YEN TOPLUMSAL HAREKETLER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YEN TOPLUMSAL HAREKETLER"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2345 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1342 YEN TOPLUMSAL HAREKETLER Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Aylin AKPINAR (Ünite 1) Yrd.Doç.Dr. Filiz GÖKTUNA YAYLACI (Ünite 2, 3, 4) Prof.Dr. Hande B RKALAN GED K (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. Suna Gülfer IHLAMUR ÖNER (Ünite 6) Ö r.gör.dr. Baran Alp UNCU (Ünite 7) Doç.Dr. Semra CER T MAZLUM (Ünite 8) Doç.Dr. Bülent AÇMA (Ünite 9) Yrd.Doç.Dr. Ali Faruk YAYLACI (Ünite 10) Editörler Prof.Dr. Bilhan KARTAL Prof.Dr. Belk s KÜMBETO LU ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K l ç Genel Koordinatör Yard mc s Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö retim Tasar mc s Prof.Dr. Nezih Orhon Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Ölçme De erlendirme Sorumlusu Ö r.gör.günnur Tuba Türksavafl Dil Yaz m Dan flman Okt. Gönül Yüksel Grafiker Nihal Sürücü Kitap Koordinasyon Birimi Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Yeni Toplumsal Hareketler ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Mart 2014

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... viii Toplumsal De iflme ve Küreselleflme... 2 G R fi... 3 TOPLUMSAL DE fime SÜREC N N ÖZELL KLER... 3 TOPLUMSAL DE fime F KR N N TAR HSEL ARKA PLANI... 6 TOPLUMSAL DE fimey ETK LEYEN ETMENLER... 8 Kültür ve Toplumsal De iflme... 8 S n f Çat flmas ve Toplumsal De iflme... 9 Fiziksel Çevre, Demografi ve Toplumsal De iflme... 9 TOPLUMSAL DE fime KURAMLARI Evrimci Yaklafl mlar Auguste Comte ( ) Herbert Spencer ( ) Emile Durkheim ( ) Sosyal Eylemlilik Yaklafl m Max Weber ( ) Yap sal-fonksiyonalist Yaklafl mlar Talcott Parsons ( ) Diyalektik Yaklafl mlar Karl Marx ( ) Aksiyonalist Yaklafl mlar MODERN TE VE MODERNLEfiME KÜRESELLEfiME KÜRESELLEfiME OLGUSUNUN ÖZELL KLER Küresel Karfl s nda Yerel KÜRESELLEfiME KURAMLARI Kapitalist Dünya Sistemi ve Ba ml l k Kuramlar Dünya Kültürü Kuram EKONOM K KÜRESELLEfiME Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Toplumsal Hareketler ve Kuramsal Yaklafl mlar G R fi TOPLUMSAL HAREKET VE KOLEKT F DAVRANIfi TOPLUMSAL HAREKET N KAVRAMSALLAfiTIRILMASI TOPLUMSAL HAREKETLER N TAR HSEL GEL fi M TOPLUMSAL HAREKET B Ç MLER TOPLUMSAL HAREKET N N TEL KLER VE AfiAMALARI TOPLUMSAL HAREKET KURAMLARI Kolektif Davran fl Yaklafl m Sembolik Etkileflimci Yaklafl m Katma De er Kuram Göreli Yoksunluk Kuram Rasyonel Tercih Kuram ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler Kaynak Hareketlili i Kuram Yeni Toplumsal Hareketler Yaklafl m Politik Süreçler Kuram Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE 5. ÜN TE Yeni Toplumsal Hareketler G R fi TOPLUMSAL HAREKETLERDE YAfiANAN DÖNÜfiÜM YEN TOPLUMSAL HAREKETLER ANLAYIfiININ GEL fi M YEN TOPLUMSAL HAREKETLER YAKLAfiIMINA YÖNEL K ELEfiT R LER YEN TOPLUMSAL HAREKETLER N N TEL KLER Aktörler Aç s ndan Temalar Aç s ndan De erler Aç s ndan Hareket Biçimleri Aç s ndan YEN TOPLUMSAL HAREKETLERE L fik N KURAMSAL YAKLAfiIMLAR.. 70 KÜRESEL TOPLUMSAL HAREKETLER Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Yeni Toplumsal Hareketler ve Kimlik G R fi K ML K KAVRAMI YEN TOPLUMSAL HAREKETLER VE K ML K K ML E DAYALI TOPLUMSAL HAREKETLER TOPLUMSAL HAREKET BA LAMINDA K ML K K ML K LE TOPLUMSAL HAREKETLER N ETK LEfi M Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Feminist Hareketler G R fi FEM N ZM N BATIDAK TAR HÇES Anglo-Amerikan Feminizmi Frans z Feminizmi BAZI ÖNEML KAVRAMLAR Toplumsal Cinsiyet Toplumsal Cinsiyet Rolleri

5 çindekiler v Üretim ile lgili Roller Yeniden Üretimle ilgili Roller Topluluk Düzeyinde, Hayat n damesine liflkin Roller Topluluk Düzeyinde Politik Roller Özcülük ve Toplumsal nflaac l k FEM N ZM Ç NDE FEM N ZMLER Radikal Feminizm Radikal-Liberal Feministler Radikal-Kültürel Feministler Liberal (Burjuva) Feminizm Marksist (Sosyalist) Feminizm BATILI OLMAYAN FEM N ZMLER Üçüncü Dünya Feminizmi Farkl Örnekler: Ortado u, Kuzey Afrika, Kafkaslar ve Orta Asya da Feminizm TÜRK YE DE KADIN HAREKET Osmanl Kad n Hareketi Cumhuriyet Dönemi Kad n Hareketi Sonras (II. Dalga) Kad n Hareketi Sonras (III. Dalga) Kad n Hareketi KADIN HAREKETLER N N KARfiILAfiTIRMALI DE ERLEND R LMES I. ve II. Dalga Kad n Hareketleri II. ve III. Dalga Kad n Hareketleri AKADEM DE FEM N ZM Kad n ve Toplumsal Cinsiyet Çal flmalar Erkeklik Çal flmalar Queer ve Queer Teori LGBTT Hareket TÜRK YE DE FEM N ST HAREKET N ÇALIfiMA KONULARI fiiddet stihdam ve Kad n Eme i Yoksulluk SONUÇ Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Uluslararas Göçle Ba lant l Toplumsal Hareketler ULUSLARARASI GÖÇ KÜRESELLEfiEN EMEK, ENFORMALLEfiME VE DÜZENS Z GÖÇ GÖÇMEN HAKLARI MÜCADELES : SORUNLAR VE YEN YÖNEL MLER S YAS KATILIM, SEFERBERL K, TEMS L VE TOPLUMSAL HAREKETLER GÖÇMEN AKT V ZM VE S YASAL KATILIMI GÖÇMEN AKT V ZM N N KOfiULLARI ULUS-ÖTES TOPLUMSAL HAREKETLER ULUS-ÖTES GÖÇ VE GÖÇMENLER N ULUS-ÖTES AKT V ZM ULUSLARARASI GÖÇE DAYALI TOPLUMSAL HAREKETLERDEN ÖRNEKLER ÜN TE

6 vi çindekiler GÖÇE DAYALI TOPLUMSAL HAREKETLERLE LG L ARAfiTIRMALARDA YEN YÖNEL MLER Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 8. ÜN TE Bar fl Hareketleri G R fi BATI DAK BARIfi HAREKET N N TAR HÇES Ulus Devletlerin Ortaya Ç k fl Modern Toplumsal Hareketlerin Ortaya Ç k fl Modern Bar fl Giriflimlerinin Bafllang c ABD DE VE AVRUPA DA BARIfi HAREKET kinci Dünya Savafl S ras nda Nükleer Silahlanma Karfl t Giriflimler So uk Savafl Dönemi Nükleer Silahlar n Denenmesine Karfl Kampanyalar Vietnam Savafl Karfl t Hareket lerde Savafl Karfl t Kampanyalar li Y llarda Nükleer Silahs zlanma Hareketleri So uk Savafl Sonras Dönem Birinci Körfez Savafl Karfl t Eylemler Irak Savafl Karfl t Kampanya Uluslararas Anti-Personel May nlar n Yasaklanmas Kampanyas BALKANLAR DA BARIfi HAREKETLER NE ÖRNEK Eski Yugoslavya Cumhuriyetleri nde Savafl Karfl t Hareketler Örne i TÜRK YE DE BARIfi HAREKET Öncesi Bar fl Hareketinin Durumu li Y llarda Yükselen Bar fl Hareketi BARIfi HAREKET N N GENEL DE ERLEND RMES Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Çevrecilik ve Çevre Hareketleri G R fi YAfiAM B Ç M, SOSYAL HAREKET VE DEOLOJ OLARAK ÇEVREC L K ÇEVRE SOSYAL HAREKETLER ÇEVRE HAREKETLER N N TAR H Birinci Dalga: Do a Korumac l k kinci Dalga: Ekoloji Hareketi Çevresel Adalet Hareketi Bin Y l Dönemecinde Çevresel Aktivizmin Yer(küres)elleflmesi ÇEVRE HAREKET : DE ERLER VE EYLEM B Ç MLER De erler Eylem Biçimleri ÇEVRE HAREKET N N B LEfiENLER Kitlesel Çevre Örgütleri Do rudan Eylem Gruplar

7 çindekiler vii Yerel Çevre Hareketleri Yeflil Partiler BATI DIfiI DÜNYADA ÇEVREC L K Avrupa n n Güneyinde ve Do usunda Çevrecilik Küresel Güneyde Çevre Hareketleri: Yoksullar n Çevrecili i ÇEVRE HAREKET NDE KURUMSALLAfiMA ÇEVRE HAREKET N N ETK S : EKOLOJ K TOPLUMA DO RU TÜRK YE DE ÇEVREC L K VE ÇEVRE HAREKETLER Çevreci Uyan fl Dönemi Ekolojik Hareketler Dönemi Çevrecili in Kurumsallaflmas Yer(küres)elleflme SONUÇ: KÜRESEL ÇEVRE HAREKET NE DO RU Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Internet Kaynaklar Sivil Toplum Örgütleri G R fi S V L TOPLUM ÖRGÜTLER Sivil Toplum Kavram n n Tan m Sivil Toplum Örgütlerinin Temel Özellikleri Sivil Toplum Örgütlerinin Amaçlar ve fllevleri Sivil Toplum Konusunda Tart flmalar S V L TOPLUM ÖRGÜTLER N N GEL fi M SÜREC TÜRK YE DE S V L TOPLUM ÖRGÜTLER Türkiye deki Sivil Toplum Örgütlerinin Sorunlar Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Toplumsal Hareketler ve E itim G R fi TOPLUMSAL DE fime, TOPLUMSAL HAREKETLER VE E T M TOPLUMSAL HAREKET VE E T M ETK LEfi M TOPLUMSAL HAREKETLERDE E T M VE Ö RENME TOPLUMSAL HAREKET OLARAK E T M HAREKETLER Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 10. ÜN TE

8 viii Önsöz Önsöz Aç kö retim Fakültesi sosyoloji program kapsam nda yer alan Yeni Toplumsal Hareketler kitab nda, evrensel ve yerel sivil toplum eksenine dayanan toplumsal hareketler ele al nmaktad r. Günümüzde toplumsal hareketler küreselleflme sürecinin etkisiyle disiplinler aras düzlemde tart fl lmaktad r. Öngörülemez bir ivme kazanan ve giderek çeflitlenen, yayg nlaflan toplumsal hareketler, sosyoloji alan - n n son dönemde irdeledi i baflat konular aras nda yerini alm flt r. Kitab n amac, programa kat lanlara konuya iliflkin kavramlar, kuramlar ve sivil toplum etkinliklerine iliflkin temel bilgileri aktarmak, ö renenlerin yeni toplumsal hareketleri de- erlendirmelerini ve irdeleyebilmelerini sa lamakt r. Kitab n ilk ünitesi olan Toplumsal De iflme ve Küreselleflme de, özünde bir toplumsal de iflme olgusu olan ve ça m za damgas n vuran küreselleflme olgusuna iliflkin kavram ve kuramlar hakk nda bilgi edineceksiniz. Bu ba lamda yeni toplumsal hareketlerin kayna olan toplumsal de iflme ile küreselleflmenin sosyal, kültürel, siyasal ve ekonomik sonuçlar n tart flabileceksiniz. Toplumsal Hareketler ve Kuramsal Yaklafl mlar bafll kl ikinci ünitede ise, toplumsal hareketlerin ortaya ç k fl ve geliflimine yön veren dinamikler ile bu hareketleri aç klamaya yönelik kuramsal yaklafl mlar de erlendirebileceksiniz. Bu çerçevede, toplumsal hareketlerin kayna olan kolektif davran fl kavrayacak; konuyla ilgili tan mlar, hareket biçimleri ve genel özellikleri ile mevcut görüfller hakk nda bilgi sahibi olacaks n z. Üçüncü ünite olan Yeni Toplumsal Hareketler de, yeni toplumsal hareketlerin anlafl labilmesi aç s ndan önem tafl yan ve hareketlere yön veren köklü dönüflümlerin etkilerini kavrayacak; söz konusu dönüflümlerin geçmiflten çok farkl paradigmalara dayanan, farkl yap lara, amaçlara, yöntemlere ve kat l mc lara sahip olan yeni toplumsal hareketlere nas l yol açt n irdeleyecek ve yeni hareketlerin temel niteliklerini ö reneceksiniz. Endüstri sonras toplumsal yap da küreselleflmenin etkisiyle dönüflüme u ram fl, yeni ve farkl yönleri öne ç kmaya bafllam fl olan ve dinamik bir yap gösteren kimlik olgusu, yeni toplumsal hareketlerin en belirgin özelliklerinden biridir. Yeni hareketler ba lam nda önemli rol oynayan kimlik kavram na yönelik bilgi sahibi olaca n z dördüncü ünite Kimli e Dayal Hareketler de kimlik ve yeni toplumsal hareketler aras ndaki iliflkiyi aç klayabilecek ve kimli in boyutlar n de- erlendireceksiniz. Kitab n beflinci ünitesi Feminist Hareketler de ise geleneksel ve yeni toplumsal hareketler içinde yer alan feminist hareketin ABD, ngiltere ve K ta Avrupa s nda ve d fl nda farkl biçimlerini kavrayacak, söz konusu farkl yap - sal özellikleri Türkiye deki kad n hareketi ile karfl laflt rabileceksiniz. Konuya iliflkin yaklafl mlar görece iniz ve hareketin geliflme sürecini de erlendirece iniz bu ünitede, Türkiye de akademik alanda harekete yönelik çal flma konular hakk nda da bilgi sahibi olacaks n z. Sermaye ve eme in s n r afl r hareketlilik gösterdi i günümüzde uluslararas göç, her ülkeyi ilgilendiren küresel bir olgu haline gelmifltir. Eme in küreselleflmesi sonucunda gerçekleflen göç hareketine dayal alt n-

9 Önsöz ix c ünite Uluslararas Göçle Ba lant l Toplumsal Hareketler de, ulus ötesi göçe iliflkin kavram ve kategoriler ile ulus ötesi göçmenlerin pratiklerini tan mlayacak; göçmen haklar mücadelesini irdeleyeceksiniz. Ayr ca, uluslararas göçle ba lant - l ortaya ç kan toplumsal hareketin geliflimi ve farkl eylemsellik türleri aras ndaki iliflkiyi de erlendireceksiniz. Bar fl hareketlerini kapsayan yedinci ünitede Bat da ve Türkiye de bar fl hareketinin geliflim sürecine iliflkin bilgi edinecek ve hareketi organizasyon modelleri, eylem repertuarlar, çerçeveleme ve siyasi f rsatlar gibi çeflitli toplumsal hareket ö elerini kullanarak analiz edebileceksiniz. Bunun yan s ra bar fl hareketlerinin eylem repertuarlar, organizasyon modelleri ve stratejileri gibi konular aç s ndan di er hareketlerle iliflkisini tart flacaks n z. Çevrecilik ve Çevre Hareketleri bafll kl sekizinci ünitede ise, hareketin dayand ekolojik düflüncenin temel kavramlar - na, temel de er ve ilkelerine iliflkin bilgi sahibi olacaks n z. Bu kapsamda dünyada ve Türkiye de hareket içindeki mevcut farkl ak mlar ile hareketi biçimlendiren etkenleri çözümleyebilecek; hareketin di er toplumsal hareketlerle etkileflimini de erlendireceksiniz. Dokuzuncu ünite olan Sivil Toplum Örgütleri ünitesinde, dünya sisteminde son dönem gerçekleflen köklü de iflimlerin sivil toplum ve sivil toplum örgütlerine etkisini irdeleyecek; sivil toplum örgütlerinin özelliklerini, örgütlerin toplumdaki yeri, amaçlar ve ifllevlerini kavrayacaks n z. Bu çerçevede, Türkiye de sivil toplum örgütlerinin mevcut durumunu irdeleyeceksiniz. E itim olgusunun toplumsal de iflme ve toplumsal hareketler ba lam nda ele al nd Toplumsal Hareketler ve E itim bafll kl onuncu ünitede, hareketlerin içinde yer alan e itim ve ö renme süreçleri ile e itim hareketlerini kavrayabileceksiniz. Bu ba lamda toplumsal de iflme ve e itim olgusu aras ndaki etkileflimi tart flacaks n z. Küreselleflen dünya ile aras nda dinamik bir iliflki olan e itimin, yaflanan sorunlara tepki olarak geliflen ve toplumda de iflim gerçeklefltirmeyi hedefleyen toplumsal hareketlerle iliflkisini de erlendireceksiniz. Ünitelerin sonunda Özet, S ra Sizde, Kendimizi S nayal m ve Okuma Parças bölümleri yer almaktad r. Söz konusu bölümler, ele al nan konular daha iyi pekifltirmenize yard mc olacakt r. Okuma parçalar ise, konular güncel geliflmeler ve yaflanan olaylar üzerinden irdeleyici bir bak fl aç s kazanman z sa layacakt r. Editörler Prof.Dr. Bilhan KARTAL Prof.Dr. Belk s KÜMBETO LU

10 1YEN TOPLUMSAL HAREKETLER Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Toplumsal de iflme olgusunun özelliklerini s ralayabilecek, Toplumsal de iflmeyi etkileyen etmenleri tan y p örneklendirebilecek, Toplumsal de iflme ile ilgili kuramlar özetleyebilecek, Modernite ve modernleflme kavramlar n tan y p iliflkilendirebilecek, Küresellleflme olgusunun özelliklerini tan mlamak, Küreselleflme olgusuna iliflkin farkl kuramlar karfl laflt rabilecek, Küreselleflme olgusunun kültürel, siyasal ve ekonomik sonuçlar n irdeleyebileceksiniz. Anahtar Kavramlar Toplumsal De iflme Geliflme Modernleflme Ak lc laflma Küreselleflme Dünya Kapitalist Sistemi Ba ml l k çindekiler Yeni Toplumsal Hareketler Toplumsal De iflme ve Küreselleflme G R fi TOPLUMSAL DE fime SÜREC N N ÖZELL KLER TOPLUMSAL DE fime F KR N N TAR HSEL ARKA PLANI TOPLUMSAL DE fimey ETK LE- YEN ETMENLER TOPLUMSAL DE fime KURAMLARI MODERN TE VE MODERNLEfiME KÜRESELLEfiME KÜRESELLEfiME OLGUSUNUN ÖZELL KLER KÜRESELLEfiME KURAMLARI EKONOM K KÜRESELLEfiME

11 Toplumsal De iflme ve Küreselleflme G R fi Toplumsal de iflme sosyolojinin en temel konular ndan biridir. Çünkü, sosyolojinin kendisi 19. yüzy lda Bat da geleneksel, tar m ekonomisine dayal toplumdan modern, kentli ve endüstri ekonomisine dayal topluma geçifli anlamaya yönelik entelektüel bir çaba olarak geliflmifltir. Kapitalizmin Bat da geliflmesi ile bafllayan süreç ve bu sürecin sonuçlar toplumlar n de iflebilece ini göstermifl ve ilerlemeye yönelik bir inanç oluflturmufltur. Sosyolojinin kurucular Bat toplumunu merkeze al p di er toplumlar kendi toplumlar ile karfl laflt rm fllard r. Bat merkezli yaklafl m taraf ndan Bat ve di erleri fleklinde bir ikilem yarat lm flt r. Bat n n bilimsel ve teknolojik bulufllar n n ço unu di er uygarl klardan ödünç ald unutulmufltur. Böylece, geliflmifl, az geliflmifl ya da geliflmekte olan toplumlar gibi kavramsallaflt rmalar ortaya ç km flt r. Bu kavramlar n içeri inin nas l doldurulaca tart flmal bir konudur. Bat hem geçmiflini hem de gelece e dair öngörülerini, kendisini di er toplumlarla karfl laflt rarak üretmifltir. Öteki olarak tan mlanan toplumlar ise henüz tam geliflmemifl olan toplumlard r. Öte yandan insanlar n, daha refah toplumlarda yaflama arzusu toplumlar n de iflebilece ine dair inanc n güçlenmesini sa lam flt r. Toplumsal de- iflmeyi h zland ran ya da engelleyen faktörlerin bilinmesinin, toplumlar n geliflmesinin önündeki engelleri kald rabilece i düflünülmüfltür. Dolay s yla, sosyolojik kuramlar fl nda araflt rmalar yaparak toplumsal de iflmeyi yönlendirebilmek, sosyal bilimcilerin önem verdi i bir konu haline gelmifltir. Ça m za damgas n vuran küreselleflme özünde bir toplumsal de iflme olgusudur. Günümüzde toplumlar n karfl l kl ba ml l klar geri dönülemez bir noktaya ulaflm flt r. Küreselleflme sürecinde Bat d fl ndaki toplumlar da tarih sahnesine etkin aktörler olarak ç kmaya bafllam flt r. Böylece Bat merkezli modernleflme paradigmas sorgulanabilmifltir. TOPLUMSAL DE fime SÜREC N N ÖZELL KLER Toplumsal de iflme; içinde do du umuz toplumlar biçimlendiren teknoloji ve kültür düzeyi, endüstrileflme, kentleflme, k rdan kente do ru göçler, bireyleflme, bürokrasinin geliflmesi, medyan n ve internetin hayat m zda gittikçe artan etkisi gibi dinamik güçleri içeren bir süreçtir. Baflka deyiflle, toplumsal de iflme gerek kültürün, gerekse toplumsal kurumlar n zaman içerisinde dönüflmesi anlam na gelmektedir.

12 4 Yeni Toplumsal Hareketler Mutlak yoksulluk: Bireyin geçimini sa layabilmek için ihtiyaç duydu u kaynaklardan yoksun kald bir duruma iflaret eder. Uluslararas araflt rmalar, geçim düzeyiyle ölçülen toplam yoksulluk düzeyinin çok yüksek oldu unu gösterirken, baz araflt rmalar düflük gelirli ülkelerde yaflayanlar n neredeyse yar s n n mutlak yoksulluk koflullar nda olduklar n öne sürmektedir (Marshall, 1999: 825). Toplumsal de iflme sürecinin üç temel ve genel özelli inden bahsetmek mümkündür: 1. Hangi toplum söz konusu olursa olsun, toplumsal de iflme kaç n lmazd r. Türkiye de yaflayan halk aç s ndan önemli bir toplumsal de iflme, Osmanl tebaas ndan Türkiye Cumhuriyeti yurttafll na geçifl biçiminde yaflanm flt r. (Aybay, 1998: 37). Ça dafl yurttafll k anlay fl 1924 Anayasas ile kabul edilmifltir. Ne var ki, yurttafllar n hak ve özgürlükler bak m ndan yasal eflitli i, uygulamada somut olarak gerçekleflememifltir. Çünkü yurttafllar devlet karfl s nda psikolojik aç dan kendilerini ezik hissetmeye devam etmifltir. Bir toplumda kurumlar n de iflmesi kadar düflüncelerin, tutumlar n ve de erlerin de iflmesi de önemlidir. Yasa ve kurumlar de iflse de birey psikolojisi hemen de iflememektedir. Maddi kültürün manevi kültürden daha h zl de iflmesine Ogburn kültürel geri kalma ad n vermifltir (Ogburn, 1957, aktaran Güvenç, 1976: 118). Toplumsal de iflme kaç n lmazd r. Ama bir toplumun geliflmesi kendili inden ortaya ç kmaz. Geliflme ile hedeflenen, insan onuruna yak flan bir yaflam düzeyine ulaflmak olmal d r. Dolay s yla, toplumsal de iflme çok yönlü bir hedeftir. Gelir da- l m nda adaletsizlik önlenmeden, yurttafllar bilgi ve kültür bak m ndan ileri düzeye ulaflt r lmadan gerçek anlamda bir geliflmeden söz etmek mümkün de ildir. Geliflme kavram n y ll k gayrisafi milli gelirin ço almas na ba layan yaklafl m sorunludur. Gerçek anlamda geliflmenin daha güzel bir yaflam ile ilgili oldu u Birleflmifl Milletler taraf ndan kabul edilmifltir. Dolay s yla, geliflme insan n e itim, sa l k, adalet duygusu gibi temel ihtiyaçlar n n karfl lanmas n içeren bir süreç olarak düflünülmelidir y l nda dünya genelinde ülke liderleri bir araya geldiler. Düflük gelirli ülkelerin yurttafllar n n yaflamlar n iyilefltirecek birtak m programlar üreterek Biny l Kalk nma Hedeflerini oluflturdular. Bu hedefler flunlard r: 1. Açl n ve mutlak yoksullu un yok edilmesi 2. Temel e itimin yayg nlaflt r lmas 3. Cinsiyet eflitli inin iyilefltirilmesi 4. Çocuk sa l n n iyilefltirilmesi-çocuk ölümlerinin ortadan kald r lmas 5. Anne sa l n n iyilefltirilmesi 6. HIV/AIDS ile mücadele edilmesi 7. Çevrenin sürdürülebilirli inin korunmas 8. Kalk nma programlar nda evrensel bir ortakl k kurulabilmesi 2008 Dünya De erler Araflt rmas nda Biny l Kalk nma Projesi nin bu hedeflerinden en önemli bulunan 5 i seçilmifl ve görüflmecilere, çözülmesi gereken bu sorunlardan hangisini, dünyan n ve kendi ülkelerinin sorunlar aras nda ilk s raya koyduklar sorulmufltur yafl aral ndaki gençlerden al nan cevaplar, gençlerin % 66 s n n, dünya genelinde yoksullu u çözülmesi gereken sorunlar n en bafl nda sayd klar n göstermifltir. Gençlerin % 11 i, çevre ve e itim sorunlar n n kalk nma hedefleri aras ndaki en ciddi sorun oldu unu düflünmektedir. Bu oran takiben gençlerin % 10 u, dünya genelinde sa l k imkânlar n n yetersizli ini ve bulafl c hastal klar n etkisini birinci s rada saym flt r. Gençlerin %7 si ise en çok kad nlara ve genç k zlara yap lan cinsiyet ayr mc l ndan flikâyetçidir. Ne var ki Türkiye deki gençlik için e itim sorunu hemen hemen yoksulluk sorunu kadar önemlidir. Buna karfl l k Türk gençlerinin çevre sorunlar na duyarl l çok gerilerdedir. Dünya genelinde ise çevre sorunlar ile sa l k ve e itim sorunlar n n neredeyse ayn oranda öncelik tafl makta oldu u görülmüfltür. (Esmer, Y. ve Ertunç, B. Betam Araflt rma Notu 10/75)

13 1. Ünite - Toplumsal De iflme ve Küreselleflme 5 2. Toplumsal de iflme genelde planlanmadan ortaya ç kar. Planland durumlarda ise öngörülmemifl sonuçlar ortaya ç kabilir. Türkiye de Cumhuriyet Projesi ile yeni bir toplum yaratmak amaçlanm flt r de yap lan ilk nüfus say m na göre nüfusun % 80 den fazlas k rsal kesimde yaflamaktayd. Köylülü ün çözülmesi planlanmadan ortaya ç kan bir dizi süreci içerdi (K ray, 1999: 331) lerden beri köylüler kentlere göç etmekte ve gecekondu mahalleleri oluflturmaktad r. Bu durum planlanmam fl, ancak bir sonuç olarak ortaya ç km flt r. Yeni kentlerde görece farkl laflm fl sanayi ve ifl bölgeleri yan s ra apartmanlaflm fl genifl konut alanlar da ortaya ç km flt r. Evler ve ifl yerleri birbirlerinden uzaklaflt kça insan tafl mac l önemli bir sorun haline gelmifltir. Örne in, stanbul da apartman tipi konutlarda oturanlar ile gecekondularda oturanlar özel arabalara karfl dolmufl ve minibüs tafl mac l n gelifltirmifltir. stanbul trafi ine son çözüm olarak ise metrobüs tafl mac l devreye girmifltir. Bu unsurlar etkileflim halinde yeni kentlilerin zaman bilincini ve çal flma al flkanl klar n biçimlendirmifltir. Planlanmadan gerçekleflen toplumsal de iflmeler son kertede insanlar n hayatlar n kolaylaflt rmak yerine zorlaflt rabilmektedir. nsanlar fabrikalar kurarak üretimi art rmay baflard lar. Ama sera gaz ve küresel s nma etkisini hesaba katmam fllard. Otomobil insanlar n ulafl m n kolaylaflt ran bir çözüm olarak düflünülmüfltü ama otomobilin kent ulafl m n aksataca, zaman ve enerji kayb na neden olaca düflünülmemiflti. 3. Toplumsal de iflme tart flmal bir süreçtir. Çünkü nas l yaflan lmas gerekti- ine dair görüfller birbirleriyle çeliflebilmektedir. Toplumun kalk nmas için özel sektör mü egemen olmal d r, yoksa kamu sektörü mü? Kentlere göç eden k rsal kökenli kifliler için kökene dayal iliflkiler, baflka deyiflle akraba ya da hemflehrilik iliflkilerinin varl ne anlama gelmektedir? Bu iliflkilerin kentsel ortamda kullan lmas kentsel yaflamla bütünleflme aç s ndan olumlu mu, yoksa olumsuz mu rol oynamaktad r? Bütün bu sorulara verilecek yan tlar kuflkusuz de er yarg lar içermektedir. Dolay s yla çeflitlilik gösterecektir. Yukar daki sorulara cevap niteli inde baz sosyologlar m z n çal flmalar na göz atal m. Örne in Ergun (2004: 9), Türk Bireyi Kuram na Girifl adl kitab nda Türk kültürü, kamu iktisad a rl kl bir toplum düzeni için elverifllidir. varsay m n öne sürmüfltür. Buna karfl l k Esmer (1997: 43) taraf ndan yürütülen Devrim, Evrim, Statüko: Türkiye de Sosyal, Siyasal, Ekonomik De erler konulu araflt rmada, y llar aras nda en büyük güven s çramas yapan kurumun özel sektör oldu- u görülmüfltür. Öyle ki, iki araflt rma aras nda büyük flirketlere güvenenlerin toplam oran % 28 den % 62 ye f rlam flt r. Kentleflme de tart flmal bir konudur. Erder (2001: 302), stanbul a Bir Kent Kondu Ümraniye adl kitab nda kente göç eden köylülerin flehirde tutunabilmek için yeni ve farkl stratejiler gelifltirmeleri gerekti- ini öne sürmektedir. Bu iliflkiler kimi zaman dayan flma, kimi zaman ise hiyerarflik güç iliflkileri olarak biçimlenebilmektedir. Örne in, bir aile iflletmesinde aile iliflkileri dayan flma yerine emek sömürüsüne neden olabilmektedir. Parasal ekonominin egemen oldu u ortamlarda enformel iliflki kanallar, uluslararas sermayenin üretim yapt rmak için arad denetimsiz ve kurals z kay t d fl ifl piyasas na ulaflabilmektedir. K ray (1999: 344) Kentleflme ve Yeni Siyasal slam adl makalesinde kentlerde yeni yetiflenlere formel e itim yerine dinsel e itim verilmesi gibi önceden fark edilmeyen durumlar n önemli sorunlar olarak toplumumuzun karfl s na ç kt n belirtmifltir.

14 6 Yeni Toplumsal Hareketler Anomi: Bir toplumun normlar n n etkisizleflmesi, çöküntü, kar fl kl k ya da çat flma olmas durumunu ifade eder. Ekonomik de iflim çok h zl olabilir. Bu durumda ahlâki düzenlemeler farkl laflma ile uzmanlaflman n art fl na ayak uyduramayabilir ve toplumda anormal bir ifl bölümü görülebilir (Marshall, 1999:32). Tampon mekanizma: Mübeccel K ray a göre de iflme toplumsal yap n n bütün kurumlar nda ayn anda ve h zda meydana gelmez. Bir toplumda hem eski hem de yeni yap ya iliflkin özellikler bir arada bulunabilir. Tampon mekanizmalar bir toplumdaki fonksiyonel bütünlü ü yarat r. K ray n Ere li araflt rmas nda annenin aile içinde gittikçe önem kazanan yeri ve ebeveynlerin k z evlat yan nda bar nmas yla ortaya ç kan genifllemifl aile tampon mekanizmaya bir örnektir (K ray, 2000:142). Bir toplumun çeflitli kurumlar bir taraftan da zamanla toplumda de iflen de erlerin tafl y c lar d r. K ray (1982: 454) toplumumuzda de iflme söz konusu oldu unda Türk ailesinin kuflaklar aras çat flmay ve anomiyi k smen önleyen bir tampon mekanizma olarak karfl m za ç kt görüflündedir Dünya De erler Araflt rmas n n sonuçlar na göre Türkiye nin dünyada aile de erlerine en ba l ülkelerden biri oldu u görülmüfltür. Dünya De erler Araflt rmas, Türkiye halk n n % 98 i için ebeveynlerinin onlar hakk nda ne düflündüklerinin büyük önem tafl d n göstermifltir. Türkiye nin geleneklerine ba l l ve aile yap s aç s ndan Arjantin, Meksika, ran, Irak, Hindistan ve Malezya gibi farkl kültürlere ait olsalar da gelenekselli in a rl k tafl d ülkeler ile ortak bir tablo çizdi i görülmüfltür. Bütün bu ülkelerde yaflayan halk % 90 civar nda ebeveynlerinin görüfllerine çok önem vermektedir. Ayr ca, Japonlar n % 70 i, ebeveynlerinin onlarla gurur duymas için ellerinden geleni yapmay amaçlamaktad r. Araflt rma, Bat ya do ru gidildikçe aile ba lar n n gevflemeye bafllad n göstermifltir. Örne in, Bulgaristan da araflt rmaya kat lanlar n % 79 u anne babalar n n onlarla gurur duymas n n hayatlar için önemli bir amaç oldu unu ifade etmektedir. Akdeniz ülkesi olan spanya da ise bu oran % 84 tür. Buna karfl l k skandinav ülkelerinde gençlerin ebeveynlerinin onlarla gurur duymas n pek de önemsemedikleri anlafl lm flt r. Örne in Finlandiya da oran % 34 e düflmüfltür. Almanya da araflt rmaya kat lanlar n % 61 i için ebeveynlerinin onlarla gurur duymas n sa lamak önemlidir. Buna karfl l k, bu oran Do u Almanya da % 42 ye gerilemektedir. Dolay s yla, de erlerin oluflmas nda, kültürün yan s ra siyasal rejimin ve egemen ideolojinin de rol oynad sonucuna var lm flt r. Günümüzün egemen de erlerinin üreticisi konumunda say lan Amerika daki aile iliflkileri ise do u ülkelerinin aile yap s na daha yak nd r. Amerikan aile yap s nda da çocuklar ebeveynlerinin gözünde gurur duyulan evlâtlar olmay istemektedir. (Esmer, Y. ve Ertunç, B. Araflt rma Notu 10/77) TOPLUMSAL DE fime F KR N N TAR HSEL ARKA PLANI Tüm insanl k tarihi insan-do a ve insan-insan iliflkilerinin tarihidir. Tarihin öznesi insan gruplar d r. Toplumsal de iflme insan-do a çeliflkisinin belirledi i teknoloji ile insan-insan çeliflkisinin belirledi i ideoloji aras ndaki etkileflim taraf ndan biçimlenir ve nesnel oldu u kadar kaç n lmaz bir süreçtir (Kongar, 2002). Sosyolojik bir kavram olarak ideoloji özellikle Karl Marx n çal flmalar yla gündeme gelmifltir. deoloji kavram n n at fta bulundu u toplumsal olgu genelde fikirler ya da kültür alan, daha özelde ise siyasal fikirler ya da siyasal kültür alan d r. deoloji ve bilim aras ndaki benzerlikler ve farkl l klar konusunu derinlemesine araflt rm fl olan Mardin (1997: 48-49), Marx ile Freud u karfl laflt rm flt r. Mardin e göre, Marx ideolojiyi sosyal yap n n fikrin flekillenmesine katk s anlam nda ele alm flt r. Buna karfl l k Freud ise ruhsal geliflme dinami inin insanda düflünceleri yaratan ortam ne flekilde etkiledi ini araflt rm flt r. Her iki düflünürün ortak yan ideolojilerin aldat c, yanl fl fikir kümeleri oldu u konusundaki görüflleridir. Her iki düflünür için de gerçek, insana do an n do rudan sundu u bir fley de ildir. Ço u zaman gerçe i bulabilmek için gerçek gibi görünen bir görüntünün maskesini düflürmek gerekir. 19. yüzy l n sonuna do ru gerçekleflen siyasal yap de iflikli i ve büyük kitlelerin politikaya kat lmas bu ça a ideoloji ça nitelemesinin yak flt - r lmas na yol açm flt r.

15 1. Ünite - Toplumsal De iflme ve Küreselleflme Toplumsal de iflme olgusu kuflkusuz tarihsel de iflme düflüncesini de içerir. Ancak, çok yavafl biçim de ifltiren ortamlarda tarihsel de iflme fikri insanlar n ak llar na gelmemifltir. Eski Yunan da Aristo nun ve slam toplumunda bn Haldun un tarih anlay fllar tekrarlanan devrelere dayan r. Örne in, Aristo da devre monarfli ile bafllar; monarfli bozulunca yerine oligarfli gelir ve oligarfli demokrasiye dönüflse de demokrasideki aksakl klar yüzünden yeniden monarfliye dönülür. bn Haldun çölde yaflayan Bedevi kabilelerin asabiyya (grup duygusu ve bilinci) sayesinde birleflebildiklerini ve flehirlerde yaflayanlar n refah ndan pay alabilmek için idareyi ele geçirdiklerini; ancak flehir hayat n n lüks ve refah na kap l p baflka Bedevilerin sald r s na aç k hale geldiklerini anlat r. Böylece idareyi yeni Bedeviler ele al r ve devir yeniden bafllar. Bu durum tarih tekerrürden ibarettir ifadesiyle de belirtilmifltir (Mardin, 1997:125). Toplumsal de iflme düflüncesinin ortaya ç kabilmesi için tarih ak fl n n bir birikimle sonuçlanmas ve nitelik de ifltirmesi gerekmifltir. Avrupa da Rönesans ile ortaya ç kan, insanlar n kaderlerine hâkim olabilecekleri fikri, insanlar gerçek anlamda tarihin öznesi konumuna getirmifltir. Bu fikir, Fransa da geliflen Ayd nlanma ve ngiltere de bafllayan Endüstri Devrimi ile de pekiflmifltir. Yeniden do ufl, uyan fl ifadeleriyle özdefllefltirilen Rönesans, içinde yaflad m z ça n bafllang c say l r. Bat ve Orta Avrupa da boy gösteren burjuva s n f sayesinde derebeylik düzeninin dayana olan kilise sars l r. Yeni ekonomik düzen Orta Ça devleti bütünlü ünü da tarak ulusallaflmay zorunlu k lar. Burjuva kapitalizminin temellerini atmak üzere Protestanl k geliflir. Yeni ekonomik iliflkiler din, devlet, e itim, ideoloji gibi de erlerle etkileflerek yeni bir dünya do urur. Orta Ça- n metafizik dünya görüflü yerini bireyci ve flüpheci dünya görüflüne b rak r. nanan insan n yerine düflünen insan geçer. Bu ça n ay r c bir özelli i hümanizma ak m d r. Hümanizma insan n özünü ve evrendeki yerini araflt r r. Yeni insan tasavvuru rk, kavim, parti, lonca ve aile ba lar ndan kopmufl, alabildi ine özgür bir insand r (Hançerlio lu, 1978: ). Avrupa düflüncesinin, akl n, deneyimin, dinsel ve geleneksel otoritelere kuflkuyla bakman n yan s ra, seküler, liberal ve demokratik toplumlar n ideallerinin tedrici biçimde flekillendi i döneme Ayd nlanma ad verilmifltir. Ayd nlanma, edebiyat, sanat, bilim, din ve felsefe gibi çeflitli kollardan yay lmakla birlikte genelde, materyalist bir insanl k görüflüyle efl tutulmaktad r. En belirgin özellikleri ak lc ve bilimsel bilgiye, e itimle ilerleme konusuna olan inanc ve etik ile topluma faydac yaklafl m içermesidir (Marshall, 1999: 48-49). Britanya da 18. yüzy l n ikinci yar s ndan 19. yüzy l n ilk yar s na kadar olan dönemde h zla gerçekleflen toplumsal, ekonomik, demografik ve teknolojik de iflimler Endüstri Devrimi olarak bilinir. Bu Devrimi belirleyen özellikler konusunda fikir birli i olmasa da ngiltere k rsal bir tar mc toplumdan, giderek imâlâta ve endüstriye dayal kentsel bir toplum durumuna gelmifltir. Bu Devrimin en önemli özellikleri: 1) Ölüm oranlar nda azalmaya ba l olarak nüfusta art fl, 2) K rdan kente göçün sürekli art fl, 3) Kentlerde iflçi s n f n n ortaya ç k fl, 4) Demiryolu sisteminin bulunmas ve tafl mac l kta devrim, 5) Çiftçilik tekniklerinin ilerlemesi, 6) Sömürge pazarlar n n geliflmesi sayesinde sömürgelerden hammaddeler gelirken bitmifl mallar n sömürgelere sat l fl, 6) Buhar gücündeki ilerlemelere ba l olan teknolojik yeniliklerdir (Marshall, 1999: ). Toplumsal de iflme düflüncesinin ortaya ç kmas na neden olan tarihsel de iflim süreci Fransa da 1780 lerde bafllar ve 1789 Frans z Devrimi, geri dönüflü olmayan bir tarihsel dönüm noktas olarak kabul edilir. Frans z Devrimi sona erdi inde top- 7 Teknoloji: Sosyolojide oldukça esnek bir biçimde makineleri, donan m, bunlar n beraberinde getirdi i üretim tekniklerini ve mekanizasyonun dayatt bir toplumsal iliflki tipini anlatmak amac yla kullan l r (Marshall, 1999: ). deoloji: Frans z düflünürü Destutt de Tracy ( ) taraf ndan idea (görülen biçim) sözcü üyle logos (bilgi) sözcüklerinin eklemlenmesiyle yap lm fl ve düflünceyi inceleyen bilim anlam nda ileri sürülmüfltür. Fransa da görgücü ve duyumcu filozoflara ideolog denmifltir (Hançerlio lu, 1977: 26). deoloji kavram siyaset ve iktisat alanlar aras ndaki iliflkiler ba lam nda da tart fl lmaktad r (Marshall, 1999: 320).

16 8 Yeni Toplumsal Hareketler Resim 1.1 MURS AFR KALI KADIN lum, tarih ve siyaset üç temel olayla sars l r: Birinci olay insanlar n temel hak ve özgürlüklere sahip olduklar düflüncesinin yeflermesi ve insan-insan iliflkilerinde yeni bir ç r aç lmas d r. kinci olay, Frans z Devrimi nin ekonomik ve siyasal sonuçlar n n feodal toplumun temellerini sarsmas d r. Üçüncü olay ise bu tarihe kadar içe dönük olarak gerçekleflmifl olan felsefe yapma gelene inin sars lmas ve tarih alg s n n toplumsall k kazanmas d r. Frans z Devrimi neticesinde Frans z toplumunun h zl çöküflünü gözlemleyen Hegel, de iflmez san lan bir sosyal ve politik biçimin yerini baflka bir sosyal ve politik biçime b rakt n görmüfltür. Bu gözlem toplumun biçim de ifltirebilece i düflüncesinin ortaya ç kmas na neden olmufltur. Bu tarihten itibaren ekonominin ve siyasetin toplum ve tarih ile olan kaç n lmaz iliflkisi telâffuz edilmeye bafllanm flt r. Dolay s yla, tarihsel de iflmenin toplumsal bir biçim ald n anlayan Hegel, toplumun de iflik aflamalar n tarihsel ve sosyal bir geliflme çizgisi izleyen de iflik biçimler (antik, feodal, endüstri toplumlar ) olarak kavramsallaflt rm flt r. nsan n özgürce kendini gelifltirebilmesini tarihsel geliflmenin ayr lmaz bir parças sayan Hegel bireyin tecrübelerini de sosyal ve tarihsel analizin konusu haline getirmifltir (Morrison, 2009: 1-2). TOPLUMSAL DE fimey ETK LEYEN ETMENLER Kültür ve Toplumsal De iflme nsan n yaflamak için üretti i her fley kültürdür. Bunun içine teknolojiyi, bu çerçevede oluflturulan nesnelerin yan s ra de erleri, normlar ve gelenekleri de katabiliriz. Toplumsal de iflme kavram toplum ve kültür olgular aras nda önemli bir fark gözetmeyen sosyal bilimciler taraf ndan sosyal/kültürel de iflme olarak da adland r lm flt r (Güvenç, 1976: 27). De iflme kuflkusuz ki insano lunun icatlar ile bafllam flt r. Tafl devrinde kesici alet yap m ile bafllayan icatlar günümüzde dijital devrim olarak da adland r labilen bilgi ve iletiflim teknolojileri olarak geliflmifltir. Yaz n n icad de iflmenin h z n belirlemifltir. Tarih yaz n n icad ile bafllam flt r denir. Kay t alt na al nabilen bilgi toplumsal örgütlenmenin geliflmesini sa lam flt r. Toplumlar geçmiflte neler oldu undan hareketle ilerde neler olmas n istediklerine dair bir bilinç gelifltirebil-

17 1. Ünite - Toplumsal De iflme ve Küreselleflme mifltir. Bilimin geliflmesi elefltirel, yenilikçi ve ak lc bir düflünce sistemi demektir. catlar günümüzde insano lunun en temel ihtiyaçlar ndan en lüks say labilecek ihtiyaçlar na kadar her türlü kullan ma cevap verebilmektedir. Endüstri kapitalizmi gelifltikçe üretimin artmas teknolojik bulufllar h zland rm flt r. Teknolojik geliflmenin hizmetine sokulan bilimsel geliflmeler de de iflmeye ivme katm flt r. Örne in, uluslararas 1000-Genom projesinin ilk sonuçlar na göre her insan n kal tsal hastal klarla iliflkili ortalama gen çeflidi tafl d keflfedilmifltir. Bu bilginin hastal klarla mücadelede önemli rol oynayaca n öngörmek mümkündür. Klonlama teknolojisi geliflmifltir ve ilk kez bir hayvan kopyalamas gerçekleflmifltir. Ancak klonlama eyleminin ahlâki aç dan kabul edilebilirli i tart flmal d r. Tarihte önemli kifliler ve karizmatik liderler de toplumsal de iflmede önemli rol oynam flt r. Örne in Newton ve Edison un bilimsel bulufllar toplumsal de iflmeye hizmet etmifltir. Kristof Kolomb Amerika k tas n keflfetti inde ileride süper güç olacak ve tarihin ak fl n belirleyecek bir kara parças n keflfetti ini düflünemezdi. Atatürk tarihe Türk Devrimi ni haz rlayan ve uygulayan karizmatik bir lider olarak geçmifltir. 9 Karizmatik lider: Bu kavram ileri süren sosyolog Weber dir. Weber e göre karizma bir insan n s radan insanlardan ayr bir yerde durmas n ve insanüstü ya da istisnai güçler ve niteliklerle donat lm fl olarak görülmesini sa layan kiflilik özelli idir. Bir insan bu ola anüstü özellikleri sayesinde lider olarak kabul edilir. Karizmatik lider kavram din ve siyaset sosyolojilerinde yayg n biçimde kullan lmaktad r (Marshall; 1999: 387). S n f Çat flmas ve Toplumsal De iflme Bu görüfle göre, toplumsal de iflmeyi etkileyen sosyal etmen toplumun dinamizmini de yaratan insanlar aras ndaki eflitsizliktir (Dahrendorf, 1976). Toplumsal eflitsizlikler sadece s n flar aras nda de il, ayn zamanda etnik gruplar ve toplumsal cinsiyetler aras nda da mevcuttur. Marx toplumsal de iflmenin k smen teknolojik geliflmelere ba l oldu unu öne sürmüfltür. Ama de iflmeyi as l sosyal çeliflkilerin neden oldu u s n f çat flmalar na ba lam flt r. Tarihin her evresinde, farkl üretim biçimlerine göre flekillenen farkl s n flar ortaya ç km flt r. Bu s n flar aras ndaki çat flma yeni bir toplumsal evreye geçilmesine neden olmufltur. Örne in, bahçecilik ve hayvan besicili i ile geçinen toplumlarda sosyal eflitsizlik çok belirgin de ildir. Daha yo un ve yayg n tar m n yap ld dönemlerde toprak sahipleri zenginleflmifl ve sosyal eflitsizlik artm flt r. Ticaretin geliflmesi sonucu tüccarlar güç kazanm flt r. Tüccarlar zanaatkârlarla birlikte kentlere yerleflmifl; kentsoylu bu s n f fabrikalar kurarak endüstriyel geliflmenin kontrolünü ele geçirmifltir. Endüstri Devrimi neticesinde güç kazanan kentsoylu bu s n f toprak sahiplerinin iktidar na son vermifltir. Endüstri Devrimi iflçi s n f n n geliflmesini sa lam flt r. Bu modele göre, toplumsal de iflme yönetici s n f n de iflmesi ile gerçekleflir (Szacki, 1979: 387). Günümüz toplumlar nda görülen toplumsal hareketlilik s n f çat flmas n ortadan kald rmaz; ancak zay flat r. Toplumsal hareketlilik, toplumsal tabakalaflma sistemi içinde bireylerin ve gruplar n farkl konumlar aras ndaki hareketini anlat r. Hareketlilik bir yandan yukar ve afla, öte yandan kuflaklar aras olabilir. Kuflaklar aras hareketlilik kiflinin aile kökeni ile kendi s n f ya da statü konumu aras ndaki de iflkenli e gönderme yapar. Bireylerin gelir, e itim baflar s ya da sosyoekonomik prestijleri yan s ra emek piyasalar ve üretim biçimleri içinde belirlenen iliflkiler çerçevesinde hareketlilikleri mümkündür (Marshall, 1999: 751). Fiziksel Çevre, Demografi ve Toplumsal De iflme Nüfus örüntüsünün de iflmesi de toplumsal de iflmeyi etkiler. Durkheim toplumun de iflmesini nüfusun artmas ve ifl bölümünün geliflmesi ile iliflkilendirmifltir

18 10 Yeni Toplumsal Hareketler Resim 1.2 HONKONG (Morrison, 2009: 179). Ona göre ifl bölümünün geliflmesinin üç temel nedeni vard r. Birincisi belli bir co rafyada yaflayan nüfus yo unlu unun artmas, ikincisi buna ba l olarak kentlerin geliflmesi, üçüncüsü de kentlerde yaflayan sosyal kitlenin art fl na ba l olarak sosyal hacmin ço almas d r. Ço alan kitle artan ulafl m imkânlar sayesinde daha s k iletiflim kurmaya bafllay nca toplum daha da kalabal klafl r. Öte yandan, bir toplumda kaynaklar ve f rsatlar n da l m nda çok büyük eflitsizlikler ç kmas n engellemek için nüfus kontrolü zorunludur. Endüstrileflmekte olan ülkelerde t ptaki ilerleme neticesinde ölüm oranlar n n düflmesi ile nüfus art fl bafllar. Toplumsal de iflmeyi kontrol alt nda tutabilmek için nüfus planlamas gerekli hale gelir. Bat da Endüstri Devrimi ile birlikte teknolojinin geliflmesi ve çocuk eme i kullan m na ihtiyaç kalmamas, do urganl k oranlar n n düflmesini etkilemifltir. Toplumumuzda ise tar mda kullan lan çocuk eme i do urganl k art fl n etkilemifltir. Bir toplumda do urganl k ve ölüm oranlar birbirine yak n oldu u zaman baz çocuklar n yaflamas ndan emin olabilmek için daha çok çocu un do mas gerekir (Timur, 1972). Bu koflullarda toplumumuzda yaratan Allah r zk n verir inanc yerleflmifltir (K ray, 1982: 24). K rsal bölgelerde artan nüfus, de iflen geçim flartlar na ba l olarak aile yap s ndaki de iflikliklerin ve kente göçlerin nedenlerinden birisidir. Ne var ki, toplumumuzda yeterli sanayileflme ve istihdam yoktur ve çocuklar halen kay t d fl ifllerde ifl gücü olarak kullan lmaktad r (User vd., 2009). Dolay s yla, Türkiye de demografik de iflme ve kentleflme sanc l bir flekilde gerçekleflmektedir. Sosyal bak m politikalar n n geliflmifl oldu u ve devletin yeterli say da krefl açt skandinav ülkelerinde do urganl k oran AB ölçütlerine göre yüksektir. Buna karfl l k Kuzey Akdeniz ülkelerinde sosyal bak m politikalar yeterli de ildir. Bu ülkelerde kad nlar ekonomik ba ms zl k ile çocuk sahibi olmak aras nda seçim yapmaya zorlanmaktad r. Ataerkil muhafazakâr de erlerin biyolojik farkl l a ba l toplumsal ifl bölümünü do allaflt rd toplumumuzda kad nlar annelik ifllevleriyle tan mlanmaktad r. Ülkemizde çocuk bak m ve erken çocukluk e itimi olanaklar n n kurumsal yetersizli i kad nlar n ifl gücüne kat l m n olumlu yönde etkileyememektedir (Ecevit, 2008: 159).

19 1. Ünite - Toplumsal De iflme ve Küreselleflme 11 TOPLUMSAL DE fime KURAMLARI Evrimci Yaklafl mlar Auguste Comte ( ) Sosyolojinin kurucusu say lan Comte, kuram n toplumsal statik ve toplumsal dinamik olarak ikiye ay rm flt r. Toplumsal statik, toplumun denge haline iflaret eder ve toplumun belirli bir zaman dilimi içerisinde incelenerek tasvir edilmesini içerir. Toplumsal dinamik ise toplumun de iflme sürecine iflaret eder ve zaman içerisinde hangi toplumsal olgular n baflka toplumsal olgular izledi ine dikkatimizi çeker. Comte insanl k kavram n ortaya atar ve insanl n evrim sonunda en iyiye ulaflaca na inan r (Kösemihal, 1968: 162). nsan zihni teolojik ve metafizik aflamalardan geçerek pozitif aflamaya ulafl r. Her aflamada egemen olan düflünce flekli o aflamadaki toplumsal yap y belirler. Teolojik aflamada toplum do aüstüne önem verir. Toplumsal olaylar n arkas nda insanlar n iradesine benzeyen tanr iradesi aran r. nsanl k tanr düflüncesinde Fetiflist (nesnelerin canl olarak düflünülmesi) ve Çok Tanr c l k inançlar ndan sonra Tek Tanr c l k inanc na ulafl r. nsan zihninin geçirdi i ikinci aflama metafizik aflamad r. Bu aflamada insanl k Tanr fikri yerine ruh ya da do an n e ilimleri gibi soyutlamalar ile düflünür. nsanl k giderek duyu organlar yla alg lanan, gözlem ve deneylerle s nanabilen bilimsel yöntemin kullan lmas yla elde edilen gerçeklere ulafl r. Bu aflamaya Comte pozitif aflama ad n vermifltir. Comte un öne sürdü ü evrimci bak fl aç s H ristiyan Avrupa toplumlar n n gözlemine dayand için Bat merkezcidir. Herbert Spencer ( ) Spencer e göre evrim basitlikten karmafl kl a, homojenlikten heterojenli e, tek tiplikten uzmanlaflmaya giden do rusal bir süreçtir. Dünyan n oluflumu, dünya üzerinde yaflam n oluflumu, toplumun, ticaretin, bilimin ve sanat n geliflimi hep ayn süreçten geçer. Spencer toplumu evrim s ras nda gittikçe karmafl klaflan bir organizmaya benzetmifltir. Nas l insan organizmas bir sistem ise ve vücudun uzuvlar bu organ n parçalar iseler, toplum da parçalardan oluflan bir bütündür. Toplumun bütünü bir yap y oluflturur. Toplum içinde yer alan kurumlar bu yap n n sa l kl ifllemesi için gerekli fonksiyonlar yerine getirir. Spencer e göre de iflmenin kayna toplumun içindedir ve tüm toplumlar evrim sürecinden geçmektedir. nsan topluluklar önceleri homojen flekilde yaflamaktad r ve ifl bölümü çok farkl laflmam flt r. Ancak kal t msal nedenler ve çevre koflullar yüzünden insanlar ayr flmaya ve farkl roller, fonksiyonlar, prestij, güç, mal ve mülk edinmeye bafllar. Giderek insanlar aras nda zenginlik ve güç farklar artar. Farkl rollere ve fonksiyonlara sahip insanlar farkl gruplar oluflturur. Dolay s yla farkl meslek gruplar ve s n flar ortaya ç kar. Toplum o kadar karmafl k bir hal al r ki eski homojenli e dönmek imkâns zlafl r. Evrim sürecinde farkl laflan parçalar yani kurumlar aras nda karfl l kl ba ml l k artar. Spencer e göre evrim sürecinde belirleyici öge endüstrileflmedir (Szacki, 1979: 227). Endüstrileflmenin getirece i yeni parçalar n toplumsal sisteme uyum sa layarak bütünleflece i varsay lm flt r. Hatta Spencer, endüstrileflen düzen sonunda savafllar n yok olaca n, birey haklar n n daha iyi korunaca için hükümetlerin fonksiyonlar n yitirece ini öngörmüfltür.

20 12 Yeni Toplumsal Hareketler Emile Durkheim ( ) Evrimci yaklafl ma sahip iz b rakm fl en önemli sosyolog Durkheim d r. Durkheim insanlar n basit ve yüz yüze homojen iliflkiler içeren cemaat hayat ndan karmafl k ve sözleflmeye dayanan cemiyet hayat na geçtiklerini öne sürer. Geliflen teknoloji ve ifl bölümünün artmas insan iliflkilerinin ve dolay s yla toplumsal yap n n de iflmesine neden olur. fl bölümünün geliflmesi nüfusun artmas ile do ru orant l d r. Nüfus az ve ifl bölümü basit iken toplumda mekanik dayan flma olur. Bu durum az nüfuslu toplumlarda yaflayan insanlar n bilinçlerinin ve de er yarg lar n n birbirlerine çok benzemesine ba l d r. Mekanik dayan flma içinde yaflayan insanlar ayk r davran flta olan kiflileri cezaland rarak, baflka deyiflle cezaland r c hukuk yolu ile dayan flman n bozulmas n engeller. Cezaland r c yapt r mlar sayesinde herkes ayn davran fllar sergiler. Çünkü, kural bozan kimse topluluk taraf ndan d fllan r. Suç say lan eylemler vicdanlar incitir. Bir toplumu oluflturan bireyler birtak m kolektif inançlara ve duygulara sahiptir. Bu sisteme Durkheim kolektif bilinç ya da kolektif vicdan ad n vermifltir. Mekanik dayan flmada suçlu kifli kolektif vicdan incitti i için cezaland r l r (Kösemihal, 1971: 63). Burada söz konusu olan öç duygusudur. Ama bu duygunun arkas nda toplulu un benli ini koruma çabas vard r. Durkheim, toplumlar gelifltikçe ceza hukukunun giderek azalaca n öne sürer. fl bölümünün artmas farkl fonksiyonlara iliflkin geri verdirici hukuku ortaya ç - kar r (Kösemihal, 1971:64). Geri verdirici hukuk bireylerin baflka bireylerle olan iliflkilerini düzenler. Örne in, medeni kanun, ticaret kanunu, usul kanunlar, anayasa ve idare kanunlar böyledir (Kongar, 2002:103). Geri verdirici kanunlar toplum içinde yeni organlar n meydana gelmesine hizmet eder. Örne in iflçi patron anlaflmazl klar n çözen mahkemelerin bafl nda belirli ifllerde uzmanlaflm fl yarg çlar bulunur. Avukatl k yapmak uzmanl k gerektirir. Özel hallere hukukun genel kurallar uygulan r. Dolay s yla toplum do rudan do ruya de il ama dolayl olarak bireyler aras iliflkileri düzenler. Durkheim toplumun geliflmesi konusunda iyimserdir. Hayat kavgas ifl bölümünü gerektirir. Toplumsal bilinç gittikçe genelleflir. Genellefltikçe bulan klafl r ve bireysel çeflitliliklere yol açar. Örne in, kent yaflam gelene e kuflku ile bakmay ve yenili e daha aç k olmay içerir. fl bölümü artt kça bireyin meslek seçme ve meslek de ifltirme özgürlü ü de artar. Geri verdirici kanunlar destekleyen meslek ahlâk düflüncesidir. Organik dayan flma içindeki toplumlarda geliflebilen evrensel de erler bireyleri bir arada tutar. Bireysel bilinçler bir araya geldi i zaman insan kendi kiflili ini ortak amaç içinde unutur. Uygarl n üzerinde inflâ edildi i toplumsal idealler böyle zamanlarda ortaya ç kar. Örne in Frans z Devrimi s ras nda vatan ve özgürlük gibi kavramlar toplumsal bilinç taraf ndan kutsal birer varl k gibi alg lanm fl ve hissedilmifltir. Türkiye de sosyolojinin kurucusu say lan Ziya Gökalp ( ) Durkheim dan etkilenmifltir. Durkheim daki toplumsal bilinç kavram n n yerine ulusal bilinç kavram n ikâme etmifl ve Türk ulusal kültürünü gelifltirebilmek için çal flm flt r. Sosyal Eylemlilik Yaklafl m Max Weber ( ) Weber in temel entelektüel çabas kapitalizmin neden H ristiyan Bat da geliflti ini anlamak üzerine kuruludur. Bu soruya cevap ararken H ristiyan Bat ve H ristiyan olmayan öteki olarak konumland rd uygarl klar (Müslüman, Hindu, Budist v.d.) karfl laflt r r. Ak lc l n sadece Bat da geliflmesinin bu uygarl üstün

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

3 9 12 13 14 29 2 5 Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-4:

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

Kent Yoksulluğu ve Gecekondu

Kent Yoksulluğu ve Gecekondu I Kent Yoksulluğu ve Gecekondu NAİL YILMAZ / YÜCEL BULUT İstanbul, 2009 Yay n No : 2225 Sosyoloji Dizisi : 03 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-143 - 2 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler

KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler Av. Dr. Erdal EGEMEN 19. yüzy l n bafllar ndan bu yana uluslararas çal flma iliflkileri, fl Hukuku nun önemli bir konusunu olufltura gelmifltir. Gerçekte de

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü...

Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... 44 Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... 44 44 Doç Dr. Hüseyin ALTAfi Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ö retim Üyesi Türk Telekom ve Türksat

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

Endüstri 4.0. nsanl n Gelece i. Tümüyle bilgisayar

Endüstri 4.0. nsanl n Gelece i. Tümüyle bilgisayar Endüstri 4.0 ve nsanl n Gelece i Tümüyle bilgisayar 40 y l içinde sistemli ve yapay insanlar n yapt zeka donan ml makinelerin, üretim ve hatta bilgisayarlar n her ifli makine ve hizmet sektöründe çal flmas

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ 15 1.1. Sosyolojinin Tanımı 16 1.2. Sosyolojinin Alanı, Konusu, Amacı ve Sınırları 17 1.3. Sosyolojinin Alt Disiplinleri 18 1.4.

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür.

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür. Mahkememizin yukarıda esas sayısı yazılı dava dosyasının yapılan yargılaması sırasında 06.05.2014 günlü oturum ara kararı uyarınca Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı ndan sanık... kullandığı... nolu,

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım

Detaylı

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE Ü N T E L E N D R L M fi Y I L L I K P L A N ARAÇ GEREÇLER, YÖNTEM VE Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, proje ve performans formlar, resim kâ - d, boya, sözlük, yaz m k lavuzu Gözlem ve inceleme, tart

Detaylı

İçindekiler Şekiller Listesi

İçindekiler Şekiller Listesi 1 İçindekiler 1.GĠRĠġ 3 2. Mekânsal Sentez ve Analiz ÇalıĢmaları... 4 3. Konsept....5 4. Stratejiler.....6 5.1/1000 Koruma Amaçlı Ġmar Planı.....7 6.1/500 Vaziyet Planı Sokak Tasarımı....7 7.1/200 Özel

Detaylı

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV ISBN No: 978-99-44-234-22-1 Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun Kapak Can Eren Tasar m / Uygulama Referans Ajans Tel: +90.212 347 32 47

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi :

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi : 2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ Anayasa nın 49. Maddesi : A. Çalışma Hakkı ve Ödevi Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2 Atütürk ün Dünyas Cengiz Önal Ekonomik kalk nma, Türkiye'nin özgür, ba ms z ve daima daha kuvvetli olmas n n ve müreffeh bir Türkiye idealinin bel kemi idir. Tam ba ms zl k ancak ekonomik ba ms zl kla

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

YARGITAY 1. HUKUK DA RES

YARGITAY 1. HUKUK DA RES YARGITAY 1. HUKUK DA RES YARGITAY 1. HUKUK DA RES E: 2007/9740 K: 2007/11187 T: 21.11.2007 DAVADAN FERAGAT KES N HÜKÜM DAVANIN HER AfiAMASINDA FERAGAT ED LEB LECE KURALI* Özet: Feragat kesin hükmün sonucunu

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

202 Türk ve Afrikal Sivil Toplum Kurulufllar / Turkish and African Civil Society Organizations

202 Türk ve Afrikal Sivil Toplum Kurulufllar / Turkish and African Civil Society Organizations 201 B RLEfiM fi M LLETLER ÇOCUKLARA YARDIM FONU (UNICEF) Ertan KARABIYIK UNICEF Türkiye Türkiye Temsilcili i E itim Bölümünün Çal flmalar Türkiye nin E itimle lgili Temel Göstergeleri Okul Öncesi E itim

Detaylı

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Otopsi Cengiz Özak nc JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Amerikan And : Herkes için adalet ve özgürlükle bölünmez tek ulusa dayanan Cumhuriyet e ve bayra ma ba l olaca ma and içerim. Yer

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2213 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1215 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES OKULÖNCES Ö RETMENL L SANS PROGRAMI Ö RETMENL K UYGULAMASI-I Yazarlar Doç.Dr. Mehmet GÜLTEK N (Ünite 1)

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 215 ROMANYA LE BULGAR STAN IN AB YE EKONOM K ENTEGRASYONU Yrd. Doç. Dr. Mesut EREN stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 1. Girifl Avrupa Birli i nin 5. ve son genifllemesi 2004 y l nda 10 Orta ve Do u

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

Asgari Ücret Denklemi

Asgari Ücret Denklemi Asgari Ücret Denklemi Av. Mesut Ulusoy MESS Hukuk Müflaviri ve Dr. Aykut Engin MESS E itim Müdürü flçilere normal bir çal flma günü karfl l olarak ödenen ve iflçinin g da, konut, giyim, sa l k, ulafl m

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

9. Uluslararas Ceza Hukuku Kongresi (Lahey, 23-30 A ustos 1964)

9. Uluslararas Ceza Hukuku Kongresi (Lahey, 23-30 A ustos 1964) 9. Uluslararas Ceza Hukuku Kongresi (Lahey, 23-30 A ustos 1964) Çeviren Av. Aysun Dalk l ç * Konular: 1. Tekerrür ve birden fazla suç ifllenmesi d fl ndaki a rlat c nedenler 2. Aileye ve cinsel dokunulmazl

Detaylı

SOSYAL-EĞİTİM-BEŞERİ BİLİMLER

SOSYAL-EĞİTİM-BEŞERİ BİLİMLER III. ULUSLARARASI KOP BÖLGESEL KALKINMA SEMPOZYUMU SONUÇ BİLDİRGESİ (22-24 Ekim 2015 Aksaray Üniversitesi) KOP Bölgesi üniversiteleri arasında eğitim-öğretim, araştırma-geliştirme ve toplumsal hizmet gibi

Detaylı

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR II Yay n No : 1730 letiflim Dizisi : 29 1. Bas fiubat 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-624 - 7 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Temel Kaynak 4. Ülkeler

Temel Kaynak 4. Ülkeler SOSYAL B LG LER Temel Kaynak 4 Uzaktaki Arkadafl m Ülkeler Dünya n n 1/4 i karalarla kapl d r. Karalar, büyük parçalar hâlinde de bulunmaktad r. Buna k ta denir. Dünya da 6 k ta vard r. Bunlar, Asya Amerika

Detaylı

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI CANSEN BAŞARAN-SYMES IN "INSTITUT DU BOSPHORE YILLIK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI CANSEN BAŞARAN-SYMES IN INSTITUT DU BOSPHORE YILLIK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI CANSEN BAŞARAN-SYMES IN "INSTITUT DU BOSPHORE YILLIK SEMİNERİ AÇILIŞ KONUŞMASI 18 Mart 2016 İstanbul, Hilton Hotel Harbiye Sayın Büyükelçiler, Değerli Konuklar, 2009 yılında

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

Parti Program ve Tüzüklerin Feminist Perspektiften Değerlendirilmesi i

Parti Program ve Tüzüklerin Feminist Perspektiften Değerlendirilmesi i Parti Program ve Tüzüklerin Feminist Perspektiften Değerlendirilmesi i Parti içi disiplin mekanizması (cinsel taciz, aile içi şiddet vs. gibi durumlarda işletilen) AKP CHP MHP BBP HDP Parti içi disiplin

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Yay n No : 1696 Hukuk Dizisi : 759. 1. Bas m - Kas m 2006 ISBN 975-295 - 590-8

Yay n No : 1696 Hukuk Dizisi : 759. 1. Bas m - Kas m 2006 ISBN 975-295 - 590-8 I MEDENÎ HUKUK PRAT K ÇALIfiMALARI ve SINAV SORULARI Medenî Hukuk (Temel Kavramlar, Kifliler Hukuku, Aile Hukuku) Borçlar Hukuku Genel Hükümler Borçlar Hukuku Özel Hükümler Eflya Hukuku Miras Hukuku Kocaeli

Detaylı

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU 26-27.01.2007 stanbul Üniversitesi Merkez Bina Doktora Salonu stanbul Barosu stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi STANBUL BAROSU

Detaylı

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

K NC BASKI Ç N ÇEV REN N NOTU

K NC BASKI Ç N ÇEV REN N NOTU K NC BASKI Ç N ÇEV REN N NOTU 1844 Elyazmalar bir geçifl dönemi yap t d r. Marksizm öncesinden marksizme do ru geçifl dönemine iliflkin ve bu geçiflin Marx taraf ndan hiçbir zaman aç a vurma gere i duyulmayan

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı