Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar"

Transkript

1 Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt: 9, No: 3, 2014 (29-46) Electronic Journal of Food Technologies Vol: 9, No: 3, 2014 (29-46) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR e-issn: Derleme (Review) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar Duygu TÜRKÖZÜ 1, Nevin ŞANLIER 1 1 Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, ANKARA Özet Ağır metaller çok çeşitli kaynaklardan ortaya çıkabilmeleri, yaygın kirlenme nedeni oluşturmaları, çevre koşullarına dayanıklı olmaları, daima biyolojik sistemlere yönelik etki göstermeleri ve kolaylıkla besin zincirine girerek canlılarda artan yoğunluklarda birikebilmeleri nedeniyle diğer kimyasal kirleticiler arasında ayrı bir önem taşımaktadırlar. Birçok ağır metal; toprak, toprak ıslah maddeleri, lağım ve endüstriyel atıklar, pişirme ve işleme ekipmanları gibi kaynaklardan gıdalarımıza bulaşarak sağlığımızı her geçen gün artan bir risk ile tehdit etmektedirler. Ağır metallerle kontamine olmuş bir gıdaların tüketilmesi, konsantrasyona ve dokularda tutulma miktarına bağlı olarak akut ve kronik boyutlarda önemli sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Bu nedenle gıdalardaki ağır metal kontaminasyonun önlenmesi amacıyla yapılan bazı ulusal ve uluslararası düzenlemeler mevcuttur. Bu derlemede, insan sağlığı ile olumsuz etkileşimde olan bazı ağır metaller, gıdalara bulaşma kaynakları, potansiyel sağlık riskleri ve ilgili ulusal-uluslararası düzenlemeler tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gıdalar, Ağır Metaller, Kontaminasyon, Sağlık, Standartlar Heavy Metal Contamination of Food: Sources of Contamination, Health Risks and National/International Standards Abstract Heavy metals are more important than other chemical contaminants as for getting from many different sources, causing widely contamination, being resistant to different environmental conditions and always effecting on biological systems and increasing concentrations of heavy metals accumulate in organisms can easily enter the food chain. Human heath are being increasingly threatened by the heavy metals day by day via contaminating from various sources such as soil reclamation agents, sewage and industrial waste, drinking water, cooking and processing equipment, ceramic products, packaging stages of boxing. Consumption of foods contaminated with heavy metals lead to significant health problems depending on concentration and amounts of retention in tissues. Hence, some national and international regulations are available to prevent heavy metal contamination. In this review, the main contamination sources to food together with potential health risks and related to regulations of some heavy metals that adversely interact to human health are discussed. Keywords: Foods, Heavy Metals, Contamination, Health, Standards Bu makaleye atıf yapmak için Türközü, D., Şanlıer, N., Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar Teknolojileri Elektronik Dergisi 2014, 9(3) Gıda How to cite this article Türközü, D., Şanlıer, N., Heavy Metal Contamination of Food: Sources of Contamination, Health Risks and National/International Standards Electronic Journal of Food Technologies, 2014, 9(3) 29-46

2 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar 1. GİRİŞ Yirminci yüzyılın başından itibaren dünyada hızla artan nüfusun etkisiyle modern tarıma geçilmesi, hızlı sanayileşme ve kentleşme sonucunda çevre kirliliği problemleri ortaya çıkmaya başlamıştır [1). Endüstrileşme ve kentleşmeye bağlı olarak artan çevre kirliliği ile birlikte toprak kirliliğinde artışlar meydana gelmiş ve bu kirlilik düzeyi canlılar üzerinde tehlikeli olabilecek boyutlara ulaşmıştır. Doğrudan ve dolaylı yollardan oluşabilen çevre ve toprak kirliliğine paralel olarak gıda kaynakları, besin zinciri yoluyla kirlenmeye uğramakta ve insanlar için önemli sağlık sorunları oluşturabilmektedir [2]. Kodeks Alimentarius Komisyonu (CAC) gıda kontaminantlarını; gıdalara istenilerek katılmadığı halde üretim, işleme, hazırlama, depolama, ambalajlama, taşıma veya çevre kirlenmesi sonucunda bulaşan kimyasal maddeler olarak tanımlanmaktadır [3]. Son yıllarda insan sağlığını tehdit eden en önemli gıda kontaminantlarından birisi olarak ağır metaller karşımıza çıkmaktadır. Ağır metallerle kirlenmiş bir gıdanın tüketilmesiyle vücuda alınan ağır metaller, maruz kalınan konsantrasyona, yağ dokusuna, kemik vb. dokularda tutulma ve birikme miktarına bağlı olarak çeşitli kanser türleri, organ yetmezlikleri, nörolojik hastalıklar, iskelet sistemi hastalıkları gibi kronik boyutlarda önemli sağlık sorunlarına yol açabilmektedir [4]. Toksik etki gösteren ağır metaller yetişkinlere göre özellikle fetüsler, infantlar ve çocuklar için daha ciddi sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Çünkü bu gruplar vücut ağırlıkları başına daha fazla ağır metale maruz kalmaktadır [5]. Kurşun ve civa gibi bazı ağır metallere çok uzun süre ve yüksek dozlarda maruziyet durumunda, plesantaya geçişler çok kolay olmakta ve beyinde önemli kalıcı hasarlar meydana gelmektedir. Sonuçta da öğrenmede zorluklar, hafıza problemleri ve saldırganlık ile hiperaktivite gibi davranış bozuklukları görülebilmektedir [5]. Bu derlemede, insan sağlığı ile olumsuz etkileşimde olan bazı ağır metaller, gıdalara bulaşma yolları ve kaynakları, potansiyel sağlık riskleri ile ulusal-uluslararası standartlar tartışılmıştır. 2. AĞIR METALLER Ağır metaller ile ilgili kesin bir tanım bulunmasa da; genel olarak yapılan tanımlamalarda yoğunluk ve sağlık üzerine olumsuz etkileri üzerine yoğunlaşılmaktadır. Ağır metaller; yoğunluğu 5 g/cm 3 'ten daha yüksek olan, genel olarak çevre kirliliğine neden olan ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olan metaller ile metalloidler için kullanılan genel bir terimdir. Bu gruba atom ağırlığı 24 olan kromla, metal olmayan selenyum; kurşun (Pb), kadmiyum (Cd), demir (Fe), kobalt (Co), bakır (Cu), arsenik (As), kalay (Sn), alüminyum (Al), nikel (Ni), civa (Hg) ve çinko (Zn) olmak üzere 60 tan fazla metal dâhil edilmektedir [6]. Arsenik de metalloid grubunda olmasına rağmen sıklıkla ağır metal olarak sınıflandırılmaktadır [4]. 3. AĞIR METALLERİN DOĞADA YAYILIMI Ağır metaller; doğada genellikle karbonat, oksit, silikat ve sülfür halinde stabil bileşik olarak veya silikatların içerisinde bulunmaktadırlar [7]. Ağır metallerin doğal çevirimlerden ziyade, insan faaliyetlerinin çevreye yayılımında daha etkili olduğu gözlenmektedir. Çeşitli yollarla çevreye bulaşan ağır metaller; çevreden tahıllara, metallerle kirlenmiş otlarla beslenen hayvanlardan süt ve etlerine, kirlenmiş sulardan avlanılan balıklara veya yiyecek üretimi esnasında kullanılan araç ve gereçlerden bulaşabilmektedir. Ayrıca endüstriyel atıklar ile yer altı ve içme sularına, toprağa ve havaya karışabilmektedirler [8]. 30

3 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) AĞIR METALLERİN GIDALARA BULAŞMA KAYNAKLARI 4.1. Toprak Toprak, gıdalarda bulunan esansiyel ve toksik minerallerin başlıca kaynağıdır. Verimli topraklar bitkinin yetişmesi için gerekli olan elementlerle birlikte geniş oranda ve değişen miktarlarda metal içermektedir [9]. Çeşitli yollar ile kirlenen toprakta yetiştirilen ürünler kirlenmekte ve ağır metal içerikleri artış gösterebilmektedir. Çin de yapılan bir çalışmada; tarım, endüstri ve maden faaliyetleri ile trafik yoğunluğu gibi çeşitli nedenlerle kirlenen toprakta yetiştirilen 268 sebze örneğinin ağır metal içerikleri belirlenmiştir. Kolza, kereviz, lahana, havuç, kuşkonmaz, marul, domates ve kırmızıbiberde Pb, Cd, Cr, Hg ve As seviyelerinin Çevre Koruma Ajansı nın (EPA) belirlediği sağlık için risk teşkil etmeyen seviyeden daha yüksek olduğu ve kontaminasyon miktarlarının sebze türüne göre değişiklik gösterdiği saptanmıştır [10] Kimyasal Tarım Maddeleri ve Gübreler Tarım toprağının ıslah edilmesi, toprakta ve toprak mahsullerinin bileşiminde önemli değişikliklere yol açabilmektedir. Bu amaçla kullanılan bazı gübreler ve tarımda kullanılan kimyasal maddeler, yüksek seviyede toksik metaller içermekte ve bu durum gıdalarda kirliliğe yol açabilmektedir [11]. Yapılan bir çalışmada; üzümler üzerinde kullanılan bakır içerikli mantar ilacının şarapta kirliliğe neden olduğu bildirilmiştir [12]. Polonya, Bulgaristan ve İtalya da belirli bölgelerde yetiştirilen ve pestisit ile gübre kullanılan meyvelerden elde edilen şarap ve alkollerde ağır metal seviyesi Avrupa Birliği nin yasal olarak izin verdiği sınırlardan yüksek bulunmuştur [13]. Aynı şekilde; durum buğdayında kullanılan pestisitlerin kadmiyum, kurşun ve arsenik kirliliğine neden olduğu saptanmıştır [14] Endüstriyel Kirlilik Endüstriyel faaliyetler nedeniyle gıdaların kirlenmesi oldukça yaygındır. Japonya daki bazı maden bölgelerindeki pirinçte Cd oluşmasının nedeninin atık su, İngiltere de yetiştirilen sebzelerdeki yüksek Cd seviyesinin sorumlusunun da maden çalışmalarından sızan suyun olduğu tespit edilmiştir [14]. Türkiye de yapılan çalışmalarda da, sanayi atıkları ile kirlenen sularda bulunan yumuşakçaların çeşitli dokularında geniş oranda potansiyel toksik metallerin biriktiği saptanmıştır [15] Hava Kirliliği Ağır metal kirliliğinin %60 ını oluşturan maddelerden kurşun (Pb), motorlu araçlarda vuruntuyu önlemek üzere benzine katılan tetra etil kurşundan, nikel (Ni) ise daha çok dizel yakıtından ve motor yağlarından kirletici olarak açığa çıkmaktadır. Kadmiyum (Cd) ise yanan motor yağından ve en çok dizel yakıtından atmosfere katılmaktadır. Bu ağır metaller canlılar üzerinde, özellikle kurşun ve nikel kirliliği de bitkiler üzerinde son derece toksik etkiye sahiptir [16]. Nijerya da yapılan bir çalışmada, trafik yoğunluğu fazla olan bölgelerin topraklarında emisyonun etkisiyle daha yüksek oranda Fe, Cu, Cd, Pb, Mn ve Zn birikiminin olduğu bildirilmiştir [17]. Türkiye de yapılan başka bir çalışmada da, yol kenarında yetiştirilen meyve örneklerinde mg/kg Cu, mg/kg Cr, mg/kg Ni, mg/kg Pb ve mg/kg Se bulunduğu ve örneklerdeki Ni, Pb ve Se miktarının kirlilik seviyesinde olmadığı belirlenmiştir [18] Atık Sular Gıdalardaki metalik kirlilikte önemli etkenlerden biriside atık sulardır. Çeşitli endüstriyel faaliyet kaynaklı atık suların içinde bazen eser miktarda bazen de yüksek miktarda ağır metaller bulunur. Hindistan da atık suların karıştığı Musi nehri çevresinde yetişen yeşil yapraklı sebzeler başta olmak üzere çeşitli sebze türlerinde yüksek seviyede kurşun, çinko, krom ve nikel birikimi olduğu bildirilmiştir [19]. 31

4 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar Başka bir çalışmada da, atık sularla sulanan nanelerde ve ıspanaklarda yüksek seviyede Fe ve Mn, havuçlarda da Cu ve Zn saptanmış ve çalışma da yetişkin bireylerin ve çocukların ağır metal kontaminasyonları açısından tehlikede olduğu bildirilmiştir [20] Lağım Atıkları Lağım atıkları; genellikle ortalama 1.5 mg/kg Cd, 8 mg/kg Cu, 62 mg/kg Fe ve 49 mg/kg Zn olmak üzere çeşitli potansiyel toksik elementleri yüksek derişimlerde içerebilmektedir [21]. Dolayısıyla, lağım atıklarının serpme gübre olarak kullanılması, ürünlerde kirliliğe neden olabilmektedir. Lağım atıklarıyla işlenmiş topraklarda yetiştirilen gıdaların yol açtığı sağlık sorunları nedeniyle Türkiye de dâhil olmak üzere pek çok ülkede tarımda lağım atıkları ve atık suların kullanımına yönelik kısıtlamalar getirilmiştir [22] Gıda İşleme Ekipmanları Gıda işleme ekipmanları, uzun yıllardır gıdalardaki metal kirliliğinin bir kaynağı olarak kabul edilmekte olup son zamanlarda modern işletmelerde kullanılmak üzere onaylanmış olan yüksek kaliteli metal malzemeler bu bulaşmaları büyük ölçüde engellemektedir. Ayrıca ekipmanları temizlemek amacıyla kullanılan bazı deterjan türleri de paslanmaz çelikte As, Pb ve Cd çözünmesine yol açabilmekte ve kontaminasyonlara neden olabilmektedir [21] Pişirme Araç ve Gereçleri Eskiden olduğu gibi günümüzde de kalaylı bakır tavalar gıdalardaki ağır metallerin en önemli kaynaklarından birisidir. Yapılan bir çalışmada bu tür mutfak malzemeleri içinde pişirilen lahanadaki Pb seviyesinin 0.15 mg/kg den 0.79 mg/kg ye ve Cu seviyesinin 1.36 mg/kg den 2.07 mg/kg ye yükseldiği bildirilmektedir [21]. Ayrıca özellikle Güney Afrika da bulunan topluluklarda geleneksel olarak kullanılan dökme demir çaydanlıklar ve içilen ev yapımı biralar, demir toksisitesi ve kanser vakalarıyla ilişkilendirilmektedir [23]. Günümüz de özellikle seramik pişirme araç ve gereçlerinin kullanımı son derece popülerdir. Ancak Uluslararası Standartlar Teşkilatı (IOS) düzenlemelerine uygun şartlarda üretilen toprak kapların aksine kötü yapılmış olan seramik ürünlerinin pek çok potansiyel toksik elementin kontaminasyonuna neden olabileceğini bildirmektedir [24]. Gıda ve İlaç Örgütü (FDA) tarafından da kurşun sırla kaplanmış ve hasar görmüş seramik ürünlerin Amerika da gıda kaynaklı Pb nin en önemli kaynağı olduğu bildirilmiştir [25] Paketleme ve Kutulama İşlemi Günümüzde gıdaların paketlenmesi ve kutulanmasıyla ilgili çeşitli gelişmiş tekniklerin kullanımı sonucunda kontaminasyon sorunu büyük ölçüde çözülmüş olup risk az da olsa devam etmektedir. Özellikle kutulanmış gıdalardan ağır metal kontaminasyonu en fazla asidik gıdalarda görülmekte ve bu durum depolama sıcaklığıyla ve süresiyle ilişkili bulunmaktadır [26]. Ayrıca paketleme işlemi sırasında da ağır metal kontaminasyonu meydana gelebilmektedir. Yapılan bir çalışmada; ekmek paketleri üzerinde yüksek oranda Pb tespit edilmiştir [27]. Yapılan başka bir çalışmada ise çocukların sıklıkla tükettikleri şekerleme paketlerinden özellikle sarı ve yeşil olanlarının yüksek oranda Pb içerdiği belirtilmiştir [28]. Benzer şekilde FDA da şekerleme paketlerinde yüksek miktarda Pb bulunduğunu desteklemiştir [29].. 32

5 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) GIDALARA BULAŞAN BAŞLICA AĞIR METALLER ve SAĞLIK RİSKLERİ Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) na göre 12 farklı ülkede değişik gıdalar üzerinde yapılan çalışmada, sağlık ve bulaşma riski açısından üzerinde hassasiyetle durulması gereken metallerin kurşun, kadmiyum, civa ve arsenik olduğu; antimon, demir, bakır ve çinkonun ise bu minerallere göre daha düşük öneme sahip olduğu belirtilmiştir [30] Kurşun (Pb) Kurşun, gıdalarda hem doğal hem de kontamine olarak bulunmaktadır. Tahıllar, meyve ve sebzeler, et ve deniz ürünleri, su ve bazı içecek türleri ile baharatlar doğal veya kontamine olarak Pb içerebilmektedir [31]. Gıda Standartları Otoritesi (FSA) tarafından yapılan bir çalışmada, gıdaların ortalama mg/kg seviyesinde Pb içerdiği saptanmıştır. Diyetle kurşun alımına en çok katkıda bulunan dolayısıyla da kontaminasyonlara en çok maruz kalan gıdaların sırasıyla; içecekler (%17.0), ekmek (%16.0) ve sebzeler (%16.0) olduğu belirtilmiştir. Aynı şekilde Pb seviyesinin en yülksek av hayvanlarında (1.63 mg/kg) olduğu belirtilmiştir [32]. On Avrupa ülkesindeki gıda örneklerinin Pb konsantrasyonlarının analiz edildiği SCOOP çalışmasında (2004); bitkiler ve baharatların (379.0 mg/kg), av hayvanları etlerinin (188.0 mg/kg), diyetetik gıdaların (34.8 mg/kg) ve besin takviyelerinin (18.0 mg/kg) yüksek seviyede (1mg/kg ın üzerinde) Pb içerdiği ortaya konmuştur [33]. Konserveye işleme, gıdaların Pb içeriklerini önemli derecede arttıran bir etkendir. Amerika da yılları arasında yapılan Ulusal Diyet Araştırması nda, bunu destekler nitelikte olarak konserve meyve kokteyli ve çikolata şurubu ile konservelenmiş tatlı patatesin Pb alımına yüksek seviyede katkıda bulunduğu belirtilmiştir [34]. Kurşun içeren suyu kullanarak yemek pişirmek gıdaların kurşunla kirlenmesine yol açan bir diğer önemli faktördür. İngiltere deki bir şehirde eski su boruları bulunan evlerde yaşayan bebeklerin haftada ortalama 3.4 mg Pb alımına maruz kaldığı, bu miktarın yetişkinler için Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından önerilen tolere edilebilir haftalık alım miktarının üzerinde olduğu tespit edilmiştir [35]. Bazı şaraplarda 100 µg/l seviyesine kadar Pb tespit edildiği ve bu durumun şişelerdeki kalay kaplı Pb folyo kapaklardan kaynaklandığı ifade edilmektedir [21]. Alkollü içeceklerdeki Pb miktarının, Pb kristal durultma tanklarında depolama ve sırlı toprak kaplarda saklama nedeniyle de artabildiği belirtilmektedir [21;36]. Yüksek kaliteli kristal camlardan da Pb oksit kirliliği meydana gelebilmektedir. Başka bir çalışmada bildirildiğine göre, kristal içki şişelerinde 3-4 ay saklanan şarap ve alkollü içkilerde 1-2 mg/l Pb saptanırken, birkaç yıl saklananlarda bu miktar 21 mg/l ye kadar ulaşabilmektedir [21] Sağlık Riskleri Kurşunun yüksek konsantrasyondaki maruziyeti akut olarak proksimal renal tübüler hasara, kronik olarak sinir sistemi bozuklukları, anemi, kronik böbrek yetmezliği, körlük, kolik, D vitamini metabolizmasında bozukluklara neden olabilmektedir [4]. İnfant ve çocuklar, kurşun toksisitesi yönünden yetişkinlere göre daha fazla risk altındadır. Önceleri çocuklarda kurşunun kandaki seviyesinin kabul edilebilir seviyesinin 10 g/dl altında olduğu düşünülmekteydi. Ancak son yapılan çalışmalarda daha düşük düzeylerde bile Pb nin toksik etkisinin başladığı; nöral gelişimde olumsuz etkilere neden olduğu bildirilmiştir. Bu olumsuz etkilerin derecesi, genetik ve çevresel faktörlere bağlı olarak değişkenlik göstermektedir [21]. 33

6 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar Birçok hayvan çalışması ve daha az sayıdaki insan çalışmalarında Pb nin akciğer ve mide kanserine ve beyin tümörüne neden olabileceği gösterilmiştir [4; 37]. Uluslararası Kanser Araştırma Enstitüsü (IARC) tarafından da Pb olası insan karsinojeni (Grup 2B), inorganik Pb bileşikleri olası insan karsinojeni (Grup 2A), organik Pb bileşikleri ise insanlar için karsinojenik olmayan (Grup 3) bileşikler olarak sınıflandırılmaktadır [38] Kadmiyum (Cd) Doğada saf olarak bulunmayan kadmiyum, kükürt başta olmak üzere çinko, çinko-kurşun, çinko-bakır ve kurşun madenlerinde bol miktarda bulunur. Maden ocağı ve endüstriyel artıkların, Cd içeren fosforlu gübrelerin kullanımının ve toprağın lağım sularıyla kirlenmesinin sonucu gıdalar Cd ile kontamine olmaktadır [39]. Endüstriyel fabrikalardan salınan Cd nin özellikle Japonya da bulunan pirinç tarlalarındaki ağır metal kirliliğinin en önemli nedeni olduğuna inanı lmaktadır [40]. Sigara kullanımı, Cd maruziyetinin en önemli nedenini oluşturmaktadır. Ancak özellikle sigara içmeyen toplumlarda gıdalar, en önemli Cd kaynağını oluşturmaktadır Kadmiyum birçok gıdada kontamine olarak bulunabilmektedir. EFSA tarafından yapılan bir çalışma; tahıllar, patates, yapraklı ve köklü sebzeler, meyveler, sıvı-katı yağlar, et ve süt ürünlerinin kadmiyumla kirlendiğini göstermektedir [41]. Toprağın derinliklerine nüfuz eden Cd; havuç ve patates gibi kök bitkilerinde, ıspanak gibi yeşil yapraklı sebzelerde fazla oranda bulunabilmektedir. Etler ve özellikle sakatatlar diğer gıdalara göre daha yüksek içerikli Cd kaynaklarındandır [42]. FSA tarafından 2009 yılında yapılan çalışmada da, diyete en çok katkısı olan gıdaların sakatat (0.084 mg/kg) ve yağlı tohumlar (0.065 mg/kg) olduğu, diyetsel Cd maruziyetine patates (% 24), çeşitli tahıllar (% 21) ve ekmeğin (% 19) önemli katkılarının olduğu desteklenmiştir [32]. Deniz ürünleri de bir diğer önemli Cd kaynağıdır. Suda çözünme özelliği olan kadmiyum, sanayi artığı olarak döküldüğü su kaynaklarında dibe çökmekte ve derinde yaşayan canlılara bulaşabilmektedir. Daha sonra bu bitki ve hayvanların tüketimi veya suda az miktarda çözünmüş halde kalan kadmiyum deri ve solungaçlardan emilimi sonucunda balıklara geçebilmektedir. Bu durum özellikle su dibinde beslenen yumuşakçalar ve kabuklularda da tespit edilmiştir [43]. İçme suyundaki Cd miktarı genel olarak 1 µg/l seviyesinin altındadır. Çinko kaplı-galvanizli boru ve su depolarının kullanılması neticesinde kontaminasyon oluşabilmektedir [31; 36]. Yapılan bir çalışmada, yağmur suyu birikmiş galvanizli borulardan akan içme suyunda 23 µg/l seviyede Cd tespit edilmiştir [37]. Kadmiyum kaplı bölümleri olan otomatik kahve makinelerindeki sıcak içeceklerin de 16 µg/l seviyesine kadar Cd içerdiği tespit edilmiştir [21] Sağlık Riskleri Birikebilen bir toksik madde özelliği taşıyan Cd, EPA nın hazırladığı 129 adet öncelikli özelliğe sahip kirleticiler arasında yer almaktadır. Ayrıca Cd, insan sağlığına belirgin potansiyel tehlikesi olan 25 zararlı madde arasında da bulunmaktadır [21]. Diğer metallerde olduğu gibi Cd de vücut tarafından kolay atılamamakta ve birikmektedir. Kadmiyum alımı akut olarak; mide bulantısına, kusmaya ve karın kramplarına neden olup kronik olarak karaciğer ve böbreklerde yetmezliğe, hipertansiyona, demir metabolizmasında bozukluk gibi belirtilere neden olmaktadır [44]. Ayrıca uzun süreli Cd maruziyeti iskelet sisteminde tahribata neden olarak osteoporoz ve osteomalasiaya neden olabilmektedir. Kadmiyumun tübüler böbrek hasarı olan kişilerde kardiyovasküler hastalık ve mortalite riskini arttırdığı da bildirilmektedir (45). Bazı çalışmalarda; meslekleri nedeniyle kadmiyuma maruz kalan bireylerde Cd nin akciğer, prostat ve böbrek kanserlerine neden olduğu bildirilmiştir. IARC, Cd ve Cd bileşiklerini insanlar için Grup 1 karsinojen olarak belirlemiştir [46]. 34

7 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Civa (Hg) İnsanlar ve hayvanlar için yüksek toksisite riski nedeniyle Hg, en çok araştırılan ve gündeme gelen ağır metallerden birisidir. Çevrede doğal olarak ya da antropojenik kaynaklarda elemental, inorganik ve organik formda bulunmaktadır Organik civa ise insanlar için en toksik olan formudur [47]. Sulardaki mikro ve makroorganizmalar inorganik civayı, daha tehlikeli olan organik civa bileşiği olan metil civaya dönüştürürler. Oluşan civalı bileşikler, su ürünlerinde özellikle suyu filtre ederek beslenen midye ve istiridye gibi kabuklular ile ton balığı, kılıç balığı, morina, mezgit ve turna balıklarında birikmektedir [48]. Dolayısıyla diyetteki en önemli Hg kaynağını kirlenmiş sularda avlanan su ürünleri oluşturmakta olup su ürünlerinde en çok bulunan Hg formu (>%90) karşımıza metil civa olarak çıkmaktadır [49]. Civa, pek çok yiyecek ve içecekte <1 ile 50 µg arasındaki miktarlarda bulunmaktadır [50]. Sakatatlarda, civalı fungisidlerle muamele görmüş tahıl ve diğer bazı bitkisel ürünlerde de toksik düzeylerde Hg kalıntılarına rastlanabilmektedir [21]. Ayrıca yapılan bir çalışmada; tatlandırıcılar, bal ve şekerlemelerin de yüksek miktarda (13 μg/kg) Hg içerdiği belirtilmiştir [51] Sağlık Riskleri Metil Hg oral olarak alındıktan sonra diğer formalarına oranla daha hızlı ve yaygın bir şekilde absorplanır. Absorbe edilen metil Hg öncelikle plazmada eritrositlerde %90 dan daha fazla oranda birikir. Yüksek lipofilik aktivitesi nedeniyle kan-beyin bariyerine veya kan-serebrospinal sıvı bariyerine, saç foliküllerine kolaylıkla geçebilmektedir. Aynı etki plesantadan meydana gelen geçişler nedeniyle fetüste de görülebilmekte ve civa fetüste mental retardasyonlara neden olabilmektedir [52]. Civa maruziyeti sonucunda akut olarak; merkezi sinir sistemi, kardiyovasküler ve gastrointestinal sistem, akciğer, böbrek, karaciğer, iskelet sistemi hasarları meydana gelmektedir. Kronik olarak ise Hg, bu sistemlerde dejeneratif bozukluklara ve bazı kanser türlerindeki risk artışlarına neden olabilmektedir [53]. Ancak IARC Hg ve inorganik Hg bileşiklerini günümüzde, insanlar için karsinojenik olarak olmayan Grup 3 bileşikler olarak sınıflandırmaktadır [54] Arsenik (As) Arsenik inorganik ve organik olmak üzere doğada iki formda bulunmaktadır. Gıdalara ve çevreye bulaşması, başlıca tarım ilaçları ve endüstriyel uygulamalar ile olmaktadır [55]. Arsenik, özellikle balık ve deniz ürünlerinde, alg ve hijiki bazlı supplementlerde, tahılların kepek ve germ kısımlarında özellikle de pirinç ve pirinç bazlı gıdalarda kontamine olarak yüksek seviyede bulunmaktadır [56]. Deniz ürünleri dışındaki gıdaların As içeriği 1 mg/kg seviyesini nadiren aşmaktadır. Yapılan bir çalışmada yengeç etinde 26 mg/kg ve karideslerde 170 mg/kg As tespit edilmiştir. Okyanus mezgitinde ( mg/kg) ve ringa balığında (< mg/kg) daha düşük miktarlarda As tespit edilirken, kirlenmiş nehir ağızlarında bulunan pisi balığı ( mg/kg) ile dil balığında ( mg/kg) daha fazla düzeyde As bulunmuştur [32]. Bitki kökleri toprakla direk temasta olduklarından havuç vb köklü bitkilerde daha yüksek As kontaminasyonu riski mevcuttur. Ancak meyve ve sebzelerdeki As miktarı genellikle izin verilen sınırlardadır. FDA; çeşitli elma suyu ve şeftali suyu örneklerinde yaptığı analizler sonucunda bu meyve sularının sanılanın aksine sağlık için risk teşkil etmeyen sınırlarda arsenik içerdiğini desteklemiştir [57]. Sular As kontaminasyonu için büyük bir risk taşımaktadır. Kaynak suları ve kaplıcalar ile kuyu suları içme sularına oranla daha yüksek seviyelerde arsenik içerebilmektedirler [58].Ülkemizde yapılan bir çalışmada, özellikle batı bölgelerde, içme sularında As için belirlenen maksimum kirletici seviyesi olan 10 g/l den daha yüksek miktarda As konsantrasyonlarına rastlanmıştır [59]. WHO, İçilebilir suların 0 10 μg/litre oranlarında inorganik As bulunmasına izin vermektedir [60]. 35

8 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar Sağlık Riskleri Arsenik WHO tarafından önemli toplum sağlığı sorunlarına neden olan 10 kimyasal madde arasında tanımlanmaktadır. Sularda ağırlıklı olarak bulunan inorganik formu, deniz ürünleri gibi gıdalarda bulunan organik formuna oranla daha toksik etki göstermektedir. Akut As toksisitesi; kusma, abdominal ağrı, diyare, uyuşma ve karıncalanmalar, kas krampları ve ölümlere neden olabilmektedir. İçme suları ve gıdalara kontamine olmuş As nin uzun süreli maruziyeti sonucunda deride pigmentasyon değişiklikleri ve lezyonlar, ayakta hiperkeratoz görülebilmektedir [61]. Bu semptomlar özellikle en az beş yıllık maruziyet sonrasında görülebilmekte ve ileri dönem deri kanserlerinin öncüsü olabilmektedir. Deri kanserlerine ek olarak As uzun dönemde mesane ve akciğer kanserlerine de neden olabilmektedir. IARC, As ve As bileşiklerini Grup 1 karsinojenler sınıfında tanımlanmaktadır [62]. İnorganik As nin uzun dönemde diğer sağlığa olumsuz etkileri nörotoksisite, diyabet ve kardiyovasküler hastalıklardır. Çin de As maruziyeti gangrene neden olarak siyah ayak hastalığı denilen bir hastalığa neden olmaktadır. Dünyanın başka bölgelerinde bu hastalık görülmemekte ve malnutrisyonun Çin de görülen bu hastalığın gelişimine katkıda bulunduğu düşünülmektedir [61] Bakır (Cu) Bakır, organizma için hem esansiyel hem de toksik bir mineraldir. Su ve gıdalar özellikle gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere insanlar için önemli bakır kaynaklarıdır. Doğal kaynak sularındaki Cu seviyeleri geniş oranda değişebilmektedir. Ancak kamu tüketimi için kullanılan suların dağıtımında Cu borular, vanalar ya da bağlantılar kullanılabilmektedir. Bu şebekelerden akan asidik veya alkali suların bu tesisatlarda korozyona neden olduğu ve kontaminasyona neden olduğu bildirilmektedir [63] Sıcak musluk suyunun, soğuk suya kıyasla 2 kat daha fazla Cu içerebildiği de belirtilmektedir [36]. Buna ek olarak, bakır sülfat pentahidrat nadiren alglerle mücadele amaçlı yüzey sularına eklenmektedir. Bu da sulardaki kontaminasyona neden olan bir diğer faktördür [63]. Kontamine olmuş suların tüketimi ve özellikle musluk suları kullanarak yapılmış bebek formulaları ve pişirilen yemekler bakır maruziyetine önemli oranda katkı yapmaktadır [21]. Bakır aslında konsantrasyonu çoğunlukla 0.05 ila 2.0 mg/kg arasında değişmek üzere neredeyse birçok gıdada mevcuttur. Karaciğer ve diğer organ etleri, deniz ürünleri, yağlı tohumlar, tam tahıllar gibi tohum yapıları nispeten yüksek oranda Cu içermektedir [50]. USDA Besin Tüketimi Araştırması nda diyetle alınan bakırın ortalama %40 ının mayalandırılarak yapılmış ekmek, beyaz patates, domates, tahıllar, sığır eti, kuru fasülye ve mercimekten geldiği saptanmıştır [64]. Çocuklar ve yetişkinlerin kullandığı vitamin/mineral preperatları genellikle 2 mg/tablet veya kapsül miktarında genellikle bakır oksit formunda Cu içermektedir. Bebek formulalarında da kalori başına μg miktarında Cu bulunabilmektedir [65]. Endüstriyel faaliyetler ve tarım ilaçları gibi çeşitli kaynaklardan meydana gelen kontaminasyon sonucunda Cu içeriği artmaktadır. Yapılan bir çalışmada, bakır içerikli fungisidlerin uzun süreli kullanımı sonucunda kahve meyvesinin Cu içeriğinde önemli bir artış meydana gelmiştir [66]. Bakır kaplardan yiyeceklere, özellikle karbonatlı ve asidik olanlara önemli miktarda Cu geçişi olmaktadır. Bakır tavada pişirilen yemeklerin paslanmaz çelik ya da Al kaplarda pişirilen yemeklere oranla yaklaşık iki kat daha fazla Cu içerdiği bildirilmiştir [67]. 36

9 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Sağlık Riskleri Wilson hastalığına neden olan genetik bozuklukları olmayan sağlıklı bireylerde, diyetle alınan Cu miktarlarının sağlık üzerine çoğunlukla olumsuz etkileri bulunmamaktadır. Nispeten daha düşük dozlarında ise akut olarak baş ağrısı, abdominal ağrı, bulantı, kusma, diyare gibi tipik gıda zehirlenmesi vakaları görülebilmektedir [68]. Yüksek dozlarda Cu maruziyeti sonucunda gastrointestinal kanama, hematüri, intravasküler hemoliz, methemoglobinemi, hepatosellüler toksisite, akut böbrek yetmezliği ve oligüri semptom ve vakaları görülebilmektedir [69]. Yapılan bazı çalışmalarda, yüksek düzeyde Cu alımının nörolojik bazı semptomlara ve büyüme ve gelişme geriliklerine de neden olduğu bildirilmektedir. Tavşanlarda yapılan son çalışmalar içme suyunda bulunan Cu ile Alzheimer hastalığı arasında bir ilişki olduğunu göstermektedir [68]. Bakırın yüksek dozlarının kanserle ilişkisinin araştıran çalışmalar tutarsızdır. Bu nedenle EPA, Cu yu sınıflandırmak için yetersiz veri bulunması nedeniyle Grup D kategorisine sokmuştur [70] Alüminyum (Al) Dünyada en çok bulunan minerallerden birisi olan Al; toprakta, havada ve suda doğal olarak bulunabilmektedir. Gıdalardan özellikle taze meyveler, patates ve ıspanak gibi sebzeler, etler, bazı baharatlar ve çay yapraklarında nispeten yüksek seviyede bulunabilmektedir. Alüminyum bazı süt ürünlerine, unlara, kabartma tozlarına; renklendirici ve topaklanma önleyici ajanlara çeşitli alüminyum bileşikleri eklenebilmektedir [71; 72]. Ayrıca, asidik çözeltilerde çözündüğü için domates, limon suyu eklenmiş et türleri gibi asit içeriği yüksek olan gıdaların Al kaplarda yüksek ısılarda pişirilmesi ve/veya uzun süre muhafaza edilmesi sonucunda geçişler artmaktadır. Bu şekilde pişirilen gıdaların suyuna geçen Al miktarı toksik düzeye ulaşmasa da çözünen Al, diğer eser elementlerle bileşik oluşturarak emilimlerini engelleyebilmektedir [73]. Alüminyum anne sütünde de kontamine olarak bulunabilmekte ve emzirmeyle kısmen bebeğe geçişler olabilmektedir. Anne sütündeki tipik Al konsantrasyonu ile mg/l arasında değişkenlik göstermektedir. Ayrıca soya bazlı bebek formulalarında ( mg/l) ve süt bazlı bebek formulalarında da ( mg/l) bulunabilmektedir [71]. İçme suyu genellikle Al için önemli bir kaynak olarak sayılmamaktadır. Doğal su kaynaklarındaki Al miktarı fizikokimyasal ve mineralojik faktörlere bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Sulardaki Al konsantrasyonu nötr ph derecelerinde ile 0.05 mg/litre arasında olup daha asidik sularda bu değer mg/litre ye çıkmaktadır. İçme sularındaki Al miktarları da elde edildikleri kaynaklara bağlı değişkenlik göstermektedir [73] Sağlık Riskleri Alüminyumun oral olarak gıda ve içme suyu kaynaklarından alımı sonucundan akut olarak toksisiteye neden olduğuna dair çok az bilgi bulunmaktadır. Alüminyumun uzun vadade insanlarda Alzheimer hastalığının başlangıcını hızlandırıp gelişimine neden olduğuna dair literatürde çok fazla çalışma bulunmaktadır. Ancak WHO nun bu konudaki önemli 20 epidemiyolojik çalışmayı derlemesi sonucunda, bu konuyu araştıran çalışmaların çoğunda tasarım problemleri olduğu, katılımcıların eğitim durumlarının, sosyodemografik özelliklerinin ve hastalık öykülerinin iyi sorgulanmadığı, kısacası çalışmalarda karıştırıcı bazı faktörlerin değerlendirilmediği saptanmıştır. Bu nedenle WHO özellikle gıda ve içme suyu kaynaklı Al ile Alzheimer hastalığı arasındaki ilişkinin epidemiyolojik veriler ışığında kesin ve net olmadığını bildirmektedir [72]. Alüminyumun karsinojen etkisinin ise özellikle mesleki maruziyet durumunda meydana geldiği IARC tarafından bildirilmekte olup gıdalar yoluyla meydana gelen maruziyetin kansere neden olduğuna dair yapılan çalışmalar henüz netlik kazanmamıştır [62]. 37

10 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar 5.7. Kalay (Sn) Düşük seviyede olmakla beraber insanlar kalayı gıdalarla birlikte bir miktar almaktadır. Gıda endüstrisinde kullanılan çelik kutular korozyona karşı kalayla kaplanmakta veya laklanmaktadır. Kalay kaplamanın hasarlanmasına bağlı olarak ise gıdalara yüksek seviyelerde Sn geçişi olabilmektedir [42]. Bir çalışmada, Fransa daki taze gıdaların Sn içeriklerinin ortalama 0.03±0.03 mg/kg seviyesinde olduğu bildirilirken, kutulanmış gıdalarda 76.6±36.5 mg/kg olarak rapor edilmiştir [74]. Kutulanmış etler nadir olarak eser miktarlarda Sn içerirken, daha asidik özellikte olan domateslerdeki miktarı 50 mg/kg seviyesine kadar çıkabilmektedir. Aynı şekilde, antosiyanin içeren meyve ve sebzeler Sn yi yüksek oranda çözücü etki göstermektedirler. Kutulanmış Frenk Üzümü nde 100 mg/kg Sn olduğu rapor edilmiştir [21]. Avustralya daki istiridyelerde, İngiltere deki somonlarda ve Hindistan da Ganj Nehri nde bulunan bazı balık türlerinde yüksek miktarlarda organik Sn bileşiklerinin olduğu rapor edilmiş ve sağlık risklerine dikkat çekilmiştir [75] Sağlık Riskleri İnorganik Sn genelde zehirsiz veya belirtileri daha hafif iken, organik Sn (Organotin) bileşikleri oldukça toksiktir. Organotinin oral ya da dermal ve inhalasyon yoluyla maruziyeti sonucunda immünolojik, nörolojik, gelişim geriliği, mitokondriyal hasar, genotoksisite ve karsinojenite gibi birçok etki meydana gelebilmektedir. Ancak organotin ve diğer Sn bileşikleri IARC ve EPA tarafından kanserojen madde olarak sınıflandırmamıştır [76]. 6. ULUSAL ve ULUSLARARASI STANDARTLAR Önemli sağlık sorunlarına neden olmalarından dolayı gıdalardaki ağır metal kontaminasyonun önlenmesi ve/veya azaltılması amacıyla bazı ulusal ve uluslar arası düzenlemeler/standartlar mevcuttur. Bu çerçevede Gıda Katkıları Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)/WHO Ortak Uzmanlar Komitesi (JECFA) tarafından ağır metallerin tolere edilebilir haftalık alım düzeylerini belirlemiştir (Tablo 1) [77]. Bunlara ek olarak EFSA ve CAC gibi otorite kurumlarında ağır metallerle ilgili maruziyet ve limit önerileri bulunmaktadır. Tablo 1. JECFA tarafından Yetişkinler İçin Belirlenen Bazı Ağır Metallerin Tolere Edilebilir Haftalık Alım Düzeyleri Ağır Metal Tolere Edilebilir Haftalık Alım Düzeyleri Kurşun mg/kg Kadmiyum mg/kg İnorganik Civa 1.6μg/kg Arsenik 15 μg/kg Bakır* 0.5 mg/kg/gün Alüminyum 2 mg/kg Kalay 14 mg/kg *Bakır için günlük tolere edilebilir düzey verilmiştir. Avrupa Komisyonu (EC), Avrupa Birliği Yasaları Çerçevesinde 1881/2006 sayılı düzenlemeyle gıdalarda bulunması gereken ağır metallerin maksimum limitlerini belirlemiştir. Bu kapsamda çeşitli gıdalarda Cd nin maksimum limitleri, balık ve deniz ürünlerindeki, Hg, konservelenmiş gıdalarda ve içeceklerdeki Sn miktarları belirlenmiştir [78]. Buna benzer şekilde ülkemizde de Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından gıdalara bulaşan ağır metallerin maksimum limitleri, 5996 sayılı kanuna dayalı olarak hazırlanan tarihli ve sayılı Türk Gıda Kodeksi (TGK) Bulaşanlar Yönetmeliği nde belirlenmiştir (Tablo 2-4) [79]. 38

11 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Tablo 2. EC ve TGK Düzenlemeleri Kapsamında Bazı Gıdalarda İzin Verilen Maksimum Kurşun Limitleri Maksimum limit Gıda (mg/kg yaş ağırlık) Kurşun (Pb) Çiğ süt 0.02 Bebek formülleri ve devam formülleri 0.02 Sığır, koyun, domuz ve kanatlı eti 0.10 Sığır, koyun, domuz ve kanatlıların yenilebilir sakatatları 0.50 Balık eti 0,30 Kabuklular 0.50 Tahıllar ve baklagiller 0,20 Sebzeler (lahana ve benzeri sebzeler, yapraklı sebzeler, mantar ve taze otlar hariç) 0.10 Lahana ve benzeri sebzeler, yapraklı sebzeler, kültür mantar 0.30 Meyveler (dutsu meyveler ve küçük meyveler hariç) 0.10 Dutsu meyveler ve küçük meyveler 0.20 Katı ve sıvı yağlar 0.10 Meyve suları, meyve suyu konsantresi ve meyve nektarları 0.05 Şaraplar 0.20 Tablo 3. EC ve TGK Standartları Kapsamında Bazı Gıdalarda İzin Verilen Maksimum Kadmiyum ve Civa Limitleri Gıda Maksimum limit (mg/kg yaş ağırlık) Kadmiyum (Cd) Sığır, koyun, domuz ve kanatlı eti (sakatatları hariç 0.05 Sığır, koyun, at, domuz ve kanatlı hayvanların karaciğeri 0.50 Hamsiler, Torik, Karagöz, Yılanbalığı, Kefal, İstavrit Sardalya, Orkinos Dilbalığı 0.10 Kılıçbalığı 0.30 Kabuklular (yengeç etinin kahverengi kısmı, istakoz ve benzeri büyük kabukluların baş ve göğüs etleri hariç) 0.50 Kafadan bacaklılar (iç organları hariç) 1.00 Tahıllar (kepek, embriyo, buğday tanesi ve pirinç hariç) 0.10 Kepek, embriyo, buğday tanesi ve pirinç 0.20 Soya fasulyesi 0.20 Sebzeler ve meyveler (yapraklı sebzeler, taze otlar, mantar, çam fıstığı, saplı sebzeler, köklü sebzeler ve patates hariç) 0.05 Lifli sebzeler, taze otlar, kereviz ve kültür mantarı 0.20 Saplı sebzeler, kereviz hariç köklü sebzeler ve kabuğu soyulmuş patates 0.10 Civa Su ürünleri ve bazı balık türleri ile kabuklular (yengeç etinin kahverengi kısmı, istakoz ve benzeri büyük kabukluların baş ve göğüs etleri hariç) 0.50 Fener balıkları, Atlantik yayını/kedi balığı, Torik, Yılanbalıkları, Kalkan benzeri yassı balık, Kılıç balığı, Barbunya, Turna balığı, Torik/iri uskumruya benzer balık, Poor cod, Portekiz köpek balığı, Uskumru türü balıklar, Mercan balıkları, Köpekbalığı (bütün türleri), Mersin balığı, 1.0 Orkinos 39

12 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar Tablo 4. EC ve TGK Düzenlemeleri Kapsamında Bazı Gıdalarda İzin Verilen Maksimum Kalay Limitleri Gıda Maddesi Maksimum limit (mg/kg yaş ağırlık) Kalay İçecekler harici konserve gıdalar 200 Teneke kutu içerisinde satışa sunulan alkolsüz içecekler 100 (meyve ve sebze suları dahil) Teneke kutu içerisinde satışa sunulan bebek ve küçük çocuk ek gıdaları 50 (kuru ve toz haldeki ürünler hariç) Teneke kutu içerisinde satışa sunulan bebek formülleri ve devam formülleri (bebek sütleri ve devam sütleri dahil, kuru ve toz haldeki ürünler hariç) Teneke kutu içerisinde satışa sunulan bebekler için özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar (kuru ve toz haldeki ürünler hariç) İçme sularında bulunan ağır metallerin maksimum limitleri ise içme sularıyla ilgili otorite kurum olan EPA tarafından belirlenmiş olup birçok ülke ve otorite bu limitleri baz almaktadır (Tablo 5) [80]. Ülkemizde ise bu limitler tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkındaki Yönetmelik kapsamında belirlenmiştir (Tablo 5) [81]. Tablo 5. İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkındaki Yönetmelik ve EPA Tarafından Belirlenen İçme Sularındaki Ağır Metallerin Maksimum Limitleri Ağır Metal İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkındaki Yönetmelik EPA Kurşun 10 µg/l 1.3 mg/l Bakır 2 mg/l mg/l Kadmiyum 5.0 µg/l mg/l Civa 1.0 µg/l mg/l Arsenik 10 µg/l mg/l Bakır 2 mg/l 1.3 mg/l Nikel 20 µg/l - Antimon 5 µg/l mg/l Selenyum 10 µg/l 0.5 mg/l SONUÇ ve ÖNERİLER Ağır metallerin gıdalara bulaşma riski gün geçtikçe artış göstermekte olup her geçen gün bu risk durdurulamayan bir şekilde artmaktadır. İdeal olarak gıdalarda ve su dahil tüm içecek türlerinde dahası besin desteklerinde hiçbir toksik ağır metalin metalin bulunması istenmemektedir. Ancak bu günümüzde pek de mümkün değildir. Ağır metaller birçok kaynaktan gıdalarımıza kontamine olabilmekte ve sağlığımızı her geçen gün daha fazla tehdit etmektedir. Bu nedenle ağır metallerin gıdalara kontaminasyonu, büyük bir halk sağlığı sorunudur. Bu amaçla mutlaka önleyici stratejiler geliştirilmelidir. Bu kapsamda ağır metal kontaminasyonunun önlenmesinde öncelikli olarak bulaşma kaynakları iyi tanımlanmalı, bu kaynaklar elimine edilmeli ve çevresel maruziyet ile tehlike durumlarının izlenebilirliği sağlanmalıdır. Dolayısıyla ağır metal kontaminasyonun önlenmesi ya da azaltılması daha çok devlet politikası olmalıdır. Devletin ilgili ve görevli kuruluşları tarafından ağır metallerin tüm gıda örneklerinde sürekli olarak izlenmesi ve çevre yönetim sistemlerine sıkı denetimler uygulanması, çeşitli devlet politikalarının geliştirilmesi, çevre ile ilgili mevzuatların sıkı denetimlerle uygulanabilir hale 40

13 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) gelmesi ve değişen dünya koşullarına karşın titizlikle ve sürekli olarak revize edilmesi gerekmektedir. İzlenebilirlik sağlanırken de yapılan analizlerde yalnızca toplam ağır metal miktarları değil, her bir ağır metalin farklı formlarının da analizlerinin yapılması gerekmektedir. Çünkü ağır metallerin değişik formları sağlık üzerinde farklı etkilere neden olmaktadır. Ayrıca yalnızca çiğ gıdaların değil, farklı koşullarda (sıcaklık, süre b.) işlenen gıdaların ağır metal içeriklerinde meydana gelen değişikliklerin de ortaya konması oldukça önemli bir husustur. Kişisel bazda ise; ağır metal kontaminasyonunun önlenmesi ve/veya azaltılması amacıyla dikkat edilmesi gereken bazı önemli noktalar vardır. Örneğin; kullanılan pişirme araçlarının ağır metal bulaşlarına önemli katkısı olduğu düşünüldüğünde doğru pişirme araçlarını doğru gıdalarla beraber kullanmak bulaşın azaltılmasında önemli bir adımdır. Bu amaçla özellikle asidik nitelikte olan gıdaların ağır metal içeriği yüksek kaplarda pişirilmemesi ve muhafaza edilmemesi önerilmektedir. Pişirme sırasında Al folyolar yerine yağlı kağıtların tercih edilmesi, alüminyumun diyete olan olumsuz katkısını önemli ölçüde azaltabilecek uygulamalardır. Gıdaların iyi bir şekilde yıkanması, ağır metal maruziyetini azaltabilecek başka önemli bir adımdır. Gıdaların iyi yıkanmasıyla içeriğinde ağır metal bulunan pestisit ve herbisit kalıntıları gıdadan daha fazla uzaklaştırılacak ve maruziyet azaltılabilecektir. Ağır metal kontaminasyonu yüksek olabilen balık ve su ürünleri, içerdikleri önemli besin öğeleri nedeniyle yeterli ve dengeli beslenmenin önemli bileşenleridir. Ağır metal bulaşları olabileceği endişesiyle, balık ve su ürünlerini tüketmemek yapılabilecek en büyük yanlışlardan birisi olacaktır. Ancak tüketilecek olan balık ve su ürünleri türleri belirlenirken, ağır metal kontaminasyonuna daha fazla maruz kalan türleri tercih etmemek önemlidir. Ağır metal kontaminasyonunu arttıran her türlü uygulamanın azaltılmasında, toplumun bu konuda ve olası sağlık riskleri hakkında bilinçlendirilmesinde, yeterli-dengeli beslenmenin daha az kontaminasyonla devam ettirilebilmesinde bu konuda uzman olan bilim insanlarına önemli görevler düşmektedir. Ayrıca kontaminasyonları arttıran ve azaltan uygulamalarla ve olası sağlık riskleriyle ilgili devlet ile ortak yürütülecek daha fazla bilimsel çalışma yapılması bu konuların aydınlatılmasına katkı sağlayacaktır. 8.KAYNAKLAR 1. Stresty, T. V. S and Madhava R. K. V., 1999, Ultrastructural alterations in response to zinc and nickel stress in the root cell of pigeonpea, Environmental and Experimental Botany, 41(1): Vural, H., 1993, Ağır metal iyonlarının gıdalarda oluşturduğu kirlilikler, Çevre Dergisi, 8: Codex Alimentarius Commission (CAC), 2011, Procedural Manual, Joint FAO/WHO Food Standards Programme, Rome. 4. Järup, L., 2003, Hazards of heavy metal contamination, British medical bulletin, 68(1): Physicians for Social Responsibility, 2009, Heavy Metals. 6. Duffus, J. H., 2002, Heavy metals a meaningless term? IUPAC Technical Report, Pure and Applied Chemistry, 74:

14 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar 7. Bakar, C., Alper, B., 2009, Metaller ve insan sağlığı: Yirminci yüzyıldan bugüne ve geleceğe miras kalan çevre sağlığı sorunu, 1.Tıbbi Jeoloji Çalıştayı, Ürgüp Belediyesi Kültür Merkezi, Ürgüp/ Nevşehir. 8. Erkmen, O., 2010, Gıda kaynaklı tehlikeler ve güvenli gıda üretimi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 53(3): Basta, N., Ryan, J., Chaney, R., 2005, Trace element chemistry in residual-treated soil, Journal of environmental quality, 34(1): Liu, X., Song, Q., Tang, Y., Li, W., Xu, J., Wu, J., et al., 2013, Human health risk assessment of heavy metals in soil vegetable system: A multi-medium analysis, Science of the Total Environment, 463: Notten, M., Oosthoek, A., Rozema, J., Aerts, R., 2005, Heavy metal concentrations in a soil plant snail food chain along a terrestrial soil pollution gradient, Environmental Pollution, 138(1): Melgar, M., Alonso, J., García, M., 2009, Mercury in edible mushrooms and underlying soil: bioconcentration factors and toxicological risk, Science of the total environment, 407(20): Formicki G, Stawarz R, Greń A, Muchacka R., 2012, Cadmium, Copper, Lead and Zinc concentrations in low quality wines and alcohol containing drinks from Italy, Bulgaria and Poland, Journal of Microbiology, Biotechnology and Food Sciences, 1(February Special issue): Atafar, Z., Mesdaghinia, A., Nouri, J., Homaee, M., Yunesian, M., Ahmadimoghaddam, M., et al., 2010, Effect of fertilizer application on soil heavy metal concentration, Environmental monitoring and assessment, 160(1-4): Atabeyoğlu, K., Atamanalp, M., 2010, Yumuşakçalarda (Molluska) yapılan ağır metal çalışmaları, Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 5(1): Bingöl, M.Ü., Geven, F., Güney, K.,Ketenoğlu, O., Erdoğan, N., 2010, Egzoz gazlarinin bitkilere etkileri ve koruma önerileri, Research Journal of Biological Sciences, 5(6): Abechi, E., Okunola, O., Zubairu, S., Usman, A., Apene, E., 2010, Evaluation of heavy metals in roadside soils of major streets in Jos metropolis, Nigeria, Journal of Environmental chemistry and Ecotoxicology, 2(6): Hamurcu, M,, Özcan, M.M., Dursun, N., Gezgin, S., 2010, Mineral and heavy metal levels of some fruits grown at the roadsides. Food and Chemical Toxicology, 48(6): Chary, N. S., Kamala, C. T., Raj, D. S., 2008, Assessing risk of heavy metals from consuming food grown on sewage irrigated soils and food chain transfer, Ecotoxicology and environmental safety, 69(3): Arora, M., Kiran, B., Rani, S., Rani, A., Kaur, B., Mittal, N., 2008, Heavy metal accumulation in vegetables irrigated with water from different sources, Food Chemistry, 111(4): Conor R, 2006, Pollutants in Food? Metals and Metalloids-Mineral Components in Foods, In Chemical & Functional Properties of Food Components, pp , CRC Press. 42

15 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Kukul, Y., Çalışkan, A., Anaç, S., 2007, Arıtılmış atık suların tarımda kullanılması ve insan sağlığı yönünden riskler, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 44(3): Matsha, T., Brink, L., van Rensburg, S., Hon, D., Lombard, C., Erasmus, R., 2006, Traditional homebrewed beer consumption and iron status in patients with esophageal cancer and healthy control subjects from Transkei, South Africa, Nutrition and cancer, 56(1): Bolger, P. M., Yess, N. J., Gunderson, E. L., Troxell, T. C., Carrington, C. D., 1996, Identification and reduction of sources of dietary lead in the United States, Food additives and contaminants, 13(1): Food and Drug Administration (FDA), 2011, CPG Sec Pottery (Ceramics); Import and Domestic - Lead Contamination Ramonaityte, D. T., 2001, Copper, zinc, tin and lead in canned evaporated milk, produced in Lithuania: the initial content and its change at storage, Food additives and contaminants, 2001;18(1): Weisel, C., Demak, M., Marcus, S., Goldstein, B.D., 1991, Soft plastic bread packaging: lead content and reuse by families, American journal of public health, 81(6): Kim, K.C., Park, Y.B., Lee, M.J., Kim, J.B., Huh, J.W., Kim, D.H., et al., 2008, Levels of heavy metals in candy packages and candies likely to be consumed by small children, Food research international, 41(4): Food and Drug Administration (FDA), 2004, Lead contamination in candy, FDA consumer, 38(4): Cortes T.E, Das H.A, Fardy J.J, bin Hamzah Z, Iyer R.K, Sun L,et al., 1994, Toxic heavy metals and other trace elements in foodstuffs from 12 different countries, An IAEA coordinated research program. Biological trace element research, 43-45: Tayfur M., 2009, Zehirli Ağır Metaller, In Gıda Kaynaklı Enfeksiyonlar ve Zehirlenmeler, s , 1. Baskı, Kuban Matbaacılık, Ankara. 32. Food Standart Agency (FSA), Survey on measurement of the concentrations of metals and other elements from the 2006 UK total diet study European Commission COOP Report of experts participating in Task Assessment of the dietary exposure to arsenic, cadmium, lead and mercury of the population of the EU Member States. 34. European Food Safety Authority (EFSA), 2010, EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM):Scientific Opinion on Lead in Food, EFSA Journal, 8(4): Kozisek, F., 2005, Health risks from drinking demineralised water, Nutrients in Drinking Water, Tosun, B. N., 2006, Besinlere uygulanan işleme yöntemlerinin mineraller üzerine etkisi, Turkiye Klinikleri Journal of Pediatrical Sciences, 2(11):

16 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar 37. Reilly, C., 1985, The dietary significance of adventitious iron, zinc, copper and lead in domestically prepared food, Food Additives & Contaminants, 2(3): International Agency for Research on Cancer (IARC), 2006, IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Inorganic and Organic Lead Compounds, Volume 87, Lyon:France. 39. Onianwa, P., Lawal, J., Ogunkeye, A., Orejimi, B., 2000, Cadmium and nickel composition of Nigerian foods, Journal of Food Composition and Analysis, 13(6): Shimbo, S., Zhang, Z.W., Watanabe, T., Nakatsuka, H., Matsuda Inoguchi, N., Higashikawa, K., et al., 2001, Cadmium and lead contents in rice and other cereal products in Japan in , Science of the total environment, 281(1): European Food Safety Authority (EFSA), 2012, Cadmium dietary exposure in the European population, EFSA Journal, 10(1): Tayar M., 2010, Ağır Metaller, In Gıda Güvenliği, s.90-5, T.C. Marmara Belediyeler Birliği Yayını, İstanbul. 43. Toro, E. C, Das, H., Fardy, J., Hamzah, Z. B., Iyer, R., Laiyan, S., et al., 1984, Toxic heavy metals and other trace elements in foodstuffs from 12 different countries, Nuclear Analytical Methods in the Life Sciences 1994, pp: , Springer. 44. World Health Organization (WHO), 2010, Preventing Disease Through Healthy Environments Exposure to Cadmium: A Major Public Health Concern Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR), 2012, Public Health Statement: Cadmium CAS # International Agency for Research on Cancer (IARC), Summaries & evaluations: Cadmium and cadmium compounds (Group 1) Chan, H. M., 2011, Mercury in Fish: Human Health Risks, In Encyclopedia of Environmental Health, (Nriagu JO, ed.), pp: , Elsevier, Burlington. 48. European Food Safety Authority (EFSA), 2012, Scientific Opinion on the risk for public health related to the presence of mercury and methylmercury in food, EFSA Journal, 10(2): European Commission (EC), 2004, Report of experts participating in Task Assessment of the dietary exposure to arsenic, cadmium, lead and mercury of the population of the EU Member States. 50. Global Environment Monitoring System Food Contamination Monitoring and Assessment Programme (GEMS/Food) Contaminants Data-base Geneva, 2009, 51. Leblanc, J. C., Guerin, T., Noel, L., Calamassi Tran, G., Volatier, J. L., Verger, P, 2005, Dietary exposure estimates of 18 elements from the 1st French Total Diet Study, Food additives and contaminants, 22(7):

17 Türközü, D., Şanlıer, N. Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) World Health Organization (WHO), 2003, Elemental mercury and inorganic mercury compounds: human health aspects. Concise International Chemical Assessment Document 50, Geneva. 53. US Environmental Protection Agency, 2014, Human Health IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, 1997, Summary of Data Reported and Evaluation: Beryllium, Cadmium, Mercury, and Exposures in the Glass Manufacturing Industry Summary of Data Reported and Evaluation, Volume Chakraborti, D., Rahman, M.M., Das, B., Murrill, M., Dey, S., Chandra Mukherjee, S., et al., 2010, Status of groundwater arsenic contamination in Bangladesh: a 14-year study report, Water research, 44(19): European Food Safety Authority (EFSA), 2009, Scientific Opinion on Arsenic in Food, EFSA Journal, 7(10): Food and Drug Administration (FDA), 2011, Arsenic JECFA, 2010, Summary and conclusions of the seventy-third meeting of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives, Geneva June Başkan Bilici, M., Pala, A., 2009, İçme sularında arsenik kirliliği: Ülkemiz açısından bir değerlendirme, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 15(1): World Health Organization (WHO), 2011, Arsenic in Drinking-water. Background document for development of WHO Guidelines for Drinking-water Quality World Health Organization (WHO), 2012, Arsenic Fact sheet International Agency for Research on Cancer (IARC), Agents Classified by the IARC Monographs, Volumes World Health Organization (WHO), 2011, Guidelines for drinking-water quality, 4. edition, 64. Subar, A. F., Krebs-Smith, S. M., Cook, A., Kahle, L. L., 1998, Dietary sources of nutrients among US adults, 1989 to 1991, Journal of American Dietetic Association, 98(5): Olivares, M., Uauy, R., 1996, Copper as an essential nutrient, American Journal of Clinical Nutrition, 63: Loland, J. Ø., Singh, B. R., 2004, Copper contamination of soil and vegetation in coffee orchards after long-term use of Cu fungicides, Nutrient Cycling in Agroecosystems, 69(3): Hışıl, Y., 1989, Metalik kontaminasyon ve mineral madde korunumu yönünden çift tabanlı çelik tencerelerin diğer tencerelerle kıyaslanması, GIDA, 14:

18 Teknolojik Araştırmalar: GTED 2014 (9) Gıdalardaki Ağır Metal Kontaminasyonları: Bulaşma Kaynakları, Sağlık Riskleri ve Ulusal/Uluslararası Standartlar 68. World Health Organization (WHO), 2004, Copper in Drinking-water Agarwal,S., Tiwari, S., Dash, S., 1993, Spectrum of poisoning requiring haemodialysis in a tertiary care hospital in India, The International journal of artificial organs, 16(1): US Environmental Protection Agency (EPA), Human Health and Ecological Hazards Summary 71. Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR), 2008, Public Health Statement Aluminum CAS # World Health Organization (WHO), 2003, Aluminium in Drinking-water Arnich, N., Cunat, L., Lanhers, M.C., Burnel, D., 2004, Comparative in situ study of the intestinal absorption of aluminum, manganese, nickel, and lead in rats, Biological trace element research, 99(1-3): Booth, C. K., Reilly, C., Farmakalidis, E, 1996, Mineral Composition of Australian Ready-to-Eat Breakfast Cereals, Journal of Food Composition and Analysis, 9(2): Ravichandran, R., Parthiban, R., 1998, Aluminium content in South Indian teas and their bioavailability, Journal of food science and technology, 35(4): Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR), 2005, Health effects: Tin and Tin Compounds JECFA. Evaluations of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA), 2009, 78. The Commission of the European Communities, Commission Regulation (EC) No 1881/2006 of 19 December 2006 setting maximum levels for certain contaminants in foodstuffs. 79. T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği, 2011, 80. US Environmental Protection Agency (EPA), 2009, National Primary Drinking Water Regulations 81. Tükiye Halk Sağlığı Kurumu, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkındaki Yönetmelik, tarihli ve sayılı Resmi Gazete. = 46

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü LOGO Doç. Dr. Esin SUZER Prof. Dr. Aynur KONTAŞ Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü Deniz Kirliliği İnsan kaynaklı ya da doğal etkiler sonucu ortaya çıkan,

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

ALKALİ BESLENME HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

ALKALİ BESLENME HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER ALKALİ BESLENME HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER VE ALKALİ GIDA LİSTESİ ph değerinin sağlığımız için önemi nedir? Asidik bir vücut hastalıkları kendine çeken güçlü bir mıknatıstır. Bu nedenle de vücudun ph

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü,

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, TOZ İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, Termal Konfor gibi unsurlardan biriside Tozdur. Organik

Detaylı

Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri

Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri Environment International Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri Hoş Geldiniz 23 Temmuz 2010 Wim van Doorn TEMĠZ HAVA NEDĠR? Temiz hava bileşimi Azot Oksijen Su buharı Diğer kirleticiler Karbon dioksit Organik

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ Amaç MADDE 1- (1) Bu Kılavuz, kozmetik ürünlerde bulunması muhtemel ağır metal safsızlıklarına ve bu safsızlıkların

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Anti-oksidan nedir? Etkileri Nelerde bulunur?

Anti-oksidan nedir? Etkileri Nelerde bulunur? Yaşamımız boyunca mükemmel işleyişine akıl sır erdiremediğimiz vücudumuz belli bir yaştan sonra ihanet eder ve toksit maddeler, cildin kolejen tabakasını tahrip eden serbest radikaller ve karbon monoksit

Detaylı

EK TATLANDIRICILAR. Enerjisi azaltılmış veya şeker ilavesiz tahıl bazlı tatlılar. Enerjisi azaltılmış veya şeker ilavesiz yağ bazlı tatlılar

EK TATLANDIRICILAR. Enerjisi azaltılmış veya şeker ilavesiz tahıl bazlı tatlılar. Enerjisi azaltılmış veya şeker ilavesiz yağ bazlı tatlılar Ağustos 2007 CUMA Resmî Gazete Sayı : 26602 TEBLİĞ Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA MADDELERİNDE KULLANILAN TATLANDIRICILAR TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA TEBLİĞ (TEBLİĞ

Detaylı

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009 1. ÜRÜN ve ŞİRKET TANITIMI Ürün Adı : Kullanım Amacı : İnsektisit Kimyasal Grubu : phenylpyrazole Üretici ve Ruhsat Sahibi: Koru -San Çevre Koruma Kimyasalları San.ve Tic.Ltd.Şti Adres: : 104.Cadde No:138

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir.

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir. Doğru beslenme için karbonhidrat, yağ ve proteinler belirli oranlarda belirli miktarlarda düzenli olarak alınmalıdır. Alınan kalori verilen kaloriden fazla olduğu zaman kilo alımı başlar. Her gün yenilen

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU. Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU. Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru Üretici Firma: Beşler Tekstil San.Tic. A.Ş O.S.B 20 Cad. No: 54 38070 KAYSERİ

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI YETERLİ VE DENGELİ BESLENME Beslenme; insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin vücuda alınıp kullanılabilmesidir.

Detaylı

KAFEİN. HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN

KAFEİN. HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN KAFEİN HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN KAFEİN NEDİR? Önemli fizyolojik etkileri olan alkoloid grubunun azotlu organik bir bileşiğidir. Kimyasal ismi trimethylxanthine dir ve formülü

Detaylı

T.C. MUĞLA TİCARET BORSASI AYLIK BORSA BÜLTENİ. Ortalama Fiyat. Enaz Fiyat. Ençok Fiyat MISIR 0.82 0.6837 6,180.00 KG 4,225.39 2

T.C. MUĞLA TİCARET BORSASI AYLIK BORSA BÜLTENİ. Ortalama Fiyat. Enaz Fiyat. Ençok Fiyat MISIR 0.82 0.6837 6,180.00 KG 4,225.39 2 HUBUBAT ARPA ARPA YEMLİK T.C. Sayfa: 1-14 ARPA YEMLİK MTS 0.7 0.7 0.751 4,900.00 KG 3,704.82 2 ARPA YEMLİK TTS 0.50 0.1 0.5090 0,900.00 KG 31,000.00 5 ARPA YEMLİK ı: 34,704.82 7 ARPA ı 34,704.82 7 MISIR

Detaylı

GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü ATIK PİLLER

GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü ATIK PİLLER GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü ATIK PİLLER 2011 ATIK PİLLER Bu sunum; Atık Piller Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği kapsamı

Detaylı

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI I. Kısım Su teminine giriş 1 Su sektörü 3 1.1 Giriş 3 1.2 Su tüketimi 3 1.3 Kabul edilebilir su kalitesi 7 1.4 Su sektörü hizmetleri 10 1.5 Su koruma

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

neden az yağlı az kolesterollü diyet?

neden az yağlı az kolesterollü diyet? neden az yağlı az kolesterollü diyet? DYT-YRD07 Rev / 2 Yürürlük Tarihi / 30.12.2005 Rev Tarihi / 17.18.2012 neden az yağlı az kolesterollü diyet? Kolesterol insan vücudunda doğal olarak bulunan yağa benzer

Detaylı

Kanser Hastalarında Beslenme

Kanser Hastalarında Beslenme Kanser Hastalarında Beslenme Tedavi Öncesi, Tedavi Süresince ve Tedavi Sonrası Beslenme İpuçları Uzm.Dyt.Elvan YILMAZ AKYÜZ Hedefler Sağlıklı kiloyu korumak Vücudun onarımını ve tedavisini sağlayan sağlıklı

Detaylı

"ARI ÜRÜNLERİNDE ÜRETİM ve TÜKETİMİNDE GIDA GÜVENLİĞİ "

ARI ÜRÜNLERİNDE ÜRETİM ve TÜKETİMİNDE GIDA GÜVENLİĞİ "ARI ÜRÜNLERİNDE ÜRETİM ve TÜKETİMİNDE GIDA GÜVENLİĞİ " 5 Temmuz 2012 İstanbul Prof. Dr. Muhsin DOĞAROĞLU Bal ve Diğer Arı Ürünleri ile Sağlık Yaşam Platformu Bal ve Diğer Arı Ürünleri ile Sağlıklı Yaşam

Detaylı

Atık pilleri ne yapmalı?

Atık pilleri ne yapmalı? Akdeniz Üniversitesi Atık Pil Toplama Kampanyası Atık pilleri ne yapmalı? Kapsam Pil bağımlılığı Atık pil Çevreye olan zararları Ne yapılabilir? Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Sorunları

Detaylı

HACCP. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi

HACCP. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi HACCP Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi HACCP HACCP teriminin çıkış noktası Hazard Analysis Critical Control Points Kritik Kontrol Noktalarında Tehlike Analizi HACCP nedir? Gıda güvenliği ve tüketici sağlığı

Detaylı

FARKLI GÜBRE KOMPOZİSYONLARININ ÇAYIN VERİM VE KALİTESİNE ETKİSİ. Dr. GÜLEN ÖZYAZICI Dr. OSMAN ÖZDEMİR Dr. MEHMET ARİF ÖZYAZICI PINAR ÖZER

FARKLI GÜBRE KOMPOZİSYONLARININ ÇAYIN VERİM VE KALİTESİNE ETKİSİ. Dr. GÜLEN ÖZYAZICI Dr. OSMAN ÖZDEMİR Dr. MEHMET ARİF ÖZYAZICI PINAR ÖZER FARKLI GÜBRE KOMPOZİSYONLARININ ÇAYIN VERİM VE KALİTESİNE ETKİSİ Dr. GÜLEN ÖZYAZICI Dr. OSMAN ÖZDEMİR Dr. MEHMET ARİF ÖZYAZICI PINAR ÖZER Dünya üzerinde çay bitkisi, Kuzey yarımkürede yaklaşık 42 0 enlem

Detaylı

ÇEVREYE SAYGI. Geri Dönüşümün Önemi 1.Doğal kaynaklarımızın korunmasını sağlar.

ÇEVREYE SAYGI. Geri Dönüşümün Önemi 1.Doğal kaynaklarımızın korunmasını sağlar. ÇEVREYE SAYGI Yeniden değerlendirilme imkânı olan atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerden geçirilerek ikincil hammaddeye dönüştürülerek, tekrar üretim sürecine dâhil edilmesine geri dönüşüm

Detaylı

DENIZ SUYU YETERLIK TESTLERI

DENIZ SUYU YETERLIK TESTLERI ÇEVRE SEKTÖRÜ DENEYLER DENIZ SUYU YETERLIK LERI KODU ÇMO/DNZSU/06 ÇMO/DNZSU/07 YETERLL K CNS Denizsuyu Yeterlilik testi Denizsuyu Yeterlilik testi PARAMETRE LER Arsenik (As) Selenyum (Se) Civa (Hg) Kadmiyum

Detaylı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebek beslenmesinde 0-3 yaş arası kritik bir dönemdir. Bu dönemde annelerin her konuda olduğu gibi beslenme konusunda bebekleri için mümkün olan en 1 / 7 iyi

Detaylı

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ

EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ EĞİRDİR GÖLÜ SU KALİTESİ Yrd. Doç. Dr. Şehnaz ŞENER Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Göl 482 km² yüzölçümü ile Türkiye nin 4. büyük gölü aynı zamanda 2.

Detaylı

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir?

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir? Tükettiğimiz imiz gıdalarg daların n güvenilirlig venilirliği i hayati derecede önemlidir KALINTILARI Dr. K.Necdet Öngen Gıdalarımızdaki pestisit kalıntıları konusunda neyi ne kadar biliyoruz? Tükettiğimiz

Detaylı

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler Besin Grupları Doğada çok çeşitli besinler bulunmakta ve her besinin besin öğesi bileşimi farklılık göstermektedir. Besin öğelerini tek bir besinle vücudumuza almamız imkansızdır. Besin öğelerinin dengeli

Detaylı

TGK-GIDA MADDELERĐNDE KULLANILAN TATLANDIRICILAR TEBLĐĞĐ Tebliğ No : 2006-45. Yayımlandığı R.Gazete 21.09.2006-26296

TGK-GIDA MADDELERĐNDE KULLANILAN TATLANDIRICILAR TEBLĐĞĐ Tebliğ No : 2006-45. Yayımlandığı R.Gazete 21.09.2006-26296 TGK-GIDA MADDELERĐNDE KULLANILAN TATLANDIRICILAR TEBLĐĞĐ Tebliğ No : 2006-45 Amaç Yayımlandığı R.Gazete 21.09.2006-26296 1-Değişiklik :03.08.2007/26602 R.G. 2-Değişiklik:07.01.2011/27808 R.G. MADDE 1 (1)

Detaylı

Türk Gıda Kodeksi Gıdalarda Kullanılan Tatlandırıcılar Tebliği (Tebliğ No:2002/ 56)

Türk Gıda Kodeksi Gıdalarda Kullanılan Tatlandırıcılar Tebliği (Tebliğ No:2002/ 56) Türk Gıda Kodeksi Gıdalarda Kullanılan Tatlandırıcılar Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Resmi Gazete: 11.10.2002-24903 Resmi Gazete: 25. 8. 2002-24857 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Sağlık

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Hava Kirliliğinin Sucul Ekosistemlere Etkileri

Hava Kirliliğinin Sucul Ekosistemlere Etkileri Hava Kirliliğinin Sucul Ekosistemlere Etkileri Prof. Dr. Gülen GÜLLÜ Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü E-mail: ggullu@hacettepe.edu.tr Ulusal Su ve Sağlık Kongresi Antalya-26-30 Ekim 2015

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK Dünya nüfusundaki hızlı artış ile teknolojik gelişmeler insanları tarımsal

Detaylı

Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi

Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi OCAK Balık: Kefal, tekir,kırlangıç, istrongilos, levrek, Sebze: Kereviz, lahana, brüksel lahanası, brokoli, havuç, pırasa, ıspanak, pazı, kara turp, kırmızı turp

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ BİTKİSEL ÜRETİM BİLGİ NOTU 2013 YILI Türkiye İstatistik Kurumu 27/12/2013 tarihinde 2013 yılı Bitkisel Üretim İstatistikleri haber bültenini yayımladı. 2013 yılında bitkisel üretim bir önceki yıla göre

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 14 Şubat 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28913 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/3) Amaç MADDE 1 (1)

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur?

Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur? Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur? DR. DENİZ TEKİN Ankara Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü KURŞUN Kurşun maruziyeti, ciddi

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü SAYI: B100TSH0100004 Konu: Kaplıca Suyu Analizleri ANKARA 17.06.2004/10102. VALİLİĞİNE ( İl Sağlık Müdürlüğü) Çevre ve toplum sağlığının korunması

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/8 ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 SU, ATIK SU 1,2 İletkenlik Elektrot Metodu TS 9748 EN 27888 Sıcaklık Laboratuvar ve Saha Metodu SM

Detaylı

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Ülkemizde halkın beslenme

Detaylı

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon.

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon. GAMBİYA ÜLKE RAPORU 1. Nüfus: 1.797.860 (Dünyada 149.) 2. Nüfus artış oranı: % 2,4 (Dünyada 32.) 3. Yaş yapısı: 0-14yaş: % 40 15 64 yaş: % 57 65 yaş ve üstü: % 3 4. Şehirleşme: % 58 5. En büyük şehir:

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ

BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ Tesisin Amacı Organik yapıdaki hammaddelerin oksijensiz ortamda bakteriler yoluyla çürütülerek enerji potansiyeli olan biyogaza ve biyogazın

Detaylı

Gıda Mevzuatı ve AB Yasalarına Uyum

Gıda Mevzuatı ve AB Yasalarına Uyum Gıda,Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Mevzuatı ve AB Yasalarına Uyum Zeliha Bahar KENTEL Gıda İşletmeleri ve Kodeks Daire Başkanlığı Kodeks Çalışma Grup Sorumlusu bahar.kentel@tarim.gov.tr

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK; Fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. BESLENME; Büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-F Miray DAĞCI Ömür Mehmet KANDEMİR DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı ve Hedefi.. 2 2. Afit

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 15 Ağustos 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29089 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ DEVAM FORMÜLLERİ TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/32) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; devam

Detaylı

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir.

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir. KANSER HASTALARINDA BESLENME DESTEĞİ Dengeli ve sağlıklı beslenme sadece tedavi gören kanser hastaları için değil tedavi sonrası süreçte de sağlıklı yaşamı oluşturan önemli unsurlardan biridir. Kanser

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Mustafa Cüneyt Gezen MEng, DGSA, CIH, ATEX 137 mustafacuneyt.gezen@uskudar.edu.tr 1 Bütün maddeler zehirdir. Zehirsiz hiçbir şey yoktur. Şifa ile

Detaylı

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş.

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş. Sayfa : 1 / 12 1 ATIKLAR İÇİN NUMUNE SAKLAMA KOŞULLARI Parametre Numune Özelliği Numune Türü ICP ile Metal Tayinleri suları vb.), diğer her türlü sıvılar) Mikrodalgada (sıvı) yakılmış Minimum Numune Miktarı

Detaylı

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım http:www.babycentre.co.uk/midwives 10 steps to a healthy pregnancy (Turkish) Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım 1. Hamilelik sürecini erkenden planlayın ve organize edin! 2. Sağlıklı

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR SÜLFAT LİKİT 1) MADDE VE ŞİRKET TANIMI Ürünün Tanımı: Demir (II) Sülfat likit Ürün İsmi: TUROKS D2S Üretici/ Tedarikçi Firma: Turoksi Kimyevi Maddeleri San. Tic. Ltd.

Detaylı

Madde/Müstahzar Adı : POLIROAD SU BAZLI YOL ÇİZGİ BOYASI Hazırlama Tarihi : 09.07..2009 Yeni Düzenleme Tarihi : - Kaçıncı Düzenleme Olduğu : 00

Madde/Müstahzar Adı : POLIROAD SU BAZLI YOL ÇİZGİ BOYASI Hazırlama Tarihi : 09.07..2009 Yeni Düzenleme Tarihi : - Kaçıncı Düzenleme Olduğu : 00 Form No : B-649 Sayfa No : 1/ 7 1. MADDE/MÜHTAHZAR VE ŞİRKET/İŞ SAHİBİNİN TANITIMI 1.1. Madde/Mühtahzarın Tanıtılması : Poliroad Su Bazlı Yol Çizgi Boyası 1.2. Madde/Mühtahzarın Kullanımı : Su bazlı yolçizgi

Detaylı

Gazlı İçecekler Sağlığımızı Nasıl Etkiliyor?

Gazlı İçecekler Sağlığımızı Nasıl Etkiliyor? Son yıllarda özellikle sofralarımıza hakim olmuş gazlı içecekleri içmeden önce bir kez daha düşünmek de yarar var. Gazlı içecekler hakkındaki gerçekleri anlatan Judith Valentine'in makalesi, bu yabancıyı

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ )

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Amaç MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, kilo verme amacıyla enerjisi

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Cu Copper 29 Bakır 2 Dünyada madenden bakır üretimi, Milyon ton Yıl Dünyada madenden bakır

Detaylı

Gıda zehirlenmeleri neden önemlidir?

Gıda zehirlenmeleri neden önemlidir? GIDA KAYNAKLI İNTOKSİKASYON VE ENFEKSİYONLAR Gıda zehirlenmesi nedir? 1 2 İNTOKSİKASYON TİPİ GIDA ZEHİRLENMESİ Bazı bakteriler gıda üzerinde gelişerek toksin üretirler ve toksin içeren gıdanın tüketilmesi

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Deney Laboratuvarının Adres : Davutpaşa Kampüsü Esenler 34210 İSTANBUL / TÜRKİYE Akreditasyon No: Tel Faks E-Posta Website : 0212 383 45 51 : 0212 383 45 57 : kimfkl@yildiz.edu.tr

Detaylı

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015 BİTKİSEL VE HAYVANSAL YAĞ ANALİZLERİ GT 1 KIRILMA İNDİSİ TS 4960 EN ISO 6320 50 GT 2 ÖZGÜL AĞIRLIK (YOĞUNLUK) TS 4959 40 GT 3 İYOT SAYISI (Katı ve Sıvı Yağlarda) EN ISO 3961 60 GT 4 İYOT SAYISI (Ekstre

Detaylı

BAZI MEYVE VE SEBZELERDE C VİTAMİNİ TAYİNİ

BAZI MEYVE VE SEBZELERDE C VİTAMİNİ TAYİNİ Tübitak Eğitimde Bilim Danışmanlığı Projesi Kayseri deki Fen ve Teknoloji Öğretmenleri Bilim Danışmanlığı ve Eğitimi Yönünden Destekleme Çalıştayı 14-20 Haziran 2008 BAZI MEYVE VE SEBZELERDE C VİTAMİNİ

Detaylı

T.C. MUĞLA TİCARET BORSASI AYLIK BORSA BÜLTENİ. Enaz Fiyat. Ençok Fiyat. Ortalama Fiyat ARPA YEMLİK MTS 0.77 0.7663 4,800.00 KG 3,678.

T.C. MUĞLA TİCARET BORSASI AYLIK BORSA BÜLTENİ. Enaz Fiyat. Ençok Fiyat. Ortalama Fiyat ARPA YEMLİK MTS 0.77 0.7663 4,800.00 KG 3,678. HUBUBAT ARPA ARPA YEMLİK 01/0/2014 T.C. Sayfa: 1-14 ARPA YEMLİK MTS 0. 0. 0.663 4,800.00 KG 3,68.26 2 ARPA YEMLİK ı: 3,68.26 2 ARPA ı 3,68.26 2 MISIR MISIR MISIR SLAJ MTS 0.12 0.12 0.1200 3,41.00 KG 4,490.00

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER 16 Ağustos 2014 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29090 YÖNETMELİK Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA

Detaylı

Tarım politikaları ve DTÖ: Cenevre, Ankara, Vaşington un bakış açısı Bilime dayalı ticaret standartlarının önemi

Tarım politikaları ve DTÖ: Cenevre, Ankara, Vaşington un bakış açısı Bilime dayalı ticaret standartlarının önemi Tarım politikaları ve DTÖ: Cenevre, Ankara, Vaşington un bakış açısı Bilime dayalı ticaret standartlarının önemi Karen Stuck ABD Kodeks Müdürü DTÖ tarafından referans gösterilen uluslar arası standart

Detaylı

Gıda Zehirlenmesi ve Önlenmesi

Gıda Zehirlenmesi ve Önlenmesi (16.12.2001) İçindekiler... 1 Gıda Zehirlenmesi Nasıl Oluşur?... 1 Gıdalara Nasıl Bulaşma Olur?... 2 Gıda Zehirlenmesi Nasıl Önlenir?... 3 Bazı Yaygın Gıda Zehirleyen Bakteriler... 3 Salmonella... 3 Bacillus...

Detaylı

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Kimyasal maddeler, çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir.

Detaylı

FİZİKSEL ANALİZ LABORATUAR BİRİMİ ANALİZ LİSTESİ

FİZİKSEL ANALİZ LABORATUAR BİRİMİ ANALİZ LİSTESİ in Adı Matriks Metot Cihaz 1 1000 Dane Ağırlığı Tayini Tahıl ve Baklagiller TS EN ISO 520 Nisan 2011 1 gün 27.00 2 3 4 Ayranda Yoğunluk Tayini İncelik Derecesinin Tayini (Öğütülmüş Baharat) Baharatlarda

Detaylı

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ Mustafa ERTEK Gıda Güvenliği İnsanların sağlıklı yaşaması için yeterli miktarda gıda alabilmesi ve bu gıdaların sağlık yönünden güvenli olması gerekmektedir. FAO/WHO

Detaylı

Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan

Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan Seminerin Amacı? Aday ve potansiyel aday ülkelere, AB Gıda Güvenlik Otoritesi (EFSA) tarafından AB üye ülkelerinde risk iletişiminin

Detaylı

Yayın Tarihi: 02.04.07 Sayfa 1/5 Versiyon: 01

Yayın Tarihi: 02.04.07 Sayfa 1/5 Versiyon: 01 Yayın Tarihi: 02.04.07 Sayfa 1/5 1. MADDE / MÜSTAHZAR VE ŞİRKET / İŞ SAHİBİNİN TANITIM Ürün Bilgisi Ticari Adı Ürün Kodu Spesifikasyon Kullanım Ruhsat Sahibi Üretici Firma İMPOTEK DİFLUBENZURON SC Acil

Detaylı

Prof.Dr.İlkay DELLAL

Prof.Dr.İlkay DELLAL TUSAF 2013 Buğday, Un, İklim Değişikliği ve Yeni Trendler Kongresi İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ KISKACINDA TARIM ve GIDA SEKTÖRÜ Prof.Dr.İlkay DELLAL 9 Mart 2013, Antalya GÜNDEM 9 Mart 2013 1. GÜNEŞ (%40)

Detaylı

Beslenme Dersi sunusu

Beslenme Dersi sunusu Beslenme Dersi sunusu Beslenme ile ilgili kavramlar Besin (lat.aliment): Yenebilen bitki ve hayvan dokularıdır. Su, organik ve inorganik ögelerden oluşur. Hayvansal ve bitkisel olarak iki kaynaktan elde

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45 TEKKİM KİMYA Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı :Asetik Asit çözeltisi %80 Formülü : CH 3 COOH Firma : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224)

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN PLASTİK MADDE VE MALZEMELERİN BİLEŞENLERİNİN MİGRASYON TESTİNDE KULLANILAN GIDA BENZERLERİ LİSTESİ TEBLİĞİ

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN PLASTİK MADDE VE MALZEMELERİN BİLEŞENLERİNİN MİGRASYON TESTİNDE KULLANILAN GIDA BENZERLERİ LİSTESİ TEBLİĞİ Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN PLASTİK MADDE VE MALZEMELERİN BİLEŞENLERİNİN MİGRASYON TESTİNDE KULLANILAN GIDA BENZERLERİ LİSTESİ TEBLİĞİ (Tebliğ No: 2013

Detaylı

Tip 2 Diyabet Hastaları için. Beslenme Kılavuzu*

Tip 2 Diyabet Hastaları için. Beslenme Kılavuzu* Tip 2 Diyabet Hastaları için Beslenme Kılavuzu* Değerli hastalar, Hazırladığımız bu kısa kılavuz ile size günlük hayatınızda tüketeceğiniz gıda maddelerini seçerken, yönünüzü daha iyi belirleyebilmenize

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : İdealtepe Mah. Dik Sok. No: 25 İdealtepe Maltepe 34854 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 216 518 05 57 Faks : 0 216 518 05 60 E-Posta : info@gda.com.tr

Detaylı

Premium quality Dry Dog

Premium quality Dry Dog ECOPET Premium quality Dry Dog Food Happy pet. Happy you. Puppy Formula ECOPET Alimento completo ed equilibrato per cuccioli e per cagne in gestazione o in allattamento Happy pet. Happy you. Farmina Pet

Detaylı

T.C. KÜTAHYA TİCARET BORSASI A Y L I K B Ü L T E N BÜLTEN NO : 10 SAYFA NO : 1

T.C. KÜTAHYA TİCARET BORSASI A Y L I K B Ü L T E N BÜLTEN NO : 10 SAYFA NO : 1 BÜLTEN AYI : EKİM 0 BÜLTEN NO : 0 SAYFA NO : HUBUBAT BUĞDAY BUĞDAY 0,5 0,70 0,59.06.95 KG 6.58.889,89 HMS BUĞDAY 0,59 0,90 0,6 4.64.470 KG.94.97,6 HTS BUĞDAY 0,58 0,59 0,58 5.800 KG 5.000,00 K.A.G.T BUĞDAY

Detaylı

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EKONOMİK VE TEKNİK İLİŞKİLER DAİRE BAŞKANLIĞI 2015 YILI OCAK DÖNEMİ DIŞ TİCARET VERİLERİ Hazırlanma Tarihi: 27 Şubat

Detaylı

Gökhan ÖKTEM Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevre Mühendisi

Gökhan ÖKTEM Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevre Mühendisi Gökhan ÖKTEM Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevre Mühendisi Yasal Gerekliliklere Uygunluk! Evsel ve Kentsel Arıtma Çamurlar amurlarının n Toprakta Kullanılmas lmasına Dair Yönetmelik (03.08.2010 tarihli

Detaylı

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Prof. Dr. Yasemen YANAR Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölüm Başkanı Tarih boyunca medeniyetler

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

Print to PDF without this message by purchasing novapdf (http://www.novapdf.com/)

Print to PDF without this message by purchasing novapdf (http://www.novapdf.com/) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ TAHİN HELVASI TEBLİĞİ (Tebliğ No: Taslak ) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, tahin helvasının

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR-3-KLORÜR SOLÜSYON GBF NO : 200-011 TARİH : EYLÜL 98 CAS NO: 7705-08-0 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI

GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR-3-KLORÜR SOLÜSYON GBF NO : 200-011 TARİH : EYLÜL 98 CAS NO: 7705-08-0 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI Ürün adı : Demir-3-Klorür Solüsyon Formulü : FeCl 3 2-) KİMYASAL BİLEŞİMİ Maddenin kimyasal adı : Demir-3-klorür (FeCl 3 ) Sinonimleri : Demir (III) Klorür

Detaylı

1. KİMYASAL ANALİZLER

1. KİMYASAL ANALİZLER 1. KİMYASAL ANALİZLER HPLC VE LC-MS/MS CİHAZLARI İLE YAPILAN ANALİZLER SORBAT TAYİNİ BENZOAT TAYİNİ KAFEİN TAYİNİ HMF TAYİNİ SUDAN TÜREVLERİ TAYİNİ VANİLİN TAYİNİ GLUKOZ, FRUKTOZ VE SUKROZ TAYİNİ SAPONİN

Detaylı

Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm

Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm Bölüm 24 Astım ve Beslenme Dr. Alpaslan TANOĞLU ve Dr. Mustafa DİNÇ Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm dünya yüzeyinde, son 50 yılda büyük bir

Detaylı