maddelerin

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı

Kerim AKSU Belediye Başkanı. Kazım ELMALI Belediye Başkan Yardımcısı. İsmail DEMİR Temizlik İşleri Müdürü. Hasan ÖZTÜRK Şef

Kerim AKSU Belediye Başkanı. Kazım ELMALI Belediye Başkan Yardımcısı. İsmail DEMİR Temizlik İşleri Müdürü. Hasan ÖZTÜRK Şef GİRESUN BELEDİYESİ TEMIZLİK İŞLERİ MÜDÜRLÜGÜ GÖREV YETKİ VE SORUMLULUKLARI YÖNETMELİĞİ TEŞKİLAT MADDE 5-Temizlik İşleri Müdürlüğü aşağıda yazıldığı şekilde teşkilatlanmıştır.müdürlük;belediye Başkan Yardımcısı

Detaylı

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İçinde bulunduğumuz mayıs ayı Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından tüm dünyada Uluslararası İç Denetim Farkındalık Ayı olarak ilan edilmiştir.

Detaylı

ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ

ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ A. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE HEDEF 1. İş sağlığı ve güvenliği (İSG) programlarının amacı, çalışanların maddi ve manevi yararı için

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDİSİ TANIM

ÇEVRE MÜHENDİSİ TANIM TANIM Doğal kaynakların en iyi biçimde kullanılması, doğal çevrenin korunması ve insan sağlığına uygun biçimde geliştirilmesi konusunda çalışan kişidir. A- GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMAN Çevre

Detaylı

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Recep ŞAHİN Türkiye Belediyeler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Ekim 2015, Ankara Belediyeler ve Atıklar Belediyelerin sorumlu olduğu

Detaylı

I. Evsel atıklar Günlük hayatta ve sanayide kullanılan milyonlarca çeşit madde vardır. Bu maddelerin büyük çoğunluğu bir süre kullanıldıktan sonra

I. Evsel atıklar Günlük hayatta ve sanayide kullanılan milyonlarca çeşit madde vardır. Bu maddelerin büyük çoğunluğu bir süre kullanıldıktan sonra I. Evsel atıklar Günlük hayatta ve sanayide kullanılan milyonlarca çeşit madde vardır. Bu maddelerin büyük çoğunluğu bir süre kullanıldıktan sonra fiziksel ve ekonomik ömrünü tamamlar ve artık kullanılamaz

Detaylı

ISO / TS 22003:2013 un Yeniliklerinin Gıda İşletmeleri, Belgelendirme Kuruluşları ve Akreditasyon Faaliyetleri Açısından İrdelenmesi

ISO / TS 22003:2013 un Yeniliklerinin Gıda İşletmeleri, Belgelendirme Kuruluşları ve Akreditasyon Faaliyetleri Açısından İrdelenmesi ISO / TS 22003:2013 un Yeniliklerinin Gıda İşletmeleri, Belgelendirme Kuruluşları ve Akreditasyon Faaliyetleri Açısından İrdelenmesi Dr. Füsun Zehra ÖZKAN, Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK), Başkent Üniversitesi

Detaylı

ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK. Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi/Sayısı:28.07.2013/28721 www.bilgit.

ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK. Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi/Sayısı:28.07.2013/28721 www.bilgit. ÇALIŞANLARIN GÜRÜLTÜ İLE İLGİLİ RİSKLERDEN KORUNMALARINA DAİR YÖNETMELİK Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi/Sayısı:28.07.2013/28721 www.bilgit.com BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (UN Global Compact)

Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (UN Global Compact) ETİK KURALLAR VE KURUMSAL SORUMLULUK Doğuş Otomotiv Etik Kuralları, imzalamış olduğu Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (UN Global Compact), kurumsal sosyal sorumluluk politikaları ve şirket

Detaylı

Laboratuvar Akreditasyonu

Laboratuvar Akreditasyonu Akreditasyon Laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre değerlendirilmesi, yeterliliğin onaylanması ve düzenli aralıklarla denetlenmesi

Detaylı

ÇEVRE İZİN VE LİSANSLARINDA YENİ DÖNEM

ÇEVRE İZİN VE LİSANSLARINDA YENİ DÖNEM ÇEVRE İZİN VE LİSANSLARINDA YENİ DÖNEM 21.11.2008 tarih, 27061 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Denetimi Yönetmeliği ve 29.4.2009 tarih, 27214 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan "Çevre Kanununca

