ORTOGÖRÜNTÜ ÜRETİMİNDE YER KONTROL NOKTASI SEÇİMİ VE SONUÇLARA ETKİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ORTOGÖRÜNTÜ ÜRETİMİNDE YER KONTROL NOKTASI SEÇİMİ VE SONUÇLARA ETKİSİ"

Transkript

1 TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 11. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı 2 6 Nisan 2007, Ankara ORTOGÖRÜNTÜ ÜRETİMİNDE YER KONTROL NOKTASI SEÇİMİ VE SONUÇLARA ETKİSİ ÖZET H. Topan, M. Oruç, M.G. Koçak Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü, Zonguldak Ortogörüntülerin üretilmesinde görüntü koordinat sistemi ile yer koordinat sisteminin ilişkilendirilmesi ve yeryüzündeki yükseklik farklılıklarından kaynaklanan hatanın düzeltilmesi (görüntünün rektifikasyonu) gerekmektedir. Bu amaçla görüntülere ait yörünge ve kalibrasyon bilgileri ile yer kontrol noktaları (YKN) kullanılmaktadır. Fotogrametrik çalışmalarda YKN ları fotoğraf çekimi öncesinde araziye tesis edilirken, uzaktan algılamada kullanılan YKN ları genellikle görüntüde bulunan doğal veya yapay nesneler olarak seçilir. YKN larının seçimi, dağılımı ve doğruluğu, rektifikasyon sonuçlarını etkilemesi açısından çok önemlidir. Bu çalışmada Zonguldak test alanına ait ortogörüntülerin üretiminde kullanılmak üzere farklı doğruluklarda YKN ları kullanılmıştır. Bunlar 1:25000 ölçekli topografik haritalardan ve GPS gözlemlerinden elde edilmiştir. 1:25000 ölçekli haritalar kartografik genelleştirmeyle elde edilmektedir ve güncel değildir. Dolayısıyla harita ve görüntü arasında uyuşumsuzluk söz konusudur. YKN larının GPS gözlemleriyle elde edilmesi için yürütülen arazi çalışması ise Batı Karadeniz Bölgesinin bir kısmını kapsamaktadır. Arazi çalışması ile görüntü alım tarihleri arasındaki üç aylık zamansal farkın olması, YKN ların bulunmasında haritalara oranla güncellik sorununu ortadan kaldırmıştır. Ancak çalışmanın kış mevsiminde yürütülmüş olması, noktalara ulaşmada ve noktaların arazide bulunmasında zorluklara neden olmuş; bu sorunun çözümünde arazi çalışması öncesinde yapılan planlamanın büyük yararı olmuştur. Bu çalışma kapsamında derlenen YKN ları, çeşitli matematiksel modellerle (DLT ve SOM) ile farklı çözünürlükte uydu görüntülerinde kullanılmış ve uyuşumsuz ölçü testi yapılmıştır. Böylece sonuçların YKN seçimine, dağılımına ve doğruluğuna olan bağlılıkları irdelenmiştir. SPOT-5 ve IRS-1C pankromatik görntüleri (5 m) için yapılan çalışmada, 1:25000 ölçekli haritalardan derlenen YKN ları kullanıldığında 1 pikselden daha büyük, GPS gözlemlerine dayalı YKN lar kullanıldığında ise 1 pikselden daha küçük doğruluk sonuçlarına ulaşılmıştır. Uygun bir geometrik yapıya sahip olmayan, dolayısıyla görüntüde ve arazide seçiminde güçlük çekilen noktaların (büyük köprülerin ortası, simetrik olmayan yol kesişimleri vb.) uyuşumsuz ölçü testiyle uygun YKN olmadığı kanıtlanmıştır. Anahtar Sözcükler: Yer kontrol noktası, ortogörüntü, rektifikasyon, uyuşumsuz ölçü testi ABSTRACT COLLECTION OF GROUND CONTROL POINTS AND ITS EFFECT ON GENERATION OF ORTHOIMAGE Transformation between image and ground corrdinate systems and relief of errors caused by rolling topography is required in orthoimage generation. GCPs and information of both orbit and calibration are used for this process. GCPs are set before the imaging on the land while naturel and man-made objects are collected as GCPs for remote sensing applications. Collection, distrubition and accuracy of GCPs have important-role on the rectification-accuracy. In this study GCPs with different accuracy are used over Zonguldak test field and collected from 1:25000 scale topographic maps and via GPS observations. 1:25000 scale topographic maps are generated by cartographic-generalisation and not updated. For this reason, the discrepancy is available between maps and images. The field study is runned in a part of Western Black Sea Region of Turkey in this study. The time-delay between the date of field study and imaging date does not cause any problem whereas many GCPs are not found on the 1:25000 maps. The main problem for field study is difficulty of getting closer to the GCPs and founding them. For overcoming of this problem, the pre-studies before field study are helpful. The GCPs are used by different mathematical models such as DLT or SOM and the blurring test is applied. So the effects of collection, distribution and accuracy of GCPs on generation of orthoimage are investigated. The analysis on SPOT-5 and IRS-1C panchromatic images (5 m) shows that the final RMSE of orthoimage is bigger than 1 pixel if 1:25000 scale topographic maps are used while it is smaller than 1 pixel by the analysis using GPS observations. The GCPs with un-optimal geometry (center of big bridges or un-simetric road-croosing) is detected by blurring test. Keywords: Ground Control Point, orthoimage, rectification, blurring test

2 Ortogörüntü Üretiminde Yer Kontrol Noktası Seçimi ve Sonuçlara Etkisi YKN LARININ REKTİFİKASYONDAKİ YERİ VE ÖNEMİ YKN ları (Yer Kontrol Noktası), hem fotogrametride hem de uzaktan algılamada fotoğrafların/görüntülerin (burada sadece görüntü terimi kullanılacaktır) rektifikasyonu aşamasında görüntü koordinat sistemi ile yer koordinat sistemi arasındaki ilişkisinin kurulmasını sağlamaktadır. Bu nedenle YKN larının doğruluğu ve dağılımı ortogörüntünün konum doğruluğunu etkilemektedir. Fotoğraf filmi kullanılan hava fotogrametrisi çalışmalarında kontrol noktaları genellikle arazide, fotoğraf çekimi öncesinde tesis edilen noktalardır. Dijital kameraların kullanılması durumunda GPS (Global Positioning System) ve IMU (Inertial Measurement Unit) birlikte kullanılmakta ve böylece rektifikasyonda kullanılan dış yöneltme elemanları doğrudan belirlenebilmektedir. Buna rağmen sistematik GPS hatalarının giderilmesi ve datum dönüşümü için YKN larına gereksinim duyulmaktadır (Yastıklı, 2005). Yersel fotogrametride ise son yıllarda, fotoğraf çekimi öncesinde nokta tesisi yapmaya gerek duyulmadan, görüntü üzerindeki nesneler YKN olarak seçilmektedir. Laser tarama yöntemini kullanan yersel fotogrametri uygulamalarında ise kontrol noktaları, tarama işlemi öncesinde veya sonrasında tespit edilebilir (Demir, 2005). Lidar uygulamalarında ise YKN larına gerek duyulmadan GPS/IMU sistemleriyle dış yöneltme gerçekleştirilmektedir (Lohmann, 2007). Ancak dijital kameraların veya Lidar teknolojisinin henüz yaygınlaşmaması nedeniyle YKN larına olan ihtiyaç sürmektedir. Uzaktan algılama çalışmalarında ise YKN larının niteliği, görüntünün geometrik ve radyometrik çözünürlüğüne ve yöneltme için kullanılan matematiksel modele bağlıdır. Bu çalışma kapsamında, YKN larının seçiminin, sayısının, dağılımının ve doğruluğunun ortogörüntü doğruluğuna etkisi, Zonguldak iline ait farklı çözünürlüklere sahip uzaktan algılama görüntüleri yardımıyla açıklanmaktadır. 1. YKN VE GEOMETRİK ÇÖZÜNÜRLÜK İLİŞKİSİ YKN seçiminde görüntünün geometrik çözünürlüğü büyük bir etkendir. Düşük çözünürlüğe sahip görüntülerde nesneler, yüksek çözünürlüklü görüntülere oranla daha az pikselle gösterilmektedir. Dolayısıyla düşük çözünürlüklü görüntüler üzerinde seçilecek YKN ları da boyut olarak büyük nesneler olmaktadır. Ancak hangi boyuta sahip olursa olsun YKN olarak seçilecek nesnenin zamanla konumunun ve şeklinin değişmediğinden emin olunması; ayrıca nesne ile yeryüzü arasında yükseklik farkının olmaması gerekmektedir. Şekil 1 de farklı geometrik çözünürlüğe sahip görüntülere ait YKN ları gösterilmektedir. Landsat-3 kırmızı bant (80 m), Landsat-7 termal bant (60 m), Landsat-7 kırmızı bant (30 m) ve pankromatik (15 m) veya Bilsat-1 (30 m) görüntülerinde mendirek ucu, geniş dere veya yol kesişimleri YKN olarak seçilebilmektedir. ASTER VNIR (Visible and Near Infrared) görüntüsünde ise YKN seçimi, kızılötesi bandın toprak-su veya toprak-orman ayrımını kolaylaştırması nedeniyle, Landsat pankromatik görüntüsündeki seçime göre daha kolaydır. Bu nedenle ASTER VNIR görüntüsünde özellikle köprüler veya yol kesişimleri tercih edilmiştir. TK-350 de (15 m) Landsat-7 pankromatik ve ASTER VNIR ile aynı geometrik çözünürlüğe sahiptir. Ancak özellikle ASTER ile karşılaştırıldığında, TK-350 görüntüsünün fotoğraf filminden taranmış olması ve fotoğraf filmi üzerinde çizikler bulunması nedeniyle YKN seçimi kolay olmamaktadır. SPOT-5 ve IRS-1C pankromatik görüntüleri aynı geometrik çözünürlüğe sahip oldukları halde, SPOT-5 de seçilen bir YKN IRS-1C de seçilemektedir. Bunun nedeni SPOT-5 ve IRS-1C nin farklı radyometrik çözünürlüğe sahip olmasıdır. SPOT-5, IRS-1C ve Kompsat-1 de (6.6 m) yol kesişimleri ve küçük köprülerin ortası tercih edilmiştir. GSD (Ground Sampling Distance) ları 1 m den büyük görüntülerde genellikle dere ve yol kesişimleri veya köprü ortaları, KVR-1000 (1.4 m) görüntüsünde ise özellikle yol kesişimleri YKN olarak seçilmiştir. TK-350 ve KVR-1000 görüntüleri fotoğraf filmleri taranarak elde edildiğinden kontrastı düşüktür ve bu nedenle normal ve etkin GSD ları arasında %30 fark bulunmaktadır (Topan vd., 2004). Bu durum YKN seçimini zorlaştırmaktadır. IKONOS ve QuickBird renkli görüntüleri pankromatik görüntülere oranla dört kat GSD ye sahiptir. Dolayısıyla geometrik özelliklerinden yararlanılarak YKN belirlemek zorlaşmaktadır. Ancak renkli görüntülerin renk bilgisine sahip olması YKN seçiminde yardımcı bir özelliktir. IKONOS, QuickBird ve OrbView-3 pankromatik görüntüleri gibi geometrik çözünürlükleri 1 m düzeyinde olan görüntülerde genellikle daha küçük nesneler, örneğin 4 m çaplı bir havuzun ortası, tercih edilebilir. Landsat ve ASTER gibi düşük geometrik çözünürlüklü görüntülerde bir mendireğin ucu veya geniş ve uzun bir köprünün ortası YKN olarak seçilirken, QuickBird pankromatik görüntüsü gibi yüksek geometrik çözünürlüklü bir görüntüde 4 m çaplı bir havuzun ortası seçilebilir. 2. YKN VE RADYOMETRİK ÇÖZÜNÜRLÜK İLİŞKİSİ Özellikle yüksek geometrik çözünürlüklü (GSD 1 m) görüntüler için YKN ları olabildiğince küçük ve yüksekliği yer seviyesinde bulunan simetrik nesneler tercih edilmelidir. Bina, havuz veya yol köşesinde seçilen YKN ları, görüntünün radyometrik çözünürlüğünden kaynaklanan bir etki ile asıl konumununda bulunmayabilir. Örneğin Şekil 2 de gösterilen IKONOS a ait pankromatik bir görüntünün orijinali üzerinde bir bina köşesinde seçilen YKN sının konumu, görüntüye kontrast genişletmesi yapıldığında 1 piksel kaymaktadır (Jacobsen, 2006). Bu hatadan kaçınmak için, görüntüde uygun büyüklükte bir simetrik nesnenin ortası seçilmelidir. Bunun sebebi, nokta yayılım fonksiyonunun bir sonucu olarak simetrik bir nesnenin yansıttığı spektral ışınımın nesnenin merkezinde yoğunlaşmasıdır. Örneğin Şekil 3 de gösterilen

3 Topan, Oruç ve Koçak Landsat-3 kırmızı bant (80 m) Landsat-7 termal band (60 m) Landsat-7 kırmızı bant (30 m) Bilsat-1 MS (30 m) Landsat-7 pankromatik (15 m) ASTER VNIR (15 m) TK-350 pankromatik (15 m) Kompsat-1 pankromatik (6.6 m) SPOT-5 pankromatik (5 m) IRS-1C pankromatik (5 m) KVR-1000 pankromatik (1.4 m) IKONOS renkli (4 m) IKONOS pankromatik OrbView-3 pankromatik QuickBird pankromatik QuickBird MS (2.4 m) (1 m) (1 m) (0.6 m) Şekil 1: Farklı geometrik çözünürlüklere sahip görüntülerde YKN ları bir nesnenin kenarlarında seçilen YKN ları, gri değeri grafiğininin sağında veya solunda herhangi bir yerde bulunacaktır. Görüntü radyometrik olarak işlendiği taktirde, örneğin bir kontrast genişletme yapıldığında, kenarın konumu değiştiği halde, simetrik bir nesnenin merkezinin konumu değişmeyecektir. Ayrıca köşe veya kenarda seçilen bir noktanın konum doğruluğu, merkezde seçilen bir noktanınkine oranla ortalama %25 hata içermektedir. Dolayısıyla YKN sının simetrik bir nesnenin ortası olarak seçilmesi en uygun çözümdür (Jacobsen, 2006). Ancak merkezin kolaylıkla tespiti için nesnenin boyutunun, görüntünün geometrik çözünürlüğüne oranla uygun olması gerekmektedir. Örneğin 5 5 pikselden oluşan bir nesne yerine pikselden oluşan bir nesnenin merkezini bulmak daha zordur.

4 Ortogörüntü Üretiminde Yer Kontrol Noktası Seçimi ve Sonuçlara Etkisi Şekil 2: Orijinal (sol) ve kontrast genişletmesi (sağ) yapılmış görüntülerde bina köseşinin YKN olarak seçilmesi (Jacobsen, 2006) Şekil 3: Simetrik bir nesnenin nokta yayılım fonksiyonu Aynı GSD değerine sahip farklı uydulara ait görüntülerin radyometrik çözünürlüklerinin farklı olması durumunda, her iki görüntüde de aynı YKN sını seçmek zorlaşmaktadır. Örneğin SPOT-5 ve IRS-1C pankromatik görüntüleri için YKN seçimine dair yürütülen bir çalışmada, özellikle SPOT-5 de seçilen bazı noktalar, IRS-1C de seçilememiştir. Bunun nedeni, SPOT-5 in 8 bit, IRS-1C nin ise 6 bit örnekleme aralığına, dolayısıyla IRS-1C nin düşük kontrasta sahip olmasıdır. Şekil 4 de SPOT-5 ve IRS-1C uydularınca aynı mevsimde görüntülenmiş bir bölge görülmektedir. SPOT- 5 de yollar ve evler rahatlıkla görülebilmekteyken, IRS-1C de ne yollar, ne evler, ne de SPOT-5 de seçilen YKN belirlenebilmektedir. Şekil 4: Aynı bölgeye ait ve aynı GSD ye sahip SPOT-5 ve IRS-1C pankromatik görüntülerinde YKN seçimi 3. YKN LARININ SAYISI VE DAĞILIMI YKN larının sayısı ve dağılımı çeşitli etkenlere bağlıdır. Bunlar rektifikasyonda kullanılacak olan matematiksel model, nokta seçim yöntemi (arazi çalışması, haritadan okuma vb.), algılayıcı türü ve görüntünün çözünürlüğü, çalışma bölgesinin yapısı (düz, dağlık vb.) ve arzulanan konum doğruluğu ve hassasiyettir. Polinom dönüşümü veya DLT (Direct Linear Transformation) gibi parametrik olmayan matematiksel modeller, görüntüleme geometrisini yansıtmadıklarından dolayı, kuramsal olarak gerekenden daha fazla YKN sına gerek duyar. Bu modeller nokta dağılımına da bağlıdır (Toutin, 2003a). Ancak görüntüleme geometrisi ve yörünge elemanları gibi bilgileri kullanan parametrik modeller, parametrik olmayan modellere oranla daha az YKN sına gerek duyar ve nokta dağılımından da daha az etkilenir (Toutin, 2003b). Şekil 5 de IRS-1C pankromatik görüntüsünün geometrik doğruluğu GPS gözlemleriyle derlenen YKN ve BDN larıyla (Bağımsız Denetim Noktaları: Hem görüntü hem de yer koordinatları bilinen noktalardır. YKN ları yardımıyla görüntü

5 Topan, Oruç ve Koçak ve yer koordinat sistemleri arasındaki dönüşüm parametreleri veya katsayıları hesaplanır ve bu katsayılar yardımıyla BDN larındaki hatalar bulunur. Böylece YKN ları yardımıyla üretilen katsayı veya parametrelerin görüntüdeki diğer noktalar için ne kadar geçerli olduğu ortaya konur) incelenmiştir. Soldaki grafik YKN sayısının azaltılması ile DLT nin hem YKN hem de BDN larında verdiği doğrulukları göstermektedir. Bu yöntem uygulandığında YKN larının sayısı azaldıkça sonuç doğruluk da 8 piksel düzeyine ulaşmaktadır. Sağdaki grafikte ise Toutin tarafından geliştirilen SOM (Satellite Orbital Model) yönteminin YKN sayısına bağlı olmadığı görülmektedir, zira YKN sayısı altıya kadar azaldığı halde koh 2 pikselin altındadır. Dolayısıyla DLT gibi parametrik olmayan modellerle elde edilen doğruluk SOM gibi parametrik modellere oranla YKN sayısına daha bağımlıdır (Topan, 2004). DLT SOM Şekil 5: IRS-1C pankromatik görüntüsünün farklı matematiksel modellerle doğruluk analizi (koh lar piksel birimindedir) İç-kestirim doğruluğunu arttırmak ve dış-kestirimi azaltmak için YKN larının tüm görüntüye yatayda ve düşeyde homojen dağılması arzulanır. Özellikle parametrik olmayan modeller açısından homojen dağılım önemlidir. Toutin (2003b) in aksine parametrik bir model olan SOM da YKN dağılımına bağlı olduğu kanıtlanmıştır (Topan, 2004). Şekil 6 da hem afin (birinci derece polinom), hem de SOM için aynı YKN ve BDN lerle yapılan bir analizin sonuçları sergilenmekte ve BDN larında hatanın, YKN larındakine oranla on kattan fazla olduğu görülmektedir. Benzer bir analiz, RPC lerle (Rational Polinomial Coefficient) IKONOS Geo görüntüleri üzerinde yapılmış ve uygun olmayan nokta dağılımında BDN larındaki hatanın büyük olduğu görülmüştür (Büyüksalih vd., 2003). Dolayısıyla, eğer görüntünün rektifikasyonu Şekil 6 da gösterilen YKN ları ile gerçekleştirildiğinde, BDN larının bulunduğu bölge için dış-kestirim yapılması gerekecek ve bu bölgedeki doğruluk düzeyi oldukça düşecektir. O nedenle YKN larının mümkün olduğunca görüntüye homojen dağılması gerekmektedir. Nokta dağılımı, YKN larının yer koordinatlarının nasıl elde edileceğine de bağlıdır. Örneğin 1:25000 ölçekli haritalar kullanıldığında dağılım olabildiğince homojen olduğu halde GPS gözlemlerine dayalı bir arazi çalışmasında, arazide ulaşılamayan yerler (ormanlık alanlar, tepeler vb.) olduğundan nokta dağılımı homojen olamamaktadır. Örneğin Şekil 7 de 1:25000 ölçekli haritalardan derlenen YKN ları, ormanlık ve dağlık bölgelerde dahi seçilebilmişken, GPS gözlemlerinde özellikle ormanlık ve dağlık bölgelere ulaşılamamış, dolayısıyla sadece araçla ulaşılabilecek yerlerde elde edilmiştir. Ancak, 1:25000 ölçekli haritaların sağladığı konum doğruluğunun yeterli olmaması durumunda büyük ölçekli harita kullanımı veya GPS gözlemi gerektiği unutulmamalıdır. 1:25000 ölçekli haritalardan derlenen YKN ları GPS gözlemleriyle derlenen YKN ları Şekil 7: Farklı kaynaklardand erlenen YKN larının IRS-1C pankromatik görntüsünde dağılımı

6 Ortogörüntü Üretiminde Yer Kontrol Noktası Seçimi ve Sonuçlara Etkisi Şekil 6: Uygun olmayan YKN dağılımında hata vektörleri 4. YKN DOĞRULUĞUNUN SONUÇLARA ETKİSİ YKN larının konumsal doğruluğu, görüntünün GSD değerinin üçte biri düzeyinde olması gerekmektedir (EC, 2006). Bu durumda, örneğin 5 m GSD değerine sahip IRS-1C veya SPOT-5 pankromatik görüntüleri için 1:25000 ölçekli haritalardan derlenenykn ları kullanılmamalıdır. Zira bu haritalardan elde edilecek yatay konum doğruluğu ±5 m düzeyindedir. Bu durumda daha büyük ölçekli harita kullanımı veya GPS gözlemi gerekmektedir. Ancak, her bölgeye ait büyük ölçekli haritaların bulunmaması veya GPS gözlemlerinin maaliyeti gibi etkenlerden dolayı 1:25000 ölçekli haritalar kullanılması gerektiğinde, örneğin IRS-1C pankromatik görüntüsü için ±2.5-3 piksel doğruluk sağlanırken, GPS gözlemleriyle elde edilmiş YKN ları ile sonuç doğruluk ±1.5 piksel düzeyindedir. Burada GPS gözlemlerinin yatay konum doğruluğu ±6 cm ile ±50 cm arasında değişmektedir (Topan, 2004). Dolayısıyla YKN larının doğruluğu,

7 Topan, Oruç ve Koçak ortogörüntünün doğruluğunu etkilemektedir. 1:25000 ölçekli haritalar gibi kartografik ürünlerle çalışmanın diğer bir zorluğu da genelleştirme ile elde edilen bu haritalar üzerinde seçilecek bir noktanın, genelleştirmeden kaynaklanan öteleme, abartma vb. etkenlerle konumunun doğru elde edilememesidir. Ancak belirtilmelidir ki yukarıda değinilen çalışmada YKN seçiminde yol kesişimleri, köprü ortaları vb. kullanıldığından böyle bir sorunla karşılaşılmamıştır. 5. UYUŞUMSUZ ÖLÇÜ TESTİ Ortogörüntü doğruluğunu olumsuz etkileyecek olan YKN larının belirlenmesinde uyuşumsuz ölçü testinden yararlanılabilir. Örneğin, uzun ve geniş bir köprünün ortasında alınmak zorunda kalınan bir YKN sının gerek arazide gerekse görüntü üzerinde yerinin tespitinde zorlanılmıştır. Bu noktanın, hem normal dağılım hem de t-student testi ile uyuşumsuz olduğu tespit edilmiştir. Ancak uyuşumsuz ölçü testi ile yapılan bazı analizlerde, görüntünün kenarlarında bulunan ve komşu noktası olmayan noktalar uyuşumsuz olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun nedeni, bu noktaların hatalı olmasından ziyade, görüntünün kenarlarında olması ve komşu nokta bulunmamasıdır. 6. YKN SEÇİMİNDE ARAZİ ÇALIŞMALARI YKN seçimi için bir arazi çalışması yapılacaksa, görüntü alım tarihi ile arazi çalışması arasındaki zaman farkının olabildiğince az olması gerekmektedir. Çünkü görüntü üzerinde belirlenebilecek noktalar, zamanla şekilsel olarak değişime uğramaktadır. Bu nedenle noktaların konumunun değişmez, şeklinin ise simetrik olması gerekmektedir. Örneğin bir yol kesişiminde kavşağın köşesi yerine ortasının alınması daha uygundur. Bunun nedeni radyometrik çözünürlük konusunda açıklanmıştır. Ayrıca görüntüde büyük nesneler yerine olabildiğince uygun ve çevresiyle kontrastı yüksek nesneler seçilmelidir. Arazi çalışması öncesinde yapılacak hazırlık çalışmalarının yeterli düzeyde olması, özellikle zorlu hava ve arazi şartlarında yapılacak çalışmalarda büyük bir kolaylık sağlayacaktır. GPS gözlemleriyle YKN derleme amaçlı yapılan çalışmalarda kazanılan deneyim doğrultusunda aşağıdaki öneriler yapılabilir: Arazi öncesi çalışmalar: Arazide olabildiğince dizüstü/avuçiçi bilgisayar kullanımı azaltılmalıdır. Aralık ayında fırtınalı hava şartlarında gerçekleştirilen bir arazi çalışmasında bilgisayardan noktalar tespit edilerek el GPS i ile noktanın bulunduğu yere gidilmeye çalışılmıştır. Nokta seçimi arazi çalışması öncesinde yapılmadığından, gerek noktanın arazide seçimi, gerekse bilgisayarın kötü hava koşullarında kullanım zorluğu ve arızalar büyük bir zaman kaybına neden olmuştur. Bunun yerine, noktalar görüntüde arazi çalışması öncesinde tespit edilmiş, bu noktalar bölgeye ait haritalara işlenmiş, haritalardan ölçülen nokta konum bilgileri el GPS ine yüklenmiş ve nokta arazide kolaylıkla bulunmuştur. Ancak noktanın arazide bulunamaması olasılığına karşı yedek noktalar ve konumları da krokilere işlenmiştir. Çalışmada krokilerden de yararlanılmış, hem ölçümden önce hem de ölçümden sonra durum krokileri çizilmiştir. Ayrıca noktanın çeşitli yönlerden fotoğrafları da çekilmiştir (Şekil 8). Tüm bunlar, noktanın hem arazide hem de görüntüde bulunmasını kolaylaştırmıştır. El GPS si ile noktanın bulunması Arazi çalışması öncesi ve sonrasında çizilen krokiler Şekil 8: Arazi çalışması Noktanın fotoğrafı Yüksek gerilim hatları: Arazide genellikle araçla ulaşılabilecek yerlerde nokta alınmıştır. Özellikle dik veya dike yakın yol kesişimleri ideal noktalardır. Ancak yüksek gerilim hatları ve şehiriçi elektrik hatları yollara paraleldir. Bu nedenle, özellikle yüksek gerilim hatlarının altında bulunan noktalarda GPS ile hassas konum elde edilememiş ve bu noktalar kullanılamamıştır.

8 Ortogörüntü Üretiminde Yer Kontrol Noktası Seçimi ve Sonuçlara Etkisi Yol kesişimleri ve köprüler: Dik olmayan yol kesişimleri, Şekil 9 da sol tarafta da gösterildiği gibi, kesişimin arakesitinin uzun olmasına ve bu arakesit üzerinde nokta alımının zorlaşmasına neden olur. Bu nedenle olabildiğince dik yok kesişimleri tercih edilmelidir. Büyük ve geniş köprülerde ise, köprünün başlangıç ve bitişinin görüntüde belirlenememesi nedeniyle noktanın yeri doğru belirlenemez. Bunun yerine kısa ve dar köprüler tercih edilmelidir. Burada da sorun, noktanın köprünün tam ortasında seçilmesi durumunda trafiğin dikkate alınması zorunluluğudur. Bu durumda, seçilen noktanın yeri bir miktar köprü kenarına doğru kaydırılır ve görüntü üzerinde YKN işaretlenirken dikkate alınır. Dik olmayan yol kesişiminde YKN Büyük ve geniş köprüde YKN Şekil 9: Uygun olmayan YKN seçimi Zamansal değişim: Zamana bağlı olarak yine köprülerde yaşanabilecek bir sorun şöyle açıklanabilir: Görüntüde köprünün ortası belirlenirken su ile toprağın spektral yansıtma farklılığından yararlanılır. Ancak suyun dere yatağında kapladığı alan zamanla değişiyorsa, görüntüde köprünün ortasının belirlenmesi zorlaşmaktadır. Ayrıca görüntüde rahatlıkla seçilen bir nokta değişmiş, örneğin bir yol kesişimi zamanla genişlemiş veya inşaat sahası olmuş olabilir. Bu sorun, ancak yakınlarda yedek noktaların seçilmesi ile aşılabilir. 7. SONUÇ Gelişen teknolojiye rağmen YKN ları, gerek fotogrametride, gerekse uzaktan algılamada ortogörüntü üretimindeki önemini korumaktadır. YKN larının seçiminde noktanın niteliği, sayısı, dağılımı ve doğruluğu önemlidir. Nokta seçiminde: Bina, yol, havuz vb. nesnelerin köşesinde seçilmemesine, Noktaların simetrik nesnelerin ortasında alınmasına, Noktanın yerde olmasına, yani bina gibi yerden yüksek bir nesnenin üzerinde alınmamasına, Nesnenin boyutu ile görüntünün GSD değeri arasındaki ilişkinin uygunluğuna, Noktanın zamanla konumunun değişmediğinden emin olunmasına, Noktanın konum doğruluğunun, görüntünün geometrik çözünürlüğünün üçte biri olmasına (EC, 2006) dikkat edilmelidir. YKN larının sayısı ve dağılımı çeşitli etkenlere bağlıdır. Bu etkenler, rektifikasyonda kullanılacak olan matematiksel model, nokta seçim yöntemi (arazi çalışması, haritadan okuma vb.), algılayıcı türü ve görüntünün çözünürlüğü, çalışma bölgesinin yapısı (düz, dağlık vb.), arzulanan konum doğruluğu ve hassasiyettir. Dolayısıyla YKN ları seçilirken bu etkenler dikkate alınmalıdır. Eğer bir arazi çalışması planlanıyorsa, yapılacak ön hazırlık, kullanılabilecek nitelikli YKN sayısını arttıracaktır. TEŞEKKÜR Bu çalışmada kullanılan görüntülerden bir kısmı TÜBİTAK ın ve Julich in (Almanya) katkılarıyla sağlanmıştır. KAYNAKLAR Büyüksalih, G., Oruç, M. ve Koçak, M. G., Geometric Accuracy Testing of Ikonos Geo-Product Mono Imagery Using Different Sensor Orientation Models, Turkish Journal of Engineering & Environmental Sciences 27 (2003),

9 Topan, Oruç ve Koçak Demir, N., 2005, Yersel Laser Tarama ve Fotogrametrinin Birlikte Kullanımı, Yüksek Lisans Tezi, YTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. EC, Guidelines for Best Practice and Quality Checking of Ortho Imagery, European Commission, Directorate General Joint Research Centre, Institute for the Protection and Security of the Citizen Monitoring Agriculture with Remote Sensing Unit, Italy. Lohmann, P., Kişisel görüşme. Jacobsen, K., 2006, High resolution space sensors Geometry, II. Uzaydan Harita Yapımı Kursu (Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Leibniz Hannover Üniversitesi), Zonguldak. Topan, H., Yörünge Düzeltmeli IRS-1C/1D Pankromatik Mono Görüntüsünün Geometrik Doğruluk ve Bilgi İçeriği Açısından İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, ZKÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Zonguldak. Topan, H., Büyüksalih, G. ve Jacobsen, K., 2004, Comparison of Information Contents of High Resolution Space Images, International Archives of Photogrammetry and Remote Sensing, Vol. 35, Part B4, Istanbul, pp Toutin, T., 2003a. Geometric Correction of Remotely Sensed Images, Remote Sensing of Forest Environments: Concepts and Case Studies, M. A. Wulder and S. E. Franklin Editors, Kluwer Academic Publishers, 2003, Chapter 6, pp Toutin, T., 2003b. Error Tracking in IKONOS Geometric Processing Using a 3D Parametric Model, Photogrammetric Engineering & Remote Sensing, 2002, 68(11): Yastıklı, N., Algılama Sistemlerinin Doğrudan Yöneltilmesi, HKM Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi, 2004/90.

GÖRÜNTÜ VE LIDAR VERİSİNDEN BİNA TESPİTİNDE FARKLI YÖNTEMLER

GÖRÜNTÜ VE LIDAR VERİSİNDEN BİNA TESPİTİNDE FARKLI YÖNTEMLER HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ OCAK 2015 CİLT 8 SAYI 1 (55-65) GÖRÜNTÜ VE LIDAR VERİSİNDEN BİNA TESPİTİNDE FARKLI YÖNTEMLER Nusret Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü 07220,

Detaylı

SPOT 5 ve Farklı Görüntü Birleştirme Algoritmaları

SPOT 5 ve Farklı Görüntü Birleştirme Algoritmaları SPOT 5 ve Farklı Görüntü Birleştirme Algoritmaları Filiz BEKTAŞ BALÇIK, Çiğdem GÖKSEL Özet Görüntü birleştirme terimi ile genellikle, yüksek mekansal çözünürlüklü tek bantlı (Pankromatik- PAN) görüntünün,

Detaylı

ZEMİNLERDE SIVILAŞMAYA VE FAYLANMAYA BAĞLI YER DEĞİŞTİRMELERİN YÖN VE BÜYÜKLÜKLERİNİN FOTOGRAMETRİK YÖNTEMLERLE BELİRLENMESİ

ZEMİNLERDE SIVILAŞMAYA VE FAYLANMAYA BAĞLI YER DEĞİŞTİRMELERİN YÖN VE BÜYÜKLÜKLERİNİN FOTOGRAMETRİK YÖNTEMLERLE BELİRLENMESİ ZEMİNLERDE SIVILAŞMAYA VE FAYLANMAYA BAĞLI YER DEĞİŞTİRMELERİN YÖN VE BÜYÜKLÜKLERİNİN FOTOGRAMETRİK YÖNTEMLERLE BELİRLENMESİ Veysel Okan ATAK*, Oktay AKSU*, Mustafa ÖNDER*, Ömer AYDAN** ve Gönül TOZ***

Detaylı

BÜYÜK ÖLÇEKLİ HARİTA VE HARİTA BİLGİLERİ ÜRETİM YÖNETMELİĞİ

BÜYÜK ÖLÇEKLİ HARİTA VE HARİTA BİLGİLERİ ÜRETİM YÖNETMELİĞİ 4575 BÜYÜK ÖLEKLİ HARİTA VE HARİTA BİLGİLERİ ÜRETİM YÖETMELİĞİ Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 23/6/2005 o : 2005/9070 Dayandığı Kanunun Tarihi : 22/4/1925 o : 657 26/9/1984 o : 3045 3/5/1985 o : 3194

Detaylı

GNSS ANTENLERİNİN FAZ MERKEZİ VE DEĞİŞİMİNİN ARAŞTIRILMASI

GNSS ANTENLERİNİN FAZ MERKEZİ VE DEĞİŞİMİNİN ARAŞTIRILMASI TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 13. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı 18 22 Nisan 2011, Ankara GNSS ANTENLERİNİN FAZ MERKEZİ VE DEĞİŞİMİNİN ARAŞTIRILMASI Engin Gülal 1, N.Onur Aykut

Detaylı

Coğrafi Bilgi Sistemleri Yardımıyla Taşınmaz Mal Değerlemesi: Afyonkarahisar Đl Merkezi Örneği

Coğrafi Bilgi Sistemleri Yardımıyla Taşınmaz Mal Değerlemesi: Afyonkarahisar Đl Merkezi Örneği Harita Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt: 1, No: 1, 2009 (33-47) Electronic Journal of Map Technologies Vol: 1, No: 1, 2009 (33-47) TEK OLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastirmalar.com Makale (Article)

Detaylı

FARKLI UZUNLUKTAKİ BAZLARDA TİCARİ GPS YAZIMLARININ BERNESSE YAZILIMI İLE KARŞILAŞTIRILMASI

FARKLI UZUNLUKTAKİ BAZLARDA TİCARİ GPS YAZIMLARININ BERNESSE YAZILIMI İLE KARŞILAŞTIRILMASI i T.C SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ JEODEZİ VE FOTOGRAMETRİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ FARKLI UZUNLUKTAKİ BAZLARDA TİCARİ GPS YAZIMLARININ BERNESSE YAZILIMI İLE KARŞILAŞTIRILMASI Hazırlayan

Detaylı

GPS'E ATMOSFERİN ETKİLERİ

GPS'E ATMOSFERİN ETKİLERİ GPS'E ATMOSFERİN ETKİLERİ Çetin MEKİK* ÖZET Atmosferden geçen GPS'in mikrodalga sinyalleri, elekromagnetik dalgaların yayınımı ilkelerine tabidir. Atmosfer GPS'in her iki sinyalini de, Ll ve L2, etkilemekte

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ JEODEZİ UYGULAMALARİ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ JEODEZİ UYGULAMALARİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ JEODEZİ UYGULAMALARİ ÖZET: Doç. Dr. E. Doğan, Dir. A. Güler, Doç. Dr. E. Koçak, Dr. D. Koyuncu, Dr. T. Özdü, Dr. H. Özen, Prof. Dr. M. Şerbetçi, Doç. Dr. A. Yaşayan Karadeniz Üniversitesi

Detaylı

YÖRÜNGE DÜZELTMELİ IRS-1C/1D PANKROMATİK MONO GÖRÜNTÜSÜNÜN GEOMETRİK DOĞRULUK VE BİLGİ İÇERİĞİ AÇISINDAN İNCELENMESİ

YÖRÜNGE DÜZELTMELİ IRS-1C/1D PANKROMATİK MONO GÖRÜNTÜSÜNÜN GEOMETRİK DOĞRULUK VE BİLGİ İÇERİĞİ AÇISINDAN İNCELENMESİ YÖRÜNGE DÜZELTMELİ IRS-1C/1D PANKROMATİK MONO GÖRÜNTÜSÜNÜN GEOMETRİK DOĞRULUK VE BİLGİ İÇERİĞİ AÇISINDAN İNCELENMESİ 2004 YÜKSEK MÜHENDİSLİK TEZİ HÜSEYİN TOPAN YÖRÜNGE DÜZELTMELİ IRS-1C/1D PANKROMATİK

Detaylı

TÜM GÖKYÜZÜ KAMERASINDAN ALINAN GÖRÜNTÜLER KULLANILARAK BULUTLULUK ÖLÇÜMÜ YAPILMASI

TÜM GÖKYÜZÜ KAMERASINDAN ALINAN GÖRÜNTÜLER KULLANILARAK BULUTLULUK ÖLÇÜMÜ YAPILMASI TÜM GÖKYÜZÜ KAMERASINDAN ALINAN GÖRÜNTÜLER KULLANILARAK BULUTLULUK ÖLÇÜMÜ YAPILMASI İsmail BAŞLAR UZMANLIK TEZİ TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU Ulusal Gözlemevi Müdürlüğü Ocak 2012 ANTALYA

Detaylı

Arş.Gör. Işıl SARIÇİÇEK. Jeofizik Mühendisliği Eğitimi Sertifika Programı MÜHENDİSLİK PROBLEMLERİNDE GPR YÖNTEMİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ

Arş.Gör. Işıl SARIÇİÇEK. Jeofizik Mühendisliği Eğitimi Sertifika Programı MÜHENDİSLİK PROBLEMLERİNDE GPR YÖNTEMİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ (Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi) Jeofizik Mühendisliği Eğitimi Sertifika Programı MÜHENDİSLİK PROBLEMLERİNDE GPR YÖNTEMİ Arş.Gör. Işıl SARIÇİÇEK GÜMÜŞHANE, 2014 ÖNSÖZ

Detaylı

İstatistiksel Regresyon Yöntemlerinin Farklı Veri Gruplarına Uygulanması Üzerine Bir Analiz

İstatistiksel Regresyon Yöntemlerinin Farklı Veri Gruplarına Uygulanması Üzerine Bir Analiz GÜFBED/GUSTIJ (2012) 2 (2):55-67 Research/Araştırma 1 İstatistiksel Regresyon Yöntemlerinin Farklı Veri Gruplarına Uygulanması Üzerine Bir Analiz Serkan ÖZTÜRK 1,* 1 Gümüşhane Üniversitesi, Müh. Fak. Jeofizik

Detaylı

Bioklimatik Konfor ve Bioklimatik Konfora Sahip Alanların Coğrafi Bilgi Sistemleri Yardımıyla Tespitinde Kullanılan Yöntemler Üzerine Bir Araştırma

Bioklimatik Konfor ve Bioklimatik Konfora Sahip Alanların Coğrafi Bilgi Sistemleri Yardımıyla Tespitinde Kullanılan Yöntemler Üzerine Bir Araştırma 8 Bioklimatik Konfor ve Bioklimatik Konfora Sahip Alanların Coğrafi Bilgi Sistemleri Yardımıyla Tespitinde Kullanılan Yöntemler Üzerine Bir Araştırma Sertaç GÜNGÖR 1*, Ahmet Tuğrul POLAT 1 1 Selçuk Üniversitesi

Detaylı

ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ İLE TÜRKİYE NİN EKONOMİK PERFORMANSININ AVRUPA BİRLİĞİ ÜYE ÜLKELERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ İLE TÜRKİYE NİN EKONOMİK PERFORMANSININ AVRUPA BİRLİĞİ ÜYE ÜLKELERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI Marmara Üniversitesi İ.İ.B. Dergisi YIL 2013, CİLT XXXV, SAYI II, S. 329-360 Doi No: 10.14780/iibdergi.201324469 ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ İLE TÜRKİYE NİN EKONOMİK PERFORMANSININ AVRUPA BİRLİĞİ

Detaylı

Bayesgil VAR Modelinin Gerçek Zaman Dizileri

Bayesgil VAR Modelinin Gerçek Zaman Dizileri Çankaya University Journal of Science and Engineering Volume 7 (2010), No. 2, 169 185 Bayesgil VAR Modelinin Gerçek Zaman Dizileri için Kestirim Amaçlı Kullanılması Reşat Kasap 1, ve Sibel Kavak 2 1 Gazi

Detaylı

BELEDİYE HİZMETLERİNİN MALİYET ETKİNLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: ESKİŞEHİR ODUNPAZARI BELEDİYESİNDE BİR UYGULAMA

BELEDİYE HİZMETLERİNİN MALİYET ETKİNLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: ESKİŞEHİR ODUNPAZARI BELEDİYESİNDE BİR UYGULAMA Endüstri Mühendisliði Dergisi Cilt: 22 Sayý: 4 Sayfa: (35-47) ÜAS 2009 Özel BELEDİYE HİZMETLERİNİN MALİYET ETKİNLİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: ESKİŞEHİR ODUNPAZARI BELEDİYESİNDE BİR UYGULAMA Zeliha KAYGISIZ*,

Detaylı

Prens Adaları Fayında Kuvvetli Yer Hareketi Benzeşimleri *

Prens Adaları Fayında Kuvvetli Yer Hareketi Benzeşimleri * İMO Teknik Dergi, 214 6775-684, Yazı 419 Prens Adaları Fayında Kuvvetli Yer Hareketi Benzeşimleri * Aydın MERT* Yasin FAHJAN** Ali PINAR*** Lawrence HUTCHINGS**** ÖZ Bu çalışmanın temel amacı, mühendislik

Detaylı

PİYASA RİSKİ ÖLÇÜMÜ OLARAK RİSKE MARUZ DEĞER VE HİSSE SENEDİ PORTFÖYLERİ İÇİN BİR UYGULAMA

PİYASA RİSKİ ÖLÇÜMÜ OLARAK RİSKE MARUZ DEĞER VE HİSSE SENEDİ PORTFÖYLERİ İÇİN BİR UYGULAMA T.C. KADİR HAS ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SERMAYE PİYASALARI VE BORSA ANABİLİM DALI PİYASA RİSKİ ÖLÇÜMÜ OLARAK RİSKE MARUZ DEĞER VE HİSSE SENEDİ PORTFÖYLERİ İÇİN BİR UYGULAMA Yüksek Lisans

Detaylı

PERAKENDE MARKETLERİN YER SEÇİMİNE YÖNELİK CBS UYGULAMASI

PERAKENDE MARKETLERİN YER SEÇİMİNE YÖNELİK CBS UYGULAMASI PERAKENDE MARKETLERİN YER SEÇİMİNE YÖNELİK CBS UYGULAMASI E. K. Şahin ÖZET Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü, 41400, Gebze, Kocaeli. e.sahin@gyte.edu.tr Coğrafi

Detaylı

ANA DAĞITIM ÜSSÜ YER SEÇİM PROBLEMLERİ VE BİR KAMU KURUMU İÇİN GERÇEK BİR ANA DAĞITIM ÜSSÜ YER SEÇİM PROBLEMİ

ANA DAĞITIM ÜSSÜ YER SEÇİM PROBLEMLERİ VE BİR KAMU KURUMU İÇİN GERÇEK BİR ANA DAĞITIM ÜSSÜ YER SEÇİM PROBLEMİ T.C. KARA HARP OKULU SAVUNMA BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HAREKAT ARAŞTIRMASI ANA BİLİM DALI ANA DAĞITIM ÜSSÜ YER SEÇİM PROBLEMLERİ VE BİR KAMU KURUMU İÇİN GERÇEK BİR ANA DAĞITIM ÜSSÜ YER SEÇİM PROBLEMİ YÜKSEK

Detaylı

DEĞİŞEN VARYANS DURUMUNDA EN KÜÇÜK KARELER TEKNİĞİNİN ALTERNATİFİ AĞIRLIKLI REGRESYON ANALİZİ VE BİR UYGULAMA

DEĞİŞEN VARYANS DURUMUNDA EN KÜÇÜK KARELER TEKNİĞİNİN ALTERNATİFİ AĞIRLIKLI REGRESYON ANALİZİ VE BİR UYGULAMA DEĞİŞEN VARYANS DURUMUNDA EN KÜÇÜK KARELER TEKNİĞİNİN ALTERNATİFİ AĞIRLIKLI REGRESYON ANALİZİ VE BİR UYGULAMA Yrd.Doç.Dr. Ali Sait ALBAYRAK * ÖZET Bu çalışmanın amacı, en küçük kareler (EKK) tekniğinin

Detaylı

TURİZM İŞLETMELERİNDE İÇ KONTROL SİSTEMİNİN ETKİNLİĞİNİN İNCELENMESİ VE MANAVGAT BÖLGESİNDEKİ BEŞ YILDIZLI OTELLERDE BİR ARAŞTIRMA

TURİZM İŞLETMELERİNDE İÇ KONTROL SİSTEMİNİN ETKİNLİĞİNİN İNCELENMESİ VE MANAVGAT BÖLGESİNDEKİ BEŞ YILDIZLI OTELLERDE BİR ARAŞTIRMA Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.379-402. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2011,

Detaylı

GLOBAL KONUM STEMİ GPS

GLOBAL KONUM STEMİ GPS GLOBAL KONUM BELİRLEME SİSTEMS STEMİ GPS BÜ KRDAE JEODEZİ ANABİLİM DALI Herhangi bir zamanda, dünyanın herhangi bir yerinde bulunan bir kullanıcının konumunu belirleyen ve en az 4 uydudan kod-faz varış

Detaylı

İmalat Alt Sektörlerinin Finansal Performanslarının TOPSIS ve ELECTRE Yöntemleri İle Değerlendirilmesi

İmalat Alt Sektörlerinin Finansal Performanslarının TOPSIS ve ELECTRE Yöntemleri İle Değerlendirilmesi Çankırı Karatekin Üniversitesi Y.2014, Cilt 4, Sayı 1, ss.237266 Y.2014, Volume 4, Issue 1, pp.237266 İmalat Alt Sektörlerinin Finansal Performanslarının TOPSIS ve ELECTRE Yöntemleri İle Değerlendirilmesi

Detaylı

YÜKSEK LİSANS TEZİ KULLANIM FONKSİYONLARINA GÖRE ORMAN YOLLARININ PLANLANMASI VE TASARIMI ÜZERİNE İNCELEMELER KANLICA DEVLET ORMAN İŞLETMESİ ÖRNEĞİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ KULLANIM FONKSİYONLARINA GÖRE ORMAN YOLLARININ PLANLANMASI VE TASARIMI ÜZERİNE İNCELEMELER KANLICA DEVLET ORMAN İŞLETMESİ ÖRNEĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ KULLANIM FONKSİYONLARINA GÖRE ORMAN YOLLARININ PLANLANMASI VE TASARIMI ÜZERİNE İNCELEMELER KANLICA DEVLET ORMAN İŞLETMESİ ÖRNEĞİ Or. Müh.

Detaylı

KAMERALI KIRMIZI IŞIK DENETİMİNİN KAVŞAKLARDA YAPILAN KIRMIZI IŞIK VE ÖTEKİ GÜVENLİK KURALLARI İHLALLERİ ÜZERİNE ETKİSİ: BURSA ÖRNEĞİ, TÜRKİYE

KAMERALI KIRMIZI IŞIK DENETİMİNİN KAVŞAKLARDA YAPILAN KIRMIZI IŞIK VE ÖTEKİ GÜVENLİK KURALLARI İHLALLERİ ÜZERİNE ETKİSİ: BURSA ÖRNEĞİ, TÜRKİYE Uluslararası Trafik ve Ulaşım Güvenliği Dergisi International Journal of Traffic and Transportation Safety Cilt 1, Sayı 1, 2014 Vol. 1, No.1, 2014 KAMERALI KIRMIZI IŞIK DENETİMİNİN KAVŞAKLARDA YAPILAN

Detaylı

Çok Katlı Yapılarda Aşırı Burulma Düzensizliği 1

Çok Katlı Yapılarda Aşırı Burulma Düzensizliği 1 İMO Teknik Dergi, 2004 3131-3144, Yazı 210 Çok Katlı Yapılarda Aşırı Burulma Düzensizliği 1 Günay ÖZMEN * ÖZ Burulma düzensizliği, herhangi bir katta, maksimum göreli yerdeğiştirmenin ortalama göreli yerdeğiştirmeye

Detaylı

Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) Coğrafya Öğretimine Katkısı ve Ortaöğretim Öğrencilerinin CBS ye İlişkin Tutumları

Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) Coğrafya Öğretimine Katkısı ve Ortaöğretim Öğrencilerinin CBS ye İlişkin Tutumları DURU / Uyum Zorluklarını Yordamada Yalnızlık, Sosyal Destek ve Sosyal Bağlılık Arasındaki... 1255 Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) Coğrafya Öğretimine Katkısı ve Ortaöğretim Öğrencilerinin CBS ye İlişkin

Detaylı