Detaylı

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ

ÇEVRE KORUMA VE KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ ÇEVRE KORUMA VE KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ A) GENEL BİLGİLER Çevre Koruma ve Kontrol Müdürlüğümüz; 5393 Sayılı Belediye Kanunu, 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkartılan yönetmelikler çerçevesinde

Detaylı

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31 İçerik Dünyadaki su potansiyeline bakış Türkiye deki su potansiyeline bakış Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Görevleri Mevzuat Çalışmaları Yapılan Faaliyetler Su Tasarrufu Eylem Planı Su Ayakizi Çalışmaları

Detaylı

İç Kontrol Nedir? İç kontrol tanımında önemli olan bazı unsurlar şunlardır:

İç Kontrol Nedir? İç kontrol tanımında önemli olan bazı unsurlar şunlardır: İç Kontrol Nedir? İç kontrol kurumların hedeflerine ulaşması ve misyonlarını gerçekleştirmesi; bu yolda ilerlerken önlerine çıkabilecek belirsizliklerin en aza indirilmesi amacıyla uygulanan süreçtir.

Detaylı

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ BARBAROS DENİZCİLİK YÜKSEKOKULU İÇ KONTROL SİSTEMİ VE İÇ KONTROL STANDARTLARI İLE İLGİLİ EĞİTİM SEMİNERİ Eğitim Planı İç Kontrol Nedir? İç Kontrolün Amaçları ve Temel İlkeleri İç Kontrolde

Detaylı

Destek Hizmetleri Süreç Denetimi (ISAE 3402 / SSAE 16)

Destek Hizmetleri Süreç Denetimi (ISAE 3402 / SSAE 16) Destek Hizmetleri Süreç Denetimi (ISAE 3402 / SSAE 16) Müşterilerinize onların beklentilerini karşıladığınızı gösterebiliyor musunuz? Süreçlerinize ve kontrollerinize dair ilgili taraflara güvence verin!

Detaylı

Elif Sarı Mühendis. Kişisel Bilgiler. Eğitim Bilgileri 1 / 5

Elif Sarı Mühendis. Kişisel Bilgiler. Eğitim Bilgileri 1 / 5 Elif Sarı Mühendis Adres Bilgileri : Türkiye - İstanbul(Asya) - Üsküdar - Fıstıkağacı Cep Telefonu : 90 (554) 465 28 77 E-Posta : elifsari01@gmail.com elfsr@hotmail.com Kişisel Bilgiler Toplam Tecrübe

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

TASLAK TÜZÜK ÇEVRE DENETİMİ

TASLAK TÜZÜK ÇEVRE DENETİMİ Versiyon 4 16 Ekim 2012 TASLAK TÜZÜK ÇEVRE DENETİMİ Bölüm 1: Genel 1. Kısa Başlık 2. Yetkili Kurum 3. Kapsam 4. Tanımlar 5. Denetim Türleri 6. Çevre Hususlarının Kapsamı 7. İşletmecinin Sorumlulukları

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

En Yakın ve En Güvenilir Gıda Hijyeni Danışmanınız

En Yakın ve En Güvenilir Gıda Hijyeni Danışmanınız En Yakın ve En Güvenilir Gıda Hijyeni Danışmanınız FİRMA PROFİLİ Akademik Hijyen Ltd. Şti., İstanbul Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Özer Ergün ün başkanlığında bir grup akademisyen tarafından, her

Detaylı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. İhracat Planı Hazırlanması Süreci

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. İhracat Planı Hazırlanması Süreci Trakya Kalkınma Ajansı www.trakyaka.org.tr İhracat Planı Hazırlanması Süreci 2013 İHRACAT PLANI HAZIRLANMASI SÜRECİ İhracat Planı Neden Hazırlanır? İhracattan ne beklendiğinin belirlenmesi, İhracat amaçlarına

Detaylı

BAYINDIRLIK VE ĠSKAN BAKANLIĞI VE ENERJĠ VERĠMLĠLĠĞĠ. Sefer AKKAYA. Genel Müdür Yapı ĠĢleri Genel Müdürlüğü

BAYINDIRLIK VE ĠSKAN BAKANLIĞI VE ENERJĠ VERĠMLĠLĠĞĠ. Sefer AKKAYA. Genel Müdür Yapı ĠĢleri Genel Müdürlüğü BAYINDIRLIK ĠSKAN BAKANLIĞI Sefer AKKAYA Genel Müdür Yapı ĠĢleri Genel Müdürlüğü BAYINDIRLIK ĠSKAN BAKANLIĞI Ülkemizde tüketilen enerjinin yaklaşık %35 i binalarda kullanılmaktadır. Enerji Verimliliği

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı